Kimyasal ba\u011flar, Gilbert Lewis\u2019in ortaya koydu\u011fu elektron \u00e7iftlerinin ba\u011f yapmas\u0131 kavram\u0131 \u00fczerinden bir as\u0131r ge\u00e7mesine ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusu. Nelerin ba\u011f olarak kabul edilip nelerin edilemeyece\u011fi, \u00e7e\u015fitli ba\u011f tipleri ve onlar\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klamam\u0131z gerekti\u011fi uzla\u015fmaya var\u0131lmam\u0131\u015f konular aras\u0131nda.<\/p>\n
Kimyasal ba\u011flar<\/strong> Kimyagerler \u201ckimyasal ba\u011flar\u0131\u201d tart\u0131\u015f\u0131yor<\/strong> Niye ba\u011f yapmayla ilgileniyoruz?<\/strong> Kimyagerler yeni tip bir ba\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 onaylad\u0131<\/strong> Haz\u0131rlayan: Cansu Utku Kaynaklar:<\/strong> Kimyasal ba\u011flar, Gilbert Lewis\u2019in ortaya koydu\u011fu elektron \u00e7iftlerinin ba\u011f yapmas\u0131 kavram\u0131 \u00fczerinden bir as\u0131r ge\u00e7mesine ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusu. Nelerin ba\u011f olarak kabul edilip nelerin edilemeyece\u011fi, \u00e7e\u015fitli ba\u011f tipleri ve onlar\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klamam\u0131z gerekti\u011fi uzla\u015fmaya var\u0131lmam\u0131\u015f konular aras\u0131nda. Kimyasal ba\u011flar Molek\u00fcler orbital kuram\u0131, atomlar\u0131n elektronlar\u0131n e\u015fle\u015fmesiyle ba\u011f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan Lewis kuram\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1923,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,22],"tags":[],"class_list":["post-1922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-kimya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\nMolek\u00fcler orbital kuram\u0131, atomlar\u0131n elektronlar\u0131n e\u015fle\u015fmesiyle ba\u011f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan Lewis kuram\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek belli bir b\u00f6lgede bulunmayan, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f e\u015fle\u015fmeleri ve \u00fc\u00e7-merkez-iki-elektron ba\u011f sistemini ortaya koydu. Buna ra\u011fmen, ba\u011f kavram\u0131 \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Lewis elektron \u00e7iftinin yapt\u0131\u011f\u0131 kovalent ba\u011f gibi iyonik ve metalik ba\u011flar, hidrojen ve van der Waals ba\u011flar\u0131 gibi molek\u00fcller aras\u0131 ba\u011flar da \u00f6\u011frencilerin a\u015fina olmas\u0131 beklenen ba\u011f \u00e7e\u015fitleri.
\nKimya ilerledik\u00e7e yeni ba\u011f tipleri ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve her hafta bunlarla ilgili makaleler yay\u0131mlan\u0131yor. Alkil hidrojenleri ve ge\u00e7i\u015f metalleri aras\u0131nda g\u00f6zlenen agostik ba\u011f, buna ek olarak hidrojen ba\u011f\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 \u00e7e\u015fitleri, tart\u0131\u015fmalara konu olan ba\u011f \u00e7e\u015fitlerinin sadece birka\u00e7\u0131. Bunun sonu var m\u0131?
\nSevindirici bir haber olarak, bu tart\u0131\u015fmalar s\u00f6z konusu olunca ba\u015fta gelen iki isim olan Gernot Frenking ve Sason Shaik, yak\u0131n zamanda kimyasal ba\u011flar\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle a\u00e7\u0131klayan 2-ciltlik bir kitap haz\u0131rlad\u0131lar. Ama\u00e7lar\u0131, olduk\u00e7a fazla olan ba\u011f \u00e7e\u015fitlerinde yol g\u00f6sterici olmak ya da konu hakk\u0131nda uzman olmayan ki\u015filere a\u00e7\u0131klama yapmak de\u011fildi. Aksine, kimyasal ba\u011flar\u0131n teorisiyle ilgilenenler i\u00e7in iyi bir kaynak sa\u011flamakt\u0131 dertleri. Buna ra\u011fmen, konu ile ilgili olmayan insanlar da geli\u015ftirilen yakla\u015f\u0131mlar\u0131n geni\u015fli\u011fini, derinli\u011fini g\u00f6rebilir ve temel konsepti anlamaya \u00e7al\u0131\u015fabilirler.
\nTeorik inorganik kimyaya adanm\u0131\u015f bu derlemeyle Shaik ve Franking, bilgisayar destekli kuantum kimyas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kimyasal sistemlere uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun ba\u011f kurmay\u0131, yap\u0131y\u0131, reaktiviteyi ve \u00f6zellikleri anlamada yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyorlar.
\nBu noktada Richard Bader\u2019in molek\u00fcllerdeki atomlar kuram\u0131ndan (atoms in molecules theory) s\u00f6z etmek gerek. Bu kuram, molek\u00fcllerdeki elektron yo\u011funluklar\u0131na ili\u015fkin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 matematiksel bir zarafetle azaltarak, ba\u011f kurmay\u0131 sistemleyen yayg\u0131n bir y\u00f6ntem olma \u00f6zelli\u011finde. Bader sistemlerdeki elektron yo\u011funlu\u011fununun topolojik haritas\u0131yla kritik ba\u011f noktalar\u0131n\u0131 -ba\u011fl\u0131 atomlar aras\u0131ndaki b\u00f6lgede bulunan elektron yo\u011funlu\u011fundaki eyer noktas\u0131- ve bu kritik noktalardan ge\u00e7en ba\u011f y\u00f6r\u00fcngelerini belirtiyor. Baz\u0131lar\u0131 bunu, kimyasal ba\u011flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sergileyen kriter olarak yorumluyorlar.<\/p>\n
\nHer \u015feye ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yeterli bulmayanlar mevcut, kimyagerlerin ba\u011f yapmay\u0131 tan\u0131mlamakta anla\u015fmaya \u00e7ok uzak oldu\u011fu ortada. Birka\u00e7 sene \u00f6nce, Shaik ve Frenking, Ronald Gillespie ve Bader ile birlikte \u0130spanya\u2019da bu konuyla ilgili bir yuvarlak masa toplant\u0131s\u0131 yapt\u0131lar. Bu hararetli tart\u0131\u015fmada, \u00e7o\u011funlukla ba\u011f y\u00f6r\u00fcngeleri ve kritik ba\u011f noktalar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fuldu. Terimler tersine \u00e7evrildi\u011finde ve kritik ba\u011f noktalar\u0131n\u0131n ba\u011f anlam\u0131na geldi\u011fi, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu noktalar\u0131n bifenil molek\u00fcl\u00fcnde bulunan iki kom\u015fu hidrojen atomu aras\u0131nda olu\u015fabilece\u011fi iddia edilince problem ba\u015f g\u00f6sterdi. Tart\u0131\u015fmay\u0131 alevlendiren ba\u015fka bir etken ise helyum ve kafeste bulunan b\u00fct\u00fcn karbon atomlar\u0131 aras\u0131ndaki kritik ba\u011f noktalar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan, fulleren taraf\u0131ndan kaps\u00fcllenen helyum atomlar\u0131yd\u0131. Bu tart\u0131\u015fma ge\u00e7en y\u0131llarda yat\u0131\u015ft\u0131, fakat tam durulmad\u0131; kimyasal ba\u011f konusundaki bu anla\u015fmazl\u0131k devam ettik\u00e7e tart\u0131\u015fma da bitmeyecek gibi.<\/p>\n
\nZay\u0131f, kovalent olmayan ba\u011flar\u0131 nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hayat\u0131m\u0131z\u0131 etkileyecek bir konu mu? Muhtemelen do\u011frudan etkilemeyecek ve etkisini k\u0131sa bir zaman diliminde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olmayacak. Fakat kimyan\u0131n b\u00fct\u00fcn olay\u0131n\u0131n yeni molek\u00fcller veya \u00e7ok molek\u00fcll\u00fc cisimler olu\u015fturmak i\u00e7in atomlar\u0131 birle\u015ftirmek ve birle\u015ftirmemekten ibaret oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z. Bu nedenle, atom ve molek\u00fcllerin ba\u011flanma \u015fekillerini \u00f6\u011frenmenin, geli\u015fen kimyadaki rol\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fck. Lewis elektron \u00e7ifti modeli 20. y\u00fczy\u0131lda molek\u00fcl kimyas\u0131 alan\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir geli\u015fime neden olmu\u015ftur.
\nDahas\u0131 ba\u011f yapma, kimyagerler ve hatta di\u011fer insanlar i\u00e7in kar\u015f\u0131 konulmaz bir \u00e7ekime sahip.
\nGe\u00e7mi\u015f geli\u015fmelerden kazan\u0131lan X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u00e7ma ile yap\u0131lan tomografi, tarama t\u00fcnelleme ve atomsal kuvvet mikroskobisi gibi teknikler, kimyasal ba\u011flar ve hatta hidrojen ba\u011flar\u0131yla ilgili bilgi veriyor ve hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc geli\u015ftirerek bu konudaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 alevlendiriyor. Bu teknikler \u201cBa\u011f var m\u0131?\u201d ve \u201cVarsa nerede var?\u201d sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlamada yetersiz kalacak gibi g\u00f6z\u00fckse de, tart\u0131\u015fmalar\u0131 alevlendiriyor ve teorik tart\u0131\u015fmalar\u0131 deneysel sonuca \u00e7evirmeye olanak sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
\nKimyada bir\u00e7ok kural vard\u0131r, reaksiyon h\u0131z\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131kla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak artmas\u0131 da bu kurallardan bir tanesidir. Bu y\u00fczden, 1989\u2019da Vancouver\u2019da yap\u0131lan n\u00fckleer h\u0131zland\u0131rma deneyinde bromin ve muonium -bir hidrojen izotopu- aras\u0131ndaki reaksiyon h\u0131z\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131yla azalmas\u0131 kimyagerleri \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131.
\nDeneye dahil olan Donald Fleming, bromin ve muoniumun birbirine kar\u0131\u015f\u0131p di\u011fer kimyac\u0131lar\u0131n da \u00f6nceden teorik olarak ispatlad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u011f olan \u201ctitre\u015fimsel\u201d ba\u011fla birbirine ba\u011fl\u0131 olan bir ara yap\u0131 olu\u015fturmu\u015f olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131ld\u0131. Bu senaryoya g\u00f6re, \u00e7ok hafif muonium iki a\u011f\u0131r bromin atomu aras\u0131nda s\u00fcratle hareket ediyor. \u201c\u0130ki bowling topu aras\u0131nda gidip gelen pinpon topu gibi\u201d diyor Fleming. Sal\u0131n\u0131m yapan atom bromin atomlar\u0131n\u0131 birlikte tutarak toplam enerjiyi azalt\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla reaksiyonun h\u0131z\u0131n\u0131 da azalt\u0131yor.
\nDeneyin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada kullan\u0131lan ekipmanlar, milisaniyede ger\u00e7ekle\u015fen reaksiyonu \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yeterli de\u011fildi; dolay\u0131s\u0131yla titre\u015fimsel ba\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanamad\u0131. Bununla birlikte, 25 y\u0131l sonra kimyagerlerin reaksiyonlardaki alg\u0131lanmas\u0131 zor enerji seviyesi de\u011fi\u015fimlerini takip etme becerileri fazlas\u0131yla geli\u015fti, bu nedenle Fleming ve meslekta\u015flar\u0131 \u0130ngiltere\u2019de Rutherford Appleton Laboratuvar\u2019\u0131nda n\u00fckleer h\u0131zland\u0131rma deneyini tekrar yapt\u0131lar. Berlin\u2019deki Free \u00dcniversitesi ve Japonya\u2019daki Saitama \u00dcniversitesi\u2019nde bulunan kimyagerler taraf\u0131ndan yap\u0131lan deneyler ve teorik sonu\u00e7lara dayanarak bromin ve muoniumun yeni \u00e7e\u015fit ge\u00e7ici bir ba\u011f olu\u015fturdu\u011fu sonucuna vard\u0131lar. Bu ba\u011f\u0131n titre\u015fim \u00f6zelli\u011fi bromin-muoniumun ara yap\u0131s\u0131ndeki toplam enerjiyi d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na ra\u011fmen reaksiyon yava\u015flad\u0131.
\nEkip ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda Alman Kimya Toplululu\u011fu taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan bir duyuruda sonu\u00e7lar\u0131 rapor etti. Titre\u015fimsel ba\u011f\u0131n kimyasal ba\u011flar listesine girmesi gerekti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalarla desteklendi. Bromin-muonium reaksiyonu titre\u015fimsel ba\u011f\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in ideal bir sistem olsa da, Fleming bu olay\u0131n ba\u015fka a\u011f\u0131r ve hafif atomlar aras\u0131nda da ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
\nBo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/em><\/p>\n
\n– http:\/\/www.scientificamerican.com\/article\/chemists-confirm-the-existence-of-new-type-of-bond\/?WT.mc_id=SA_Facebook
\n– http:\/\/www.rsc.org\/chemistryworld\/2015\/01\/what-we-mean-when-we-talk-about-bonds<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"