{"id":19551,"date":"2015-08-01T14:50:38","date_gmt":"2015-08-01T11:50:38","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=19551"},"modified":"2018-02-16T15:13:54","modified_gmt":"2018-02-16T12:13:54","slug":"muhendisler-icin-amerika-dersleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/08\/01\/muhendisler-icin-amerika-dersleri","title":{"rendered":"M\u00fchendisler i\u00e7in \u2018Amerika dersleri\u2019"},"content":{"rendered":"

Calvino, be\u015f konu\u015fma i\u00e7eren denemelerinde edebiyat sanat\u0131 icra edilirken sahip olunmas\u0131 gereken nitelikleri i\u015fledi. Calvino\u2019nun \u00f6nerilerinin, m\u00fchendislik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 izlendi\u011finde, m\u00fchendislerin de gelecekte benimsemeleri gereken bir de\u011ferler sisteminin temelini olu\u015fturdu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. Nedir bu de\u011ferler? <\/em><\/p>\n

M\u00fchendislik biliminin, bilim ve sanat\u0131n o b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131yor olmas\u0131, bu meslek dal\u0131 ile sanat aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ili\u015fkilere i\u015faret eder. Zaten Leonardo ve onun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bu yana gitgide yayg\u0131nla\u015fan \u2018m\u00fchendislik sanat\u0131\u2019 deyimi, art\u0131k pek \u00e7ok dilde benimsenmi\u015f, k\u00fclt\u00fcrel havuzlarda yerini alm\u0131\u015f bir kavram de\u011fil midir?<\/p>\n

Her mesle\u011fin, \u015f\u00fcphesiz, kendi y\u00f6neli\u015f ve y\u00f6ntemleri, d\u00fc\u015f\u00fcnme \u00f6rg\u00fc ve \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, yapma tarz\u0131 vard\u0131r; kendi de\u011ferler manzumesi de. Bu de\u011ferlerin, tarihsel geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerinin izi s\u00fcr\u00fclerek ayr\u0131 ayr\u0131 her meslek dal\u0131 i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p s\u0131ralanmas\u0131n\u0131n hem faydal\u0131 hem de ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiz. Ancak bir par\u00e7a nostalji de i\u00e7eren bu i\u015fe koyulmaktansa, tam aksine, bu de\u011ferleri gelece\u011fe y\u00f6nelik ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fabiliriz: San\u0131r\u0131z, e\u011fer b\u00f6yle yaparsak, bu yaz\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fchendislik biliminin gelecek y\u00fczy\u0131lda ne gibi vas\u0131flara sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi sorusuna faydal\u0131 yan\u0131tlar getirme \u015fans\u0131n\u0131 yakalayabiliriz.<\/p>\n

M\u00fchendislik bilimi ile sanatsal u\u011fra\u015f\u0131n birbiriyle benze\u015fiyor olmas\u0131na dikkat \u00e7ekerek ba\u015flad\u0131k. O vakit, m\u00fchendislik biliminin gelecekte ne gibi de\u011ferler benimsemesi ve bu mesle\u011fi icra edenlerin ne gibi niteliklere sahip olmalar\u0131 gerekti\u011fi sorusuna yan\u0131t ararken, sanat, bizler i\u00e7in bir ilham kayna\u011f\u0131 olabilir mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat\u00e7\u0131ya \u00f6zg\u00fc pek \u00e7ok vasf\u0131n, m\u00fchendislik bilimi icra edilirken de ortaya konulmas\u0131, do\u011fal oldu\u011fu kadar yol g\u00f6sterici bir rol de oynayabilir.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, \u0130talyan gazeteci ve yazar Italo Calvino\u2019nun 1985 y\u0131l\u0131nda Harvard \u00dcniversitesi\u2019nde bir dizi konferansta okumak \u00fczere haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, Amerika Dersleri <\/em>(1) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplanarak 1988 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan konu\u015fmalar\u0131, m\u00fchendislik mesle\u011fi i\u00e7in de bir ibret kayna\u011f\u0131 olabilece\u011fi fikrine varabiliriz.<\/p>\n

\"\"Calvino, be\u015f konu\u015fma i\u00e7eren bu denemesinin her birinde, edebiyat sanat\u0131 icra edilirken sahip olunmas\u0131 gereken belli bir niteli\u011fi i\u015fledi. (Calvino\u2019nun \u00f6mr\u00fc, Harvard\u2019daki konu\u015fmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye vefa etmedi. O y\u00fczden, alt\u0131nc\u0131 ve son konu\u015fmas\u0131n\u0131n metni mevcut de\u011fil. Buna ra\u011fmen kitab\u0131n alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Gelecek Biny\u0131l \u0130\u00e7in Alt\u0131 \u00d6neri<\/em> \u015feklindedir.) Calvino\u2019nun \u00f6nerilerinin, m\u00fchendislik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 izlendi\u011finde, m\u00fchendislerin de gelecekte benimsemeleri gereken bir de\u011ferler sisteminin temelini olu\u015fturdu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. Nedir bu de\u011ferler?<\/p>\n

Hafiflik<\/strong><\/p>\n

Calvino, eserlerini kaleme al\u0131rken, \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6nteminin hep a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 azaltmak y\u00f6n\u00fcnde olmu\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Hafifli\u011fe \u00f6zenmek, m\u00fchendislik bilimini icra edenlerin de benimsemesi gereken temel ilkelerinden biri olmal\u0131.<\/p>\n

U\u00e7ak g\u00f6vdesini mukavemetten \u00f6d\u00fcn vermeksizin hafifletmek, k\u00f6pr\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131 hantall\u0131ktan ar\u0131nd\u0131rmak, estetik g\u00fczelli\u011fin hamisi olan hafifli\u011fi g\u00f6kdelenin hatlar\u0131nda aramak. Genel olarak, tasar\u0131mda a\u015f\u0131r\u0131l\u0131ktan ka\u00e7\u0131nmak. Elektronik devreden beklenen i\u015flevi, asgari say\u0131da bile\u015fen kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftirmek ya da, benzer \u015fekilde, sistemler teorisi hat\u0131rlanacak olursa, \u2018durum uzay\u0131\u2019nda asgari ger\u00e7ekle\u015fimi g\u00fctmek. Yaz\u0131l\u0131mda, komut ve de\u011fi\u015fken say\u0131s\u0131n\u0131 asgariye indirmek.<\/p>\n

Yani hafiflik, yal\u0131nl\u0131kt\u0131r ayn\u0131 zamanda m\u00fchendislik i\u00e7in. Bu ba\u011flamda Einstein\u2019\u0131n \u201cHer \u015fey olabildi\u011fince basit olmal\u0131d\u0131r, ama daha basit de\u011fil\u201d \u015feklindeki \u00f6zdeyi\u015fi, ya da daha eski zamanlardan, 16. y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze intikal eden Ockham\u2019\u0131n Usturas\u0131 ad\u0131ndaki yal\u0131nl\u0131k ilkesi yol g\u00f6stericidir. Hafiflik-yal\u0131nl\u0131k-estetik, daha genel anlamda, bilimde de el ele vererek ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 gereken kavramlard\u0131r.<\/p>\n

H\u0131zl\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n

H\u0131z, s\u0131k\u00e7a, teknolojinin oda\u011f\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r: Buharl\u0131 makine, tren ve otomobilin icad\u0131 h\u0131z aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tipik \u00fcr\u00fcnleridir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de pek \u00e7ok \u00f6rnekten s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn: Ses h\u0131z\u0131na yakla\u015fan veya onu a\u015fan u\u00e7aklar, u\u00e7ak h\u0131z\u0131yla rekabet edebilen rayl\u0131 ve manyetik toplu ta\u015f\u0131ma sistemleri, fiber optik altyap\u0131s\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 inan\u0131lmaz veri iletimi h\u0131zlar\u0131, mobil kom\u00fcnikasyonda 3G\u2019den 4G\u2019ye, ve 4G\u2019den 5G\u2019ye ge\u00e7i\u015f, mikroi\u015flemcilerin ba\u015f d\u00f6nd\u00fcren h\u0131z\u0131…<\/p>\n

H\u0131z\u0131n sadece fiziksel de\u011fil zihinsel olmas\u0131ndan da s\u00f6z eder Calvino. Biz de bu \u00e7er\u00e7evede bakal\u0131m.<\/p>\n

Rekabet\u00e7i ekonomilerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, m\u00fchendislerin ne kadar h\u0131zl\u0131 tasarlayabildiklerine, tasar\u0131mlar\u0131n\u0131 ne kadar h\u0131zl\u0131 prototip haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebildiklerine ve \u00fcretim s\u00fcrelerini ne kadar k\u0131saltabildiklerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu do\u011frultuda belki de en b\u00fcy\u00fck destek, bilgisayar teknolojilerinden al\u0131nmaktad\u0131r. Ancak, \u00fcr\u00fcn ve \u00fcretim d\u00f6ng\u00fclerinde oldu\u011fu gibi, hissedarlar\u0131n tahamm\u00fcl\u00fc de \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrelerle \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor art\u0131k. Tasar\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n gitgide daha etkin hale gelmesiyle, gelecek zamanlar\u0131n m\u00fchendisleri i\u00e7in, fikirden \u00fcr\u00fcne ge\u00e7me s\u00fcrelerinin daha da k\u0131salabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n

\u00d6te yandan, h\u0131z fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn, akademik d\u00fcnyan\u0131n ara\u015ft\u0131rma-geli\u015ftirme ortam\u0131na da sirayet etmesi gerekti\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 en k\u0131sa zamanda sonu\u00e7land\u0131rabilmek, di\u011fer ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131ndan \u00f6nce yay\u0131mlamak, \u00f6ncelik kapmak, bir an evvel patent korumas\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131p fikri m\u00fclkiyet yaratmak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde akademik yar\u0131\u015f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur bile.<\/p>\n

Ancak h\u0131zl\u0131l\u0131ktan bir erdem olarak s\u00f6z ederken, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n faydas\u0131n\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 etmemeliyiz. Hafiflik ve a\u011f\u0131rl\u0131k, dengeli bir terazinin kefeleri gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli: ikisi de ayn\u0131 \u2018a\u011f\u0131rl\u0131kta\u2019. Bu ba\u011flamda, \u015fu k\u0131sa \u00c7in \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc dile getirelim:<\/p>\n

\u201cChuang-Tzu\u2019nun bir\u00e7ok erdemi aras\u0131nda resim \u00e7izme yetene\u011fi varm\u0131\u015f. Kral, Chuang-Tzu\u2019dan bir yenge\u00e7 \u00e7izmesini istemi\u015f. Chuang-Tzu, be\u015f y\u0131la ve on iki hizmetk\u00e2rl\u0131 bir villaya ihtiyac\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f. Be\u015f y\u0131l sonra \u00e7izimden bir iz yokmu\u015f h\u00e2l\u00e2. \u2018Be\u015f y\u0131la daha ihtiyac\u0131m var\u2019 demi\u015f Chuang-Tzu. Kral ikinci be\u015f y\u0131l\u0131 da vermi\u015f ona. Chuang-Tzu, on y\u0131l\u0131n sonunda, f\u0131r\u00e7ay\u0131 eline alm\u0131\u015f ve bir anda, bir f\u0131r\u00e7a darbesiyle, bir yenge\u00e7 \u00e7izmi\u015f, o g\u00fcne dek g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f en kusursuz yengeci.\u201d (1)<\/p>\n

Kesinlik<\/strong><\/p>\n

M\u00fchendislik biliminin en de\u011ferli vasf\u0131 olsa gerek. Bu vas\u0131f, m\u00fchendisli\u011fi, \u00f6rne\u011fin sosyal ve be\u015feri bilimler gibi di\u011fer uygulamal\u0131 bilimlerden ay\u0131rt eden ba\u015fl\u0131ca unsurdur. Kesinlik bazen nanometrik, bazen femtosaniyelik bir hassasiyetle yap\u0131lan bir \u00f6l\u00e7\u00fcmd\u00fcr. Kimi zaman ise, \u00f6rne\u011fin baz\u0131 say\u0131sal sistemlerin performans\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcrken, \u20181 trilyonda 1\u2019 hata pay\u0131 demektir. Rasgele olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi hakk\u0131nda dahi bir g\u00fcvenirlik derecesi \u00f6ne s\u00fcrebilirler m\u00fchendisler.<\/p>\n

Dinsel ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn ve hurafelerin art\u0131\u015fta ve akl\u0131n bir tarafa itilmekte oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, kesinlik de\u011ferini ayakta tutmak, m\u00fchendislerin \u00fcstlenece\u011fi bir toplumsal sorumluluk projesi olmal\u0131d\u0131r. O zaman, rakamlar ile ifade etmeyi benimsemi\u015f, matemati\u011fin ve bilimin dilini konu\u015fmaktan \u00fcrkmeyen toplumlar\u0131n, siyaset ve hurafelerin keyfiyetinden, yar\u0131 ger\u00e7eklerden ve muallak s\u00f6ylemlerden kurtulaca\u011f\u0131 g\u00fcnlere \u00fcmit ile bakabiliriz.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck<\/strong><\/p>\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fckten s\u00f6z ederken Calvino, ki\u015finin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olma durumundan s\u00f6z etmez asl\u0131nda. Onun betimledi\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kavram\u0131, g\u00f6rsel imgelerle ve bu imgelerin i\u00e7sel bilgiye ula\u015fmak amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 ile ilgilidir. \u0130mgelem \u00fczerine ya\u011fmur gibi ya\u011fan vizyonlardan s\u00f6z eder yazar, her birimizin kafas\u0131nda hep \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda olan zihinsel bir sinemadan.<\/p>\n

Calvino i\u00e7in bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck, bilimsel ke\u015ffi tetikleyen, bilimd\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu halde bilimsel kavramlar\u0131n do\u011fu\u015funa neden olan imgelemden farkl\u0131d\u0131r. Ancak biz m\u00fchendislerin, bu ikinci g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck anlam\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131r. En soyut kavramlar\u0131 zihnimizde canland\u0131rmal\u0131 ve sineman\u0131n, ger\u00e7ekte var olmayan hayali varl\u0131klar yaratmas\u0131 gibi, soyutu, zihnimizin perdesine yans\u0131tarak \u2018g\u00f6rebilmeliyiz\u2019. Daha sonra da soyutu, somuta \u00e7evirmeye gayretlenmeliyiz, bilim ve tekni\u011fi kullanarak. \u00dc\u00e7 boyuttan fazla boyuta sahip olan uzaylar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce deneylerini, bir kara deli\u011fin i\u00e7ine girdi\u011fimizde ne gibi bir d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilece\u011fimizi, i\u015fte t\u00fcm bunlar\u0131, bu imgelemin perdesinde hayata ge\u00e7iririz. Hayal g\u00fcc\u00fcne sahip olmak, en \u00f6nemli vas\u0131flar\u0131ndan biri olsa gerek m\u00fchendis biliminsanlar\u0131n\u0131n… Gizli bir kurgubilimci, bir sihirler ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 yat\u0131yor olmal\u0131 onlar\u0131n i\u00e7inde… Ku\u015flar gibi u\u00e7abilme, gezegenimizin yer \u00e7ekiminden kurtulup uzaya a\u00e7\u0131labilme, uzaktan konu\u015fabilme ya da g\u00f6rebilme hayalleri, u\u00e7a\u011f\u0131, uzay arac\u0131n\u0131, telefon ve televizyonu yaratm\u0131\u015f de\u011fil midir? Verimli bir \u2018hayalperest\u2019lik…<\/p>\n

\u00c7okluk<\/strong><\/p>\n

Calvino\u2019nun kaleminde \u00e7okluk, bir ba\u011flant\u0131lar a\u011f\u0131d\u0131r. D\u00fcnya, bir \u2018sistemler sistemi\u2019dir. K\u00fcreselli\u011fin her g\u00fcn \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada -kli\u015fele\u015fmi\u015f bir form\u00fcl kullanacak olursak- k\u00fcresel bir k\u00f6yde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7a\u011fda, \u00fcretti\u011fimiz \u00fcr\u00fcnlerin, art\u0131k sadece yerel de\u011fil, k\u00fcresel etki ve sonu\u00e7lar da do\u011furdu\u011funu anlamas\u0131 gereken insanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda belki de m\u00fchendisler gelir. Bir elektrik santralinin tasar\u0131m\u0131nda sadece yerel ekosistem de\u011fil, geni\u015f \u00e7aptaki etkiler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli. Geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f organizman\u0131n etkiledi\u011fi do\u011fal ortam sadece g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr tarla de\u011fil, besin zinciri ve akla gelen -ya da gelmeyen- her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal d\u00f6ng\u00fcler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla,t\u00fcm gezegenimiz olabilir. Sistemler sisteminde, t\u00fcm bile\u015fenler bir \u015fekilde birbiriyle ilintilidir.<\/p>\n

Yerel m\u00fcdahalelerin k\u00fcresel etkilerini anlayabilmek, \u00e7ok disiplinli d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011fine sahip olmay\u0131 gerektirir. Yeni nesilleri, uzmanl\u0131k ve \u2018derinlik\u2019 \u00fczerine kurulmu\u015f bir i\u015f d\u00fcnyas\u0131na haz\u0131rlarken,bu nesillere ayn\u0131 zamanda \u2018geni\u015fli\u011fin\u2019 ve \u00e7oklu\u011fun da erdemini anlatmak,\u00fcniversite e\u011fitiminin \u00f6n\u00fcnde duran en zorlu g\u00f6revlerden biri olsa gerek.<\/p>\n

***<\/p>\n

Calvino\u2019nun elimizde metni olmayan alt\u0131nc\u0131 \u00f6nerisinin ismi \u2018Tutarl\u0131l\u0131k\u2019t\u0131r. Hen\u00fcz yeni ba\u015flam\u0131\u015f olan bu bin y\u0131lda, tutarl\u0131l\u0131k, biz m\u00fchendisler i\u00e7in ne anlama gelmeli acaba?<\/p>\n

Dipnot<\/strong><\/p>\n

1) Italo Calvino, Amerika Dersleri, Gelecek Biny\u0131l \u0130\u00e7in Alt\u0131 \u00d6neri<\/em>, \u00c7eviren: Kemal Atakay, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 3. Bask\u0131, 2013.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Calvino, be\u015f konu\u015fma i\u00e7eren denemelerinde edebiyat sanat\u0131 icra edilirken sahip olunmas\u0131 gereken nitelikleri i\u015fledi. Calvino\u2019nun \u00f6nerilerinin, m\u00fchendislik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 izlendi\u011finde, m\u00fchendislerin de gelecekte benimsemeleri gereken bir de\u011ferler sisteminin temelini olu\u015fturdu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. Nedir bu de\u011ferler? M\u00fchendislik biliminin, bilim ve sanat\u0131n o b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131yor olmas\u0131, bu meslek dal\u0131 ile sanat aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ili\u015fkilere […]<\/p>\n","protected":false},"author":508,"featured_media":19553,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[175,545,1473],"tags":[2360,275,342],"class_list":["post-19551","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-138-sayi","category-edebiyat","category-genis-aci","tag-calvino","tag-edebiyat","tag-muhendislik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t