{"id":20057,"date":"2015-01-01T12:27:48","date_gmt":"2015-01-01T10:27:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=20057"},"modified":"2018-02-21T12:54:55","modified_gmt":"2018-02-21T09:54:55","slug":"bir-ses-muhendisi-kimdir-ne-yapar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/01\/01\/bir-ses-muhendisi-kimdir-ne-yapar","title":{"rendered":"Bir ses m\u00fchendisi kimdir, ne yapar?"},"content":{"rendered":"

Anneniz size \u201cGel buraya\u201d diye seslendi\u011finde sesin tonuna g\u00f6re bunun \u015fefkat mi yoksa tehlike mi i\u00e7erdi\u011fini anlars\u0131n\u0131z. Ses ve duygu ile ilgili \u00e7ok geni\u015f ve karma\u015f\u0131k bir k\u00fct\u00fcphanemiz var. M\u00fczikte de enstr\u00fcmanlar\u0131n \u00e7al\u0131nma tarz\u0131, o m\u00fczi\u011fin stili, mikrofonlar\u0131n yerle\u015ftirilme bi\u00e7imleri, ses m\u00fchendisinin yapt\u0131\u011f\u0131 ayarlar, hepsi birden belli bir his yaratacak \u015fekilde bir araya geliyor.<\/em><\/p>\n

\"\"Michael Nielsen <\/strong>ile S\u00f6yle\u015fi<\/p>\n

Michael Nielsen Yeni Zelanda\u2019da do\u011fdu, b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve Auckland \u00dcniversitesi\u2019nde Elektronik ve Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi okudu. Sonras\u0131nda Londra\u2019ya ta\u015f\u0131narak ses m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitimi g\u00f6rd\u00fc. 20 y\u0131ld\u0131r m\u00fczik prod\u00fckt\u00f6r\u00fc, kay\u0131t ve miks m\u00fchendisi olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Milyonlarca sat\u0131\u015f rakam\u0131na ula\u015fan bir\u00e7ok m\u00fczik prod\u00fcksiyonunda imzas\u0131 var. Ayr\u0131ca 5.1 Surround Sound, film ve DVD mecralar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 ses kay\u0131tlar\u0131yla \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcller kazand\u0131. Uzun bir s\u00fcredir \u0130stanbul\u2019da ya\u015f\u0131yor ve akustik tasar\u0131mc\u0131\/dan\u0131\u015fman, m\u00fczik prod\u00fckt\u00f6r\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bilgi \u00dcniversitesi\u2019nde kay\u0131t teknikleri ve kay\u0131t esteti\u011fi \u00fczerine dersler veriyor.<\/p><\/blockquote>\n

Ogan Guner (OG): Bir ses m\u00fchendisi olarak \u201cses\u201din sizin i\u00e7in ne ifade etti\u011fini sorarak ba\u015flayal\u0131m.<\/strong><\/em><\/p>\n

Kendi hik\u00e2yemi k\u0131saca anlatabilirim size. Yeni Zelanda\u2019da do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fcm. Yeni Zelanda\u2019n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabas\u0131nda. \u00c7ocuklu\u011fumda ve gen\u00e7li\u011fimde pop alb\u00fcmleri dinlemeye ba\u015flad\u0131m. Benim i\u00e7in o zamanlar belirleyici olan m\u00fczi\u011fin, bir di\u011fer deyi\u015fle sesin yaratt\u0131\u011f\u0131 duyguydu. Enstr\u00fcmanlar hakk\u0131nda pek bir \u015fey bilmiyordum ama baz\u0131 m\u00fcziklerin \u00fczerimde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duygu yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ediyordum. Amerikan ve \u0130ngiliz pop alb\u00fcmlerini, \u00f6zellikle 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda, m\u00fczik prod\u00fcksiyonunun \u00e7ok yarat\u0131c\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6nemdeki alb\u00fcmleri dinliyordum. Mesela David Bowie\u2019nin o y\u0131llardaki alb\u00fcmleri. O zamanlar Yeni Zelanda d\u00fcnyan\u0131n apayr\u0131 bir ucunda yer al\u0131yordu. Internet hen\u00fcz yoktu. Dinledi\u011fim m\u00fcziklerle, sanat\u00e7\u0131larla ilgili bilgi akm\u0131yordu. Ama zamanla \u015funu fark ettim ki Yeni Zelandal\u0131 gruplar\u0131n kay\u0131tlar\u0131yla, Amerikan gruplar\u0131n\u0131n ve \u0130ngiliz gruplar\u0131n\u0131n kay\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda bariz farklar vard\u0131. Hepsinin \u201csound\u201du birbirinden farkl\u0131yd\u0131. Ondan sonra yava\u015f yava\u015f m\u00fczi\u011fin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fi, nas\u0131l kaydedilip korundu\u011funa kafay\u0131 takmaya ba\u015flad\u0131m. Bir par\u00e7a k\u00e2\u011f\u0131t ve mumla ilkel kay\u0131tlar yapma deneylerine giri\u015ftim. \u00d6zelikle annem benim ilgimi \u00e7ok destekliyordu. Ama beni \u00e7eken temel \u015fey h\u00e2l\u00e2 sesin \u00fczerimde yaratt\u0131\u011f\u0131 duyguydu. Dedemin akordeon \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve kimi zaman onu dinlerken g\u00f6zlerimin doldu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum. O y\u00fczden sesle ilgimin temelde duygu<\/strong> ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n

Farkl\u0131 ruh hallerine g\u00f6re farkl\u0131 duygulan\u0131mlar<\/strong><\/p>\n

OG: Bahsetti\u011finiz d\u00f6nemde sizi prod\u00fcksiyonuyla etkileyen belirgin alb\u00fcmler var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

O d\u00f6nem Glam Rock d\u00f6nemiydi. David Bowie, Lou Reed\u2026 Bu alb\u00fcmlerdeki ses do\u011fal de\u011fil hiper ger\u00e7ek\u00e7i<\/strong>ydi. Sesin manip\u00fclasyonunun yarat\u0131c\u0131 \u00f6rnekleriydi. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fck kasabada topu topu 3 tane plak\u00e7\u0131 vard\u0131, bir g\u00fcn d\u00fckk\u00e2nlardan birinin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken sahibi beni \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, \u201cgel bak sana ne dinletece\u011fim\u201d dedi. Benim iflah olmaz bir m\u00fczik tutkunu oldu\u011fumu biliyorlard\u0131 tabii. \u0130\u00e7eri girdi\u011fimde Pink Floyd\u2019un Dark Side of the Moon <\/em>alb\u00fcm\u00fcn\u00fc koydu pikaba. D\u00f6nem, ortal\u0131\u011f\u0131n psychedelic m\u00fczikten, t\u00fcts\u00fclerden ge\u00e7ilmedi\u011fi hippie sonras\u0131 d\u00f6nemdi. Alb\u00fcm\u00fc dinlemeye ba\u015flad\u0131m ve bir \u015fark\u0131n\u0131n i\u00e7inde saat alarmlar\u0131 \u00e7almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda \u015fok oldu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum: \u201cBir alb\u00fcm\u00fcn i\u00e7ine saat sesi koyabiliyor musun ki?\u201d diye sordum. B\u00f6yle bir \u015feyi tahayy\u00fcl bile edemezdim daha \u00f6nce. Bu alb\u00fcm \u00f6n\u00fcmde ba\u015fka ufuklar a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

Yine ba\u015fka bir g\u00fcn Brian Eno & Robert Fripp\u2019in Evening Star <\/em>alb\u00fcm\u00fcne denk geldim. Brian Eno\u2019nun ba\u015fka alb\u00fcmlerini dinlemi\u015ftim. \u0130\u00e7inde bildi\u011fimiz, al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrden \u015fark\u0131lar vard\u0131. Hi\u00e7 dinlemeden bu alb\u00fcm\u00fc ald\u0131m, bisikletime atlad\u0131m ve eve gidip dinlemeye ba\u015flad\u0131m. 45 dakika boyunca soyut sesler vard\u0131 i\u00e7inde. \u201cAman tanr\u0131m, buna m\u0131 6,99 dolar verdim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7ok sinirim bozulmu\u015ftu. Zaten k\u0131s\u0131tl\u0131 olan alb\u00fcm koleksiyonumda b\u00fcy\u00fck bir y\u00fcz karas\u0131yd\u0131. Alb\u00fcm\u00fc bir kenara at\u0131p unutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bir s\u00fcre sonra annem bana bu alb\u00fcm i\u00e7in \u201cben bunu \u00e7ok sevdim, temizlik yaparken \u00e7ok iyi gidiyor, kendimi iyi hissetmemi sa\u011fl\u0131yor\u201d dedi. \u201cAllah allah\u201d deyip tekrar dinledim alb\u00fcm\u00fc. H\u00e2l\u00e2 bir \u015fey ifade etmiyordu bana ama m\u00fczi\u011fin farkl\u0131 ruh hallerine g\u00f6re farkl\u0131 \u015feyler ifade edebilece\u011fini fark ettim. O zamanlar Galli bir fizik hocam\u0131z vard\u0131. Derste sesin fizi\u011fini inceliyorduk. Bu incelemeye \u00e7ok uygun bir alb\u00fcm\u00fcm oldu\u011funu s\u00f6yleyince b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131f toplan\u0131p bizim eve gittik. Hoparl\u00f6rleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 koyduk ve hocam\u0131z elinde bir osiloskopla iki hoparl\u00f6r aras\u0131nda maksimum ve minimum vol\u00fcm\u00fc \u00f6l\u00e7meye ba\u015flad\u0131. Bir noktada vol\u00fcm tamamen s\u0131f\u0131ra iniyordu. Yani osiloskop 0 de\u011ferini g\u00f6steriyordu. Hoca bana d\u00f6n\u00fcp \u201cBunun i\u00e7in para m\u0131 verdin?\u201d dedi\u011finde bir kere daha y\u0131k\u0131ld\u0131m. Ama o anda m\u00fczi\u011fin i\u00e7inde fizi\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u011flama, ruh haline g\u00f6re ses alg\u0131s\u0131n\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015febildi\u011fini fark ettim.<\/p>\n

OG: Brian Eno yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fczi\u011fi ses manzaralar\u0131 olarak tan\u0131mlar ya, sesin insanda farkl\u0131 hisleri tetiklemesi ilgin\u00e7 bir durum de\u011fil mi?<\/strong><\/em><\/p>\n

Anneniz size \u201cGel buraya\u201d diye seslendi\u011finde sesin tonuna g\u00f6re bunun \u015fefkat mi yoksa tehlike mi i\u00e7erdi\u011fini anlars\u0131n\u0131z. Ses ve duygu ile ilgili \u00e7ok geni\u015f ve karma\u015f\u0131k bir k\u00fct\u00fcphanemiz var. M\u00fczikte de enstr\u00fcmanlar\u0131n \u00e7al\u0131nma tarz\u0131, o m\u00fczi\u011fin stili, mikrofonlar\u0131n yerle\u015ftirilme bi\u00e7imleri, ses m\u00fchendisinin yapt\u0131\u011f\u0131 ayarlar, hepsi birden belli bir his yaratacak \u015fekilde bir araya geliyor.<\/p>\n

\"\"
(Soldan sa\u011fa) Michael Nielsen, Ogan G\u00fcner ve Yusuf Can Semerci s\u00f6yle\u015fi s\u0131ras\u0131nda.<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u011fal kay\u0131ttan hiper ger\u00e7e\u011fe\u2026<\/strong><\/p>\n

OG: Peki bu noktada \u015fu s\u00f6ylenebilir mi? Ses m\u00fchendisi, as\u0131l performans\u0131 al\u0131p manip\u00fcle ederek yapay bir sese d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ki\u015fi midir?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bu yakla\u015f\u0131m tarz\u0131na ba\u011fl\u0131. Bug\u00fcn \u00f6n\u00fcm\u00fczde 70 y\u0131ll\u0131k bir kay\u0131t tarihi var, 1960\u2019lar\u0131n ortalar\u0131na kadar do\u011fal dedi\u011fimiz kay\u0131t tekni\u011fi \u00e7ok basit kurallara dayal\u0131d\u0131r. Cahit Berkay\u2019la sohbet ederken ilk kay\u0131tlar\u0131n\u0131 nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131n\u0131 sormu\u015ftum. B\u00fcy\u00fck bir odada grup toplu halde \u00e7al\u0131yor, tavan\u0131n tam ortas\u0131ndan sarkan tek bir mikrofon ile t\u00fcm sesler e\u015fit derecede kaydediliyordu. E\u011fer ses m\u00fchendisi \u201cDavul \u00e7ok \u00f6n planda\u201d derse, davul fiziksel olarak daha geriye al\u0131n\u0131p mikrofondan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor, b\u00f6ylece m\u00fczi\u011fin i\u00e7inde seslerin belli oranlarda, belli derinliklerde kaydedilmesi sa\u011flan\u0131yordu. B\u00fcy\u00fck b\u00fct\u00e7eli Beatles alb\u00fcmlerinde bile temel prensip buydu. E\u011fer davul kayd\u0131 yapacaksan\u0131z bir mikrofonu 1 metre \u00f6teye, di\u011fer mikrofonu da a\u015fa\u011f\u0131ya bakacak \u015fekilde 1,5 metre y\u00fckse\u011fe yerle\u015ftirirsiniz. Bu dinleyicinin durdu\u011fu pozisyondur. Her \u015fey dinleyicinin do\u011fal duru\u015funa g\u00f6re kaydedilir. \u00c7oklu kanallar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla bu oranlar\u0131 mikser \u00fczerinde belirlemek m\u00fcmk\u00fcn oldu. Hele bug\u00fcn i\u015f \u00e7ok daha detayl\u0131 bi\u00e7imde teknolojik aletler \u00fczerinde belirlenebiliyor, ama temel prensip icra edilen enstr\u00fcmanlar\u0131n mek\u00e2n i\u00e7indeki oranlar\u0131n\u0131 belirlemekten ibarettir.<\/p>\n

Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m \u00fcnl\u00fc bir ses m\u00fchendisi st\u00fcdyosuyla ilgili \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015fti: \u201cBu st\u00fcdyonun amac\u0131 m\u00fczi\u011fe bir \u015fey eklemek de\u011fil, bir \u015fey kaybetmesini \u00f6nlemektir.\u201d Bu yakla\u015f\u0131ma do\u011fal kay\u0131t<\/strong> diyebiliriz. Di\u011fer u\u00e7ta ise Dub Step\u2019te g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi hi\u00e7bir akustik sesin varolmad\u0131\u011f\u0131, yapay seslerin yapay bir bi\u00e7imde manip\u00fcle edildi\u011fi yakla\u015f\u0131m var. Buna da isterseniz hiper ger\u00e7ek\u00e7i<\/strong> yakla\u015f\u0131m diyebilirsiniz. Sesi orijinal haliyle korumak her zaman manip\u00fclasyondan daha zordur.<\/p>\n

Ben bu mesle\u011fi Londra\u2019da \u00f6\u011frendim. Londra\u2019da ses m\u00fchendisinden s\u0131k\u0131 bir zanaat bilgisi beklenir. Bir\u00e7ok tekni\u011fi \u00f6\u011frenip uygulayabilmesi gerekir. Yeterince teknik bilginiz oldu\u011funda ise bu bilgileri a\u015f\u0131p, s\u0131n\u0131rlar\u0131 geni\u015fletmeniz gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu olan bir kay\u0131t, bir alb\u00fcmd\u00fcr ve alb\u00fcm ba\u015fka bir varl\u0131kt\u0131r, m\u00fczi\u011fin do\u011fal haline ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131 gerekmez, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Beatles\u2019\u0131n White Album<\/em>\u2019\u00fcnden sonraki alb\u00fcmlerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Normalde bir davulcunun yan\u0131nda durdu\u011funuzda ortalama 140 desibellik bir ses hissedersiniz. Ac\u0131 e\u015fi\u011fine yak\u0131nd\u0131r bu. Bu do\u011fal etkiyi kay\u0131tta yakalayabilmek i\u00e7in sesi iyice s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak kayda ge\u00e7irirler. M\u00fczi\u011fi k\u0131s\u0131k sesle dinleseniz bile vol\u00fcm\u00fc y\u00fcksektir, kulaklar\u0131n\u0131zda davul sesi patlar. Buradaki kay\u0131t psikoakustik sinyaller \u00fcreterek sesin insan beyninde farkl\u0131 alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r art\u0131k. Dolay\u0131s\u0131yla bir ses m\u00fchendisi i\u00e7in do\u011fal kay\u0131ttan ba\u015flay\u0131p yar\u0131-do\u011fala ve hiper ger\u00e7e\u011fe kadar uzanan geni\u015f bir yelpaze mevcuttur.<\/p>\n

Do\u011fal sesin manip\u00fclasyonu<\/strong><\/p>\n

OG: Peki hiper ger\u00e7ek\u00e7i dedi\u011fimiz yakla\u015f\u0131m i\u00e7in konu\u015facak olursak, do\u011fada normal \u015fartlar alt\u0131nda varolmayan seslerin insanda hisler uyand\u0131rmas\u0131 da ilgin\u00e7 de\u011fil mi? Do\u011fal \u015fartlar alt\u0131nda varoldu\u011funu bilmedi\u011fimiz sesler duyuyor ve buna g\u00f6re his \u00fcretiyoruz.<\/strong><\/em><\/p>\n

\u015eurada bir araban\u0131n fren sesini duysak, ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 uzat\u0131p bakar\u0131z ve bir araba g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ses ile g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey aras\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman do\u011frudan bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Ama bir kay\u0131t s\u00f6z konusu oldu\u011funda ses ile mek\u00e2n birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Beyin duydu\u011fu sese bir referans arar, onu bildik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ile ya da bildik bir his ile birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun en u\u00e7 \u00f6rneklerinden birini y\u0131llar \u00f6nce, Prodigy konserinde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131m. Prodigy\u2019nin ilk zamanlar\u0131yd\u0131, m\u00fczik d\u00fcnyas\u0131nda ses getirdi\u011fi zamanlar. Biletinizi al\u0131p konser salonuna giriyorsunuz bir y\u0131\u011f\u0131n insanla. Bir konserde oldu\u011funuzun, dolay\u0131s\u0131yla kontroll\u00fc bir ortamda oldu\u011funuzun bilincindesiniz. \u0130nsan\u0131n do\u011fada duydu\u011fu sinyaller genelde orta de\u011ferdedir. Prodigy\u2019nin m\u00fczi\u011finin \u00f6z\u00fc ise al\u00e7ak frekansl\u0131 seslerin y\u00fcksek bir vol\u00fcmle manip\u00fclasyonudur. Al\u00e7ak frekansl\u0131 sesler do\u011fal ortamda hemen hemen sadece tehlike i\u00e7eren durumlara mahsustur. \u015eim\u015fek, deprem, volkanik patlamalar vesaire\u2026 Bu al\u00e7ak frekanslara \u00e7ok nadiren maruz kal\u0131r\u0131z ve duydu\u011fumuzda da ba\u015f\u0131m\u0131za felaket gelecek demektir. Ama Prodigy konserinde, \u00f6z\u00fcnde tehlike i\u00e7eren bu sesler, yo\u011fun \u0131\u015f\u0131k oyunlar\u0131yla birlikte \u00fczerinize dalga dalga gelir. Tehlike kontroll\u00fc bir ortamda heyecan olarak tekrar \u00fcretilir. Prodigy konserinde bulunmak bu anlamda \u00e7ok ilgin\u00e7 bir deneyimdir, \u00e7ok ilkel bir hissin yo\u011fun olarak yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ortamd\u0131r bu.<\/p>\n

Bir ba\u015fka \u00f6rnek: Bilgi \u00dcniversitesi\u2019ndeki derslerimden birinde Snoop Dogg\u2019un Drop It Like It\u2019s Hot <\/em>\u015fark\u0131s\u0131n\u0131 incelemi\u015ftik. Bu \u015fark\u0131da \u00e7ok y\u00fcksek enerjili bir bas ile \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck enerjili bir dil \u015f\u0131klatma bir aradad\u0131r. Do\u011fal bir ortamda bu kadar y\u00fcksek bir bas\u0131n yan\u0131nda dil \u015f\u0131klatmay\u0131 duyamazs\u0131n\u0131z. Ama miks s\u00f6z konusu oldu\u011funda d\u00fc\u015f\u00fck enerjili kayd\u0131 y\u00fcksek enerjili bir kay\u0131tla yan yana getirmek ve bas sesin bask\u0131n olmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek m\u00fcmk\u00fcn. Ortaya \u00e7\u0131kan durum, do\u011fal bir ortamda birlikte duyamayaca\u011f\u0131n\u0131z iki sesin dengeli bi\u00e7imde bir arada sunulmas\u0131d\u0131r. Bu psikoakustik sinyallerle oynamak anlam\u0131na geliyor. Beynin beklentilerine ters bir durum yaratarak ortaya uyumlu bir ses \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz. Modern ses m\u00fchendisli\u011fi manip\u00fclasyon ile psikoakustik aras\u0131ndaki bu dengede yer al\u0131yor.<\/p>\n

Sesin kalitesinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ne?<\/strong><\/p>\n

Yusuf Can Semerci (YCS): Bir ses m\u00fchendisini di\u011ferlerinden daha iyi yapan nedir peki?<\/strong><\/em><\/p>\n

Empati duygusu diyebilirim. Sadece m\u00fczisyenlere kar\u015f\u0131 empati de\u011fil, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe kar\u015f\u0131 da empati duymas\u0131. De\u011fi\u015fik durumlar i\u00e7in farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunabilmesi, mikrofonlar\u0131n yerle\u015fiminden st\u00fcdyonun se\u00e7imine kadar verdi\u011fi kararlar m\u00fczi\u011fin dinleyicinin kula\u011f\u0131na iletilmesini sa\u011flayacak s\u00fcre\u00e7lere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi empati diyebilirim. Teknik, m\u00fczikal ve insan bilgisi diye \u00f6zetlenebilir.<\/p>\n

YCS: Bir sesin kalitesi nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bir ses m\u00fchendisi i\u00e7in iki t\u00fcr dinleme eylemi vard\u0131r. Birincisine ele\u015ftirel dinleme<\/strong> diyebiliriz. Bir sesi, \u00f6rne\u011fin bir keman kayd\u0131n\u0131 kendi ba\u015f\u0131na, o sese odaklanarak dinlersiniz ve sesin karakterinin (distorsiyonu, netli\u011fi vs.) yerli yerinde olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakars\u0131n\u0131z. Burada daha \u00e7ok sesin fiziksel de\u011ferlerini tartars\u0131n\u0131z. \u0130kinci t\u00fcr dinleme ise bu sesi kendi ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde, yani m\u00fczi\u011fin i\u00e7inde dinlemektir. Bu analitik dinleme<\/strong> s\u00fcrecidir. S\u00f6z konusu sesin ba\u011flam i\u00e7indeki i\u015flevini yerine getirip getirmedi\u011fine bakars\u0131n\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla sesin kalitesine bakarken nesnel ve \u00f6znel iki ayr\u0131 de\u011ferlendirme yapars\u0131n\u0131z. Nesnel de\u011ferlendirmeye g\u00f6re kalitesiz diyebilece\u011finiz bir ses ba\u011flam i\u00e7inde i\u015flevini yerine getiriyor olabilir.<\/p>\n

OG: Sonu\u00e7 olarak dramatik yap\u0131 i\u00e7indeki i\u015flevini yerini getirip getirmedi\u011fi belirliyor sesin kalitesini galiba.<\/strong><\/em><\/p>\n

Evet, \u00f6znellik daha belirleyici. Nesnel olarak kaliteli dedi\u011fimiz bir seste bile ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z referans \u00e7o\u011funlu\u011fun bu sesi daha \u00e7ok be\u011fenmesidir. Yine \u00f6znelli\u011fe d\u00f6n\u00fcyoruz yani.<\/p>\n

Bir mek\u00e2n\u0131n akustik kalitesi<\/strong><\/p>\n

Bir s\u00fcredir ses m\u00fchendisli\u011finin yan\u0131nda akustik mek\u00e2nlar\u0131n in\u015fas\u0131yla ilgili de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz. Tiyatro, ses st\u00fcdyosu gibi mek\u00e2nlara dan\u0131\u015fmanl\u0131k yap\u0131yorsunuz. Bu t\u00fcr sanatsal mek\u00e2nlarda akustik uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011funu biliyoruz, en az\u0131ndan teoride\u2026 Peki, s\u0131radan mek\u00e2nlarda (al\u0131\u015fveri\u015f merkezi, hastane, okul vs.) yani sanat icras\u0131 i\u00e7in in\u015fa edilmemi\u015f ama do\u011fal olarak kendi i\u00e7inde ses \u00fcreten mek\u00e2nlarda akustik uzmanl\u0131\u011f\u0131ndan faydalan\u0131l\u0131yor mu?<\/strong><\/em><\/p>\n

Buna ancak kendi tecr\u00fcbelerimle yan\u0131t verebilirim. Kesin bir bilgim yok ama benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla bu t\u00fcr mek\u00e2nlar daha \u00e7ok mimarlar\u0131n denetiminde yap\u0131l\u0131yor ve akustik bilgisi genel bir bilgi olarak kullan\u0131l\u0131yor. Ama sanatsal mek\u00e2nlar\u0131n akustik tasar\u0131m\u0131nda, \u00f6zelikle ABD\u2019de, benim gibi ses m\u00fchendisli\u011finden gelen birka\u00e7 \u00e7ok iyi tasar\u0131mc\u0131 var.<\/p>\n

OG: Bu alan ayn\u0131 zamanda mimarl\u0131k alt\u0131nda da ayr\u0131 bir uzmanl\u0131k alan\u0131. Mimarl\u0131k e\u011fitiminden gelen akustik mek\u00e2n tasar\u0131mc\u0131lar\u0131yla ses m\u00fchendisli\u011finden gelenler aras\u0131nda bir fark var m\u0131d\u0131r sence?<\/strong><\/em><\/p>\n

Ses m\u00fchendisli\u011finden gelenlerin daha i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir tavr\u0131 olabilir ama mutlaka mimarinin de temel bilgilerini edinmek zorundas\u0131n\u0131z. Mek\u00e2n\u0131n b\u00fct\u00fcnsel tasar\u0131m\u0131 elbette mimar\u0131n sorumlu\u011funda ama farkl\u0131 uzmanl\u0131k alan\u0131ndan insanlar\u0131 toplamak da onun sorumlulu\u011funda. Akusti\u011fin gereklilikleri ile g\u00f6rsel unsurlar\u0131n dengesi aras\u0131nda her zaman bir uzla\u015fma oluyor, genelde de g\u00f6rsellik lehine oluyor bu.<\/p>\n

OG: Bir mek\u00e2n\u0131n akustik kalitesi nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir durum var. Bir mek\u00e2n\u0131n akustik kalitesi nesnel olarak \u00f6l\u00e7ebilir ve \u201cBuran\u0131n akusti\u011fi iyidir\u201d diyebilirsiniz ama bu akusti\u011fin \u00f6znel olarak tatmink\u00e2r oldu\u011fu anlam\u0131na gelmeyebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc standart \u00f6l\u00e7\u00fcmler mek\u00e2ndaki tek bir noktadaki tek bir mikrofon \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r. Ses tek bir yerden gelir. Oysa insan kula\u011f\u0131n\u0131n duyma bi\u00e7imi b\u00f6yle de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, biz burada konu\u015furken arka tarafta bir m\u00fczik \u00e7al\u0131yor, biraz ileride bir kad\u0131n konu\u015fuyor ama biz psikoakustik olarak bu sesleri geriye iterek birbirimizin sesine odaklan\u0131yoruz. Oysa buraya bir mikrofon koydu\u011fumuzda, o mikrofon her sese e\u015fit davran\u0131r, her sesi e\u015fit derecede kaydeder. Beynimiz duyma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda filtrelemeler yapar yani ortam sesini manip\u00fcle eder. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal duyma s\u00fcrecimiz kay\u0131t teknolojisine benzer. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131nca mimarlara hakk\u0131n\u0131 vermekle beraber, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu i\u015fin i\u00e7ine girdik\u00e7e mimarlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin de\u011ferini de daha iyi anlayabiliyorsunuz, her zaman i\u00e7in baz\u0131 uzmanl\u0131klara da yer oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n

YCS: Kay\u0131t esnas\u0131nda en ba\u015fat unsur nedir? M\u00fczisyen mi, kay\u0131t aletleri mi?<\/strong><\/p>\n

M\u00fczisyen. Yani sesin kayna\u011f\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o unsuru de\u011fi\u015ftiremezsin. Bir st\u00fcdyo i\u00e7in ise en kritik \u015fey mek\u00e2n\u0131n boyutlar\u0131d\u0131r. Sesin mek\u00e2n\u0131n i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrce da\u011f\u0131l\u0131p sesin yans\u0131malar\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan sesi kaydedersiniz temel olarak. Dolay\u0131s\u0131yla mek\u00e2n ne kadar ferah ise elde edece\u011finiz sesin t\u0131n\u0131s\u0131 o kadar y\u00fcksek olacakt\u0131r. T\u0131pk\u0131 \u0131\u015f\u0131k gibi. Dar bir mek\u00e2nda duvardan yans\u0131yan beyaz \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n di\u011fer \u0131\u015f\u0131klar\u0131 bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir ortamda \u00e7ekim yapman\u0131n ne kadar zor olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ayn\u0131 prensip ses i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Eski, klasik st\u00fcdyolara bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda 10 metre, 20 metre tavanlar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Ama\u00e7 sesin yank\u0131lanmas\u0131 de\u011fil, sesin \u00f6zg\u00fcrce dola\u015fmas\u0131d\u0131r. Sorunun \u00f6z\u00fcne d\u00f6nersek, birincil unsur mek\u00e2n\u0131n boyutlar\u0131, ikincisi yap\u0131lacak m\u00fczi\u011fin cinsi ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da ekipman diyebilirim.<\/p>\n

Kolayl\u0131k, kaliteye kar\u015f\u0131 kazan\u0131yor<\/strong><\/p>\n

OG: Siz bu i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda analog kay\u0131t teknolojisiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131n\u0131z muhtemelen. Bug\u00fcn ise dijital kay\u0131t teknolojisi standart oldu. Hangisini tercih edersiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bunu 10 y\u0131l \u00f6nce sorsayd\u0131n\u0131z \u201cKesinlikle analog!\u201d diye yan\u0131t verirdim ama bug\u00fcn art\u0131k bu soru anlaml\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. Dijital kay\u0131t teknolojisi o kadar geli\u015fti ki ilk ba\u015flardaki t\u00fcm sorunlar\u0131, farkl\u0131 teknolojileri de b\u00fcnyesine katarak \u00e7\u00f6zd\u00fc. Ticari olarak bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda e\u011fer dijital ekipman\u0131n\u0131z yoksa i\u015f bulman\u0131z imk\u00e2ns\u0131z bug\u00fcn. Dijtial kay\u0131t teknolojisinin baz\u0131 temel unsurlar\u0131 ise h\u00e2l\u00e2 daha analog. Dolay\u0131s\u0131yla melez bir sistem var art\u0131k. Analog mu, dijital mi sorusu art\u0131k \u201cB\u00f6breklerini mi tercih edersin, ci\u011ferlerini mi?\u201d gibi bir soruya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Dijital art\u0131k sistemimize dahil olmu\u015f durumda.<\/p>\n

OG: Ama s\u0131radan dinleyiciler i\u00e7in eski ile yeni aras\u0131nda dramatik bir fark var. Eskiden bir plak sat\u0131n al\u0131rd\u0131k ve bu plak kay\u0131ps\u0131z, y\u00fcksek kaliteli bir ses sunard\u0131 bize. Bug\u00fcn ise dijital olarak s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir m\u00fczik dinliyoruz. \u0130nsanlar art\u0131k Spotify kullan\u0131yor. MP3 dinliyor. Do\u011fas\u0131 gere\u011fi bu formatlar sesin belli oranlarda kayba u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir dinleme deneyimi sunuyor.<\/strong><\/em><\/p>\n

MP3\u2019te \u00f6rne\u011fin bir dosyay\u0131 al\u0131yor ve onu y\u00fczde 90 oran\u0131nda s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz. Bunun amac\u0131 dosyan\u0131n daha kolay transfer edilmesi, daha kolay stream<\/strong> edilmesi. M\u00fczik end\u00fcstrisi tarihinde ne zaman kalite ile kolayl\u0131k aras\u0131nda bir tercih yap\u0131lmas\u0131 gerekse istisnas\u0131z her zaman kolayl\u0131\u011f\u0131n tercih edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Edison\u2019un silindir \u015feklindeki fonograf\u0131 o d\u00f6nemki Victor \u015firketinin plak format\u0131ndan \u00e7ok daha kaliteli ve kay\u0131ps\u0131z ses ileten bir formatt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u011fnenin silindir \u00fczerine uygulad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet ba\u015f\u0131ndan sonuna ayn\u0131yd\u0131 ve i\u011fne ile silindir aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131 hi\u00e7 de\u011fi\u015fmiyordu. Ama bildi\u011fimiz standart plakta i\u011fnenin \u015fiddeti a\u00e7\u0131 y\u00fcz\u00fcnden de\u011fi\u015fir. Fakat o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131nda silindir \u015feklinde kay\u0131tlar\u0131 stoklaman\u0131n derdi ile yass\u0131 pla\u011f\u0131n kolayl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011finde Victor\u2019un format\u0131 bask\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

\"\"
Edison\u2019un silindir \u015feklindeki fonograf\u0131<\/figcaption><\/figure>\n

Plaklar\u0131n \u00f6zelikle bas seslere kar\u015f\u0131 fiziksel s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 vard\u0131r. Bu y\u00fczden de plaklar\u0131n A ve B y\u00fcz\u00fcn\u00fcn son par\u00e7alar\u0131 her zaman daha yumu\u015fak \u015fark\u0131lar olmak zorundad\u0131r. CD\u2019ler \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ise bu s\u0131n\u0131rlamalar kalkt\u0131 do\u011fal olarak. CD \u00fczerinde fiziksel bir bask\u0131 uygulanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015f ile son aras\u0131nda herhangi bir farkl\u0131l\u0131k, kay\u0131p olmuyordu. Yani kolayl\u0131k her zaman kaliteye kar\u015f\u0131 kazan\u0131yor. Bu sadece ses alan\u0131nda de\u011fil, \u00f6rne\u011fin video teknolojisinde de b\u00f6yle oldu. \u015eu anki durumun ise bir ara d\u00f6nem oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nternetin hen\u00fcz emekleme d\u00f6nemindeyiz. \u0130lk telefonlar\u0131 and\u0131r\u0131yor. Giderek veri depolama maliyetleri d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e ve veri aktar\u0131m h\u0131zlar\u0131 artt\u0131k\u00e7a y\u00fcksek kaliteli m\u00fczi\u011fin geri d\u00f6nece\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Beyin bo\u015fluklar\u0131 tamaml\u0131yor<\/strong><\/p>\n

YCS: FLAC gibi kay\u0131ps\u0131z formatlar ger\u00e7ekten kay\u0131ps\u0131z m\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

Evet. Sorun bir \u015fark\u0131n\u0131n 1 GB olmas\u0131! TRT\u2019nin Ankara\u2019da d\u00fczenledi\u011fi 5.1 Surround Sistemlerle ilgili bir seminerde tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Dirk Brauner diye bir arkada\u015f\u0131m var. 5.1 Surround kay\u0131t teknolojileriyle ilgili bir konu\u015fma yapmak \u00fczere gelmi\u015fti. Kendisi y\u00fcksek kaliteli, d\u00fcnyaca bilinen mikrofonlar \u00fcretiyor, ayn\u0131 zamanda felsefeci, akademisyen, zeki ve hisleri kuvvetli bir adam. Bir sohbetimizde bana \u201cMP3\u2019ten nefret ediyorum\u201d dedi. Bu yayg\u0131n ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir sebep. Ama onun nefretinin sebebi ba\u015fkayd\u0131. Dirk bu nefretinin \u201cdaha \u015feytani\u201d bir sebebi oldu\u011funu anlatt\u0131.<\/p>\n

Bir dosyay\u0131 MP3 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman kaybolan ciddi bir veri miktar\u0131 var. Ve psikoakustikte insan beyninin bu t\u00fcr durumlarda verdi\u011fi baz\u0131 tepkiler var. Beyin bo\u015fluklar\u0131 doldurmaya e\u011filimli. Bir MP3 dinledi\u011finizde size verilen data orijinal datan\u0131n sadece y\u00fczde 10\u2019u ama bu data insan\u0131n psikoakustik sisteminde belli b\u00f6lgeleri tetikleyerek beynin geri kalan verileri tamamlamas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7iriyor. Elbette bu durumda beyin daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak ve \u00e7aba harcamak zorunda. Dirk\u2019\u00fcn derdi buydu. \u201cM\u00fczik dinlerken yoruluyorum. M\u00fczik sekt\u00f6r\u00fc beni ele ge\u00e7irdi ve beynimi dekoder olarak kullan\u0131yor\u201d diyordu. Matrix<\/em> filmindeki gibi beyninizde elektrotlar ba\u011fl\u0131 halde dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsenize\u2026 Dolay\u0131s\u0131yla kay\u0131ps\u0131z bir kay\u0131t dinledi\u011finizde t\u00fcm bilgi size haz\u0131r olarak verilir ve size kalan bunun keyfini \u00e7\u0131karmakt\u0131r. Burada ise normalde bir elektronik alet taraf\u0131ndan \u00fcstlenilen decoding<\/strong> i\u015flemi beyin taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Psikoakustik alan\u0131nda test edilen ve bilimsel olarak tart\u0131\u015f\u0131lan iki fenomenden s\u00f6z edeyim. Bunlardan ilki \u201ceksik fundamental\u2019lar\u201d denen durum. Bum<\/strong> sesi \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bu sesin en alt frekans\u0131 sese karakterini, dokusunu veren fundamental (temel) k\u0131sm\u0131d\u0131r. Bir keman\u0131n bir fl\u00fctten farkl\u0131 ses \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n temel nedeni de, bu aletlerin mekaniklerinin farkl\u0131 alt frekanslar ve dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 dokular \u00fcretmesidir. E\u011fer bir m\u00fczi\u011fin i\u00e7inden en alt frekanstaki tonu \u00e7\u0131kar\u0131rsan\u0131z ve bunu bir insana dinletirseniz beynin bu eksik notalar\u0131 kendisinin tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Ve bu \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir \u015feydir. Beyninize tak\u0131lan elektrotlarla yeniden \u00fcretilen bu seslerin sinyallerini geri toplayabilirsiniz. Bununla ilgili bir deney de var. Neden bayku\u015fun se\u00e7ildi\u011fini bilmiyorum ama bir bayku\u015fa temel sesleri \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bir klasik m\u00fczik par\u00e7as\u0131 dinletiliyor ve onun beyninden ge\u00e7en sinyaller \u00f6l\u00e7\u00fclerek bayku\u015fun duyma s\u00fcrecinin sonunda tamamlad\u0131\u011f\u0131 m\u00fczi\u011fi tekrar geri toplay\u0131p \u00e7al\u0131yorlar. Geriye \u00e7\u0131kan ses ise eksik temel seslerin tamamland\u0131\u011f\u0131 orijinal m\u00fczik!<\/p>\n

Bir ba\u015fka deneyde ise 100 ki\u015fiye \u201cthe dog went to (sssssh) park\u201d c\u00fcmlesi dinletiliyor. Normal \u015fartlar halinde \u201cthe\u201d gelmesi gereken yere bir h\u0131\u015f\u0131rt\u0131, g\u00fcr\u00fclt\u00fc sesi konuyor. C\u00fcmleyi dinleyen deneklerin tamam\u0131 \u201cthe dog went to the park\u201d c\u00fcmlesinin tamam\u0131n\u0131 ve ekstradan bir h\u0131\u015f\u0131rt\u0131, g\u00fcr\u00fclt\u00fc sesi duyduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. 2-3 ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Annesi odadan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anda o \u00e7ocuk i\u00e7in annesi kaybolmu\u015ftur. Ba\u015fka bir odaya gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnecek s\u00fcreklilik duygusu yoktur. Annesi odaya girdi\u011finde ise tekrar varolmu\u015ftur. B\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e s\u00fcreklilik duygusunu geli\u015ftiriyoruz. MP3 de bu s\u00fcreklilik duygusunu manip\u00fcle ediyor beynimizde.<\/p>\n

\u0130yi bir ses m\u00fchendisi psikoakustik bilgisini de i\u015fin i\u00e7ine kat\u0131yor elbette. Sizin \u00f6n\u00fcn\u00fczde \u00e7ok de\u011fi\u015fik ufuklar a\u00e7\u0131yor. Mesela miks yaparken bir sesi di\u011fer sesin yan\u0131nda var k\u0131lmak i\u00e7in illa daha bask\u0131n yapman\u0131z gerekmiyor. \u0130nsan alg\u0131s\u0131 temelde avc\u0131 alg\u0131s\u0131. \u00d6rne\u011fin avc\u0131 ku\u015flar havada u\u00e7up av ararlarken a\u015fa\u011f\u0131daki topra\u011f\u0131 parselleyerek taram\u0131yorlar. B\u00fct\u00fcn\u00fc izleyip b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimleri yakal\u0131yorlar. Ayn\u0131 \u015fekilde bir sesi fark edilir k\u0131lmak i\u00e7in di\u011fer sesten farkl\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131z yeterli. Klasik d\u00f6nem ses m\u00fchendisleri t\u00fcm sesleri daha berrak ve parlak yapmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r oysa. Bir ressam\u0131n renkleri gibi her bir ses sar\u0131, mavi yan yana gelmi\u015f f\u0131r\u00e7a darbeleri gibidir.<\/p>\n

Teknoloji m\u00fczi\u011fi, m\u00fczik de teknolojiyi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor<\/strong><\/p>\n

OG: Ses teknolojilerinin geli\u015fiminin \u00fcretilen m\u00fczi\u011fi etkilemesiyle ilgili \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek var mesela. 70\u2019lerin sonuna kadar m\u00fczi\u011fin dinlendi\u011fi cihazlar\u0131n bas sesleri \u00fcretme konusundaki yetersizli\u011fi kay\u0131tlarda bas\u0131n \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmemesine neden olmu\u015ftu. Bas\u0131 iyi de kaydetsen, dinleyici bu kaydedilen bas\u0131 duyacak cihazdan yoksundu. Dinleme cihazlar\u0131ndaki geli\u015fme prod\u00fcksiyonda bas seslerin \u00f6nemini ve kalitesini de art\u0131rd\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n

Plak format\u0131nda da bas konusunda bir s\u0131n\u0131rlama vard\u0131. \u00d6zellikle pla\u011f\u0131n son dilimlerinde yeterli bas\u0131 yans\u0131tacak derinlikte kaz\u0131ma yap\u0131lam\u0131yordu. O y\u00fczdendir ki plaklar\u0131n son \u015fark\u0131lar\u0131 i\u00e7in daha hafif \u015feyler tercih ediliyordu. Tabii burada k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kendisinin de de\u011fi\u015ftirici bir g\u00fcc\u00fc var teknolojiyle birlikte\u2026 Reggae\u2019nin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, Amerikan funk pop\u2019nun y\u00fckseli\u015fi, ilk drum\u2019n\u2019bass \u00f6rnekleri giderek pop k\u00fclt\u00fcrde egemen olduk\u00e7a bu sound<\/strong> prod\u00fcksiyon anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirdi. CD ile birlikte ise dijital format \u00e7\u0131kt\u0131. S\u0131n\u0131rlamalar ortadan kalkt\u0131.<\/p>\n

\"\"
1920\u2019lerin huni \u015feklindeki kay\u0131t cihaz\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130\u015fin tabi bir de di\u011fer ucu var. Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki Antikac\u0131lar soka\u011f\u0131nda \u00e7ok eski m\u00fczik aletlerini toplayan bir d\u00fckk\u00e2n var. Tarihin ilk kay\u0131tlar\u0131n\u0131 dinleyebilece\u011finiz playback sistemleri bunlar. O zamanlar, diyelim 1910\u2019larda 1920\u2019lerde kay\u0131t nas\u0131l yap\u0131l\u0131yordu, bir hat\u0131rlayal\u0131m. Koca metal bir huni d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u015eark\u0131c\u0131 do\u011frudan bu huninin i\u00e7ine do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyor ve ses a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru konsantre olarak s\u00fcz\u00fcl\u00fcyor. Huninin dibinde hassas bir zar var ve zara ba\u011fl\u0131 bir \u015fekilde elmas u\u00e7lu bir i\u011fne var. Huninin i\u00e7indeki ses do\u011frudan bu zar\u0131 titre\u015ftiriyor, titre\u015fen zar i\u011fneyi a\u015fa\u011f\u0131 ittiriyor ve i\u011fne, d\u00f6nen bir mum disk \u00fczerine fiziksel olarak bu \u015fiddeti kaz\u0131yor. Her \u015fey bu kadar basit. Arada bug\u00fcnk\u00fc gibi mikrofon, pre-amp vesair yok. Birebir kaydediliyor her \u015fey. Ve bu kay\u0131tlar\u0131 \u00e7al\u0131p dinledi\u011finiz aletler de kay\u0131t sisteminin tam ters mekanizmas\u0131yla sesi yeniden \u00fcretiyor. Bir disk var, i\u011fne o disk \u00fczerinde d\u00f6nerken, sesi hassas bir zar \u00fczerinden tekrar \u00e7al\u0131yor. Bu kay\u0131tlar\u0131 dinlemek ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ayr\u0131 bir his. Sanki odan\u0131n i\u00e7indeymi\u015f gibi hissediyorsunuz. Hissetti\u011finiz hava bas\u0131nc\u0131 kay\u0131t esnas\u0131ndaki hava bas\u0131nc\u0131n\u0131n ayn\u0131s\u0131. \u0130nan\u0131lmaz bir his! Tabii ki o zamanlar kusursuz bir kay\u0131t i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc seslere ihtiya\u00e7 var. O zar\u0131 iyi titre\u015ftirebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc seslere. O y\u00fczden 1920\u2019lerin, 30\u2019lar\u0131n pop\u00fcler m\u00fczikleri \u00fcflemeli big band\u2019lerdir. \u00dcflemeliler bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ses \u00fcretebiliyor \u00e7\u00fcnk\u00fc. Demek ki teknoloji m\u00fczi\u011fi, m\u00fczik de teknolojiyi kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

YCS: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde LP (plak)\u2019ler tekrar moda oldu. Bir\u00e7ok alb\u00fcm\u00fcn LP\u2019si \u00fcretiliyor yine. LP\u2019deki s\u0131n\u0131rlamalar h\u00e2l\u00e2 mevcut mu?<\/strong><\/em><\/p>\n

Evet. Bu 35 mm. film ile dijital film aras\u0131ndaki fark gibi. \u0130kisinin de olumlu ve olumsuz taraflar\u0131 var. Ama bu demek de\u011fil ki \u00fcretti\u011finiz m\u00fczikteki baslar LP\u2019de daha k\u00f6t\u00fc olacak. Her \u015feyin d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde dengelenmesiyle ilgili. Belki m\u00fczik o kadar vol\u00fcml\u00fc olmayacak ama m\u00fczi\u011fin orijinalinde varolan bas sesleri oraya aktarabilirsiniz. \u00c7ok \u00e7ok iyi bir ses sisteminde bas\u0131n en altlara inmedi\u011fini fark edebilirsiniz belki ama m\u00fczi\u011fin kalitesini de\u011fi\u015ftirmez bu. Dijitalde ise bu t\u00fcr s\u0131n\u0131rlamalar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015finiz daha zor. Vah\u015fi Bat\u0131 gibi. Baz\u0131 sesler m\u00fcthi\u015f olurken baz\u0131lar\u0131 daha k\u00f6t\u00fc olabilir. Ama LP format\u0131nda belli bir aral\u0131k dahilinde i\u015f g\u00f6rmek zorunda oldu\u011funuz i\u00e7in unsurlar aras\u0131nda daha dengeli bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Ses yay\u0131n\u0131nda frekans aral\u0131\u011f\u0131 standard\u0131<\/strong><\/p>\n

OG: Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131nda bu ses aral\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l belirleniyor. Belli bir standart var m\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bu \u00e7ok ilgin\u00e7 bir soru \u00e7\u00fcnk\u00fc daha \u00e7ok yak\u0131n bir zamanda radikal bir de\u011fi\u015fiklik oldu ve Avrupa ile ABD\u2019de radyo ve televizyon gibi kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ses yay\u0131n\u0131ndaki frekans aral\u0131\u011f\u0131na bir standart getirildi. Bunca y\u0131l sonra. 2012\u2019den itibaren \u00fclkeler s\u0131ras\u0131yla bu standarda ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

OG: Detay\u0131na girebilir misin? Nas\u0131l bir standart?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bir grafik d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bir dikey eksen sesin g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6sterirken yatay eksen zaman\u0131 g\u00f6sterir. Bum<\/strong> sesi \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, bu grafik \u00fczerinde sesin anl\u0131k maksimum ve minimum zirve yapt\u0131\u011f\u0131 anlar vard\u0131r. Bu Bum<\/strong> sesinin B<\/strong> sesinde elde edilir. Sesli ve sessiz harflerdeki gibi. Sessiz harfler daha k\u0131sa ve vurgulu, sesli harfler daha yuvarlak ama daha uzun s\u00fcrelidir. B<\/strong> sesinin zirvelerini bu grafik \u00fczerinde g\u00f6rebiliriz ama tan\u0131m\u0131 gere\u011fi bu zirveler anl\u0131kt\u0131r. Bum<\/strong> sesine as\u0131l karakterini veren ise daha uzun zamana yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha fazla enerji i\u00e7eren um<\/strong> sesidir. Dolay\u0131s\u0131yla Bum<\/strong> sesinin anl\u0131k zirveleri olmas\u0131na ra\u011fmen ortalama de\u011feri as\u0131l oland\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Bum sesinin Peak ve Vol\u00fcm de\u011ferlerinin grafi\u011fi.<\/figcaption><\/figure>\n

M\u00fczik setlerinde ses g\u00f6stergeleri vard\u0131r, biliyorsunuz. Bunlar\u0131n bir \u00e7e\u015fidi Peakmetredir. Sesin s\u00fcrekli olarak anl\u0131k de\u011ferlerini g\u00f6sterecek \u015fekilde yan\u0131p s\u00f6ner. \u0130yi de bu sesin ortalama de\u011feri nedir? Bunu bulmak i\u00e7in zaman \u00fczerinden hesap yapmak zorundas\u0131n\u0131z. T\u0131pk\u0131 3 ki\u015finin boylar\u0131n\u0131n ortalamas\u0131n\u0131 almak gibi. 3 boyu \u00fcst \u00fcste toplar ve sonra 3\u2019e b\u00f6lersiniz. Seste de durum ayn\u0131d\u0131r. M\u00fczik setlerinde klasik bir ba\u015fka g\u00f6sterge vard\u0131r biliyorsunuz. Buna Vumetre denir. \u0130\u015fte Vumetre sesin ortalama de\u011ferini g\u00f6sterir. B\u00fct\u00fcn anl\u0131k de\u011ferleri \u00fcst \u00fcste toplar, toplar ve sonra onu belli bir zamana b\u00f6lerek g\u00f6sterir. As\u0131l g\u00fc\u00e7, vol\u00fcm dedi\u011fimiz de\u011fer ortalama de\u011ferdir, insan kula\u011f\u0131 buna tepki verir, Peakmetrenin g\u00f6sterdi\u011fi anl\u0131k de\u011fere de\u011fil.<\/p>\n

\"\"
Vumetre ve Peakmetre \u00f6rnekleri<\/figcaption><\/figure>\n

Konumuza geri d\u00f6nersek radyolar ve televizyonlar k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6ncesine kadar sadece zirve de\u011ferlerini \u00f6l\u00e7\u00fcyordu. O y\u00fczden radyoda arka arkaya dinledi\u011finiz \u015fark\u0131lar aras\u0131nda vol\u00fcm fark\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortalama de\u011feri kaale almaz, peak de\u011ferlere g\u00f6re yay\u0131n yaparlar. Burada \u015f\u00f6yle bir metot uygulan\u0131yordu. Peak de\u011ferlerinin sinyallerini daha yukar\u0131 \u00e7ekerek di\u011fer sesleri 0 db\u2019nin \u00fcst\u00fcne kayd\u0131rarak daha y\u00fcksek sesli bir m\u00fczik elde edersiniz. Bu sesi zirve de\u011ferlerinde bozar ama vol\u00fcm y\u00fckselir. Oysa EBU R128 adl\u0131 standart ile yay\u0131n esnas\u0131nda kullan\u0131lacak olan de\u011ferler standardize edildi. Bunun bunca y\u0131l yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 ayr\u0131 bir komedi ve buna en \u00e7ok sevinenler ses m\u00fchendisleri oldu. Yay\u0131n mant\u0131\u011f\u0131na uygun olarak \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda olan ses m\u00fchendisleri bug\u00fcne kadar daha k\u00f6t\u00fc i\u015f yapmaya zorlan\u0131yordu. \u015eimdi ise mesleklerinin gereklerini daha do\u011fru bir \u015fekilde yerine getirebiliyorlar. Art\u0131k t\u00fcm kay\u0131tlar ayn\u0131 ortalama de\u011fer \u00fczerinden \u00e7al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n

YCS: Niye bu kadar gecikti bu standart?<\/strong><\/em><\/p>\n

Allah bilir. Ama bu yanl\u0131\u015f prati\u011fin dijital kay\u0131t teknolojilerinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla da ba\u011flant\u0131s\u0131 var. ProTools gibi yayg\u0131n dijital kay\u0131t yaz\u0131l\u0131mlar\u0131nda nedense Vumetre yoktur, Peakmetre vard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00e7mesi daha kolayd\u0131r. Oysa bizim zaman\u0131m\u0131zda ses m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitiminde ilk \u00f6\u011frenmen gereken Vumetre okumakt\u0131r. Oysa \u015fimdi herkes Peakmetre okuman\u0131n yeterli oldu\u011funu san\u0131yor. Film end\u00fcstrisinde ise b\u00f6yle bir sorun yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc diyalog bir referans de\u011feri olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in t\u00fcm sesler insan sesinin yakla\u015f\u0131k de\u011feri olan 50-70 desibel aral\u0131\u011f\u0131 referans alarak oturtulur. Bu y\u00fczden film end\u00fcstrisinde her zaman bir standart vard\u0131.<\/p>\n

Ses yal\u0131t\u0131ml\u0131 ortam<\/strong><\/p>\n

YCS: Anechoic (ses yal\u0131t\u0131ml\u0131) odalarla ilgili bir s\u00f6ylenti vard\u0131r? Bir s\u00fcre sonra insan\u0131 delirtti\u011fine dair. Hi\u00e7 b\u00f6yle bir tecr\u00fcbeniz oldu mu?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bence insandan insana de\u011fi\u015fir bu durum. Bir keresinde \u00fcniversitedeyken girmi\u015ftim anechoic odas\u0131na. Benim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6zel bir deneyimdi. Bir s\u00fcre sonra kendi v\u00fccudunun sesini duyuyorsun. \u00c7ok sessiz bir ortamda, do\u011fada da buna yak\u0131n bir tecr\u00fcbe ya\u015fayabilirsin. Mesela yava\u015f yava\u015f yayg\u0131nla\u015fan, d\u0131\u015f ortam sesini kesen kulakl\u0131klar var \u015fimdi, kulaktaki bas\u0131nc\u0131 atmosfer seviyesine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyorlar. Yak\u0131n zamanda bir tane ald\u0131m ve bay\u0131l\u0131yorum. \u0130lla m\u00fczik dinlemek i\u00e7in de\u011fil, vapurda kitap okurken de tak\u0131yorum. Bu kulakl\u0131klarla m\u00fczik dinledi\u011finde sesi 2-3 seviyesinde a\u00e7man yetiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015far\u0131dan gelen ekstra bir ses olmuyor. \u0130nsan v\u00fccudu ses verisinin yaratt\u0131\u011f\u0131 stim\u00fclasyona ihtiya\u00e7 duyuyor, bu y\u00fczden tamamen sessiz bir ortamda ne kadar s\u00fcre ge\u00e7irdi\u011fine ve ki\u015finin dayanma s\u00fcresine ba\u011fl\u0131 olarak \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir durum olu\u015fabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7ok y\u00fcksek sesli, \u00e7ok fazla ses verisinin oldu\u011fu bir gece kul\u00fcb\u00fc de \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olabiliyor bir\u00e7ok insan i\u00e7in. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde duyma kayb\u0131n\u0131n n\u00fcfus i\u00e7inde ciddi bir bi\u00e7imde artt\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi de var tabii. Daha fazla sese, daha fazla s\u00fcrelerle maruz kal\u0131yoruz. \u00d6zelikle b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anneniz size \u201cGel buraya\u201d diye seslendi\u011finde sesin tonuna g\u00f6re bunun \u015fefkat mi yoksa tehlike mi i\u00e7erdi\u011fini anlars\u0131n\u0131z. Ses ve duygu ile ilgili \u00e7ok geni\u015f ve karma\u015f\u0131k bir k\u00fct\u00fcphanemiz var. M\u00fczikte de enstr\u00fcmanlar\u0131n \u00e7al\u0131nma tarz\u0131, o m\u00fczi\u011fin stili, mikrofonlar\u0131n yerle\u015ftirilme bi\u00e7imleri, ses m\u00fchendisinin yapt\u0131\u011f\u0131 ayarlar, hepsi birden belli bir his yaratacak \u015fekilde bir araya geliyor. Michael […]<\/p>\n","protected":false},"author":1161,"featured_media":20063,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[174,1464,31],"tags":[2393,868,2398],"class_list":["post-20057","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-137-sayi","category-dosya","category-teknoloji","tag-duyma","tag-ses","tag-ses-muhendisligi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1161"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20057"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20057\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}