{"id":2006,"date":"2015-02-18T14:28:05","date_gmt":"2015-02-18T12:28:05","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=2006"},"modified":"2015-02-18T14:28:05","modified_gmt":"2015-02-18T12:28:05","slug":"beyin-haritalari-gercekligi-carpitiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/02\/18\/beyin-haritalari-gercekligi-carpitiyor","title":{"rendered":"Beyin haritalar\u0131 ger\u00e7ekli\u011fi \u00e7arp\u0131t\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>E\u011fer beynimizin GPS\u2019i, \u00e7evremizin ger\u00e7ek d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131s\u0131z basit haritalar\u0131ndan olu\u015fsayd\u0131, hi\u00e7bir de\u011feri kalmazd\u0131. Nas\u0131l i\u015fledi\u011fini art\u0131k biliyoruz.<br \/>\nBu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla 2014 Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan May-Britt ve Edvard Moser, beynimizin mek\u00e2nsal y\u00f6n bulmada referans sistemini olu\u015fturan \u201c\u015febeke (\u0131zgara sistemi, \u201cgrid\u201d) h\u00fccrelerini\u201d ke\u015ffettiklerinde, beynin d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131l\u0131 i\u00e7 haritalara nas\u0131l sahip olabildi\u011fi on y\u0131ll\u0131k bir gizemdi. Moser\u2019in Kavli Enstit\u00fcs\u00fc N\u00f6roloji Sistemleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu gizemi \u00e7\u00f6zd\u00fcklerine inan\u0131yor. <em>Nature<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bulgular\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in, bildi\u011fimiz haritalar\u0131n \u00e7evremizle nas\u0131l ili\u015fkilendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor. Harita ve pusulam\u0131z\u0131 al\u0131p do\u011fuya do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, pusuladaki kuzeyi g\u00f6steren oku kullanarak araziyi haritadaki boylama g\u00f6re hizalar\u0131z ve do\u011fru yolda oldu\u011fumuzdan emin oluruz (E\u011fer bu i\u015fi bizim i\u00e7in yapan bir GPS\u2019imiz yoksa).<br \/>\nBeynimizin, \u00e7evremize g\u00f6re ayarlanm\u0131\u015f, istedi\u011fimiz zaman bizi do\u011fru y\u00f6ne g\u00f6t\u00fcrecek olan bir\u00e7ok i\u00e7 haritaya sahip oldu\u011funu biliyoruz. Bu \u0131zgara sistemli haritalar, farkl\u0131 boyutlarda ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fcklerde bulunuyor; fakat \u015fimdiye kadar \u00e7evremizle nas\u0131l ili\u015fkilendikleri hakk\u0131nda pek ipucu vermiyorlard\u0131. <em>Nature<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan sonu\u00e7larda, kendi i\u00e7 haritalar\u0131n\u0131 hizalamak i\u00e7in beynin kulland\u0131\u011f\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 b\u00fckl\u00fcmler a\u00e7\u0131klan\u0131yor:<br \/>\n\u201cY\u00fczlerce \u0131zgara sistemi h\u00fccresinin etkinli\u011fini kaydettik\u201d diyor Kavli Sinirbilim Sistemleri Enstit\u00fcs\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Tor Stensola. \u201c800\u2019den fazla \u0131zgara sistemi h\u00fccresini inceledi\u011fimizde, olu\u015fan \u0131zgara \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin genellikle ayn\u0131 birka\u00e7 do\u011frultuda konumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettik. Bu inceledi\u011fimiz t\u00fcm hayvanlar i\u00e7in do\u011fru sonu\u00e7lar\u0131 verdi\u011finden, \u0131zgara sistemi haritalar\u0131n\u0131n \u00e7evremizle ili\u015fkilenme bi\u00e7iminin bir sistemati\u011fi oldu\u011funa karar verdik. Izgara sistemi h\u00fccreleri, bulundu\u011fumuz yerdeki duvar gibi sabit bir yap\u0131ya g\u00f6re sabitleniyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar, ancak hep bir dengeleme a\u00e7\u0131s\u0131yla bunu yap\u0131yorlar. Bu y\u00fczden biz de bunu incelemeye karar verdik.\u201d<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, 1,5 metrekarelik kutu i\u00e7inde yem arayan farelerdeki \u0131zgara sistemi h\u00fccrelerin etkinliklerini kaydetti. E\u011fer \u0131zgara sistemi h\u00fccrelerinin hareketlerine g\u00f6re olu\u015fmu\u015f, kutunun i\u00e7ine ait bir harita olsayd\u0131, fare kutu i\u00e7inde hareket ettik\u00e7e harita ayn\u0131 g\u00f6r\u00fcnmeye devam edecekti. Ayr\u0131ca farelerin hangi y\u00f6ne gittiklerinden ve kutuya nerede b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ayn\u0131 hizada kalacakt\u0131. Kaydedilen haritalar ger\u00e7ekten tutarl\u0131yd\u0131. Her bir \u0131zgara sistemi \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc duvarlardan birine sabitlenmi\u015fti. Fakat \u0131zgara sistemlerin eksenlerinden hi\u00e7biri duvarlara m\u00fckemmel olarak hizalanmam\u0131\u015ft\u0131; tam aksine kararl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7arp\u0131kl\u0131k g\u00f6steriyorlard\u0131.<br \/>\nSabitlenmi\u015f duvardan yakla\u015f\u0131k olarak 7,5 derece sapm\u0131\u015f olan harita i\u00e7in \u201cHarita d\u00f6nd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc\u201d diyor Stensola ve ekliyor \u201cBaz\u0131 hesaplamalar yapt\u0131k ve bu belirli a\u00e7\u0131 de\u011ferinin \u00e7ok g\u00fczel bir nedeni oldu\u011funu fark ettik. 0 ve 15 derecelik a\u00e7\u0131larda olsayd\u0131, harita simetrik olurdu. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, e\u011fer harita duvarla m\u00fckemmel bir hizada olsayd\u0131, bu onu s\u0131ras\u0131yla hem kardinal eksene hem de kare olan kutunun k\u00f6\u015fegenine g\u00f6re aksettirecekti ve mek\u00e2nsal kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sebep olacakt\u0131. 7,5 derecelik d\u00f6nme a\u00e7\u0131s\u0131, \u00e7evredeki eksenlerle olan simetriyi en aza indiriyor, dolay\u0131s\u0131yla bu t\u00fcr olas\u0131 hatalar\u0131 da azaltm\u0131\u015f oluyor.\u201d<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u0131zgara sisteminde daha fazla asimetri buldu. Izgara sistemi \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kusursuz bir bi\u00e7imde alt\u0131gen de\u011fillerdi, onun yerine bozunuma u\u011frayarak asimetrik hale gelmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u00d6nceden beri bu durum biliniyor olsa da, kimse nedenini bilemiyordu.<br \/>\n\u201cE\u011fer \u00f6r\u00fcnt\u00fc m\u00fckemmel bir alt\u0131gen \u015feklinde olsayd\u0131, \u0131zgaralardan olu\u015fan 6 adet i\u00e7 b\u00f6lge ve haritan\u0131n merkezi kusursuz bir \u00e7ember \u00fczerinde olacakt\u0131\u201d diyor Stensola. \u201cBunun yerine asimetriden kaynakl\u0131 olarak bu noktalar bir elips \u015fekli olu\u015fturmaktad\u0131r.\u201d<br \/>\nIzgara sistemi i\u00e7indeki d\u00f6nme ile sabitlenmeler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 ve \u00f6r\u00fcnt\u00fclerdeki bozunmalar\u0131 inceleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, olu\u015fan elipsin ve \u0131zgaralar\u0131n do\u011frultusunun birbirlerine sabitlenmelerinden, aralar\u0131nda m\u00fckemmel bir ili\u015fki oldu\u011funu fark ettiler. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn duvar \u00fczerindeki \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla elipsin ve \u0131zgaran\u0131n 7,5 derecelik d\u00f6nmesini, kesme (shearing) olarak bilinen bir i\u015flemle tekrarlayabildiler.<br \/>\nKesme kuvvetleri, bir obje \u00fczerindeki par\u00e7alar\u0131n bulunduklar\u0131 yere g\u00f6re farkl\u0131 y\u00f6nlerde yer de\u011fi\u015ftirmelerine sebep olur. Bu kuvvetin etkisini \u015fu \u015fekilde g\u00f6z\u00fcm\u00fczde canland\u0131rabiliriz: Bir deste oyun kart\u0131n\u0131 masan\u0131n \u00fcst\u00fcne do\u011fru itti\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. En alttaki kart yerinde kal\u0131rken en \u00fcstteki kart en fazla hareketi yaparak ilerleyecektir. Di\u011fer kartlarsa bu ikisi aras\u0131nda bulunduklar\u0131 yere g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirecektir. Bu tarz \u015fekil de\u011fi\u015fiklikleri do\u011fada da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr; \u00f6rne\u011fin, topraktaki d\u0131\u015f kuvvetlerin trilobit fosillerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak onlar\u0131 yeni bir \u015fekle soktu\u011fu bilinmektedir.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir hayvan\u0131n yeni bir \u00e7evreye girdi\u011finde, \u0131zgara sistemindeki eksenlerinden birinin en yak\u0131ndaki bir \u201cduvar\u201d ile hizalan\u0131p onu referans alan yeni bir \u00e7evre haritas\u0131 olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde hemfikirler. Kesme kuvvetleri ile gitgide bozunan ve sabit duvardan 7,5 derecelik sapma yapan harita, hataya d\u00fc\u015fme ihtimali d\u00fc\u015f\u00fck, kararl\u0131 ve sa\u011flam bir harita halini al\u0131r.<br \/>\nPeki, bir m\u0131s\u0131r tarlas\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck bir \u00e7evredeyken i\u00e7 haritalara ne olur? E\u011fer yerel araziler birbirinden olduk\u00e7a uzaktalarsa, beynin say\u0131ca \u00e7ok ama yanl\u0131\u015fs\u0131z yerel haritalar olu\u015fturmas\u0131, do\u011fru olmayan genel tek bir harita olu\u015fturmas\u0131ndan daha avantajl\u0131d\u0131r.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu durumu 2,2 metrekarelik bir kutudaki \u0131zgaralar\u0131 kaydederek test ettiler. Harita, k\u00fc\u00e7\u00fck kutudakiyle ayn\u0131 asimetrilere sahipti, ancak \u00e7ok \u00f6nemli bir farkla. \u201cKutu b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e baz\u0131 haritalar farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u201d diye ifade etti Stensola ve devam etti \u201cHarita ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc ve ayn\u0131 kutuda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 duvarlara sabitlenmi\u015f iki ayr\u0131k yerel harita meydana geldi. Izgaralar, k\u00fc\u00e7\u00fck kutudaki gibi ayn\u0131 \u015fekilde eliptik oldular. Harita bu \u015fekilde ayr\u0131l\u0131nca tekrar de\u011ferlendirme yapmak zorunda kald\u0131k. Haritalar\u0131n karma\u015f\u0131k \u00e7evrelere yerel olarak sabitlendiklerini biliyorduk. \u015eu anda, kesme kuvvetlerinin sadece t\u00fcm \u00e7evreyle de\u011fil, yerel olarak da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.\u201d Asimetriye y\u00f6nelik bozunman\u0131n, beynimizin \u00f6z yerelle\u015ftirmede hata s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemle ayn\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<br \/>\nKavli Enstit\u00fcs\u00fc Sinirbilim Sistemleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00f6neticisi Prof. Edvard Moser\u2019e g\u00f6re bu bulgular, bilimin farkl\u0131 alanlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirmek konusunda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip. \u201cY\u0131llard\u0131r kafam\u0131z\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran bir gizemi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde harika hissediyoruz\u201d diyor Moser. \u201cBulgular bize i\u00e7 haritalar\u0131n \u00e7evremizle nas\u0131l etkile\u015fime ge\u00e7ti\u011fi konusunda daha fazla ipucu verdi. Art\u0131k duvarlar ve \u00e7evremizdeki s\u0131n\u0131rlar aras\u0131ndaki uyum hakk\u0131ndaki bilgiyi ve bu bilginin nas\u0131l i\u015flendi\u011fini detayl\u0131ca \u00e7\u00f6zmek zorunday\u0131z. Belki s\u0131n\u0131r h\u00fccreleri buna bir cevap olacak, ancak bunu hen\u00fcz bilemiyoruz.\u201d<br \/>\nMoser, kesilen haritalar\u0131n bilmecesini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in fizik bilimine d\u00f6nmeleri gerekti\u011fini belirtti.<br \/>\n\u201cFizik kanunlar\u0131n\u0131n sinir sistemi \u00fczerindeki uygulamalar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u015f sorularla dolu bir alan. Bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmeliyiz\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>\u00c7eviren: Ceyhun Ceylan<br \/>\n<em>\u0130T\u00dc U\u00e7ak M\u00fchendisli\u011fi<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2015\/02\/150212092508.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E\u011fer beynimizin GPS\u2019i, \u00e7evremizin ger\u00e7ek d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131s\u0131z basit haritalar\u0131ndan olu\u015fsayd\u0131, hi\u00e7bir de\u011feri kalmazd\u0131. Nas\u0131l i\u015fledi\u011fini art\u0131k biliyoruz. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla 2014 Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan May-Britt ve Edvard Moser, beynimizin mek\u00e2nsal y\u00f6n bulmada referans sistemini olu\u015fturan \u201c\u015febeke (\u0131zgara sistemi, \u201cgrid\u201d) h\u00fccrelerini\u201d ke\u015ffettiklerinde, beynin d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131l\u0131 i\u00e7 haritalara nas\u0131l sahip olabildi\u011fi on y\u0131ll\u0131k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2007,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,35],"tags":[],"class_list":["post-2006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-noroloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2006\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}