{"id":20068,"date":"2015-07-01T12:55:32","date_gmt":"2015-07-01T09:55:32","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=20068"},"modified":"2018-02-21T13:16:42","modified_gmt":"2018-02-21T10:16:42","slug":"unlu-matematikci-john-nash-oldu-akil-oyuncusu-trafik-kazasini-hesap-edemedi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/07\/01\/unlu-matematikci-john-nash-oldu-akil-oyuncusu-trafik-kazasini-hesap-edemedi","title":{"rendered":"\u00dcnl\u00fc matematik\u00e7i John Nash \u00f6ld\u00fc: \u2018Ak\u0131l oyuncusu\u2019 trafik kazas\u0131n\u0131 hesap edemedi"},"content":{"rendered":"

Ya\u015fam\u0131n\u0131 anlatan Ak\u0131l Oyunlar\u0131 adl\u0131 sinema filmiyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tan\u0131nan matematik\u00e7i John F. Nash,\u00a0 <\/strong>23 May\u0131s 2015\u2019te bir trafik kazas\u0131 sonucunda e\u015fi ile birlikte hayata veda etti. Nash, oyun teorisi alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla 1994 Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc de alm\u0131\u015ft\u0131. John Nash ya\u015fam\u0131 boyunca \u015fizofreniyle bo\u011fu\u015fmu\u015ftu. <\/em><\/p>\n

Yazarlar:<\/strong> J. J. O\u2019Connor\u00a0\/\u00a0E. F. Robertson<\/p><\/blockquote>\n

\"\"John Forbes Nash, babas\u0131yla ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. 1892 y\u0131l\u0131nda do\u011fan baba Nash, mutsuz bir \u00e7ocukluk d\u00f6nemi sonras\u0131nda Teksas Tar\u0131m ve Makine Okulu\u2019nda elektrik m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitimi ald\u0131. 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Fransa\u2019da g\u00f6rev yapan baba, sava\u015f sonras\u0131nda ise Teksas \u00dcniversitesi\u2019nde 1 y\u0131l kadar elektrik m\u00fchendisli\u011fi derslerine girdi ve daha sonra Appalachian Power Company\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. John F. Nash\u2019in annesi Margaret Virginia Martin ise Martha Washington Koleji ve Bat\u0131 Virginia \u00dcniversitesi\u2019nde dil e\u011fitimi ald\u0131 ve yakla\u015f\u0131k 10 sene \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131. Virginia ile Nash 6 Ekim 1924 y\u0131l\u0131nda evlendi.<\/p>\n

\u2018Garip\u2019 bir \u00e7ocuk<\/strong><\/p>\n

Bluefied Sa\u011fl\u0131kevi\u2019nde d\u00fcnyaya gelen Johnny Nash (ailesi \u00f6yle \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu), sevgi dolu ve ilgili bir ailede yeti\u015fmesine ra\u011fmen olduk\u00e7a kendi halinde, i\u00e7e kapan\u0131k bir \u00e7ocuktu. S\u00fcrekli kitaplarla ilgilenen Nash, di\u011fer \u00e7ocuklarla oynamazd\u0131. Kendisinden birka\u00e7 ya\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z karde\u015fi Matha, kuzenleri ile birlikte saklamba\u00e7, futbol vb. oyunlar oynarken, Nash oyuncak u\u00e7aklar ve kibrit kutusundan arabalarla tek ba\u015f\u0131na oynuyordu.<\/p>\n

\"\"
John, kendi halinde, i\u00e7e kapan\u0131k bir \u00e7ocuktu.<\/figcaption><\/figure>\n

Okuldaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ve ilgi alanlar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyen ebeveynler, Johnny\u2019nin e\u011fitimi i\u00e7in ekstra \u00e7aba g\u00f6steriyordu: Annesi, Johnny\u2019ye bizzat ders verirken babas\u0131 da ona bir yeti\u015fkin gibi davran\u0131yordu. Ya\u015f\u0131tlar\u0131 boyama kitaplar\u0131yla ilgilenirken; Nash, babas\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bilim kitaplar\u0131n\u0131 okuyordu.<\/p>\n

Daima arka planda olan ve sosyal becerilerden yoksun Nash\u2019in zek\u00e2s\u0131 \u00f6\u011fretmenleri taraf\u0131ndan fark edilemedi. 12 ya\u015f\u0131na geldi\u011finde odas\u0131nda deney d\u00fczenekleri kurup kendi ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan Nash, \u015f\u00fcphesiz ki okulda \u00f6\u011frendi\u011finden \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 evde kendi ba\u015f\u0131na \u00f6\u011frendi.<\/p>\n

K\u0131z karde\u015fi Johnny i\u00e7in \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: (2)<\/p>\n

\u201cJohnny daima farkl\u0131yd\u0131. Ailem de farkl\u0131 ve zeki oldu\u011funu biliyordu. Annem onu arkada\u015f \u00e7evreme sokmam\u0131 ve biraz olsun sosyalle\u015fmesine katk\u0131 sa\u011flamam\u0131 istese de \u2018garip\u2019 karde\u015fimi arkada\u015flar\u0131ma tan\u0131tmak konusunda pek hevesli de\u011fildim.\u201d<\/p>\n

Nash, ailesinin sosyal aktivitelere kat\u0131lma \u0131srar\u0131n\u0131 reddetmese de akraba ziyaretleri, dans, spor gibi sosyalle\u015fme ara\u00e7lar\u0131 ona daima dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131, kitaplar\u0131ndan ve deneylerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, gereksiz unsurlar olarak geliyordu.<\/p>\n

Nash\u2019in matemati\u011fe olan ilgisi 14 ya\u015f\u0131nda ba\u015flad\u0131. E. T. Bell\u2019in Man of Mathematics<\/em> adl\u0131 kitab\u0131ndan ilham ald\u0131. Kitapta bahsedilen Fermat\u2019n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ispatlamay\u0131 ba\u015fard\u0131. Okulda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc matemati\u011fin onu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa iten s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine burada farkl\u0131 bir heyecan hissetmi\u015fti.<\/p>\n

1941 y\u0131l\u0131nda Bluefield Koleji\u2019ne giren Nash, bilim derslerinin yan\u0131 s\u0131ra matematik dersleri de ald\u0131. \u00d6zellikle matematik alan\u0131nda \u00fcst\u00fcn yetenek sergilerken sosyal alandaki beceriksizli\u011fi ve garip davran\u0131\u015flar\u0131 ise artarak devam ediyordu. Matematik, o zamanlarda s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, Nash kariyerine matematikte devam etmek niyetinde de\u011fildi. Babas\u0131n\u0131n yolunu takip edip elektrik m\u00fchendisi olmak istiyor ve kendi kendine kimya deneyleri yap\u0131yordu. Patlay\u0131c\u0131 yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 deneylerden birinde ger\u00e7ekle\u015fen patlama, s\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131ndan birinin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

Can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ve ergenli\u011fin getirdi\u011fi agresiflik, Nash\u2019i k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar do\u011furabilecek \u015fakalar yapmaya itiyordu. Arkada\u015flar\u0131n\u0131n garip karikat\u00fcrlerini \u00e7izerek onlarla alay ediyor, hayvanlara i\u015fkence yapmaktan zevk al\u0131yordu. Bir keresinde k\u0131z karde\u015fini sandalyeye oturtup ucuna pil ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 kablolarla etraf\u0131n\u0131 sarm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Ola\u011fan\u00fcst\u00fc matematik yetene\u011fi<\/strong><\/p>\n

Nash, George Westinghouse Yar\u0131\u015fmas\u0131\u2019nda burs kazanarak bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131 Carnegie-Mellon \u00dcniversitesi olan Carnegie Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne 1945 y\u0131l\u0131nda kimya m\u00fchendisli\u011fine kabul edildi. Ancak matemati\u011fe artan ilgisi onu tens\u00f6r cebri ve g\u00f6relilik derslerini de almaya itti. G\u00f6relilik derslerini veren Matematik B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 John Synge ve di\u011fer matematik profes\u00f6rleri Nash\u2019in matemati\u011fe olan ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetene\u011fini k\u0131sa zamanda fark ederek onu matematik alan\u0131nda uzmanla\u015fmaya ikna ettiler.<\/p>\n

\"\"
John Nash 1950 y\u0131l\u0131nda doktora derecesini \u201c\u0130\u015fbirliksiz Oyunlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 teziyle Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden ald\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

William Lowell Putnam Matematik Yar\u0131\u015fmas\u0131\u2019na iki defa kat\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen ilk be\u015fe giremeyen Nash, bunu kendisi i\u00e7in ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k olarak g\u00f6rd\u00fc. Yar\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda Nash\u2019in hayat\u0131nda k\u00f6t\u00fc giden ba\u015fka \u015feyler de vard\u0131: Her ne kadar matematik profes\u00f6rleri \u00fczerine d\u00fc\u015fse de akran \u00f6\u011frencileri onu olduk\u00e7a garip biri olarak addediyordu. Yap\u0131l\u0131 biri oldu\u011fundan fiziksel tacizlere kar\u015f\u0131 kendini koruyabilse de narin ki\u015fili\u011finden dolay\u0131 akranlar\u0131 onunla alay ediyordu. Nash ile ayn\u0131 d\u00f6nemde \u00f6\u011frencilik yapan biri \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

\u201cBizim standartlar\u0131m\u0131za g\u00f6re bile toy say\u0131labilecek, ta\u015fra \u00e7ocu\u011fuydu. Piyanonun ba\u015f\u0131na oturup ayn\u0131 akoru defalarca \u00e7al\u0131yor, erimekte olan dondurmay\u0131 h\u0131rpani k\u0131yafetlerinin \u00fczerine b\u0131rak\u0131yor, uyuyan oda arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerine basarak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kapamaya gidiyordu…\u201d<\/p>\n

Ba\u015fka birine g\u00f6re, \u201cson derece yaln\u0131z biriydi\u201d.<\/p>\n

Yine ba\u015fka biri: \u201cZavall\u0131 John\u2019a k\u00f6t\u00fc davrand\u0131k. Ona kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a kabayd\u0131k. Akl\u0131nda bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck.\u201d<\/p>\n

E\u015fcinsel e\u011filimler g\u00f6steren Nash, erkeklere ilgi duymas\u0131ndan dolay\u0131 alay eden ve onu a\u015fa\u011f\u0131layan di\u011fer \u00e7ocuklara matematik problemleri ile meydan okuyor, bir\u00e7ok \u00f6\u011frencinin matematik \u00f6devlerini yap\u0131yordu.<\/p>\n

1948 y\u0131l\u0131nda lisans ve master derecelerini alan Nash, Harvard, Princiton, Chicago ve Michigan \u00fcniversitelerinin matematik programlar\u0131na kabul ald\u0131. \u00d6nc\u00fcl bir \u00fcniversite olmas\u0131ndan dolay\u0131 ilk tercihi Harvard\u2019dan yanayd\u0131 fakat Princeton\u2019un sundu\u011fu olanaklar daha c\u00f6mertti. Harvard\u2019\u0131n Princeton ayar\u0131nda teklif yapmamas\u0131n\u0131n nedenini ise Putnam Matematik Yar\u0131\u015fmas\u0131\u2019ndaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131yordu. Synge ve di\u011fer profes\u00f6rlerinin cesaretlendirmesi ve Lefschetz\u2019in sundu\u011fu e\u015fsiz burs teklifi kar\u015f\u0131s\u0131nda sonunda Princeton\u2019da karar k\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Oyun Teorisi<\/strong><\/p>\n

Eyl\u00fcl 1948\u2019de Princeton\u2019a girdikten sonra topoloji, cebirsel geometri, oyun teorisi, mant\u0131k gibi saf matemati\u011fin alanlar\u0131na ilgi duymaya ba\u015flad\u0131. Ancak dersleri takip etmiyordu. Dersleri takip etmemek \u015f\u00f6yle dursun, kitaptan \u00e7al\u0131\u015fmak da Nash i\u00e7in uygun de\u011fildi. \u0130kinci elden \u00f6\u011frenilmi\u015f bir matematik yerine konulara bizzat katk\u0131 yapaca\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemini benimsemi\u015fti. Bu y\u00f6ntem, problemlere getirdi\u011fi \u00f6zg\u00fcn bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile modern \u00e7a\u011f\u0131n en \u00f6nemli matematik\u00e7ilerinden birinin do\u011fumuna yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

1949 y\u0131l\u0131nda doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken oyun teorisinin matematiksel temellerini kurarak 45 sene sonra ekonomi alan\u0131nda Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc getirecek bir \u00e7al\u0131\u015fma ortaya koydu. P. Ordeshook bunu \u015f\u00f6yle izah ediyor:<\/p>\n

\u201cn-de\u011fi\u015fken gruplu Nash dengesi, i\u015fbirliksiz oyun teorisinin belki de en \u00f6nemli fikridir… Adaylar\u0131n se\u00e7im stratejilerinden, \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n eylemlerine; yasal manip\u00fclasyonlardan sava\u015f sebeplerine kadar geni\u015f yelpazedeki insan davran\u0131\u015flar\u0131 denge stratejileri \u00fczerinde konumlan\u0131r.\u201d<\/p>\n

Ayn\u0131 d\u00f6nemden Milnor, Nash\u2019in Princeton y\u0131llar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor (6):<\/p>\n

\u201cKafas\u0131nda daima matematiksel fikirler gezerdi. Sadece oyun teorisi de\u011fil, geometri ve topoloji de dahil… Ancak o zamanlardan akl\u0131mda kalan en net g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ortak alanlarda oynanan oyunlard\u0131. Go, Kriegspiel ve mucidi John oldu\u011fundan Nash ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz topolojik bir zek\u00e2 oyunu ile orada tan\u0131\u015ft\u0131m.\u201d<\/p>\n

Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Nash oyunu, Piet Hein taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak icat edilen Hex ile neredeyse ayn\u0131d\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da John Nash hakk\u0131nda akranlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f yorumlar bulunuyor:<\/p>\n

\u201cNash normalin d\u0131\u015f\u0131nda biriydi. 20 ki\u015finin bulundu\u011fu odaya birini getirip ona garip olan ki\u015fiyi bulmas\u0131n\u0131 isteseydiniz kesinlikle Nash\u2019i se\u00e7erdi. Ancak Nash bunu bilin\u00e7li yapm\u0131yordu; yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 katlanmak zorunda oldu\u011fu bir y\u00fckt\u00fc.\u201d<\/p>\n

\u201cNash \u00e7ok \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcyd\u00fc. Y\u00fcz\u00fcm\u00fcze bakmazd\u0131. Sorulara uzun s\u00fcreler boyunca cevap verir ancak aptalca sorular soruldu\u011funda cevap bile vermezdi. Kibir ve ba\u015fka bir \u015feyin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek duygusu yok gibiydi. Son derece izole bir hayat\u0131 vard\u0131 fakat t\u00fcm bunlar\u0131n alt\u0131nda s\u0131cakl\u0131k ve minnettarl\u0131k yat\u0131yor gibiydi.\u201d<\/p>\n

\u201cBir\u00e7o\u011fumuz Nash\u2019in dediklerini kayda de\u011fer bulmazd\u0131k. Onu dinlemek istemezdim; yan\u0131ndayken daima huzursuz hissederdim.\u201d<\/p>\n

Fikirleri vard\u0131 ve \u015f\u00fcphesiz \u00f6nemli fikirlerdi. Princeton\u2019a geldikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Einstein\u2019e k\u00fctle\u00e7ekimi hakk\u0131ndaki karma\u015f\u0131k matematik fikirlerini yakla\u015f\u0131k bir saat boyunca anlatt\u0131. Einstein her ne kadar Nash\u2019e biraz fizik \u00f6\u011frenmesini tavsiye etse de benzer bir \u00e7al\u0131\u015fma bir fizik\u00e7i taraf\u0131ndan daha sonra yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n

1950 y\u0131l\u0131nda doktora derecesini \u201c\u0130\u015fbirliksiz Oyunlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 teziyle Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden ald\u0131 ve ayn\u0131 y\u0131l\u0131n yaz\u0131nda RAND firmas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Burada oyun teorisini kullanarak so\u011fuk sava\u015f stratejileri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yordu. Nash, firman\u0131n oyun teorisini askeri ve diplomatik stratejiler \u00fczerine uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 y\u0131l boyunca RAND\u2019de zaman zaman \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1950 sonbahar\u0131nda Princeton\u2019a d\u00f6nerek saf matematik alan\u0131na \u00e7ekildi ve ciddi problemler \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131. \u0130leride Nobel kazanacak bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sahibinin akademik alanda yay\u0131n \u00e7\u0131karmas\u0131 her ne kadar bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olarak g\u00f6z\u00fckmese de Nash\u2019in teorisinin \u00f6nemi o zamanlarda yeterince anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131. Nash de bu y\u00fczden ba\u015fka alanlara y\u00f6nelmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u2018Madem bu kadar zekisin, manifoldlar i\u00e7in g\u00f6mme problemini \u00e7\u00f6z de g\u00f6relim\u2019<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Nash kendini her daim saf matematik\u00e7i olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda keskin bir de\u011fi\u015fiklik s\u00f6z konusu olmad\u0131. Oyun teorisi tezini yazmadan \u00f6nce de manifoldlar (her nokta etraf\u0131nda \u00d6klidyen uzaya kar\u015f\u0131 gelen topolojik uzay) ve cebirsel de\u011fi\u015fkenler konusunda sonu\u00e7lar elde etmekteydi. Hatta herhangi bir ger\u00e7el kompakt manifoldun, ger\u00e7el bir cebirsel de\u011fi\u015fkenin bile\u015fenine g\u00f6re difeomorfik (d\u00fczg\u00fcn manifoldun izomorfik halleri) oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren me\u015fhur teoremini, oyun teorisi doktora tezinin reddine kar\u015f\u0131 kenarda tutuyordu. Bir r\u00f6portaj\u0131nda \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n

\u201cSaf matematik alan\u0131nda epey g\u00fczel bir fikir geli\u015ftirmi\u015ftim. Daha \u00f6nceden de basabilirdim fakat acele getirmeye gerek yoktu; tam hale getirmek biraz zaman ald\u0131. Bana baz\u0131lar\u0131 dahi, baz\u0131lar\u0131 ise kafadan \u00e7atlak diyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc kafamdaki fikirler biraz \u00e7atlak\u00e7ayd\u0131 ve kula\u011fa da ho\u015f gelmiyordu.\u201d<\/p>\n

\"\"
Alicia Larde ve John Nash 1958 y\u0131l\u0131nda evlendiler.<\/figcaption><\/figure>\n

1952 y\u0131l\u0131nda \u201cGer\u00e7el Cebirsel Manifoldlar\u201d adl\u0131 makalesini Annals of Mathematics<\/em>\u2019te yay\u0131mland\u0131. Bu yay\u0131n, iki ger\u00e7el cebirsel manifoldun ancak ve ancak analitik olarak homeomorfik olduklar\u0131nda denk olduklar\u0131n\u0131 savl\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015fma her ne kadar matematik alan\u0131nda kendini kan\u0131tlamas\u0131na olanak verse de Princeton\u2019daki herkes, Nash\u2019i fak\u00fclte \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda g\u00f6rmeye istekli de\u011fildi. \u0130steksizli\u011fin sebebi ise Nash\u2019in akademik anlamdaki ba\u015far\u0131s\u0131 de\u011fil, birlikte \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 olanaks\u0131z k\u0131lacak derecede sinirli ki\u015fili\u011fiydi.<\/p>\n

Paul Richard Halmos\u2019a ula\u015fan bir mektupta, Nash\u2019ten \u015f\u00f6yle s\u00f6z ediliyordu: (2)<\/p>\n

\u201cBuralar bildi\u011fin gibi, pek bir de\u011fi\u015fiklik yok. Bu arada Martin, John Nash (hani \u015fu Princeton\u2019da olan) ile asistan profes\u00f6rl\u00fck i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu konu epey can\u0131m\u0131 s\u0131kt\u0131; Nash, \u00f6zg\u00fcn \u015feyler ortaya kurmaya \u00e7abalayan zeki fakat toy bir \u00e7ocuk. Zek\u00e2s\u0131n\u0131n aksine de kendini \u00e7e\u015fitli yollardan aptal konumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Yak\u0131n zamanda hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u015f, Riemann manifoldu izometrik bi\u00e7imde \u00d6klidyen uzaya yerle\u015ftirme konusunu duymu\u015ftu ve \u00e7al\u0131\u015fmaya de\u011fecek bir konu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u015eimdiden matematik camias\u0131ndaki herkese problemi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyip Mackey\u2019e Harvard\u2019da onun i\u00e7in konu\u015fma ayarlamas\u0131n\u0131 istemi\u015f. Bir yandan da Levinson\u2019a giderek bir diferansiyel denklem hakk\u0131nda soru sormu\u015f. Levinson da o denklemin k\u0131smi t\u00fcrevli bir diferansiyel denklem oldu\u011funu ve e\u011fer denklemin basit diferansiyel denklem \u015feklindeki bir temsilinin bulunacak olursa \u015fahane bir yay\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Nash\u2019in fikirleri ise olduk\u00e7a bulan\u0131k; sonu\u00e7 elde edecek gibi durmuyor. Nash, zeki fakat burnu Kaf da\u011f\u0131nda, Wiener kadar \u00e7ocuk, X ve Y keyfi sabitler olmak \u00fczere X kadar tezcanl\u0131 Y kadar da yaygarac\u0131.\u201d<\/p>\n

Mektubun yazar\u0131 Ambrose ve Nash birbirlerine bir s\u00fcre boyunca hep ters gittiler. Ambrose ba\u015fkalar\u0131n\u0131n al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine Nash\u2019in alayc\u0131 tav\u0131rlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k verip \u015f\u00f6yle demi\u015fti:<\/p>\n

\u201cMadem bu kadar zekisin, manifoldlar i\u00e7in g\u00f6mme problemini (embedding theorem) \u00e7\u00f6z de g\u00f6relim.\u201d<\/p>\n

1952\u2019den itibaren Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde (MIT) s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin pek de kat\u0131l\u0131m g\u00f6stermedi\u011fi dersler vermeye ba\u015flayan Nash, akademik alanda ise ger\u00e7el cebirsel de\u011fi\u015fkenler, Riemann geometrisi, parabolik ve eliptik denklemler gibi konular\u0131n geli\u015fimine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131.\u00a0<\/em>\u201cC1<\/sup> izometrik g\u00f6mmeler (C1<\/sup>\u00a0isometric imbeddings\u00a0)\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 1954 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1956 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cRiemann manifoldlar\u0131 i\u00e7in g\u00f6mme problemi (The imbedding problem for Riemannian manifolds)\u201d makalesiyle devam eden Nash, 1958 y\u0131l\u0131nda \u201cParabolik ve eliptik denklemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin s\u00fcreklili\u011fi\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ortaya koydu. Ancak E. de Giorgi\u2019nin de benzer sonu\u00e7lar\u0131 farkl\u0131 yollardan elde etti\u011fini \u00f6\u011frenmesi can\u0131n\u0131 s\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Son y\u0131llarda elde etti\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc sonu\u00e7lar neticesinde 1958 Fields Madalyas\u0131\u2019na aday olan Nash, -belki de eliptik denklemlerle ilgili makalesi hen\u00fcz yeti\u015fmedi\u011finden- komite taraf\u0131ndan se\u00e7ilmedi. Bir sonraki madalya i\u00e7in en g\u00fc\u00e7l\u00fc aday John Nash olarak g\u00f6r\u00fclse de Nash\u2019in sa\u011fl\u0131k durumu t\u00fcm kariyer planlar\u0131n\u0131 alt \u00fcst edecekti.<\/p>\n

\u2018K\u00fc\u00e7\u00fck kusursuz d\u00fcnyam mahvoldu\u2019<\/strong><\/p>\n

Nash, kendisi gibi sosyal yanlar\u0131 zay\u0131f olan Eleanor Stier ile tan\u0131\u015ft\u0131 ve 1953 y\u0131l\u0131nda John David Stier ad\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131 oldu. Her ne kadar Eleanor evlenmek i\u00e7in Nash\u2019i ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da Nash evlili\u011fe yana\u015fm\u0131yordu. 1954 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz\u0131nda RAND i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralar e\u015fcinsel oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle tutuklanan Nash, RAND\u2019den de at\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"
\u201cHer yerde kripto-kom\u00fcnistler kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131k\u0131yordu…\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

MIT\u2019teki \u00f6\u011frencilerinden Alicia Larde, Nash\u2019e arkada\u015f\u00e7a davranmaya ba\u015flad\u0131 ve 1955 yaz\u0131ndan sonra da birbirlerini s\u0131k s\u0131k g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar. Nash\u2019in ayn\u0131 zamanda Jack Bricker adl\u0131 lisans\u00fcst\u00fc bir \u00f6\u011frenciyle de \u00f6zel bir arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. 1956 sonbahar\u0131nda Nash\u2019i ziyarete giden Eleanor, Alicia ve Nash\u2019i yatakta g\u00f6rd\u00fc. Bu olay \u00fczerine Nash bir arkada\u015f\u0131na \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n

\u201cK\u00fc\u00e7\u00fck kusursuz d\u00fcnyam mahvoldu, k\u00fc\u00e7\u00fck kusursuz d\u00fcnyam mahvoldu.\u201d<\/p>\n

1958 y\u0131l\u0131nda Alicia ile evlenen Nash\u2019in ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndaki bozukluk, Alicia\u2019n\u0131n hamile oldu\u011fu s\u0131ralarda rahats\u0131z edici boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Yeni y\u0131l partisine \u00fczerinde sadece \u00e7ocuk bezi ve \u201c1959\u201d yazan bir ku\u015fak giyerek kat\u0131lan Nash, gecenin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu e\u015finin kuca\u011f\u0131nda bir bebek gibi ge\u00e7irdi. 4 Ocak\u2019ta ise \u00fcniversitede oyun teorisi derslerine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Dersin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f c\u00fcmlesi \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yordu:<\/p>\n

\u201cSormadan edemeyece\u011fim; neden buradas\u0131n\u0131z?\u201d<\/p>\n

\u015eizofreni<\/strong><\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra Nash, lisans\u00fcst\u00fc bir \u00f6\u011frenciye dersini devralmas\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek birka\u00e7 hafta ortadan kayboldu. D\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde ise elinde New York Times<\/em> gazetesi vard\u0131 ve gazetede sadece kendisinin \u00e7\u00f6zebilece\u011fi D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 bir mesaj oldu\u011funu iddia ediyordu. \u0130nsanlar ilk \u00f6nce bunu Nash\u2019in her zamanki tats\u0131z \u015fakalar\u0131ndan biri sanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Nash\u2019in medikal derecede ki\u015filik problemleri sergiledi\u011fini ilk \u00f6nce Norbert Wiener farketti Aylar s\u00fcren garip davran\u0131\u015flar neticesinde g\u00f6n\u00fcls\u00fcz olarak e\u015fi taraf\u0131ndan hastaneye yat\u0131r\u0131ld\u0131. \u00c7\u0131kt\u0131ktan bir s\u00fcre sonra da ans\u0131z\u0131n MIT\u2019den istifa ederek emeklilik paras\u0131n\u0131 \u00e7ekip Avrupa\u2019ya gitti ve orada Amerikan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kma giri\u015fimlerinde bulundu. E\u015fi Alicia yeni do\u011fmu\u015f \u00e7ocu\u011funu annesine b\u0131rakarak derhal Nash\u2019in pe\u015finden gidip Amerika\u2019ya birlikte geri d\u00f6nmeye Nash\u2019i ikna etti.<\/p>\n

D\u00f6nd\u00fckten sonra \u00e7ift Princeton\u2019a yerle\u015fti. Nash zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Princeton kampusunda ge\u00e7iriyor ve Johann von Nassau isimli bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi olarak kendi kendine konu\u015fuyordu. Anlams\u0131z kartpostallar yaz\u0131yor, eski i\u015f arkada\u015flar\u0131n\u0131 telefonla arayarak numeroloji ve politika aras\u0131ndaki ili\u015fkiden s\u00f6z ediyordu. E\u015finin gittik\u00e7e k\u00f6t\u00fcle\u015fen hastal\u0131\u011f\u0131 Alicia\u2019y\u0131 da depresyona sokmu\u015ftu.<\/p>\n

1961 y\u0131l\u0131nda \u00fcmidini yitiren Alicia, Nash\u2019in annesi ve k\u0131z karde\u015fi ile birlikte ortak bir karar alarak, Nash\u2019i New Jersey\u2019deki Trenton Devlet Hastanesi\u2019ne yat\u0131rd\u0131lar. Burada bir bu\u00e7uk ay boyunca haftada be\u015f g\u00fcn yo\u011fun ve riskli bir tedavi g\u00f6recekti. Art\u0131k Nash i\u00e7in periyodik tedavilerin, ge\u00e7ici iyile\u015fmelerin ve daha ileri tedavilerin oldu\u011fu d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1962 y\u0131l\u0131nda Alicia ile Nash bo\u015fand\u0131lar. Nash, bir s\u00fcre Eleanor ve o\u011flu John David ile birlikte ya\u015fad\u0131. Sosyal hayattan art\u0131k tamamen soyutlanm\u0131\u015f olan Nash, zaman\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu Princeton Matematik B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde ge\u00e7iriyordu.<\/p>\n

Zaman ilerledik\u00e7e Nash de iyile\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 1996 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Psikiyatri Kongresi\u2019ne hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarif eden bir makale g\u00f6nderdi. (3)<\/p>\n

1958 y\u0131l\u0131nda \u201cgelecek vaat eden gen\u00e7 matematik\u00e7i\u201d olarak g\u00f6r\u00fclen Nash, hastal\u0131\u011f\u0131 ile ilgili sanr\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n

\u201c…\u00fcniversitedeki g\u00f6revliler, MIT ve daha sonra t\u00fcm Boston bana garip davranmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Her yerde kripto-kom\u00fcnistler kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131k\u0131yordu… Kendimi ruhani anlamda \u00e7ok \u00f6nemli bir ki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fcyor ve telefon konu\u015fmalar\u0131ndaki gibi kafamda bana kar\u015f\u0131t fikirler sunan sesler duyuyordum. Hezeyanlar\u0131m, uyanman\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu bir r\u00fcya gibiydi.\u201d<\/p>\n

Mental rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, matematiksel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmayan Nash, \u201cmatematik ve delilik aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki oldu\u011funu s\u00f6ylemeye c\u00fcret edemem fakat \u015f\u00fcphesiz ki b\u00fcy\u00fck matematik\u00e7iler \u015fizofreni semptomlar\u0131 ve sanr\u0131lardan muzdariptir.\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n

Abel \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019nden birka\u00e7 g\u00fcn sonra\u2026<\/strong><\/p>\n

1990 y\u0131l\u0131nda \u015fizofreni tedavisinde iyile\u015fme kaydeden Nash\u2019in matematikteki \u00fcst\u00fcn yetene\u011fi hi\u00e7bir zaman kaybolmad\u0131. \u0130yile\u015fme konusunda \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131:<\/p>\n

\u201cE\u011fer i\u015fimde g\u00fczel \u015feyler \u00fcretemeseydim kendimi iyile\u015fmi\u015f olarak g\u00f6rmezdim.\u201d<\/p>\n

John Nash, anla\u015fmalar\u0131n yap\u0131labildi\u011fi i\u015fbirlikli oyunlar ile anla\u015fmalar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 i\u015fbirliksiz oyunlar aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 yap\u0131p, i\u015fbirliksiz oyunlar i\u00e7in \u015fu anda Nash dengesi<\/strong> olarak bilinen denge bi\u00e7imini ortaya koydu\u011fu oyun teorisi alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla 1994 y\u0131l\u0131nda Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

1999 y\u0131l\u0131nda Amerikan Matematik Toplulu\u011fu\u2019nun de\u011ferlendirmesiyle de Leroy P. Steele \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne sahip oldu.<\/p>\n

2015 y\u0131l\u0131nda Louis Nirenberg ile birlikte \u201clineer olmayan k\u0131smi t\u00fcrevli diferansiyel denklemler ve geometrik analize uygulamalar\u0131nda ufuk a\u00e7an ara\u015ft\u0131rmalar\u201ddan dolay\u0131 Abel \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazanan Nash, \u00f6d\u00fcl\u00fc ald\u0131ktan birka\u00e7 g\u00fcn sonra Alicia ile birlikte yolculuk etti\u011fi taksinin kaza yapmas\u0131 sonucunda e\u015fi ile birlikte hayata veda etti.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Biography in\u00a0Encyclopaedia Britannica.<\/em>
\nhttp:\/\/www.britannica.com\/eb\/article-9001531\/John-F-Nash-Jr<\/p>\n

2) S. Nasar,\u00a0A beautiful mind<\/em>, London-New York, 1998.<\/p>\n

3) H.W. Kuhn, Introduction: Dedication to John F. Nash, Jr., A celebration of John F Nash, Jr.,\u00a0Duke Math. J.<\/em>\u00a081\u00a0(1) (1995), i-v.<\/p>\n

4) H. W. Kuhn, J. C. Harsanyi, R. Selten, J. W. Weibull, E van Damme, J. F. Nash Jr. and P. Hammerstein; The work of John F. Nash, Jr. in game theory, A celebration of John F. Nash, Jr.,\u00a0Duke Math. J.<\/em>\u00a081\u00a0(1) (1995), 1-29.<\/p>\n

5) Madness and mathematics,\u00a0The Times<\/em>\u00a0London, 28 Aug, 1996.<\/p>\n

6) J. Milnor, A Nobel prize for John Nash,\u00a0The Mathematical Intelligencer<\/em>\u00a017\u00a0(3) (1995), 11-17.<\/p>\n

7) John F Nash: 1999 Steele prizes,\u00a0Notices Amer. Math. Soc.<\/em>\u00a046\u00a0(4) (1999), 457-462.
\nhttp:\/\/www.ams.org\/notices\/199904\/comm-steele-prz.pdf<\/p>\n

8) The work of John Nash in game theory: Nobel Seminar, December 8, 1994,\u00a0J. Econom. Theory<\/em>\u00a069(1) (1996), 153-185.<\/p>\n

9) G. Umbhauer, John Nash, un visionnaire de l’\u00e9conomie,\u00a0Gaz. Math.<\/em>\u00a065\u00a0(1995), 47-69.<\/p>\n

10) E. van Damme, On the contributions of John C. Harsanyi, John F. Nash and Reinhard Selten, Internat. J. Game Theory<\/em>\u00a024\u00a0(1) (1995), 3-11.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ya\u015fam\u0131n\u0131 anlatan Ak\u0131l Oyunlar\u0131 adl\u0131 sinema filmiyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tan\u0131nan matematik\u00e7i John F. Nash,\u00a0 23 May\u0131s 2015\u2019te bir trafik kazas\u0131 sonucunda e\u015fi ile birlikte hayata veda etti. Nash, oyun teorisi alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla 1994 Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc de alm\u0131\u015ft\u0131. John Nash ya\u015fam\u0131 boyunca \u015fizofreniyle bo\u011fu\u015fmu\u015ftu. Yazarlar: J. J. O\u2019Connor\u00a0\/\u00a0E. F. Robertson John Forbes Nash, babas\u0131yla […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":20074,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[174,25,222],"tags":[2400,2399,208],"class_list":["post-20068","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-137-sayi","category-matematik","category-tarih","tag-akil-oyunlari","tag-john-nash","tag-matematik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t