{"id":2012,"date":"2015-02-20T10:00:49","date_gmt":"2015-02-20T08:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=2012"},"modified":"2015-02-20T10:00:49","modified_gmt":"2015-02-20T08:00:49","slug":"atomlarin-gecis-evresinde-olusturdugu-kimyasal-baglar-ilk-kez-goruntulendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/02\/20\/atomlarin-gecis-evresinde-olusturdugu-kimyasal-baglar-ilk-kez-goruntulendi","title":{"rendered":"Atomlar\u0131n ge\u00e7i\u015f evresinde olu\u015fturdu\u011fu kimyasal ba\u011flar ilk kez g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi"},"content":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131:<\/strong><\/em> Karbonmonoksit molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn tepkimeye giren bile\u015fenleri (solda), bir karbon atomu (siyah) ve bir oksijen atomu (k\u0131rm\u0131z\u0131) ve hemen sa\u011flar\u0131nda tek bir oksijen atomu. Atomlar, birini di\u011ferine yakla\u015ft\u0131rarak, daha h\u0131zl\u0131 reaksiyona girmelerine sa\u011flayan Ruteny\u00fcm kataliz\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyine eklenirler ve optik lazer titre\u015fimiyle ger\u00e7ekle\u015fen reaksiyonlar olu\u015fur; reaksiyonlar ger\u00e7ekle\u015firkenki ge\u00e7i\u015f halleri ilk kez g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi.<\/p>\n

Stanford \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Enerji Ofis Birimi taraf\u0131ndan i\u015fletilen Stanford Do\u011frusal H\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 Merkezi\u2019nde (SLAC National Accelerator Laboratory) ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, atomlardan molek\u00fcl olu\u015furken, ge\u00e7i\u015f evresinde olu\u015fturduklar\u0131 zay\u0131f ba\u011flar\u0131 X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 ile g\u00f6r\u00fcnt\u00fclediler. 12 \u015eubat\u2019ta Science Express\u2019te yay\u0131mlanan bu \u00f6nemli geli\u015fme, kimyasal reaksiyonlar\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu anlamak, enerji a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan tepkimeler olu\u015fturmak, yeni \u00fcr\u00fcnler elde etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip. Ara\u015ft\u0131rmaya \u00f6nderlik eden Anders Nilsson bu geli\u015fme hakk\u0131nda \u201cBu olay kimyan\u0131n \u00e7ekirde\u011fi. Bu geli\u015fmeyi Kutsal Kase olarak de\u011ferlendiriyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu olay kimyasal reaktifli\u011fi kontrol ediyor. Az say\u0131da molek\u00fcl i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fundan, ge\u00e7i\u015f evresini herhangi bir zamanda g\u00f6zlemlemenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu\u201d dedi.<\/p>\n

Parlak ve h\u0131zl\u0131 lazer titre\u015fimleri imk\u00e2ns\u0131z\u0131 ba\u015fard\u0131<\/em><\/strong>
\nSLAC\u2019a ba\u011fl\u0131 LCLS (Linac Coherent Light Source) merkezinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen deneyde, h\u0131zla tekrarlanan, elektronik fla\u015fa benzeyen X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 lazeri titre\u015fimleri atomlar\u0131 ve molek\u00fclleri ayd\u0131nlatmaya yetecek kadar k\u0131sa, ayn\u0131 zamanda kimyasal reaksiyonlar\u0131 daha \u00f6nce m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serecek kadar h\u0131zl\u0131yd\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar LCLS\u2019de, bir katalitik \u00e7evirici kullanarak araba egzozundan \u00e7\u0131kan karbonmonoksit gaz\u0131n\u0131 etkisizle\u015ftiren reaksiyonun \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Kataliz\u00f6r\u00fcn y\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015fen bu reaksiyonda karbonmonoksit ve oksijen atomlar\u0131 kataliz\u00f6r y\u00fczeyinde tutuldu ve b\u00f6ylece daha kolay bir araya gelip karbondioksit olu\u015fturabildiler. SLAC deneylerinde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar karbonmonoksit ve oksijen atomlar\u0131n\u0131 rutenyum kataliz\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyine ba\u011flad\u0131lar ve optik lazer titre\u015fimiyle ger\u00e7ekle\u015fen reaksiyonlar elde ettiler. Bu titre\u015fim kataliz\u00f6r\u00fc 2000 Kelvin dereceye (3000 Fahrenhayt dereceden y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131k) kadar \u0131s\u0131tt\u0131 ve y\u00fczeye ba\u011flanan kimyasallar\u0131n titre\u015fimini sa\u011flad\u0131. Bu titre\u015fimle beraber, kimyasallar\u0131n birbiriyle etkile\u015fime girme ihtimali b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde artm\u0131\u015f oldu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, atomlar\u0131n elektronlar\u0131ndaki saniyenin katrilyonda birinde olan de\u011fi\u015fimleri, g\u00f6zlenmesi zor olan ba\u011f olu\u015fumunun ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131n\u0131 X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 lazerinin titre\u015fimleri sayesinde g\u00f6zlemleyebildiler. \u201c\u00d6nce oksijen atomlar\u0131 aktifle\u015fti, biraz sonras\u0131nda ise karbonmonoksit aktive oldu. Titre\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar, saniyenin trilyonda biri kadar bir zaman sonra \u00e7arp\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar ve bu ge\u00e7i\u015f halini olu\u015fturdular\u201d diyor Nilsson.<\/p>\n

Misketleri yoku\u015f yukar\u0131 yuvarlamak <\/em><\/strong>
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar tepkimeye girenlerin bir\u00e7o\u011funun ge\u00e7i\u015f evresine ge\u00e7ti\u011fini, \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n stabil karbondioksiti olu\u015fturdu\u011funu ve geri kalan\u0131n\u0131n ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131. \u201cBu olay, misketleri yoku\u015ftan yukar\u0131 yuvarlay\u0131p misketlerin \u00e7o\u011funun yukar\u0131ya kadar \u00e7\u0131k\u0131p sonra geri yuvalanmas\u0131na benziyor. \u00c7o\u011fu giri\u015fimden sadece birka\u00e7 reaksiyon son \u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fumuna kadar devam edebiliyor. Bu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlamak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7abalamam\u0131z gerekecek\u201d diyor Nilsson.
\nNeler olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmek ve neye bak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda fikir sahibi olmak ile beraber teori, deneylerde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. Raporun di\u011fer yazar\u0131 Frank Abild-Pedersen, \u201cBu teorik kimyac\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok ilgi \u00e7ekici bir olay\u201d diyor. Stockholm \u00dcniversitesi\u2019den Do\u00e7. Dr. Henrik \u00d6str\u00f6m taraf\u0131ndan olu\u015fturulan bir tak\u0131m, reaksiyonlar\u0131n optik lazerle nas\u0131l tetiklenece\u011fine dair yap\u0131lan ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Teorik spektrum, Stockholm Profes\u00f6r\u00fc Lars G. M. Pettersson liderli\u011finde hesapland\u0131. \u0130lk deneyler SLAC\u2019s Stanford Synchrotron Radiation Lightsource (SSRL) merkezinde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. SSRL\u2019den Hirohito Ogasawara ve SUNCAT\u2019den Jerry LaRue kimyasal tepkimeye girenlerin karekterlerini yo\u011fun X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 kullanarak \u00f6l\u00e7t\u00fc. Buna ba\u011fl\u0131 olarak \u0131\u015f\u0131n s\u00fcresinin seyrek oldu\u011fu LCLS\u2019deki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar her \u015feyi do\u011fru tan\u0131mlad\u0131klar\u0131na emin oldular. \u201cSSRL olmasayd\u0131 bu i\u015f y\u00fcr\u00fcmezdi\u201d diyor Nilsson.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fimdiden end\u00fcstri i\u00e7in \u00f6nemli olan kimyasallar\u0131n ba\u015fka katalitik reaksiyonlardaki ge\u00e7i\u015f evresinin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne ba\u015flad\u0131lar. \u201cBu \u00e7ok \u00f6nemli bir geli\u015fme \u00e7\u00fcnk\u00fc yeni kataliz\u00f6rler bulmay\u0131 sa\u011flayacak bilimsel dayanana\u011f\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc ayd\u0131nlat\u0131yor\u201d diyor SUNCAT direkt\u00f6r\u00fc.<\/p>\n

Haz\u0131rlayan: Cansu Utku
\nBo\u011fazi\u00e7i \u00dcnv. Kimya Blm<\/strong><\/em><\/p>\n

Kaynak:<\/strong> http:\/\/phys.org\/news\/2015-02-scientists-glimpse-chemical-bond-born.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131: Karbonmonoksit molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn tepkimeye giren bile\u015fenleri (solda), bir karbon atomu (siyah) ve bir oksijen atomu (k\u0131rm\u0131z\u0131) ve hemen sa\u011flar\u0131nda tek bir oksijen atomu. Atomlar, birini di\u011ferine yakla\u015ft\u0131rarak, daha h\u0131zl\u0131 reaksiyona girmelerine sa\u011flayan Ruteny\u00fcm kataliz\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyine eklenirler ve optik lazer titre\u015fimiyle ger\u00e7ekle\u015fen reaksiyonlar olu\u015fur; reaksiyonlar ger\u00e7ekle\u015firkenki ge\u00e7i\u015f halleri ilk kez g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi. Stanford \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Enerji […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2013,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,22],"tags":[],"class_list":["post-2012","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-kimya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2012"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2012\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}