{"id":2015,"date":"2015-02-21T13:43:34","date_gmt":"2015-02-21T11:43:34","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=2015"},"modified":"2015-02-21T13:43:34","modified_gmt":"2015-02-21T11:43:34","slug":"laboratuvar-ortaminda-fotonlara-zamanda-yolculuk-yaptirildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/02\/21\/laboratuvar-ortaminda-fotonlara-zamanda-yolculuk-yaptirildi","title":{"rendered":"Laboratuvar ortam\u0131nda fotonlara zamanda yolculuk yapt\u0131r\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>G\u00f6rsel:<\/strong> \u0130ll\u00fcstrasyon, uzay (yatay) ve zaman (dikey) i\u00e7indeki kapal\u0131 yollarla uzay-zaman yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Beyaz bir bulutla bir solucan deli\u011fine do\u011fru gitti\u011fi g\u00f6sterilen kuantum par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 zamanda geri gidiyor, uzay- zamanda ayn\u0131 yere yeniden d\u00f6n\u00fcyor.  \u00a9 Martin Ringbauer<\/p>\n<p>Avustralyal\u0131 fizik\u00e7iler optik ekipmanlar kullanarak laboratuvar ortam\u0131nda zamanda yolculu\u011fu sim\u00fcle ettiklerini duyurdu. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren biliminsanlar\u0131, \u201ckapal\u0131 zamansal e\u011friler\u201d olarak bilinen uzay-zamandaki kestirme yollar \u00fczerinde seyahat ediyormu\u015f gibi davranan fotonlar olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n uzun s\u00fcredir devam edern kuantum mekani\u011fiyle k\u00fctle\u00e7ekimi birle\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bir katk\u0131s\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<br \/>\nG\u00fcnl\u00fck deneyimlerimiz zamanda ileriye veya geriye do\u011fru seyahat etmenin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funa i\u015faret etse de, Einstein\u2019\u0131n genel g\u00f6relili\u011fi kesin bir kural koymuyor. Teori, uzay-zaman i\u00e7erisinde ancak kara delikler gibi \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fctle\u00e7ekim kaynaklar\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulabilecek kapal\u0131 zaman e\u011frilerinin (k\u0131saca d\u00f6ng\u00fclerin) olu\u015fmas\u0131na izin veriyor. Bu yap\u0131lar solucan deli\u011fi ismiyle bilinen uzay-zamandaki 2 ayr\u0131 b\u00f6lge aras\u0131ndaki kestirme yollar\u0131 kullanarak bir objeyi daha \u00f6nce bulundu\u011fu bir konum ve zamana d\u00f6nd\u00fcrebilir.<\/p>\n<p><em><strong>B\u00fcy\u00fckbaba paradoksu<\/strong><\/em><br \/>\nKlasik fizikte kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011frilerin varl\u0131\u011f\u0131 bir dizi paradoksa yol a\u00e7ar. Bunlardan en iyi bilineni b\u00fcy\u00fckbaba paradoksudur. B\u00fcy\u00fckbaba paradoksuna g\u00f6re zamanda geriye do\u011fru seyahat eden biri, hen\u00fcz gen\u00e7 ya\u015fta olan b\u00fcy\u00fckbabas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek kendi do\u011fumunu \u00f6nleyebilir. Fakat, kuantum mekani\u011finde bu t\u00fcr paradokslar \u00f6nlenebilir. Bu paradoksun kuantum mekaniksel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda canl\u0131 ve \u00f6l\u00fc anlam\u0131na gelen 2 farkl\u0131 duruma -1 veya 0- sahip bir atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131k bulunur. Paradoksa g\u00f6re 1 durumunda bulunan par\u00e7ac\u0131k zamanda geriye do\u011fru seyahat ederek, kendisinin daha gen\u00e7 versiyonuyla kar\u015f\u0131la\u015fabilir ve kendi durumunu 0\u2019a d\u00f6nd\u00fcrecek \u015fekilde tersine \u00e7evirebilir.<br \/>\nFakat, 1991 y\u0131l\u0131nda Oxford \u00dcniversitesi\u2019nden David Deutsch kuantum mekani\u011finin istatistiksel do\u011fas\u0131n\u0131n bu paradoksu yenmek i\u00e7in yard\u0131ma ko\u015ftu\u011funu g\u00f6sterdi. Deutsch kuantum par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n zamanda geriye do\u011fru seyehatini g\u00fcvenli k\u0131lan bir durumun daima bulundu\u011funu ke\u015ffetti. \u00d6rnek \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamak gerekirse, e\u011fer par\u00e7ac\u0131k 1 ve 0 durumlar\u0131n\u0131n e\u015fit olas\u0131l\u0131\u011fa sahip oldu\u011fu bir durumda ba\u015flarsa, durumu de\u011fi\u015ftirdi\u011finde 1 veya 0 durumlar\u0131 i\u00e7in yine ayn\u0131 y\u00fczde 50\u2019lik olas\u0131l\u0131k kalacakt\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Solucan deli\u011finde g\u00f6zden kaybolmak<\/strong><\/em><br \/>\nEn son yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada, Queensland \u00dcniversitesi\u2019nden Martin Ringbauer ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 Deutsch\u2019un modelini laboratuvar ortam\u0131nda yeniden olu\u015fturdu. Fakat, laboratuvar ortam\u0131nda ger\u00e7ek\u00e7i kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011frilerin olmay\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131, ekip ayn\u0131 kuantum par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki ve bug\u00fcnk\u00fc versiyonlar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fimi do\u011frudan inceleyemedi. Bunun yerine, \u00e7al\u0131\u015fmada 2 ayr\u0131 par\u00e7ac\u0131k kullan\u0131ld\u0131. Deney, daha gen\u00e7 olan par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n normal uzay-zamanda kalaca\u011f\u0131 ve daha ya\u015fl\u0131 olan par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n sim\u00fcle edilmi\u015f solucan deli\u011finde g\u00f6zden kaybolup ge\u00e7mi\u015fte yeniden ortaya \u00e7\u0131karak k\u00fc\u00e7\u00fck partneriyle etkile\u015fime ge\u00e7ece\u011fi fikrine dayan\u0131yor.<br \/>\nEkip foton \u00e7iftleri olu\u015fturmak i\u00e7in do\u011frusal olmayan bir kristal i\u00e7erisinden bir lazer demeti ge\u00e7irdi. Daha gen\u00e7 olan foton polarize edilerek yatay polarize olanlar 0 durumunu, dikey polarize olanlar 1 durumunu ve ara durumlar ise s\u00fcperpozisyon durumlar\u0131 g\u00f6sterecek \u015fekilde \u015fifrelendi. Bu foton daha sonra daha ya\u015fl\u0131 olan partneriyle bir demet bozucuda kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak sonu\u00e7lar bir \u00e7ift dedekt\u00f6r taraf\u0131ndan kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p><em><strong>Tutarl\u0131l\u0131k ko\u015fulu<\/strong><\/em><br \/>\nBu detekt\u00f6rlerden biri solucan deli\u011fine giri\u015fi te\u015fkil etmekte ve fotonun deneyin ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki durumunu -solucan deli\u011finden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 nokta- korudu\u011funu garanti etmek i\u00e7in daha ya\u015fl\u0131 olan fotonun durumunu kay\u0131t alt\u0131na almakta kullan\u0131l\u0131yor. Deney plan\u0131na g\u00f6re bu y\u00f6ntemle, Deutsch\u2019un zamanda yolculuktan kaynaklanan paradokslar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in kendi modelinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu\u011fu ve solucan deli\u011fine her ne girerse girsin de\u011fi\u015fmeden \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren \u201ctutarl\u0131l\u0131k ko\u015fulu\u201dnu kar\u015f\u0131lar.<br \/>\nEkip, daha gen\u00e7 olan fotonu 32 farkl\u0131 polarizasyondan biriyle keyfi olarak kodlayarak ve daha ya\u015fl\u0131 olan fotonun durumunu sabitleyerek, tutarl\u0131l\u0131k ko\u015fulunun sa\u011flanabilece\u011fini g\u00f6sterdi. Ayn\u0131 zamanda kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011frilerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6zlemciye zamanda seyahat eden fotonun ortogonal (dik) olmayan (yatay ve diyagonal gibi) durumlar\u0131n\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekilde ay\u0131rt edebilme imk\u00e2n\u0131 verdi\u011fi bulundu. Bu, normalde kuantum mekaniksel sistemlerde yap\u0131lamayacak bir \u015fey. <\/p>\n<p><em><strong>Kriptolama avc\u0131lar\u0131<\/strong><\/em><br \/>\nProje lideri Tim Ralph\u2019e g\u00f6re, sonu\u00e7lar kuantum kriptolamas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir yol \u00f6neriyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc kapal\u0131 zaman e\u011frisine eri\u015fimi olan t\u00fcm g\u00f6zlemciler prensipte, gizli anahtar\u0131n m\u00fckemmel bir kopyas\u0131n\u0131 yapabilme yetisine sahiptir ve kuantum \u00f6l\u00e7\u00fcmleriyle kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nabilir. Ralph\u2019e g\u00f6re zamansal e\u011friler sadece g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fctle\u00e7ekimsel e\u011frilik ile m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011finden ara\u015ft\u0131rma, kuantum mekani\u011fi ve genel g\u00f6relilik aras\u0131ndaki gerilime bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirebilir.<br \/>\nSouthern California \u00dcniversitesi\u2019nden Todd Brun deneyin Deutsch\u2019un modelini test etmek i\u00e7in kendi ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylese de, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 Deutsch\u2019un modelinin \u201cbaz\u0131 garip sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi bir deneysel g\u00f6sterimi\u201d olarak yorumluyor. Fakat, deneye daha ele\u015ftirel bakan uzmanlar da var.<\/p>\n<p><em><strong>Tamamen \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir<\/strong><\/em><br \/>\nIBM\u2019den Charles Bennett deneyin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u201ckuantum opti\u011fin iyi kurulmu\u015f prensipleri taraf\u0131ndan tamamen \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir\u201d olarak yorumluyor ve ihtiya\u00e7 duyulan\u0131n daha ziyade \u201ckapal\u0131 zamans\u0131 e\u011frilerin fizi\u011fin di\u011fer alanlar\u0131yla uyumlulu\u011funun ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n teorik olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d oldu\u011funu belirtiyor. Bennet\u2019a g\u00f6re deney sistemi \u201cortogonal olmayan durumlar\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i olarak ay\u0131rt edebilmek i\u00e7in uygun fonksiyonlara sahip bir mekanizma de\u011fil.\u201d Polonya\u2019daki Adam Mickiewicz \u00dcniversitesi\u2019nden Antoni W\u00f3jcik de ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte. W\u00f3jcik\u2019e g\u00f6re deney \u201cstandart kuantum mekani\u011finin ilgin\u00e7 bir sa\u011flamas\u0131n\u0131 yap\u0131yor\u201d, fakat zamanda seyahat eden kuantum par\u00e7ac\u0131klar\u0131 konusunda \u201chi\u00e7bir soruyu cevapland\u0131rm\u0131yor.\u201d<br \/>\nBunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Deutsch\u2019unkine rakip bir model geli\u015ftiren MIT\u2019den Seth Lloyd son yap\u0131lan deneyde solucan deli\u011fine giren ile \u00e7\u0131kan \u015fey aras\u0131nda fiziksel ba\u011flant\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve bunun sonusu olarak solucan deli\u011finin \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n klasik olarak hesaplanarak \u00fcretilmi\u015f oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Lloyd, \u201cBu kuantum sim\u00fclasyonunun klasik olarak sim\u00fcle edilemeyecek \u015feyleri \u00f6ng\u00f6rme hedefini sabote etmekte\u201d diyor.<br \/>\n\u0130lk olarak Nature Communications\u2019da a\u00e7\u0131klanan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n makalesine arXiv\u2019den ula\u015f\u0131labilir.<\/p>\n<p><strong>\u00c7eviren: Cem Oran<br \/>\n<em>\u0130T\u00dc Fizik M\u00fchendisli\u011fi YL<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Kaynak: <\/strong>http:\/\/physicsworld.com\/cws\/article\/news\/2015\/feb\/05\/photons-simulate-time-travel-in-the-lab<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6rsel: \u0130ll\u00fcstrasyon, uzay (yatay) ve zaman (dikey) i\u00e7indeki kapal\u0131 yollarla uzay-zaman yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Beyaz bir bulutla bir solucan deli\u011fine do\u011fru gitti\u011fi g\u00f6sterilen kuantum par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 zamanda geri gidiyor, uzay- zamanda ayn\u0131 yere yeniden d\u00f6n\u00fcyor. \u00a9 Martin Ringbauer Avustralyal\u0131 fizik\u00e7iler optik ekipmanlar kullanarak laboratuvar ortam\u0131nda zamanda yolculu\u011fu sim\u00fcle ettiklerini duyurdu. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren biliminsanlar\u0131, \u201ckapal\u0131 zamansal e\u011friler\u201d olarak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2016,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[],"class_list":["post-2015","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2015"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2015\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}