{"id":20552,"date":"2018-03-01T12:23:39","date_gmt":"2018-03-01T09:23:39","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=20552"},"modified":"2018-03-01T12:23:52","modified_gmt":"2018-03-01T09:23:52","slug":"mimarligin-otesinde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/03\/01\/mimarligin-otesinde","title":{"rendered":"Mimarl\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesinde"},"content":{"rendered":"<p><em>Mimarl\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesinde<\/em> ilk kez 1918 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir kaynak. Kitab\u0131n kendisinden \u00f6nce biraz yazar\u0131ndan bahsetmek gerekiyor. Arthur Kingsley Porter, Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc bir sanat tarih\u00e7isi ve orta\u00e7a\u011f uzman\u0131 akademisyen. 1883 y\u0131l\u0131nda varl\u0131kl\u0131 bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geliyor. Yale \u00dcniversitesi\u2019nde hukuk okuyor. 1902\u2019de okuluna ara vererek \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya seyahati, onun k\u00fclt\u00fcre ve sanata olan ilgisini derinle\u015ftiriyor. Mezun olduktan sonra hukuk alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak yerine Fransa\u2019ya gidiyor. Normandy gezisi s\u0131ras\u0131nda Coutances Katedrali\u2019nin mimarisinden \u00e7ok etkileniyor. \u00d6yle ki Amerika\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde Columbia \u00dcniversitesi\u2019nde mimarl\u0131k okumaya ba\u015fl\u0131yor. \u0130kinci y\u0131l\u0131nda mimarl\u0131k tarihi b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7erek orta\u00e7a\u011f mimarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ba\u015fl\u0131yor. 1906\u2019da okulu bitirir bitirmez Avrupa\u2019ya giderek, Fransa ve \u0130talya\u2019da orta\u00e7a\u011f mimarl\u0131\u011f\u0131 konusundaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na devam ediyor. 1923\u2019te yay\u0131mlanan kitab\u0131 <em>Romanesque Sculpture of the Pilgrimage Roads<\/em>, disiplinleraras\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle \u00e7ok ele\u015ftirilmesine ra\u011fmen, Porter\u2019\u0131n d\u00f6neminin en iyi arkeologlar\u0131 aras\u0131nda an\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Fransa\u2019daki \u00fcniversitelerde ve Harvard \u00dcniversitesi\u2019nde dersler veriyor. Kariyerinin de i\u015faret etti\u011fi gibi Porter seyahat etmeyi seven, sanat tutkunu, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ele\u015ftirilerinde s\u00f6z\u00fcn\u00fc sak\u0131nmayan bir akademisyen.<\/p>\n<p><em>Mimarl\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesinde<\/em>, <em>Porter in Architectural Record<\/em>, <em>Journal of American Institute of Architects <\/em>ya da <em>Art and Archeology<\/em> gibi d\u00f6nemin \u00f6nemli dergilerinde yay\u0131mlanan sekiz makalenin derlemesinden olu\u015fuyor. Farkl\u0131 zamanlarda ve konularda yay\u0131mlanm\u0131\u015f bu makaleler, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ile Porter\u2019\u0131n ele\u015ftiri sisteminin birer par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Kitapta ortaya konulan ele\u015ftiri sistemi, sanatsal yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla \u00fcst mertebede oldu\u011fu bir durumu kendine referans al\u0131yor ve bunun \u00fczerinden bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftiriyor. Bu ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m aradan ge\u00e7en zamana ra\u011fmen bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erlili\u011fini koruyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n sanat ve mimari ile olan ili\u015fkisi zamana ve ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fse de, derin duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7 ile beslenmi\u015f yarat\u0131c\u0131l\u0131kla ortaya konan eserlere duyulan hayranl\u0131k de\u011fi\u015fmiyor. Sanat eserlerinin baz\u0131lar\u0131na sadece bak\u0131p ge\u00e7iyor, baz\u0131lar\u0131n\u0131 ise inceliyoruz. Hatta pek \u00e7ok tarihi eser aras\u0131ndan da baz\u0131lar\u0131na daha \u00e7ok itibar ediyoruz. Porter bu durumu, eserlerin \u00fcst bir sanatsal yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve fark\u0131ndal\u0131k seviyesi ile yarat\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131na ba\u011fl\u0131yor ve bu ba\u011flamda en iyi sanatsal ve mimari \u00f6rneklerin orta\u00e7a\u011fda ortaya konuldu\u011funu dile getiriyor. Yazar gotik mimariyi \u015fu \u015fekilde tan\u0131ml\u0131yor: \u201c(Gotik mimari) Bizi d\u00fcnyevi olandan d\u00fcnyevi olmayana, maddiden maneviye, somuttan soyuta ta\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fcne sahip g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deha ve dev bir hayal g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.\u201d \u00d6te yandan baz\u0131 d\u00f6nemleri de ele\u015ftiriyor. \u00d6rne\u011fin kitab\u0131, Roma mimarisini bombard\u0131mana tuttu\u011fu makalesi ile ba\u015fl\u0131yor. Porter \u201cRoma Sanat\u0131 bir kopyad\u0131r. \u00c7e\u015fitlemelerle zenginle\u015ftirilmi\u015f serbest bir kopyad\u0131r ama yine de kopyad\u0131r\u201d diyor ve as\u0131l olan\u0131n Antik Yunan mimarl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu da a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getiriyor. Yazar \u201cas\u0131l\u201d ve \u201ckopya\u201d sanat eserlerinin birbirlerinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktan\u0131n \u201cne\u015fe\u201d unsuru oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n eseri yarat\u0131rken duydu\u011fu ne\u015fenin taklit edilemeyece\u011fini, bu nedenle de bir kopyan\u0131n ne kadar iyi olursa olsun, asl\u0131 ile ayn\u0131 mertebeye ula\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Porter kitapta yer alan ba\u015fka bir makalesinde, \u0130talyan R\u00f6nesans\u0131 ile ilgili dikkat \u00e7ekici bir tespitte bulunuyor ve 13. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flayan \u0130talyan R\u00f6nesans\u0131n\u0131n Frans\u0131z Gotik sanat\u0131ndan fazlaca etkilenmi\u015f oldu\u011funu vurguluyor. Hatta 16. y\u00fczy\u0131lda Fransa\u2019n\u0131n R\u00f6nesans\u0131 \u0130talya\u2019dan al\u0131rken daha \u00f6nce bir \u00f6l\u00e7\u00fcde vermi\u015f oldu\u011funu geri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n<p>Porter 1923 y\u0131l\u0131nda, 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 Frans\u0131z mimarisinin kay\u0131plar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek \u00fczere kurulan bir komisyonda da g\u00f6rev al\u0131yor. Porter\u2019\u0131n Gotik sanat\u0131 ustalar\u0131n\u0131n yeteneklerine g\u00f6sterdi\u011fi de\u011fer Gotik katedrallerin restorasyonu ile ilgili fikirlerinde de kendini g\u00f6steriyor. \u201cGotik katedraller restore edilemez, edilmemelidir\u201d diyor. Modern y\u00f6ntemler ile Gotik ustalar\u0131n\u0131n ellerinde \u015fekillenen eserlerin tamirinin m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131l\u0131rsa da bunun b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131m olaca\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise itibar g\u00f6rmeyen bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, belki de tekrar de\u011ferlendirmemiz gerekiyor. \u00d6rne\u011fin, yak\u0131n zamanda restorasyonunun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc tamamlanan Chartres katedralinin restore edilen hali \u00e7ok \u201cyeni\u201d g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, Black Madonna\u2019n\u0131n teninin rengi de\u011fi\u015fiyor ve \u201ct\u00fcm bunlar tarihi geri mi kazand\u0131r\u0131yor, yoksa yok mu ediyor\u201d sorusunu g\u00fcndeme getiriyor.<\/p>\n<p>Porter kitapta yer alan her makalesinde sanata ve mimariye dair pek \u00e7ok konuya de\u011finiyor; Roma mimarisi, orta\u00e7a\u011f sanat\u0131, R\u00f6nesans sanat\u0131, modern mimarl\u0131ktaki mekanikle\u015fme, sanat ve toplum aras\u0131ndaki simbiyotik ili\u015fki vb. gibi. Ancak b\u00fct\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kitab\u0131n en \u00f6nemli taraf\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki iddias\u0131na uygun bi\u00e7imde, mimarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015fik\u00e2r olan\u0131n \u00f6tesinde duran hususlar\u0131 i\u015faret etmesi oluyor.<\/p>\n<p><em>\u00a0&#8211; Mimarl\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesinde, Arthur Kingsley Porter, \u00c7ev. G\u00f6rkem G\u00fcnay, Janus Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2017, 160 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mimarl\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesinde ilk kez 1918 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir kaynak. Kitab\u0131n kendisinden \u00f6nce biraz yazar\u0131ndan bahsetmek gerekiyor. Arthur Kingsley Porter, Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc bir sanat tarih\u00e7isi ve orta\u00e7a\u011f uzman\u0131 akademisyen. 1883 y\u0131l\u0131nda varl\u0131kl\u0131 bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geliyor. Yale \u00dcniversitesi\u2019nde hukuk okuyor. 1902\u2019de okuluna ara vererek \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya seyahati, onun k\u00fclt\u00fcre ve sanata olan ilgisini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":876,"featured_media":20553,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2434,513,234,562],"tags":[210,337,695],"class_list":["post-20552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-169-sayi","category-kitapcil","category-mimarlik-mimarlik-tarihi","category-sanat","tag-kitap","tag-mimarlik","tag-sanat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/876"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20552"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20552\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20553"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}