G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da Malay Yar\u0131madas\u0131\u2019nda daha \u00f6nce bilinmeyen bir dil, \u0130sve\u00e7\u2019teki Lund \u00dcniversitesi\u2019nden dilbilimciler taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. Bu dile Jedek ismi verildi.<\/p>\n
Lund \u00dcniversitesi\u2019nde doktora \u00f6\u011frencisi olan Joanne Yager \u201cJedek gibi nesli t\u00fckenmekte olan az\u0131nl\u0131k dillerinin belgelenmesi \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan bilincine ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yeni kavray\u0131\u015flar sa\u011flar\u201d diyor.<\/p>\n
Jedek dilini konu\u015fanlar\u0131n ilk dil materyalini toplayan Lund \u00dcniversitesi\u2019nden Genel Dilbilim alan\u0131ndan Do\u00e7. Niclas Burenhult \u201cJedek, \u00e7o\u011funlu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fi gibi, ormanda bilinmeyen bir kabilenin konu\u015ftu\u011fu bir dil de\u011fil. Hatta daha \u00f6nce antropologlar taraf\u0131ndan incelenen bir k\u00f6yde konu\u015fulan bir dil. Dilbilimciler olarak, farkl\u0131 birtak\u0131m sorular sorduk ve antropologlar\u0131n ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 bir \u015fey bulduk\u201d diyor.<\/p>\n
Dil, Avustralasyatik dil ailesi i\u00e7inde bir Asya dilidir ve Malezya\u2019n\u0131n kuzey yar\u0131madas\u0131nda avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 olarak ya\u015fayan 280 ki\u015fi taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu dili bir dil belgeleme projesi olan Semang Dilleri\u2019nde ke\u015ffetti. Bu projede, Asya dillerini konu\u015fan farkl\u0131 gruplardan dil verileri toplamak i\u00e7in k\u00f6yler ziyaret edildi.<\/p>\n
Jedek\u2019in ke\u015ffi, ayn\u0131 b\u00f6lgede Jahai dili \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n
Joanne Yager \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cK\u00f6y\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 bir dille konu\u015ftu\u011funu fark ettik. Jahai\u2019de kullan\u0131lmayan kelimeleri, fonemleri ve gramer yap\u0131lar\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlard\u0131. Bu kelimelerden baz\u0131lar\u0131, Malay Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n di\u011fer yerlerinde uzakta konu\u015fulan di\u011fer Asya dilleriyle ba\u011flant\u0131 olu\u015fturuyordu.\u201d<\/p>\n
Jedek\u2019in konu\u015fuldu\u011fu topluluk, Bat\u0131 toplumlar\u0131ndan daha fazla cinsiyet e\u015fitli\u011fine sahip; ki\u015filer aras\u0131 \u015fiddet neredeyse yok, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bilin\u00e7li olarak rekabet etmemeye \u00f6zendiriyorlar; yasalar veya mahkemeler yok. Meslek de yok, daha ziyade bir avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 toplumda herkesin gerekli becerileri var. Bu hayat tarz\u0131 dile yans\u0131yor. Meslekler veya hukuk mahkemeleri i\u00e7in yerli s\u00f6zc\u00fckleri yok ve bor\u00e7lanma, \u00e7alma, sat\u0131n alma veya satma gibi m\u00fclkiyeti belirtmek i\u00e7in kullan\u0131lan fiiller yok, ancak de\u011fi\u015ftoku\u015f ve payla\u015f\u0131m\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da s\u00f6zc\u00fckler var.<\/p>\n
Niclas Burenhult \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u0130nsan olman\u0131n pek \u00e7ok yolu var, fakat kendi modern ve \u00e7o\u011funlukla kentli toplumlar\u0131m\u0131z evrensel insan\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak kullan\u0131l\u0131yor. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belgesiz ve nesli t\u00fckenmekte olan dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel zenginliklerde, en az\u0131ndan kendimiz hakk\u0131nda \u00f6\u011frenebilece\u011fimiz \u00e7ok \u015fey var.\u201d<\/p>\n
Joanne Yager ve Niclas Burenhult, bu Asya dillerini konu\u015fanlarla uzun s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu, dilleri sistematik olarak incelemek, g\u00f6zlemlemek ve belgelemek i\u00e7in gereklidir. Sadece r\u00f6portaj yapmak yeterli de\u011fildir.<\/p>\n
Niclas Burenhult, bunu \u201cBu \u00e7al\u0131\u015fma, dil \u00e7e\u015fitlili\u011fi hakk\u0131nda daha fazla \u015fey ke\u015ffetmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tutkuyla ara\u015ft\u0131ran saha \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na ba\u011fl\u0131\u201d diyor.<\/p>\n
\u015eu anda d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 6000 dil konu\u015fulmaktad\u0131r. D\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 80\u2019i d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck dillerinden birini, y\u00fczde 20\u2019si ise daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan 3600 dilden birini konu\u015fmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, d\u00fcnya dillerinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131n, yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131l sonra soylar\u0131n\u0131n t\u00fckenece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n
Jedek dilini a\u015fa\u011f\u0131daki videodan dinleyebilirsiniz:
\n