{"id":21227,"date":"2015-06-01T12:37:37","date_gmt":"2015-06-01T09:37:37","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21227"},"modified":"2018-03-08T12:47:23","modified_gmt":"2018-03-08T09:47:23","slug":"nukleer-enerji-degil-verimli-ve-yenilenebilir-secenekler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/06\/01\/nukleer-enerji-degil-verimli-ve-yenilenebilir-secenekler","title":{"rendered":"N\u00fckleer enerji de\u011fil, verimli ve yenilenebilir se\u00e7enekler"},"content":{"rendered":"

\u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde enerji alan\u0131nda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve \u00e7ok daha iyi alternatifler var. Enerji konusunda en ba\u015fta enerji verimlili\u011fini art\u0131rmak, tasarruf yollar\u0131n\u0131 uygulamak, kay\u0131p ve ka\u00e7ak oranlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131 kullanmak gibi yap\u0131labilecek \u00e7ok \u015fey var. Bunlar\u0131 denemeden, bunlara \u00f6ncelik vermeden, n\u00fckleer enerji se\u00e7ene\u011fine ba\u015fvurmak hi\u00e7 anlaml\u0131 de\u011fil. Onun i\u00e7in n\u00fckleer santral in\u015fa edilmesine kar\u015f\u0131y\u0131m.\u201d<\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/em><\/p>\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ya\u015fam ve ekok\u00f6y konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da bulunan, 1986\u2019da ya\u015fanan \u00c7ernobil kazas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bir rapor yay\u0131mlayan ve Karadeniz b\u00f6lgesinde \u00fcretilen \u00e7ayda y\u00fcksek miktarda radyasyon bulundu\u011funu ortaya \u00e7\u0131karan bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015f olan ODT\u00dc Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. \u0130nci G\u00f6kmen ile n\u00fckleer santrallerle ilgili riskleri konu\u015ftuk.<\/p><\/blockquote>\n

\u201cN\u00fckleer santrale kar\u015f\u0131y\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n

– N\u00fckleer santraller meselesi son d\u00f6nemde Akkuyu\u2019ya in\u015fa edilmeye ba\u015flanan santral ile g\u00fcndeme geldi; ancak y\u0131llard\u0131r \u00fclkenin g\u00fcndeminde olan bir konu. Siz de konuyla yak\u0131ndan ilgilisiniz. En ba\u015ftan \u015funu sorarak ba\u015flayal\u0131m isterseniz; n\u00fckleer santrallerin in\u015fa edilmesi ile ilgili ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Destekliyor musunuz, yoksa kar\u015f\u0131 m\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Ben T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fckleer santrallerin yap\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorum. Doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m s\u0131ras\u0131nda n\u00fckleer teknikleri sa\u011fl\u0131k ile ilgili \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmakta kullanm\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fcnde yapm\u0131\u015ft\u0131m. Reakt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00f6nce radyasyonun riskleri, etkileri, radyoaktif malzemelerle nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z, nas\u0131l korunaca\u011f\u0131m\u0131z ve benzeri konularda e\u011fitim ald\u0131m. T\u00fcrkiye, 1986 y\u0131l\u0131ndaki \u00c7ernobil felaketinden en \u00e7ok etkilenen \u00fclkelerden birisiydi. O d\u00f6nemde \u00fclkemiz d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir n\u00fckleer kazan\u0131n \u00fclkenin otoriteleri ve politikac\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan ne \u015fekilde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n, sonras\u0131nda hem \u00fclkemizde hem \u00c7ernobil civar\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n bu kazadan nas\u0131l etkilendiklerinin yak\u0131n tan\u0131\u011f\u0131y\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla kendi \u00fclkemde bir n\u00fckleer santral yap\u0131lmas\u0131 en ba\u015fta b\u00f6yle bir kaza olma ihtimali nedeniyle beni son derece \u00fcrk\u00fct\u00fcyor. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda olan bir n\u00fckleer kaza bile, \u00fclkemizde iyi bir \u015fekilde y\u00f6netilemedi. Al\u0131nabilecek \u00f6nlemler al\u0131nmad\u0131, yasaklar getirildi, radyasyonun insanlara etkileri daha azalt\u0131labilirdi; ancak yap\u0131lmad\u0131. N\u00fckleer santrallerin kaza riskleri yads\u0131namaz boyutta. Bu riskler ger\u00e7ekle\u015fir ve bir kaza olursa \u00e7ok ki\u015finin etkilenece\u011fi endi\u015fesini ta\u015f\u0131yorum. Bu, n\u00fckleer santrala neden kar\u015f\u0131 oldu\u011fumun gerek\u00e7elerinin en ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n

Tabii n\u00fckleere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131n kaza riskinin yan\u0131 s\u0131ra daha pek \u00e7ok ba\u015fka gerek\u00e7eleri de var. N\u00fckleer santraller normal \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda da \u00e7evreye radyoaktivite sa\u00e7\u0131yor. Radyasyonun sa\u011fl\u0131k etkileri korkutucu, doza ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6l\u00fcmlere neden oluyor, kanser riski var, do\u011fum anomalilerine neden olabiliyor, genetik bozulmalara sebep olabiliyor, k\u0131s\u0131rl\u0131k nedeni olabiliyor. N\u00fckleer santral kurmak da, ondan elde edilecek elektrik de \u00e7ok pahal\u0131, art\u0131k pek \u00e7ok \u00fclke bundan vazge\u00e7iyor. At\u0131k sorunu \u00e7\u00f6z\u00fclebilmi\u015f de\u011fil. N\u00fckleer santral \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurdu\u011funda s\u00f6k\u00fclmesi gerekli, bu bile olduk\u00e7a pahal\u0131. N\u00fckleer enerji yerli bir enerji de de\u011fil. Hem teknoloji, hem yak\u0131tlar, hem i\u015fletecek ki\u015filer yerli olmayacak. Akkuyu fay hatt\u0131na \u00e7ok yak\u0131n, ama enerjinin yo\u011fun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 merkezlere \u00e7ok uzak. Akdeniz \u00fclke turizminin en yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lge, burada n\u00fckleer santral kurulmas\u0131 bu sekt\u00f6r\u00fc baltalayacakt\u0131r. So\u011futma ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lacak suyun g\u00f6receli s\u0131cak olmas\u0131 verimi azaltan bir fakt\u00f6rd\u00fcr. N\u00fckleer santral i\u00e7in se\u00e7ilen alan yo\u011fun ormanl\u0131k aland\u0131r. Yer lisans\u0131 1970\u2019li y\u0131llarda al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. O tarihte \u00e7evre etki de\u011ferlendirmesi bilinmiyordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde enerji alan\u0131nda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve \u00e7ok daha iyi alternatifler var. Enerji konusunda en ba\u015fta enerji verimlili\u011fini art\u0131rmak, tasarruf yollar\u0131n\u0131 uygulamak, kay\u0131p ve ka\u00e7ak oranlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131 kullanmak gibi yap\u0131labilecek \u00e7ok \u015fey var. Bunlar\u0131 denemeden, onlara \u00f6ncelik vermeden, n\u00fckleer enerji se\u00e7ene\u011fine ba\u015fvurmak hi\u00e7 anlaml\u0131 de\u011fil. Onun i\u00e7in n\u00fckleer santral in\u015fa edilmesine kar\u015f\u0131y\u0131m.<\/p>\n

\u201cN\u00fckleer kazalar\u0131n say\u0131s\u0131 bilinenin \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde\u201d<\/strong><\/p>\n

– B\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fma konular\u0131na de\u011finmi\u015f oldunuz. Bu ba\u015fl\u0131klar\u0131n her birini sorular halinde tart\u0131\u015fal\u0131m istiyoruz. \u00d6ncelikle kaza ya da ar\u0131za riskinden s\u00f6z ediyorsunuz; d\u00fcnyada aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fan ka\u00e7 n\u00fckleer santral var ve \u015fimdiye kadar olan kazalar nas\u0131l bir \u00e7evre tahribat\u0131na yol a\u00e7t\u0131, biraz bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– D\u00fcnyada n\u00fckleer santral say\u0131s\u0131 435. Ancak n\u00fckleer enerji kullan\u0131lmaya ilk ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda bu say\u0131n\u0131n binlerce olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu ger\u00e7ekle\u015femedi. Three Mile Island kazas\u0131yla ba\u015flayan n\u00fckleer santral say\u0131s\u0131ndaki duraksama, Fuku\u015fima kazas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lan santrallerle birlikte d\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Kaza riski nedir? \u00c7e\u015fitli ki\u015filer de\u011fi\u015fik rakamlar veriyorlar. Ancak 1979\u2019da Three Mile Island kazas\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131k. O s\u0131rada biz de Amerika\u2019da doktora yap\u0131yorduk. 1986\u2019da \u00c7ernobil kazas\u0131 oldu ve 2011\u2019de de Fuku\u015fima felaketi ya\u015fand\u0131. Bu kazalar\u0131n etkileri \u00e7ok ciddi oldu. Bunlar b\u00fcy\u00fck co\u011frafyalar\u0131n etkilendi\u011fi, milyonlarca insan\u0131n tan\u0131k oldu\u011fu, etkileri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olan kazalar. Ancak olan n\u00fckleer kazalar bundan \u00e7ok fazla, di\u011ferleri daha az say\u0131da insan\u0131 ve \u00e7evreyi etkiledi\u011finden pek haberimiz olmuyor. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu t\u00fcr kazalarla ilgili bilgilere eri\u015fmek de m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

– H\u00fck\u00fcmetler mi bu kazalar\u0131 sakl\u0131yor, yoksa g\u00f6rece \u00f6nemsiz olduklar\u0131 i\u00e7in mi haber olmuyorlar?<\/strong><\/em><\/p>\n

– San\u0131r\u0131m yaln\u0131zca n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fcn kalbinin eridi\u011fi, bu nedenle de \u00e7ok geni\u015f alanlar\u0131n ve \u00e7ok fazla insan\u0131n etkilendi\u011fi ciddi kazalarla b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya ilgileniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle bir kaza neredeyse b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 etkiliyor. \u00d6rne\u011fin \u00c7ernobil\u2019in radyoaktivite y\u00fckl\u00fc bulutlar\u0131 \u00f6ncelikle Kuzey Avrupa\u2019ya gitti, daha sonra bulutlar \u00fclkemize de geldi, hatta b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 dola\u015ft\u0131. Fuku\u015fima kazas\u0131ndan sonra sa\u00e7\u0131lan radyaoaktiviteye Amerika\u2019da rastland\u0131. Ancak n\u00fckleer yak\u0131t\u0131n oldu\u011fu reakt\u00f6r\u00fcn kalbinde erime oldu\u011funda haber niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 etkileri olan kazalar da \u00e7ok say\u0131da. Onlar \u00f6nemsiz mi? Elbette de\u011fil, ancak boyutlar\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck, daha yerel etkileri oluyor. Bir n\u00fckleer kaza sonras\u0131nda kirlenen alanlar\u0131n temizlenmesi imk\u00e2ns\u0131z. Ama kazan\u0131n oldu\u011fu santralin riskleri hep s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden, s\u00fcrekli denetlenmesi ve \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gerekli. N\u00fckleer santrallerin kaza riski bir ger\u00e7ek. Kazalar artt\u0131k\u00e7a n\u00fckleer santrallerin maliyetleri de \u00e7ok artt\u0131. \u00d6rne\u011fin Akkuyu\u2019da in\u015fa edilecek olan n\u00fckleer santral i\u00e7in 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda da bir ihale s\u00fcreci vard\u0131. O zaman her \u015fey \u00e7ok a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k konu\u015fulabiliyordu. O zamanki ihalede s\u00f6z konusu olan rakamlar 2,5-5 milyar dolar aras\u0131ndayd\u0131. \u015eu anda Akkuyu\u2019ya yap\u0131lmas\u0131 planlanan n\u00fckleer santralin kurulumu i\u00e7in 22 milyar dolarlardan s\u00f6z ediliyor. Olu\u015fan b\u00fcy\u00fck kazalar n\u00fckleer santrallerde g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koydu ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini art\u0131rmak i\u00e7in maliyetler y\u00fckseldi.<\/p>\n

– 90\u2019l\u0131 y\u0131llara g\u00f6re teknolojide de bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131 m\u0131? \u015eu anda kazalar\u0131n ge\u00e7mi\u015fe oranla daha \u00f6nlenebilir oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Ben buna inanmak isterim, ama maalesef inanam\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc olu\u015fan kazalar\u0131n geri plan\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, hemen her n\u00fckleer santral kazas\u0131n\u0131n insan etkisi nedeniyle ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Diyebilirsiniz ki Fuku\u015fima\u2019da tsunami ya\u015fand\u0131. Bu santrali i\u015fleten TEPCO kazadan \u00f6nce i\u015fleri d\u00fczg\u00fcn yapsayd\u0131, tsunaminin ya da depremin etkisi bu kazada \u00e7ok daha az olabilirdi. Kazan\u0131n ard\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimiz detaylara g\u00f6re, TEPCO firmas\u0131 kazadan \u00f6nce bir\u00e7ok g\u00fcvenlik \u00f6nlemini g\u00f6rmezden gelmi\u015f, baz\u0131 evraklarda usuls\u00fczl\u00fck yapm\u0131\u015f. Hem santralin yap\u0131m\u0131nda hem de i\u015fletilmesinde \u00e7ok \u00f6zenli \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f. Ben Japonlar\u0131 \u00e7ok titiz, disiplinli insanlar olarak biliyordum, benim i\u00e7in bu kaza \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fok oldu. Dolay\u0131s\u0131yla teknolojik olarak g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini ne kadar art\u0131rsan\u0131z da reakt\u00f6rde insan \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve kazalar insan fakt\u00f6r\u00fc i\u00e7eriyor. \u0130nsan fakt\u00f6r\u00fc, kazalar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda ya da daha ciddi sonu\u00e7lar do\u011furmas\u0131nda \u00f6nde gelen etkenlerden. \u00c7ernobildeki kaza da bu nedenle oldu. \u00c7ernobil\u2019de operat\u00f6rler deney yap\u0131yorlar, deney s\u0131ras\u0131nda t\u00fcm g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini kald\u0131r\u0131yorlar. Bu durumda reakt\u00f6rde ani g\u00fc\u00e7 art\u0131\u015f\u0131 olabilece\u011fini hesaba katm\u0131yorlar, fark ettiklerinde ise kazan\u0131n olmas\u0131na engel olam\u0131yorlar. Yani yine bir insan fakt\u00f6r\u00fc var. ABD\u2019de ki Three Mile Island kazas\u0131 da benzer \u015fekilde insan kaynakl\u0131. G\u00fcvenlik \u00f6nlemleri i\u00e7in maliyet ne kadar art\u0131r\u0131lsa da insan\u0131n oldu\u011fu yerde kazalar ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyor.<\/p>\n

– Peki kaza ya da ar\u0131za ihtimali haricinde \u00e7evreye nas\u0131l etkileri olabiliyor? At\u0131k depolama sorunundan s\u00f6z etmi\u015ftiniz. Bu konuyu biraz a\u00e7abilir misiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– At\u0131klarla ilgili ABD\u2019de \u00e7ok yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131, milyarlarca dolar para harcand\u0131. At\u0131klar\u0131 Yucca Da\u011f\u0131\u2019nda yerin y\u00fczlerce metre alt\u0131na g\u00f6mme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131. N\u00fckleer santralden \u00e7\u0131kan at\u0131klar\u0131n yar\u0131-\u00f6m\u00fcrleri (mevcut aktivitenin yar\u0131ya inmesi i\u00e7in ge\u00e7en zaman) \u00e7ok uzun. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n yar\u0131 \u00f6mr\u00fc 20-30 y\u0131l, baz\u0131lar\u0131n\u0131n yar\u0131-\u00f6mr\u00fc binlerce y\u0131l. Yani reakt\u00f6rden \u00e7\u0131kan radyoaktif at\u0131klar\u0131n binlerce y\u0131l g\u00fcvenli bir \u015fekilde saklanmas\u0131 gerek. \u00d6yle ki at\u0131klar\u0131 i\u00e7ine koydu\u011funuz kap binlerce y\u0131l dayanabilmeli, yeralt\u0131 sular\u0131na ya da \u00e7evreye s\u0131z\u0131nt\u0131 olmamal\u0131. Amerika\u2019da 30 sene sonra gelinen nokta \u015fu ki; b\u00f6yle bir garanti m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tabii o b\u00f6lgede ya\u015fayan halk da yak\u0131nlar\u0131nda bir n\u00fckleer mezarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan binlerce y\u0131l n\u00fckleer at\u0131klar\u0131n g\u00fcvenli bir \u015fekilde muhafaza edilece\u011finin garantisinin sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Sonu\u00e7 olarak ABD\u2019de n\u00fckleer santral at\u0131klar\u0131 n\u00fckleer reakt\u00f6rlerin yan\u0131ndaki havuzlarda depolan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde nihai bir n\u00fckleer at\u0131k mezarl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olamad\u0131. N\u00fckleer yak\u0131t reakt\u00f6rde kullan\u0131l\u0131p at\u0131k haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde radyoaktivite d\u00fczeyi yak\u0131ttakinden \u00e7ok daha fazla oluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc reakt\u00f6rde bu yak\u0131ttaki n\u00fckleer \u00e7ekirdek par\u00e7alanarak \u00e7ok daha fazla say\u0131da radyoaktif izotoplar \u00fcretiliyor. Sonu\u00e7 olarak radyoaktif at\u0131klar\u0131n saklanmas\u0131 da o kadar s\u0131radan bir i\u015f de\u011fil. Akkuyu\u2019da in\u015fa edilmesi planlanan santral i\u00e7in de at\u0131k sorununun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine ili\u015fkin planlar kamuoyuyla payla\u015f\u0131lmad\u0131. Oysa o at\u0131klar reakt\u00f6r yak\u0131n\u0131ndaki havuzlarda bekletilirken bile so\u011futulmalar\u0131 gerekiyor. Fuku\u015fima\u2019da havuzlarda bekletilen at\u0131klar bile ciddi sorun oldu.<\/p>\n

\u00c7evreye etkilerine gelince, en b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcnen etki insanlarda oldu. \u00c7ernobilde kazan\u0131n etkilerini azaltmak i\u00e7in 850 bin ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, Sovyetlerin par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra bu insanlar\u0131n ak\u0131betleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde izlenemedi. \u00d6lenler, kanser olanlar ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k etkileri konusunda de\u011fi\u015fik kurumlar, de\u011fi\u015fik say\u0131lar ortaya koyuyor. \u00c7ernobil ve Fuku\u015fima kazalar\u0131 sonras\u0131nda, bu reakt\u00f6rlerin etraf\u0131ndaki 20-30 km mesafelerdeki alanlarda insanlar\u0131n ya\u015famas\u0131 yasakland\u0131.<\/p>\n

\u00c7ernobil\u2019de k\u00f6t\u00fc bir s\u0131nav verdik<\/strong><\/p>\n

– \u00c7ernobil\u2019le ilgili sizin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir rapor var. Bize bu raporun nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan ve \u00c7ernobil ile ilgili o d\u00f6nemki h\u00fck\u00fcmetin tutumundan s\u00f6z edebilir misiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– \u00c7ernobil kazas\u0131 26 Nisan 1986\u2019da olmu\u015ftu. Kazan\u0131n oldu\u011funu Sovyetler Birli\u011fi herkesle payla\u015fmad\u0131. Bu kazay\u0131 d\u00fcnya kamuoyu \u0130sve\u00e7\u2019ten haber ald\u0131. \u0130sve\u00e7\u2019te radyasyon detekt\u00f6rlerinde \u00e7ok y\u00fcksek de\u011ferler \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcnce, radyasyonun kayna\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve sonu\u00e7 olarak radyasyonun kayna\u011f\u0131n\u0131n Rusya\u2019da oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Radyasyon bulutu May\u0131s ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, Tekirda\u011f taraflar\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019ye girdi, orada bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcne bula\u015ft\u0131, o bitkilerle beslenen hayvanlar\u0131n s\u00fctlerinde radyoaktivite \u00e7\u0131kt\u0131 ve sonradan \u00f6\u011frendi\u011fimiz kadar\u0131yla bu s\u00fctlerle yap\u0131lan peynirler de piyasaya sunuldu ve \u00e7oktan t\u00fcketildi. S\u00fct\u00fc peynire \u00e7evirdi\u011finizde k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olan radyoaktiviteden kurtuluyorsunuz ama o peynirlerin i\u00e7inde sezyum da var, stronsiyum da var ve bunlar\u0131n yar\u0131 \u00f6m\u00fcrleri 30 sene. Tabii \u00e7evrede de radyaoaktivite var. Dolay\u0131s\u0131yla bu radyasyona maruz kal\u0131nm\u0131\u015f oldu.
\nT\u00fcrkiye\u2019ye daha sonra ikinci bir radyoaktivite y\u00fckl\u00fc bulut geldi ve bu bulut Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na vurdu. Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u00e7ok ya\u011f\u0131\u015f vard\u0131r. Bu ya\u011f\u0131\u015flarla yere inen radyasyon t\u00fcm \u00e7evrede ve o b\u00f6lgede yeti\u015ftirilen \u00e7ay yapraklar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tutunuyor. Radyasyondan en \u00e7ok o b\u00f6lgede ya\u015fayanlar ve bu ya\u011f\u0131\u015flara maruz kalan insanlar etkilendi. Daha geni\u015f bir n\u00fcfusun etkilenmesi ise radyasyona maruz kalan \u00e7aylar nedeniyle oldu. \u00c7ayda radyasyonun varl\u0131\u011f\u0131 daha sonralar\u0131 Almanya sayesinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O y\u0131l \u00fcretilen \u00e7aylar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Almanya\u2019ya ihra\u00e7 edildi. Avrupa\u2019daki pek \u00e7ok \u00fclkede oldu\u011fu gibi Almanya da, \u00fclkeye giren pek \u00e7ok g\u0131da \u00fcr\u00fcn\u00fcnde radyoaktivite \u00f6l\u00e7\u00fcmleri yap\u0131yor. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler s\u0131ras\u0131nda radyasyona rastlanan \u00e7aylar\u0131n hepsi T\u00fcrkiye\u2019ye geri g\u00f6nderildi. Biz \u00e7ayda radyoaktivite oldu\u011funu bas\u0131ndan \u00f6\u011frendik. Tabii T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ay \u00e7ok i\u00e7iliyor, bu nedenle \u00e7aylar\u0131n radyoaktiviteyle kirlenmeleri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorun haline geldi. Biz de ODT\u00dc\u2019de \u00e7ay \u00f6rneklerinde radyoaktivite olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmaya ba\u015flad\u0131k. Bizim \u00f6l\u00e7\u00fcm yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z duyulunca d\u00f6rt bir yandan \u00e7ay \u00f6rnekleri g\u00f6nderilmeye ba\u015fland\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc herkes endi\u015fe i\u00e7erisindeydi.<\/p>\n

Radyoaktivitenin birimi Bekerel\u2019dir; Bekerel saniyedeki bozunma say\u0131s\u0131d\u0131r. Biz detekt\u00f6r\u00fcm\u00fczle sadece gama \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7t\u00fck, oysa beta \u00fcreten izotoplar da vard\u0131. \u00d6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00e7aylardaki ortalama gama radyoaktivitesi kilogram ba\u015f\u0131na 10.000 Bekerel\u2019di. Bu olduk\u00e7a y\u00fcksek bir radyoaktivite demektir. \u00c7ayda radyoaktivite oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra h\u00fck\u00fcmet \u015f\u00f6yle bir yol izledi: \u201cTamam \u00e7ayda radyoaktivite var; ancak bunun \u00e7ok az\u0131, y\u00fczde 3\u2019\u00fc deme ge\u00e7iyor\u201d dediler. Bu nedenle \u00f6nemli de\u011fil, herhangi bir \u00f6nleme gerek yok diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Halk\u0131n bunu duyup \u00e7ay i\u00e7meyece\u011fi, bu nedenle de ekonomik zarar edilece\u011fi endi\u015fesi halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. ODT\u00dc\u2019de ilk yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z deneylerde radyoaktivitenin ne kadar\u0131n\u0131n deme ge\u00e7ti\u011fini tespit ettik. G\u00f6rd\u00fck ki sadece \u00e7ay\u0131 y\u0131kad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bile, yani s\u0131cak suyla biraz \u00e7alkalay\u0131p o suyu d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde bile radyoaktivitenin yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131ndan kurtuluyorsunuz. Radyoaktivitenin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60\u2019\u0131 \u00e7aydan deme ge\u00e7iyordu.<\/p>\n

ODT\u00dc\u2019de \u00e7ok say\u0131da \u00f6l\u00e7\u00fcm yapt\u0131ktan sonra ben, e\u015fim Ali G\u00f6kmen, Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Aykut Kence ve Olcay Birg\u00fcl birlikte rapor haz\u0131rlad\u0131k. 1987 y\u0131l\u0131nda Y\u00d6K arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u00fcniversitelere yollanan bir yaz\u0131yla \u00c7ernobil sonras\u0131 \u00fcniversitelerde bu konularda \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmamas\u0131, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmamas\u0131 ve Radyasyon G\u00fcvenli\u011fi Komitesi\u2019ne yollanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir bildiri \u00fcniversitelere yollanm\u0131\u015ft\u0131. Biz de haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z raporu ODT\u00dc Rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne sunduk. Raporda \u00e7aya ili\u015fkin bulgular\u0131 ortaya koyduk ve \u00f6nerilerimizi s\u0131ralad\u0131k. Bunlar aras\u0131nda radyasyonlu \u00e7aylar\u0131n toplat\u0131l\u0131p imha edilmesi, mutlaka i\u00e7ilecekse de \u00e7alkalan\u0131p suyu d\u00f6k\u00fcld\u00fckten sonra i\u00e7ilmesi y\u00f6n\u00fcnde halk bilgilendirilsin, hamile ve emzikli kad\u0131nlar\u0131n kesin suretle \u00e7ay i\u00e7memeleri y\u00f6n\u00fcnde duyuru yap\u0131ls\u0131n gibi \u00f6neriler bulunuyordu. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7ay i\u00e7erek ne kadar radyasyon dozu alacaklar\u0131n\u0131 hesaplam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

Bizim rekt\u00f6rl\u00fc\u011fe sundu\u011fumuz bu rapor k\u0131sa bir s\u00fcre sonra bas\u0131nda yer ald\u0131. Tabii hemen b\u00fcy\u00fck bir sansasyona neden oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc rapor yay\u0131nlanana kadar h\u00fck\u00fcmet \u201cRadyasyon var, ama deme ge\u00e7miyor\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 yap\u0131yordu ve bizim raporumuz bu bilgiyi yalanlam\u0131\u015f oldu. Sonu\u00e7ta o zamanki Sanayi Bakan\u0131\u2019yla toplant\u0131 yapt\u0131k. Bu toplant\u0131da bizim deneylerimizi d\u00fczg\u00fcn yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ima ettiler ve T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumu\u2019nun (TAEK) \u00c7ekmece\u2019deki tesisinde deneylerimizi yeniden yapmam\u0131z\u0131 s\u00f6ylediler. Bunun \u00fczerine biz de b\u00fct\u00fcn \u00e7ay \u00f6rneklerinden \u00f6rnekler tartt\u0131k, standartlar\u0131m\u0131z\u0131 yan\u0131m\u0131za ald\u0131k ve s\u00f6ylenen tesise gittik. Toplant\u0131 mek\u00e2n\u0131na gidince bir masa etraf\u0131nda 15 ki\u015fi g\u00f6rd\u00fck. Bize dediler ki; bizim sizin deneylerinizle herhangi bir sorunumuz yok, dolay\u0131s\u0131yla herhangi bir deney yapma filan s\u00f6z konusu de\u011fil; ancak kamuoyuna ortak bir deme\u00e7 verebilir miyiz? Bu toplant\u0131 sabah ba\u015flad\u0131, ertesi g\u00fcn sabaha kar\u015f\u0131 herhangi bir ortak a\u00e7\u0131klama yapmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyerek oray\u0131 terk ettik.<\/p>\n

Asl\u0131nda radyasyonlu \u00e7aylar\u0131n piyasaya hi\u00e7 s\u00fcr\u00fclmemesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Sonradan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re \u00c7ernobil kazas\u0131 oldu\u011funda \u00c7aykur\u2019un depolar\u0131nda bir \u00f6nceki y\u0131ldan kalan yakla\u015f\u0131k 50 bin ton kadar temiz \u00e7ay varm\u0131\u015f. O y\u0131l\u0131n mahsul\u00fc radyoaktiviteyle kirlenince radyoaktivite d\u00fczeyi azal\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle temiz olan \u00e7aylar\u0131 radyoaktivite bula\u015fm\u0131\u015f olan \u00e7aylarla harmanlam\u0131\u015flar. Oysa sonu\u00e7 olarak t\u00fcm \u00e7aylar t\u00fcketilecekse, toplam al\u0131nan radyoaktivite miktar\u0131 de\u011fi\u015fmez. Kirlenmi\u015f olan \u00e7aylar piyasaya s\u00fcr\u00fclmese ve bir \u00f6nceki senenin mahsul\u00fc piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcp insanlara durum anlat\u0131lsayd\u0131; \u00e7aydan al\u0131nan radyoaktiviteyi insanlar bo\u015fu bo\u015funa almam\u0131\u015f olurdu. Bir y\u0131l sonra yeni \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131kt\u0131, yeni \u00fcr\u00fcn olduk\u00e7a temizdi. Art\u0131k kirli olan \u00e7aya ihtiya\u00e7 kalmay\u0131nca kirlenmi\u015f olan \u00fcr\u00fcnler belli depolarda topland\u0131, bir k\u0131sm\u0131 topra\u011fa g\u00f6m\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131, bir k\u0131sm\u0131 yak\u0131ld\u0131, ancak \u00e7ay\u0131n imhas\u0131 da do\u011fru bir \u015fekilde yap\u0131lamad\u0131. G\u00f6m\u00fclen \u00e7aylar\u0131n baz\u0131 ki\u015filerce \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haberlerini duyduk. \u00dcstelik radyoaktif kirlilik topra\u011fa g\u00f6mme veya \u00fczerine beton d\u00f6kmeyle giderilemiyor. Radyoaktif maddenin yar\u0131-\u00f6mr\u00fc var, yakla\u015f\u0131k 10 yar\u0131-\u00f6m\u00fcr ge\u00e7mesi gerekiyor. Kazan\u0131n \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k 30 sene ge\u00e7ti, yar\u0131 \u00f6mr\u00fc 30 y\u0131l olan sezyumun radyoaktivitesi sadece yar\u0131ya indi. H\u00e2l\u00e2 Karadeniz\u2019de radyoaktif kirlilik \u00f6l\u00e7\u00fclebilir. Sonu\u00e7 olarak \u00c7ernobil olay\u0131na ili\u015fkin T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir s\u0131nav verdi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Bu da tabii Akkuyu\u2019da yap\u0131lacak santral i\u00e7in fazlas\u0131yla endi\u015felenmemize yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7ernobil kazas\u0131ndan sonra birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sevgili Olcay Birg\u00fcl, Aykut Kence ve Leziz Onaran aram\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131lar. Bu vesileyle kendilerini sevgi ve hasretle an\u0131yorum.<\/p>\n

Kamuoyu bilgilendirilmiyor!<\/strong><\/p>\n

– Bas\u0131nda Akkuyu santraliyle ilgili \u00e7ok \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc bilgiler yer al\u0131yor. Siz bu santralle ilgili bilgilerin ne kadar\u0131na ula\u015fabiliyorsunuz? Kullan\u0131lacak teknoloji, at\u0131k depolama gibi konularda h\u00fck\u00fcmet ne kadar bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 yap\u0131yor?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Akkuyu ile ilgili bundan \u00f6nceki ihale s\u00fcrecinde, 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda bu i\u015f i\u00e7in biraz daha \u00f6zenli davran\u0131yorlard\u0131. Kamuoyu bilgilendirme toplant\u0131lar\u0131 yap\u0131l\u0131yordu ve bas\u0131nda a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k riskler, \u00f6nlemler konu\u015fuluyordu. \u015eimdi b\u00f6yle bir bilgi payla\u015f\u0131m\u0131ndan haberdar de\u011filim. Ancak s\u0131zma \u015feklinde bilgiler var. Asl\u0131nda bu gibi \u00e7ok geni\u015f alanlar\u0131 etkileyebilecek olan projelerle ilgili \u00e7ok daha detayl\u0131 bir bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Hatta Avrupa\u2019da baz\u0131 \u00fclkelerde \u015fu bile olmu\u015ftu; \u00f6rne\u011fin Avusturya\u2019da n\u00fckleer santral in\u015fa edildi, sonra kamuoyu yoklamas\u0131na gidilip hay\u0131r oyu \u00e7\u0131k\u0131nca tesis hi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131. Tabii risk b\u00fcy\u00fck olunca insanlar\u0131n endi\u015fe edecekleri \u00e7ok daha fazla \u015fey oluyor. \u00c7ernobil kazas\u0131 1986\u2019da oldu, yani 30 y\u0131la yak\u0131n zaman ge\u00e7ti. Santralin ku\u015f u\u00e7u\u015fu 30 km yar\u0131\u00e7ap\u0131ndaki alanda insanlar ya\u015fayam\u0131yor. \u00c7ernobil T\u00fcrkiye\u2019ye ku\u015f u\u00e7u\u015fu 1500-2300 km mesafede. Buna ra\u011fmen \u00f6zellikle Karadeniz\u2019de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck etkileri oldu. Bir n\u00fckleer santral kazas\u0131 oldu\u011funda ba\u015fta yak\u0131n \u00e7evresi olmak \u00fczere bundan etkilenecek milyonlarca insan ve kilometrelerce alanda ya\u015fayan canl\u0131lar var. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak elbette hepimizin hakk\u0131. Bu tesis nas\u0131l bir risk getirecek? Hepimiz bunlar\u0131 bilmek durumunday\u0131z. Ancak \u00fclkemizde bu konuda bilgilendirme yap\u0131lm\u0131yor maalesef.<\/p>\n

– Peki Hocam, n\u00fckleer santralleri savunanlar fosil yak\u0131tl\u0131 santral se\u00e7ene\u011fine g\u00f6re \u00e7ok daha \u00e7evreci oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. \u00d6rne\u011fin n\u00fckleer se\u00e7ene\u011finin termik santrallere g\u00f6re \u00e7evreye daha az zararl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu konuda neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– IPPNW\u2019nun (Uluslararas\u0131 N\u00fckleer Sava\u015fa Kar\u015f\u0131 Hekimler Federasyonu) T\u00fcrkiye \u015eubesi olan N\u00fckleer Sava\u015fa Kar\u015f\u0131 Hekimler Derne\u011fi\u2019nin kurucusu Prof. Dr. Leziz Onaran\u2019\u0131 iki y\u0131l \u00f6nce kaybettik. Onun bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc hi\u00e7 unutmam: \u201cK\u00f6t\u00fc \u00f6rnek \u00f6rnek de\u011fildir.\u201d Fosil yak\u0131tl\u0131 santraller de k\u00f6t\u00fc \u00f6rnekler. N\u00fckleeri savunanlar iyice ileriye g\u00f6t\u00fcrerek \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorlar: Sigara i\u00e7menin riski daha b\u00fcy\u00fck. Tamam ama sigara i\u00e7mek de iyi bir \u015fey de\u011fil. Riskleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken k\u00f6t\u00fcyle niye kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yoruz? \u201cFosil mi, yoksa n\u00fckleer mi\u201d sorusunu ben o kapsamda g\u00f6r\u00fcyorum. Her ikisinin de d\u0131\u015f\u0131nda daha iyi alternatiflere bakmal\u0131y\u0131z.
\nAncak burada bir parantez a\u00e7ay\u0131m. N\u00fckleer santral \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken belki fosil yak\u0131tl\u0131 santrallerde oldu\u011fu gibi d\u0131\u015far\u0131ya karbondioksit vermiyor. Fakat t\u00fcm n\u00fckleer \u00e7evrimini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, madenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, yak\u0131t\u0131n \u00fcretilmesi vs. gibi t\u00fcm evrelerin toplam\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda n\u00fckleer santraller karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 s\u0131f\u0131r olan bir enerji kayna\u011f\u0131. Santralin de\u011fi\u015fik a\u015famalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda fosil yak\u0131tlardan yararlan\u0131l\u0131yor. B\u00f6yle bir ger\u00e7ek var.<\/p>\n

N\u00fckleerin yaln\u0131zca at\u0131klar\u0131 \u201cyerli\u201d!<\/strong><\/p>\n

Bir de tabii \u00f6nemli olan ba\u015fka bir nokta var: N\u00fckleer yak\u0131tlar da, fosil yak\u0131tlar da sonlu kaynaklar. Eninde sonunda t\u00fckenecekler. Pek \u00e7ok geli\u015fmi\u015f \u00fclke art\u0131k ba\u015fka enerji kaynaklar\u0131na, verimlili\u011fe, tasarrufa y\u00f6neliyor. \u00d6rne\u011fin Almanya bunun tamamen fark\u0131nda. Bu kazalar\u0131n arkas\u0131ndan, yani \u00c7ernobil ve Fuku\u015fima\u2019dan sonra Almanya 2023\u2019e kadar n\u00fckleer tesislerini kapatma karar\u0131 ald\u0131. Peki Almanya nas\u0131l bir alternatife y\u00f6neliyor? En ba\u015fta enerji t\u00fcketiminde verimlili\u011fi \u00e7ok \u00f6nemsiyor. Tasarrufla ilgili \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve har\u0131l har\u0131l yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131n\u0131 devreye sokuyor. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda r\u00fczg\u00e2r ve g\u00fcne\u015f enerjisi geliyor. T\u00fcrkiye g\u00fcne\u015f enerjisi bak\u0131m\u0131ndan Almanya\u2019dan konum olarak \u00e7ok daha \u015fansl\u0131 durumda. Almanya\u2019n\u0131n bu alanda yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m sonucu ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta hedeflerinin de \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. \u00dclkemizde de bu konularda yapabilece\u011fimiz \u00e7ok \u015feyler var. Ayr\u0131ca bu alandaki b\u00fct\u00fcn kaynaklar da yerli olacak. B\u00f6yle bir avantaj\u0131 da var. Enerji verimlili\u011fi konusunda zaten d\u00fcnyan\u0131n bir hayli gerisindeyiz, bu alan\u0131 doldurmam\u0131z laz\u0131m. Bunun yan\u0131 s\u0131ra yenilenebilir kaynaklar\u0131 da de\u011ferlendirmemiz laz\u0131m. N\u00fckleer santrallerin hi\u00e7bir \u015feyi yerli de\u011fil. Ben Akkuyu santrali ile ilgili reklamlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum. \u201cG\u00fc\u00e7l\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin yerli enerjisi\u201d benzeri reklam sloganlar\u0131 var. N\u00fckleer santralin nesi yerli olabilir? At\u0131klar\u0131 yerli olacak! Dolay\u0131s\u0131yla enerji se\u00e7enekleri aras\u0131nda fosil yak\u0131tl\u0131 santrallerle k\u0131yaslamak hi\u00e7 anlaml\u0131 de\u011fil. Her ikisi de iyi birer se\u00e7enek de\u011fil.<\/p>\n

– O k\u0131yaslamay\u0131 \u015fu nedenle yap\u0131yorlar asl\u0131nda: Yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131yla konvansiyonel enerji \u00fcretiminin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Enerji \u00fcretiminin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan n\u00fckleere biraz olsun yakla\u015fabilecek tek se\u00e7ene\u011fin termik santral oldu\u011fu s\u00f6ylenerek bu arg\u00fcman ortaya konuyor.<\/strong><\/em><\/p>\n

– Peki Almanya bunu nas\u0131l yap\u0131yor? Almanya\u2019n\u0131n sanayi \u00fcretimi bizim \u00fclkemizdekinin \u00e7ok \u00fczerinde. Onlar\u0131n elektrik \u00fcretimleri bizim \u00fcretimimizi katl\u0131yor. Almanya bunun yap\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor demek ki. Yaln\u0131zca Almanya\u2019da de\u011fil asl\u0131nda. \u00d6rne\u011fin r\u00fczg\u00e2r enerjisi \u00fcretiminde karasal alanlardan, denizde r\u00fczg\u00e2r t\u00fcrbinlerine ge\u00e7mi\u015fler. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fer bu olmaz, yap\u0131lamaz diye yola \u00e7\u0131karsan\u0131z o yolda ilerleyemiyorsunuz. Ancak \u201c\u00dclkemin enerji \u00fcretimi \u015fu kadar, verimli kullan\u0131r ve tasarrufa \u00f6ncelik verirsem, yeni santrallerde yenilenebilir enerjiye \u00f6nem verece\u011fim\u201d dedi\u011finizde, buna g\u00f6re bir planlama yap\u0131yorsunuz, hedefinizi bu \u015fekilde \u00e7iziyorsunuz, ad\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 ona g\u00f6re at\u0131yorsunuz. Ayr\u0131ca n\u00fckleer olsun, fosil yak\u0131tl\u0131 se\u00e7enekler olsun, bunlar bir g\u00fcn t\u00fckenecekler. Yaln\u0131zca bu nedenle bile, yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131na y\u00f6nelmek gerekiyor.<\/p>\n

Enerji verimlili\u011fi \u00f6ncelikli olmal\u0131<\/strong><\/p>\n

Ba\u015fka bir nokta ise \u00fcretti\u011finiz elektri\u011fi nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z sorusu. T\u00fcrkiye\u2019de kay\u0131p ve ka\u00e7ak oranlar\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n h\u00e2l\u00e2 bir hayli \u00fczerinde. \u00d6ncelik buraya verildi\u011finde, bu ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir tasarruf kayna\u011f\u0131d\u0131r. Aksi halde \u00fcretim odakl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle enerji sorununu \u00e7\u00f6zmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu \u015funa benziyor: Su ta\u015f\u0131yacaks\u0131n\u0131z ama suyu delikli kovayla ta\u015f\u0131yorsan\u0131z, \u00e7ok verimsiz bir ta\u015f\u0131ma olur, suyu yollarda ziyan edersiniz. Kay\u0131plar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmedi\u011finde ziyan \u00e7ok oluyor. Bu kay\u0131plar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ildi\u011finde yeni santrallere gerek kalm\u0131yor. Enerji konusunda \u00f6ncelik enerji verimlili\u011fine ve tasarruf konusuna verilmeli. Ba\u015fta sanayii, i\u015f yerleri ve okullarda y\u00fczde 30 ile 50 aras\u0131nda oranda tasarruf potansiyeli bulunmakta. Konut baz\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz, pek \u00e7ok evde \u00e7ok fazla say\u0131da elektrikli aletler kullan\u0131l\u0131yor. En ba\u015fta buzdolab\u0131 geliyor, 24 saat boyunca \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Evimizde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z buzdolab\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdik, elektrik faturam\u0131z yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ok daha verimli bir enerji kullan\u0131m\u0131 bu. Elektrikli aletler \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda tamamen kapatmad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yanan k\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131k i\u00e7in harcanan elektik enerjisi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir santrale ihtiya\u00e7 var. Al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri, k\u00f6pr\u00fcler, binalar gereksiz \u015fekilde \u0131\u015f\u0131klarla donat\u0131l\u0131yor. \u015eunu \u00e7ok yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcyorum: Avrupa\u2019da, Amerika\u2019da ki\u015fi ba\u015f\u0131na elektrik t\u00fcketimi \u015fu kadar, biz onlar\u0131n daha alt\u0131nda t\u00fcketiyoruz, t\u00fcketimimizi art\u0131rmal\u0131y\u0131z deniyor. B\u00f6yle bir \u015fey do\u011fru de\u011fil. Siz ya\u015fam kalitenizden \u00f6d\u00fcn vermeden, verimli ve daha tasarruflu bir \u015fekilde elektrik enerjisini kullanabilirsiniz. Evsel elektrik kullan\u0131m\u0131nda tasarruf belki \u00e7ok \u00f6nemsiz bir \u015fey gibi g\u00f6r\u00fclebilir ama, 70 milyonluk \u00fclkede herkes bu \u015fekilde davran\u0131rsa, tasarruf \u00f6zendirilirse ciddi boyutlarda tasarruf yapmak m\u00fcmk\u00fcn. Sonu\u00e7 olarak n\u00fckleer se\u00e7ene\u011fi g\u00fcndeme getirilmeden \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 gerekenler belli; ancak bunlar neden yap\u0131lm\u0131yor, bunu bilemiyorum.<\/p>\n

– Enerji verimlili\u011fi konusunda ciddi bir mesafe kat edildi\u011fi s\u00f6ylenemez belki ama yenilenebilir enerji se\u00e7enekleri de\u011ferlendiriliyor asl\u0131nda. Son y\u0131llarda \u00e7ok say\u0131da hidroelektrik ve r\u00fczgar santrali yap\u0131m\u0131na ba\u015fland\u0131. Bu uygulamalar da halk\u0131 memnun etmiyor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bununla ilgili neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Bence art\u0131k ne olursa olsun halka ra\u011fmen, insana ra\u011fmen hi\u00e7bir \u015fey yapmamak laz\u0131m. Yapaca\u011f\u0131n\u0131z yat\u0131r\u0131m\u0131 o b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlara, hayvanlara ve do\u011faya zarar vermeden yapmak laz\u0131m. Eskiden enerji tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00fcndeme geldi\u011finde, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kapasiteli hidroelektrik santraller (HES) yerine k\u00fc\u00e7\u00fck santraller daha \u00e7evre dostu olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Fakat \u015fimdi geldi\u011fimiz noktada bu santrallerden binlercesinin yap\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu. Bu santralleri yaparken dereleri kanal i\u00e7ine koyuyorlar, su kanalda uzunca bir yol kat ediyor. O kanal\u0131n \u00e7evresindeki b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar, a\u011fa\u00e7lar, her \u015fey \u00f6l\u00fcyor. Oraya can suyu b\u0131rak\u0131lm\u0131yor, o b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar\u0131n eskiden oldu\u011fu gibi sulamada vs. kullanmalar\u0131na izin verilmiyor ve sorun da bundan kaynaklan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla bir i\u015fin yap\u0131l\u0131\u015f \u015fekli \u00f6nemli. R\u00fczg\u00e2r enerjisi ile ilgili olarak da santralin yerle\u015fim yerlerine olan uzakl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeli. \u00dcstelik r\u00fczg\u00e2r enerji santralleri yaln\u0131zca karada de\u011fil, denizde de yap\u0131labiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla illa ben buraya yapaca\u011f\u0131m, size ra\u011fmen yapaca\u011f\u0131m demek hi\u00e7 do\u011fru de\u011fil.<\/p>\n

– Peki s\u00f6yle\u015finin ba\u015f\u0131nda d\u00fcnya n\u00fckleerden vazge\u00e7iyor dediniz. N\u00fckleer enerji savunucular\u0131 bunun \u00e7ok do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Fuku\u015fima\u2019n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 travman\u0131n ard\u0131ndan santrallerin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n k\u0131sa vadeli bir politika oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Bu konuda neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Halihaz\u0131rda \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fckleer santrallerin say\u0131s\u0131na bakarsan\u0131z say\u0131lar\u0131 \u00c7ernobil\u2019den sonra artmad\u0131, Fuku\u015fima\u2019dan sonra da d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti. \u0130n\u015fa halinde olanlar\u0131n say\u0131s\u0131na bakarsan\u0131z 70\u2019in \u00fczerinde santral in\u015fa edilmekte gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ancak yap\u0131lmakta olan onlarca santral varm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fckse de, bu santrallerin yap\u0131m s\u00fcrelerinin bir hayli uzun oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Elbette bu santrallerin planlanmas\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen maliyetler in\u015faat s\u00fcresince epey art\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla santrallerin say\u0131s\u0131n\u0131n artmakta oldu\u011funa ili\u015fkin rakamlar\u0131 \u00e7ok dikkatle irdelemek laz\u0131m. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar n\u00fckleer santrallerin say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131k sabit bir seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta Fuku\u015fima\u2019dan sonra da d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde enerji alan\u0131nda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve \u00e7ok daha iyi alternatifler var. Enerji konusunda en ba\u015fta enerji verimlili\u011fini art\u0131rmak, tasarruf yollar\u0131n\u0131 uygulamak, kay\u0131p ve ka\u00e7ak oranlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131 kullanmak gibi yap\u0131labilecek \u00e7ok \u015fey var. Bunlar\u0131 denemeden, bunlara \u00f6ncelik vermeden, n\u00fckleer enerji se\u00e7ene\u011fine ba\u015fvurmak hi\u00e7 anlaml\u0131 de\u011fil. Onun i\u00e7in n\u00fckleer santral in\u015fa edilmesine kar\u015f\u0131y\u0131m.\u201d Sunu\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":21228,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[173,217],"tags":[198,281,348,709],"class_list":["post-21227","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-136-sayi","category-cevre-bilimleri","tag-cevre","tag-enerji","tag-nukleer-enerji","tag-yenilenebilir-enerji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21227"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21227\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}