{"id":21430,"date":"2018-03-10T00:05:44","date_gmt":"2018-03-09T21:05:44","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21430"},"modified":"2018-03-10T13:46:17","modified_gmt":"2018-03-10T10:46:17","slug":"sempanzeler-bonobolar-ve-hatta-insanlar-arkaik-beden-dilini-paylasiyor-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/03\/10\/sempanzeler-bonobolar-ve-hatta-insanlar-arkaik-beden-dilini-paylasiyor-olabilir","title":{"rendered":"\u015eempanzeler, bonobolar ve hatta insanlar arkaik beden dilini payla\u015f\u0131yor olabilir!"},"content":{"rendered":"

Haberin yazar\u0131:<\/strong> Virginia Morell<\/p>\n

\u201cMerhaba\u201d demek istiyorsunuz ve yerel dili bilmiyor musunuz? Elinizi sallamay\u0131 deneyin. Bu gibi jestler insanlar aras\u0131nda ve hatta \u015fempanzeler ve bonobolar gibi en yak\u0131n iri maymun akrabalar\u0131m\u0131z aras\u0131nda da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde benzerdir. \u015eimdi yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, iki t\u00fcr (\u015fempanzeler ve bonobolar \u00e7.n.) i\u00e7in de ayn\u0131 anlama gelen pek \u00e7ok jesti tan\u0131mlad\u0131. Bu i\u015faretlerin biyolojik temelleri olabilir ve belki de son ortak atadan miras kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015faretler, jestler, genellikle birisinin dikkatini \u00e7ekmek veya soru sormak veyahut da bir \u015feyi durdurmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Teknik olarak konu\u015fma dili de\u011fillerdir. \u00d6zg\u00fcl dilbilimsel ve gramer kurallar\u0131 yahut kabul edilmi\u015f kelime bilgileri yoktur. Fakat jestlerin anlamlar\u0131 vard\u0131r. \u015eempanzeler aras\u0131nda, \u00f6rne\u011fin, biliminsanlar\u0131 bir\u00e7ok hareketi kaydetmi\u015ftir. Yiyecek istemek i\u00e7in a\u011fz\u0131 ok\u015famak veya t\u0131mar edilmek i\u00e7in kolu kald\u0131rmak, di\u011fer \u015fempanzelerden \u00f6zg\u00fcl cevaplar almak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, uzun kollu, pembe dudakl\u0131 ve kafalar\u0131n\u0131n ortas\u0131ndan ayr\u0131lan uzun sa\u00e7lar\u0131yla \u015fempanzelerle yak\u0131n akraba olan iri maymunlar bonobolarda da \u015fimdi benzer bir \u015fey buldular.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131 Kongo Demokratik Cumhuriyeti\u2019nde vah\u015fi bonobolar\u0131 videoya \u00e7ekmeye ve analiz etmeye ba\u015flad\u0131. Bir bonobo tutarl\u0131l\u0131k g\u00f6steren, di\u011ferlerinden tatmin edici yan\u0131tlar alan, ortak bir jest yapt\u0131\u011f\u0131 zaman, bu listeye eklendi. \u00d6rne\u011fin bir bonobo, bir di\u011ferine bakarken y\u00fcksek sesle kolunu t\u0131rmalad\u0131\u011f\u0131 zaman, di\u011feri genellikle ilkini t\u0131marlayarak cevap verdi. \u0130lk bonobo hemen her zaman bu cevapla tatmin edildi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u201cb\u00fcy\u00fck, sesli t\u0131rmalama\u201dn\u0131n, t\u0131marlanma i\u00e7in bir davet oldu\u011fu sonucuna vard\u0131lar. Biliminsanlar\u0131, daha sonra, bonobo jestlerini \u015fempanzelerle k\u0131yaslad\u0131lar ve repertuarlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 90 \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc buldular. \u0130ngiltere\u2019deki York \u00dcniversitesi\u2019nde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 psikolog olan ba\u015fyazar Kirsty Graham, bu, \u201ctesad\u00fcfen beklenebilenden\u201d \u00f6nemli diyor.<\/p>\n

\u0130\u015faret dilini a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 s\u00f6zl\u00fck<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kol kald\u0131rma
\n<\/strong>Bu jest her iki t\u00fcrce kullan\u0131l\u0131yor, fakat her biri i\u00e7in farkl\u0131 anlamlar\u0131 var. \u015eempanzeler \u201cOnu bana ver\u201d demek i\u00e7in ya da di\u011fer \u015fempanzenin yak\u0131na yahut uza\u011fa gitmesini istemek i\u00e7in kol kald\u0131r\u0131yor. Bir bonobo bu i\u015fareti, birlikte a\u011faca t\u0131rmanmak yahut t\u0131marlanmak veya \u00e7iftle\u015fmek i\u00e7in kullan\u0131yor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck sesli t\u0131rmalama
\n<\/strong>Bir bonoba di\u011fer bonobodan kendini t\u0131marlamas\u0131n\u0131 istedi\u011fi zaman omzunu t\u0131rmal\u0131yor. \u015eempanzeler ayn\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131yor, fakat bu jest ayn\u0131 zamanda birlikte dola\u015fmak, takip etmek veya t\u0131rmanmak i\u00e7in bir davet de olabilir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

El savurmak
\n<\/strong>Bir t\u00fcr tokatlama hareketi, birinin di\u011ferine uzakla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini anlatmak i\u00e7in \u015fempanzeler ve bonobolarca ortak kullan\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda bonobolar, bir di\u011ferinin bir \u015feyi yapmas\u0131n\u0131 b\u0131rakmas\u0131n\u0131 istediklerini anlatmak i\u00e7in de kullan\u0131yorlar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

A\u011fza vurma<\/strong>
\nDi\u011fer \u015fempanzenin ya da bonobonun a\u011f\u0131z\u0131na dokunmak i\u00e7in uzanmak, yahut vurmak, \u201conu bana ver\u201d anlam\u0131ndad\u0131r. Genellikle yiyecek isterken kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"Sunma (t\u0131marlanma)
\n<\/strong>Bir di\u011fer bireyin yan\u0131na oturmak yahut ayakta durmak ve v\u00fccudun belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sunmak, her iki t\u00fcrce kullan\u0131lan, \u201cBeni t\u0131marlar m\u0131s\u0131n?\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Tak\u0131m\u0131n bulgular\u0131n\u0131 PLOS Biology<\/em>\u2019de raporla\u015ft\u0131ran Graham; benzer anlamlardaki benzer jestler, muhtemelen \u201cbiyolojik olarak miras kalan eski bir repertuvar\u201d\u0131n par\u00e7alar\u0131d\u0131r diyor. Muhtemelen insanlar da bunun bir par\u00e7as\u0131; ki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte insanlar hayvanlar\u0131n ne istediklerini kolayl\u0131kla anl\u0131yor.<\/p>\n

Fakat baz\u0131 jestler, erkek bir bonobo olan Shiba\u2019n\u0131n e\u015fzamanl\u0131 olarak g\u00f6\u011fs\u00fcnden d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru \u00e7ok abart\u0131l\u0131 el hareketi yapmas\u0131 gibi, basit\u00e7e miras al\u0131nmam\u0131\u015f, a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6\u011frenilmi\u015f yahut de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Bunu yapmakla, bir di\u011fer bonoboya iste\u011fini yerine getirmesini vurgulad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor ve i\u015fe yar\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc jestler ve anlamlar\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda bonobolar ve \u015fempanzeler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131l\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, benzer anlamlara gelen benzer jestlerin, iri maymunlar\u0131n ve insanlar\u0131n son ortak atas\u0131ndan beri (Pan-Homo) kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Biliminsanlar\u0131n\u0131n varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re, biyolojik olarak miras al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in,\u00a0 her \u00fc\u00e7 t\u00fcr de (her ne kadar insan jestleri daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma gerektirse de) bu jestleri kullan\u0131yor. Alternatif olarak, maymunlar jestleri ve anlamlar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak evrimle\u015ftirmi\u015f olabilir, fakat ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunun \u201cm\u00fcmk\u00fcn olmayan\u201d bir senaryo oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Bununla birlikte, Berlin\u2019de Humboldt \u00dcniversitesi\u2019nde bili\u015fimbilimci Richard Moore, ara\u015ft\u0131rman\u0131n cevaplayabildi\u011finden daha fazla soru \u00fcretebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Makalenin, sadece \u201cher iki (\u015fempanzeler ve bonobolar \u00e7.n.) t\u00fcr aras\u0131nda potansiyel olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek\u201d olan, \u201ca\u00e7\u0131k\u00e7a kategorize edilebilir jestleri\u201d de\u011ferlendirdi\u011fini ve bunun asl\u0131nda her iki t\u00fcr\u00fcn birbirlerinin jestlerini anlayabildiklerini kan\u0131tlamad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor. \u00d6tesinde, ara\u015ft\u0131rma iki t\u00fcr\u00fcn jestlerini veya seslendirmelerini ay\u0131rabilecek k\u00fc\u00e7\u00fck ama \u00f6nemli detaylar\u0131 i\u00e7ermiyor. Bunlar jest yaparken eklenebilir ve bu, bir bonobonun bir \u015fempanzenin jestlerini vb. \u015feyleri do\u011fru bi\u00e7imde yorumlamas\u0131n\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n

Yine de Moore, \u201cveriler ilgin\u00e7 ve ileriki a\u015famalar i\u00e7in iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131\u201d diyor. Graham\u2019\u0131n tak\u0131m\u0131, ne kadar anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ortakla\u015fa kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z jestlerin \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcp \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fini bulmak i\u00e7in, \u015fimdi insanlar\u0131n maymunlar\u0131n jestlerine nas\u0131l tepki verdiklerini anlamak \u00fczere yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haberin yazar\u0131: Virginia Morell \u201cMerhaba\u201d demek istiyorsunuz ve yerel dili bilmiyor musunuz? Elinizi sallamay\u0131 deneyin. Bu gibi jestler insanlar aras\u0131nda ve hatta \u015fempanzeler ve bonobolar gibi en yak\u0131n iri maymun akrabalar\u0131m\u0131z aras\u0131nda da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde benzerdir. \u015eimdi yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, iki t\u00fcr (\u015fempanzeler ve bonobolar \u00e7.n.) i\u00e7in de ayn\u0131 anlama gelen pek \u00e7ok jesti tan\u0131mlad\u0131. […]<\/p>\n","protected":false},"author":673,"featured_media":21455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,19,21,214],"tags":[271,1929,2570,2571],"class_list":["post-21430","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-dilbilim","tag-dilbilim","tag-etoloji","tag-isaret-dili","tag-jest"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t