Kuantum kriptografi (\u015fifreleme), daha \u00f6nce uzak mesafeler aras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Fakat ilk kuantum ileti\u015fim uydusu Micius \u00e7oktan tarih yazmaya ba\u015flad\u0131 bile.<\/p>\n
Kuantum kriptografi, g\u00fcvenli\u011fi fizik kanunlar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcvenceye al\u0131nan ileti\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak. \u00d6nemi her ge\u00e7en g\u00fcn daha da art\u0131yor.<\/p>\n
Fizik\u00e7iler, kuantum bilgisayarlar\u0131n neredeyse t\u00fcm kriptografi y\u00f6ntemlerini, yani \u015fifreleme yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma metotlar\u0131n\u0131 alt edece\u011fini uzun zamand\u0131r biliyordu. Kuantum bilgisayarlar\u0131n g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha da marifetli hale gelmesiyle, standart \u015fifreleme y\u00f6ntemleri i\u00e7in tehlike \u00e7anlar\u0131 \u00e7almaya ba\u015flad\u0131. Ticari \u015firketler, h\u00fck\u00fcmetler ve ordular nefeslerini tutmu\u015f \u015fekilde, kullan\u0131ma haz\u0131r kuantum kriptografi sistemlerinin geli\u015ftirilmesini bekliyor.<\/p>\n
Ancak bir sorun var. Kuantum kriptografi, fotonlar\u0131n tek tek kuantum bilgisini ta\u015f\u0131mas\u0131 prensibi \u00fczerine kurulu. Fakat \u0131\u015f\u0131k so\u011furulmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fip bu s\u00fcre\u00e7 imk\u00e2ns\u0131z hale gelmeden \u00f6nce, en iyi fiber optik kablolar\u0131n bile fotonlar\u0131 ta\u015f\u0131yabildi\u011fi belirli bir uzakl\u0131k var; yakla\u015f\u0131k 200 kilometre. Bu y\u00fczden kuantum kriptografi hi\u00e7bir zaman uzak mesafeler aras\u0131nda kullan\u0131\u015fl\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n
2016 y\u0131l\u0131nda f\u0131rlat\u0131lan \u00c7in\u2019in ola\u011fan\u00fcst\u00fc uydusu sayesinde bug\u00fcn i\u015fler de\u011fi\u015fmi\u015f durumda. Micius uydusu \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l i\u00e7inde pek \u00e7ok \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an geli\u015fmeye imza att\u0131 bile. Ge\u00e7ti\u011fimiz yaz, D\u00fcnya\u2019dan y\u00f6r\u00fcngeye ilk cismi \u0131\u015f\u0131nlad\u0131; tek bir foton. \u015eimdiyse bu uydu ilk k\u0131talararas\u0131 kuantum kriptografi servisini haz\u0131r hale getirdi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Avrupa ve \u00c7in aras\u0131nda g\u00fcvenli bir video konferans ba\u011flant\u0131s\u0131 kurarak sistemi test etti. Bir ilk olarak, bu video konferans\u0131n g\u00fcvenli\u011fi, fizik yasalar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/p>\n
Bu y\u00f6ntem esasen hi\u00e7 de karma\u015f\u0131k de\u011fil. Kuantum kriptografi, g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak ad\u0131na tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feritlerle (\u015fifrelerle) \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu \u015ferit, bir dizi rasgele say\u0131dan meydana geliyor. Anahtar olarak da an\u0131lan \u015feritler bir mesaj\u0131 \u015fifrelemek ve de\u015fifre etmek i\u00e7in iki taraf\u00e7a kullan\u0131labiliyor.<\/p>\n
Geleneksel kullan\u0131mda, tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feritlerin problemi yaln\u0131zca g\u00f6ndericinin ve al\u0131c\u0131n\u0131n bu \u015feride sahip oldu\u011fundan emin olmakt\u0131. \u015eerit payla\u015f\u0131l\u0131rken kimsenin kulak kabartmad\u0131\u011f\u0131ndan her iki taraf da nas\u0131l emin olabilir?<\/p>\n
Bu problem, anahtar\u0131 foton benzeri kuantum par\u00e7ac\u0131klar vas\u0131tas\u0131yla g\u00f6ndererek ustaca atlat\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kuantum par\u00e7ac\u0131klar\u0131n \u00f6nceden g\u00f6zlemlenip g\u00f6zlemlenmedi\u011fi her zaman anla\u015f\u0131labilir. E\u011fer bu s\u00fcre\u00e7te kullan\u0131lan par\u00e7ac\u0131k biri taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcld\u00fcyse, anahtar kullan\u0131lmaz ve her iki taraf da g\u00f6zlemlenmemi\u015f tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feride yaln\u0131zca kendilerinin sahip oldu\u011fundan emin oluncaya dek yeni bir tane g\u00f6nderilir.<\/p>\n
Kuantum kriptografinin temelini olu\u015fturan i\u015flem ise kuantum anahtar dizilimi. \u0130ki taraf da anahtar\u0131, yani tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feridi ald\u0131ktan sonra, bildi\u011fimiz ola\u011fan kanallar \u00fczerinden kusursuz g\u00fcvenlik dahilinde ileti\u015fim sa\u011flayabilir.<\/p>\n
Micius uydusunun yapt\u0131\u011f\u0131ysa, bu anahtarlar\u0131 y\u00f6r\u00fcngeden g\u00f6ndermekten ibaret. Kutuplardan ge\u00e7en y\u00f6r\u00fcngesi g\u00fcne\u015fle senkronize oldu\u011fundan, uydu D\u00fcnya \u00fczerindeki her bir noktadan, her g\u00fcn yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 yerel saatte ge\u00e7iyor.<\/p>\n
Yani uydu \u00c7in\u2019in kuzey illerinden Hebei\u2019de bulunan Xinglong yer istasyonundan ge\u00e7erken tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feridi, tekli fotonlarla \u015fifrelenmi\u015f \u015fekilde, \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir protokolle y\u00fczeye yolluyor. D\u00fcnya uydunun alt\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada, Avusturya Graz\u2019daki yer istasyonu uydudan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu anda Micius tek kullan\u0131ml\u0131k \u015feridi bu sefer de buradaki al\u0131c\u0131ya yoluyor. B\u00f6ylelikle, standart bir link \u00fczerinden g\u00fcvenli konu\u015fmay\u0131 ba\u015flatmaya yarayacak anahtar her iki konuma da ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Ancak deney bunun bir ad\u0131m daha \u00f6tesine gidiyor. Ama\u00e7, Pekin\u2019deki \u00c7in Bilim Akademisi ve Viyana\u2019daki Avusturya Bilim Akademisi aras\u0131nda bir video konferans yapmakt\u0131, bu y\u00fczden de anahtar\u0131n her iki konuma da g\u00fcvenli bir \u015fekilde ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Ve bunu sa\u011flamak ad\u0131na ekipler, fiber optik kablolar yard\u0131m\u0131yla yer \u00fczerinden kuantum ileti\u015fim kurdular.<\/p>\n
Nihai olarak, saniyede bir 128 bit tohum anahtarlarla yenilenen, g\u00fcvenli\u011fi Geli\u015fmi\u015f \u015eifreleme Standartlar\u0131 (Advanced Encryption Standard\/AES) taraf\u0131ndan sa\u011flanan bir video linki a\u00e7may\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Eyl\u00fcl ay\u0131nda, 75 dakika s\u00fcren ve toplamda iki gigabayt veri iletilen bu konu\u015fma t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilk \u00f6rne\u011fi oldu.<\/p>\n
Viyana \u00dcniversitesi\u2019nden Anton Zeilinger ve Hefei\u2019deki \u00c7in Bilim ve Teknoloji \u00dcniversitesi\u2019nden Jian-Wei Pan \u00f6nderli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ekipleri \u015fu a\u00e7\u0131klamada bulundu: \u201cD\u00fcnya \u00fczerinde, birbirlerinden maksimum uzakl\u0131\u011f\u0131 7600 km\u2019yi ge\u00e7meyen pek \u00e7ok yerde k\u0131talararas\u0131 kuantum ileti\u015fimin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6sterdik.\u201d<\/p>\n
Bu sistemin gelecekte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilecek baz\u0131 potansiyel zay\u0131fl\u0131klar\u0131 da var elbette. Muhtemelen bunlardan en \u00f6nemlisi, uydunun iki yer istasyonunun ileti\u015fimini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre zarf\u0131nda g\u00fcvenli kabul edilmesi. \u00c7ok yanl\u0131\u015f bir varsay\u0131m olmayabilir, sonu\u00e7ta kim bir uyduyu ele ge\u00e7irebilir ki? Ancak bu, fizik yasalar\u0131n\u0131n garanti edebilece\u011fi bir durum de\u011fil. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten ekipler yine de umutlu, gelecekteki tasar\u0131mlarda u\u00e7tan uca kuantum r\u00f6lelerine yer vererek bu sorunun \u00fcstesinden gelinebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n
Eksikliklerine ra\u011fmen bu olduk\u00e7a etkileyici bir \u00e7al\u0131\u015fma. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte g\u00fcvenli ileti\u015fim kavram\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 niteli\u011finde. Zeilinger, Jian-Wei ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 \u015funu belirtiyorlar: \u201c\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zla, gelecekte kullan\u0131lacak kuantum internetin temelleri olan \u00e7ok uzak mesafeler aras\u0131 k\u00fcresel kuantum a\u011f\u0131 i\u00e7in etkili bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yoruz.\u201d<\/p>\n
Olduk\u00e7a fazla say\u0131da devlet, ordu ve ticari kurum tam da bu imk\u00e2nlar\u0131 sunacak bir \u015feyin pe\u015finde. Dolay\u0131s\u0131yla Micius uydusunun ticari benzerlerinin, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda g\u00fcvenli ileti\u015fim satt\u0131\u011f\u0131 bir gelecek \u00e7ok da uzak olmayabilir. Elbette \u00c7in\u2019in \u00f6nderli\u011finde.<\/p>\n
(MIT Technology Review<\/em> taraf\u0131ndan, ArXiv<\/em>\u2019den \u201cSatellite-Relayed Intercontinental Quantum Network\u201d\u00a0al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kuantum kriptografi (\u015fifreleme), daha \u00f6nce uzak mesafeler aras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Fakat ilk kuantum ileti\u015fim uydusu Micius \u00e7oktan tarih yazmaya ba\u015flad\u0131 bile. Kuantum kriptografi, g\u00fcvenli\u011fi fizik kanunlar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcvenceye al\u0131nan ileti\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak. \u00d6nemi her ge\u00e7en g\u00fcn daha da art\u0131yor. Fizik\u00e7iler, kuantum bilgisayarlar\u0131n neredeyse t\u00fcm kriptografi y\u00f6ntemlerini, yani \u015fifreleme yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma metotlar\u0131n\u0131 alt edece\u011fini uzun zamand\u0131r […]<\/p>\n","protected":false},"author":928,"featured_media":21489,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,26,31],"tags":[2289,2247,2585,2431,2586],"class_list":["post-21484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-fizik","category-teknoloji","tag-cin-bilimi","tag-kuantum-bilgisayar","tag-kuantum-internet","tag-kuantum-sifreleme","tag-micius-uydusu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/928"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21484\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}