Erkek karde\u015finize nas\u0131l seslenirsiniz? E\u011fer \u0130ngilizce konu\u015fuyorsan\u0131z \u201cbrother\u201d dersiniz. Peki Yunansan\u0131z? \u201cPhrater\u201d. Sanskrit, Latin ya da Eski \u0130rlandaca dillerinde ise s\u0131ras\u0131yla \u201cbhrater\u201d, \u201cfrater\u201d ya da \u201cbrathir\u201d dersiniz. 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana, biliminsanlar\u0131 leh\u00e7eler dahil 400\u2019den fazla dille d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f Hint-Avrupa dilleri aras\u0131ndaki bu tarz benzerlikleri fark etti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, b\u00fct\u00fcn bu dillerin izini s\u00fcrerek \u00d6n-Hint-Avrupa (PIE) denilen, tek bir atadan kalma dile vard\u0131klar\u0131 konusunda hemfikirler. Fakat yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131ld\u0131r hararetli bir \u015fekilde PIE\u2019nin ne zaman ve nerede ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya devam ediyorlar. \u0130ki ara\u015ft\u0131rmada farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullan\u0131larak desteklenen yeni ve \u00f6nemli bir hipotez var: PIE ilk olarak Karadeniz\u2019in kuzeyindeki b\u00fcy\u00fck steplerde ya\u015fayan k\u0131rsal \u00e7obanlar taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 6000 y\u0131l \u00f6nce konu\u015fuldu.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 en yeni antik DNA ve dilbilimsel analizlerden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yeni analizler, PIE\u2019nin aslen 8000 y\u0131l \u00f6nce Anadolu\u2019da ya\u015fayan ilkel \u00e7ift\u00e7iler taraf\u0131ndan konu\u015fuldu\u011funu savunan muhalif hipotezi reddetmiyor. Step hipotezinin ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck deste\u011fe ra\u011fmen, \u201cAnadolu hipotezinden tamamen vazge\u00e7ildi\u011fini s\u00f6yleyemem\u201d diyor Barselona Pompeu Fabra \u00dcniversitesi\u2019nden genetik\u00e7i Carles Lalueza-Fox.<\/p>\n
1980\u2019lere kadar, Hint Avrupal\u0131lar\u0131n do\u011fum yerinin izlerini s\u00fcren en \u00f6nemli dilbilimciler ve arkeologlar aras\u0131nda step hipotezinin varyasyonlar\u0131 egemen g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. 1987\u2019de ise, Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden arkeolog Colin Renfrew\u2019in tezine g\u00f6re, Ortado\u011fu\u2019daki Bereketli Hilal b\u00f6lgesinden tar\u0131m ile yay\u0131lan PIE, bat\u0131da Avrupa\u2019ya ve Asya\u2019n\u0131n do\u011fusuna do\u011fru ilerledi; zaman ge\u00e7tik\u00e7e diller yay\u0131lmaya devam etti ve bug\u00fcn bildi\u011fimiz Hint-Avrupa dillerine do\u011fru farkl\u0131la\u015ft\u0131lar.<\/p>\n
Geleneksel dilbilimciler bu arada modern dillerden ve antik yaz\u0131lardan anlam \u00e7\u0131kararak PIE\u2019yi titizlikle yeniden d\u00fczenlediler. Renfrew\u2019in Anadolu anavatan\u0131 fikri, dillerin 8000 y\u0131l \u00f6nce birbirinden ayr\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok benzer olmalar\u0131 sebebiyle reddedilmi\u015fti. Fakat bir\u00e7ok arkeolog, genetik ve arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n Ortado\u011fu\u2019dan Avrupa\u2019ya yap\u0131lan kitlesel antik g\u00f6\u00e7lerle PIE\u2019nin farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 tetikledi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fine dikkat \u00e7ektiler.<\/p>\n
2003\u2019te, Yeni Zelanda\u2019daki Auckland \u00dcniversitesi\u2019nden evrimsel biyologlar Russell Gray ve Quentin Atkinson evrimsel biyolojiden ald\u0131klar\u0131 bilgisayarl\u0131 y\u00f6ntemlerle, zamanla de\u011fi\u015fen kelimelerin izine d\u00fc\u015ferek Anadolu hipotezinin do\u011frulu\u011funa i\u015faret eden sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131. Gray\u2019in ekibinin 2012\u2019de Science\u2019da yay\u0131mlanan onaylay\u0131c\u0131 analizine ra\u011fmen, step hipotezini savunanlar tatmin olamam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
Step hipotezini genetik veriyle destekleyen bir \u00e7al\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n Step hipotezini destekleyenler, antik insanlar\u0131n hareketlerini genetik olarak takip edebilmek i\u00e7in 3000 – 8000 y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f 69 Avrupal\u0131n\u0131n antik DNA\u2019lar\u0131n\u0131 kullanan bir \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z ediyor. Harvard T\u0131p Okulu\u2019ndan David Reich ve Iosif Lazaridis ile Avustralya\u2019daki Adelaide \u00dcniversitesi\u2019nden Wolfgang Haak gibi genetik\u00e7ilerin \u00f6nc\u00fcl\u00fck ettikleri b\u00fcy\u00fck bir ekibin ba\u015far\u0131s\u0131 olan \u00e7al\u0131\u015fma, bioRxiv\u2019de yay\u0131nland\u0131. Ekibin kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekler aras\u0131ndan 9\u2019u -6 erkek, 2 di\u015fi ve 1 cinsiyeti belirsiz \u00e7ocuk- bug\u00fcnk\u00fc Rusya i\u00e7inde, Karadeniz\u2019in kuzeyindeki Yamnaya k\u00fclt\u00fcr\u00fcne aitler. Bu step insanlar\u0131 6000 y\u0131l \u00f6ncesinden ba\u015flayarak s\u0131\u011f\u0131r ve di\u011fer hayvanlar\u0131 g\u00fcd\u00fcyor, \u00f6l\u00fclerini kurgan denilen topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f h\u00f6y\u00fcklere g\u00f6m\u00fcyorlard\u0131. Baz\u0131 ilk tekerlekli ara\u00e7lar\u0131 da yapm\u0131\u015f olabilirler (Bir\u00e7ok dilbilimci PIE\u2019de \u201ctekerlek\u201d i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u00f6zc\u00fck bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor). Ekip ayn\u0131 zamanda, mand\u0131rac\u0131l\u0131k becerilerinin yan\u0131 s\u0131ra kendilerine \u00f6zg\u00fc \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilikleri olan Orta Avrupa\u2019daki Corded Ware k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait d\u00f6rt iskeletten antik DNA\u00a0 elde etti. Arkeologlar bu k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda \u00f6zellikle s\u0131\u011f\u0131r g\u00fctme gibi benzerlikler oldu\u011funu fark etmi\u015fti.<\/p>\n Ekip, ge\u00e7mi\u015f insan topluluklar\u0131n\u0131n hareketleri hakk\u0131nda bilgi veren DNA\u2019daki b\u00f6l\u00fcmlere yo\u011funla\u015ft\u0131 ve her bir bireyin genomu boyunca yakla\u015f\u0131k 400.000 DNA konumu tespit edildi. B\u00fct\u00fcn literat\u00fcr i\u00e7inde \u00f6nceden rapor edilmi\u015f \u00e7ok say\u0131da, Avrupa ve Asya\u2019dan al\u0131nan antik \u00e7ekirdek DNA \u00f6rnekleri iki kere analiz edildi ve \u00e7ekirdek DNA i\u00e7indeki anahtar konumlar\u0131 s\u0131f\u0131rlayan yeni bir teknik kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u0130ki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn DNA\u2019lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6sterdi ki, d\u00f6rt Corded Ware insan\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde soylar\u0131n\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc Yamnaya\u2019n\u0131n izinden gitmi\u015fti. Bu durum Yamnaya insanlar\u0131n\u0131n 4500 y\u0131l \u00f6nce kitlesel bir g\u00f6\u00e7le anavatanlar\u0131 olan steplerden Orta Avrupa\u2019ya geldiklerini g\u00f6stermekte. Ekibin vard\u0131\u011f\u0131 karara g\u00f6re bu, Hint-Avrupa dillerinin ilk yay\u0131lma bi\u00e7imiydi. \u00c7al\u0131\u015fma, birbirinden uzaktaki iki \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcr\u00fc, \u00f6zel genetik i\u015faretlerle birbiriyle ilintilendirdi ve bu da, ekibin de belirtti\u011fi gibi ikisinin de Hint-Avrupa dilinin bir formunu konu\u015ftuklar\u0131 fikrini destekliyor.<\/p>\n K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde Kuzey ve Orta Avrupa boyunca yay\u0131lan Corded Ware k\u00fclt\u00fcr\u00fc, bug\u00fcnk\u00fc \u0130skandinavya\u2019ya kadar uzand\u0131. Makalenin yazarlar\u0131n\u0131n ifadesiyle bug\u00fcnk\u00fc Avrupal\u0131lar \u201cstep soyu\u201d, yani Corded Ware insanlar\u0131 ve eski Yamnayalara kadar soylar\u0131 uzan\u0131yor.<\/p>\n Reich\u2019in laboratuvar\u0131nda antik DNA uzman\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan, ancak ara\u015ft\u0131rman\u0131n yazarlar\u0131ndan olmayan Pontus Skoglund\u2019a g\u00f6re sonu\u00e7lar, steplerden Avrupa\u2019ya yap\u0131lan antik g\u00f6\u00e7e dair su g\u00f6t\u00fcrmez bir kan\u0131t sunuyor.<\/p>\n Step hipotezini diller aras\u0131ndaki akrabal\u0131k ili\u015fkileriyle destekleyen \u00e7al\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n PIE\u2019nin k\u00f6kenini irdelemek \u00fczere PIE\u2019nin ne zaman \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair dilbilimsel verilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ikinci bir ara\u015ft\u0131rma, \u015eubat\u2019\u0131n son haftas\u0131 Language dergisinde yay\u0131mlanacak.<\/p>\n Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019den dilbilimc Andrew Garrett ve Will Chang\u2019in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki ekip, dil veritaban\u0131 ile Hint-Avrupa dillerinin aras\u0131ndaki soya\u011fac\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in, Gray taraf\u0131ndan kullan\u0131lan evrimsel metottan faydaland\u0131. Fakat belirli durumlarda Garrett ve Chang\u2019in grubu, bir dilin ba\u015fka bir dilin atas\u0131 oldu\u011funu ve bunun soya\u011fac\u0131nda bir kesinlik olarak bulundu\u011funu iddia etti. \u00d6rne\u011fin, Latince\u2019nin Romen dillerinin \u00e7o\u011fuyla (\u0130spanyolca, Frans\u0131zca, \u0130talyanca gibi) ve Vedic Sanskrit\u00e7enin Hindistan alt k\u0131talar\u0131nda konu\u015fulan Hint-Aryan dilleriyle do\u011frudan atasal bir ba\u011f\u0131 oldu\u011funu varsayd\u0131lar.<\/p>\n Bu s\u0131n\u0131rlamalar sonu\u00e7lar\u0131 Gray\u2019in ekibinin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc: Garrett, Chang ve meslekta\u015flar\u0131 PIE\u2019nin k\u00f6keninin 6000 y\u0131l \u00f6nceye dayand\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131lar. Anadolu hipotezi yerine step hipotezinin daha tutarl\u0131 oldu\u011funa karar verdiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ortado\u011fu d\u0131\u015f\u0131na yap\u0131lan tar\u0131m g\u00f6\u00e7\u00fc 8000 y\u0131l \u00f6ncesine uzan\u0131yordu. Garrett\u2019in ekibine g\u00f6re, PIE\u2019nin \u00f6zg\u00fcn halini konu\u015fan insanlar 4500 y\u0131l \u00f6nce steplerden ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman, dilleri de yay\u0131lmaya ve de\u011fi\u015ferek \u00e7e\u015fitlenmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Fakat Anadolu hipotezinin bir\u00e7ok destek\u00e7isi bu g\u00f6r\u00fc\u015ften pek tatmin olmad\u0131. Almanya, Leipzig\u2019de bulunan Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden dilbilimci Paul Heggarty, Garrett\u2019in y\u00f6ntemlerini sorgulad\u0131 ve bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131. Ona g\u00f6re, \u00f6rne\u011fin, dilbilimciler yaz\u0131l\u0131 metinlerde Latince dilinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n daha sonraki Romen dillerinin ger\u00e7ek atas\u0131 oldu\u011funa bir kan\u0131t olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda emin olamazlar; ancak kay\u0131tlarda kalmam\u0131\u015f Latince leh\u00e7eleri konusunda hakl\u0131 olabilirler. Heggarty ger\u00e7ek atasal dillerdeki k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bile, zaman tahminlerini bo\u015fa \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131nda \u0131srarl\u0131.<\/p>\n Reich\u2019in raporu sayesinde bir\u00e7ok arkeolog ve dilbilimci antik g\u00f6\u00e7 verilerinden \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z ediyor. Fakat dille olan spek\u00fclatif ba\u011f\u0131ndan dolay\u0131 da itiraz ediyorlar. Steplerden d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru yap\u0131lan hareketlerle ilgili Renfrew, \u201cHint-Avrupa dilini Avrupa\u2019ya ilk getiren \u00e7ift\u00e7ilerden 3000 ila 4000 y\u0131l sonras\u0131nda Orta Avrupa\u2019ya ikinci bir g\u00f6\u00e7 olmu\u015f olabilir\u201d diyor. Heggarty\u2019e g\u00f6re e\u011fer b\u00f6yleyse, Yamnaya step insanlar\u0131 PIE yerine bug\u00fcn\u00fcn Balto-Slav dillerinden Rus\u00e7a ve Polonyaca gibi Hint-Avrupa dilinin t\u00fcrevi dillerde konu\u015fuyor olurlard\u0131. Heggarty ayr\u0131ca Reich\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 raporun \u00fcslubunun \u201cyan\u0131lt\u0131c\u0131\u201d oldu\u011fu da ekliyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Erkek karde\u015finize nas\u0131l seslenirsiniz? E\u011fer \u0130ngilizce konu\u015fuyorsan\u0131z \u201cbrother\u201d dersiniz. Peki Yunansan\u0131z? \u201cPhrater\u201d. Sanskrit, Latin ya da Eski \u0130rlandaca dillerinde ise s\u0131ras\u0131yla \u201cbhrater\u201d, \u201cfrater\u201d ya da \u201cbrathir\u201d dersiniz. 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana, biliminsanlar\u0131 leh\u00e7eler dahil 400\u2019den fazla dille d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f Hint-Avrupa dilleri aras\u0131ndaki bu tarz benzerlikleri fark etti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, b\u00fct\u00fcn bu dillerin izini s\u00fcrerek \u00d6n-Hint-Avrupa […]<\/p>\n","protected":false},"author":786,"featured_media":21585,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,214],"tags":[271,2606,2607],"class_list":["post-21584","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-dilbilim","tag-dilbilim","tag-hint-avrupa-dilleri","tag-rusya-stepleri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t