Karanl\u0131k odalar\u0131n siyah kedilerine<\/p>\n
\u201cEski bir deyim insan\u0131 uyar\u0131r: \u2018Karanl\u0131k bir odada siyah bir kedi bulmak olduk\u00e7a zordur, \u00f6zellikle de odada hi\u00e7 kedi yoksa.\u2019\u201d <\/em><\/p>\n B\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor Cehalet<\/em>. Cehaletin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan s\u00f6z edilebilirse\u2026<\/p>\n Bilimi \u00f6zel bir t\u00fcr bilgi birikimi olarak g\u00f6rmeye al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131z. Bilimciler bilir; ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde bilme insan\u0131d\u0131rlar. Bilgi kulelerinin kap\u0131s\u0131nda n\u00f6bet tutar; bilim denen bu kentin anahtar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. (Tabii b\u00f6yle ifade edince bilimciler insan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde birer k\u00e2hya gibi canlan\u0131yor. Ama ne gam? K\u00e2hyalar evin, ev sahibinden daha \u00e7ok sahibidir her zaman.) Bilgiyi \u00fcretir, i\u015fler, \u00fcst \u00fcste koyar; bilimi bilgiyle in\u015fa ederler. Oysa Stuart Firestein bu al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k tabloya itiraz ediyor. Bilim s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bilgiden \u00e7ok cehalete vurgu yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, bilimi cehaletle in\u015fa etti\u011fimizi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. (\u201cO halde, bilgiden <\/em>sonra ne geliyor? Belki sizler bu s\u0131rayla d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordunuz ama ben cehaletin ard\u0131ndan bilginin de\u011fil bilginin ard\u0131ndan cehaletin geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorum.\u201d<\/em>) Ve bunu \u00f6yle ok\u015fay\u0131c\u0131 bir dil, \u00f6yle ne\u015feli usavurumlarla ortaya koyuyor ki al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fa \u00e2\u015f\u0131k zihinlerimiz kendisine \u201cH\u00f6t!\u201d diyemiyor.<\/p>\n Burada s\u00f6z edilen bir t\u00fcr Sokratik cehalet elbette. Bilmedi\u011fimizin (ve \u00e7o\u011fu \u015feyi bilemeyece\u011fimizin) bilincinde olmak. Bu m\u00fctevaz\u0131 kabulleni\u015fi bir atalet \u00f6zr\u00fc de\u011fil, ilerleme g\u00fcd\u00fcs\u00fc olarak kullanmak.<\/p>\n \u201cBir \u015fey hakk\u0131nda bir olgudan, kavray\u0131\u015ftan, i\u00e7g\u00f6r\u00fcden ya da netlikten mahrum olmak. Bu, bireylerin bilgiden yoksun olu\u015fu de\u011fil, bilgide toplumsal bir bo\u015fluktur. (\u2026) S\u00f6z konusu olan, bilgiye, alg\u0131ya, i\u00e7g\u00f6r\u00fclere dayal\u0131 bir cehalettir.\u201d <\/em><\/p>\n \u0130\u015fte, bu Sokratik cehalettir. Sokratik cehalet, Firestein\u2019a g\u00f6re, bilimsel ilerlemeyi olanakl\u0131 k\u0131lan as\u0131l g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Cehalet oldubitti kabul etti\u011fimizin \u00fcst\u00fcndeki \u00f6rt\u00fcy\u00fc kald\u0131r\u0131r; al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r; ba\u015fka karanl\u0131klara i\u015faret eder. Karanl\u0131k odadaki kara kedinin dokunu\u015funu hissettirir; sorular sordurur. (\u201cSorular yan\u0131tlardan daha anlaml\u0131. Sorular yan\u0131tlardan daha b\u00fcy\u00fck.\u201d<\/em>) Cehalet bir anlamda gelece\u011fi in\u015fa eder; hen\u00fcz bilinmeyen, gizlenen ama bin bir olanak vaat edendir: \u201cO halde cehalet ger\u00e7ekten de gelecekle ilgilidir; veri bulmak i\u00e7in nereyi kazmam\u0131z gerekti\u011fine dair en iyi tahmindir.\u201d <\/em>Bilimci i\u00e7in soluktur cehalet, enerjidir.<\/p>\n Firestein bunu ortaya koymak i\u00e7in, kitab\u0131n ilk yar\u0131s\u0131 boyunca, cehaletin bizden saklanan yanlar\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fcze s\u00fcrer; \u201csald\u0131rgan pozitivizmin\u201d y\u00fcceltti\u011fi olgu ve bilgi kavray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 durmaks\u0131z\u0131n d\u00fcrt\u00fckler. Cehaletin bilimcinin \u00f6n\u00fcne serdi\u011fi olanaklar\u0131, sanatsal yarat\u0131mla benze\u015ftirir: \u201c(\u2026) Rodin, heykelt\u0131ra\u015fl\u0131\u011f\u0131n heykelin par\u00e7as\u0131 olmayan ta\u015f\u0131 kopar\u0131p \u00e7\u0131karmak oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti; Louis Armstrong ise \u00f6nemli notalar, \u00e7almad\u0131\u011f\u0131m notalard\u0131r demi\u015fti.<\/em>\u201d Ve bilimsel ke\u015ffin do\u011fas\u0131na \u201cbilmemenin g\u00fcc\u00fcnden\u201d, cehaletin karanl\u0131\u011f\u0131ndan (ki hepimiz biliriz karanl\u0131\u011f\u0131n ne verimli bir olanak bulutu oldu\u011funu) bakar: \u201cKe\u015fif, yeni bir cehaleti g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmakt\u0131r.\u201d <\/em><\/p>\n Cehaletle yeterli tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sa\u011fland\u0131ktan sonra Firestein vaka tarih\u00e7eleri ile sorunu (Hangi sorun? Belki karanl\u0131k, belki karanl\u0131k odadaki kara kedilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nl\u0131k?) daha da anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu tarih\u00e7eler yazar\u0131n Columbia \u00dcniversitesi\u2019nde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u201cCehalet\u201d derslerinden derlenmi\u015f \u2013 evet, do\u011fru o k u y o r s u n u z , Firestein b\u00f6yle bir ders veriyor! \u201c\u0130nsan nas\u0131l cehalet erbab\u0131 olur?\u201d <\/em>Do\u011frusu \u2013 en az\u0131ndan bizim \u00fclkemizde \u2013 kolayl\u0131kla\u2026 Ama s\u00f6z etti\u011fimiz bilimsel cehalet olunca Firestein\u2019\u0131n s\u00f6yleyecek iki \u00e7ift laf\u0131 var; \u201ccehaletin pek \u00e7ok tezah\u00fcr\u00fc\u201d ve cazibesi var\u2026 Firestein bu cazibeyi \u00e7e\u015fitli dallarda \u00e7al\u0131\u015fan bilimcilerin ve bizzat kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00fcd\u00fcleyen sorular\u0131n do\u011fas\u0131yla ortaya koyuyor. \u201c(\u2026) sorularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, bunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmekten ka\u00e7amazs\u0131n\u0131z ve ak\u0131l ermez sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc, bu sorulardan herhangi biri aniden \u00fczerinize yap\u0131\u015f\u0131p kal\u0131r.\u201d <\/em>Umal\u0131m ki kals\u0131n\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7 (ya da ya\u015fl\u0131 ama ruhu ve merak\u0131 gen\u00e7) bilimcinin pe\u015fine d\u00fc\u015fen bu soru, verimli bir bilimsel ser\u00fcvenin tetikleyicisi olur \u00e7o\u011fu zaman.<\/p>\n Cehalet, sons\u00f6z olarak bilimin bizler (yani bilimci olmayan \u201cs\u0131radan\u201d halk) i\u00e7in nerede durdu\u011funa ama asl\u0131nda nerede durmas\u0131 gerekti\u011fine de\u011finiyor. Ve bilimin kapal\u0131 kutu olmaktan, cehalete yap\u0131lan vurguyla \u00e7\u0131kabilece\u011fini; bunun yeni ve \u00e7ok daha verimli bir e\u011fitim \u2013 ve bilim \u2013 anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n \u201cHepimiz bilimciyiz: \u00e7evremizi anlamaya, her zaman tam ya da mant\u0131kl\u0131 olmayan verilerden anlam \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz, karanl\u0131k odalarda siyah kedi ar\u0131yoruz. Zihinlerimiz, s\u0131n\u0131rl\u0131 duyu organlar\u0131m\u0131zla toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgi sayesinde, bu karma\u015f\u0131k d\u00fcnyan\u0131n \u015fifresini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in elinden geleni yap\u0131yor. Bu s\u00fcre\u00e7 hepimize tan\u0131d\u0131k. Ara s\u0131ra \u2018deneyler\u2019 yap\u0131yor, d\u00fcnyaya dair kuram\u0131m\u0131za ne kadar uyacak diye \u015funu bunu s\u0131n\u0131yoruz. Fakat hadi kabul edelim: \u00c7o\u011funlukla karanl\u0131kta t\u00f6kezleye t\u00f6kezleye ilerliyoruz. Hakiki ger\u00e7ekli\u011fe ara s\u0131ra g\u00f6z atmam\u0131z, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z karanl\u0131\u011f\u0131n menzilini, cehaletimizin \u00f6l\u00e7e\u011fini teyit ediyor yaln\u0131zca. Fakat neden bununla s\u00fcrt\u00fc\u015felim? Bu gizemden niye keyif almayal\u0131m ki? Her hal\u00fck\u00e2rda, iyi bir bulmaca gibisi yok ve bu ya\u015famda b\u00f6yle bir bulmaca bulman\u0131n hi\u00e7 de zor olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor.\u201d <\/em><\/p>\n O halde i\u015f bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zmek de\u011fil, cehalet i\u00e7inde \u201co\u201d bulmacay\u0131 aramak\u2026<\/p>\n – Cehalet; Bilimi \u0130leri Ta\u015f\u0131yan G\u00fc\u00e7, Stuart Firestein, \u00c7eviren Mehmet Do\u011fan, Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Yay\u0131nevi, 2014<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Karanl\u0131k odalar\u0131n siyah kedilerine \u201cEski bir deyim insan\u0131 uyar\u0131r: \u2018Karanl\u0131k bir odada siyah bir kedi bulmak olduk\u00e7a zordur, \u00f6zellikle de odada hi\u00e7 kedi yoksa.\u2019\u201d B\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor Cehalet. Cehaletin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan s\u00f6z edilebilirse\u2026 Bilimi \u00f6zel bir t\u00fcr bilgi birikimi olarak g\u00f6rmeye al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131z. Bilimciler bilir; ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde bilme insan\u0131d\u0131rlar. Bilgi kulelerinin kap\u0131s\u0131nda n\u00f6bet tutar; bilim denen bu kentin […]<\/p>\n","protected":false},"author":632,"featured_media":21594,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[172,511],"tags":[482,2609,237],"class_list":["post-21593","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-135-sayi","category-yayin-dunyasi","tag-bilim","tag-cehalet","tag-felsefe"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/632"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21593\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}