Geni\u015f, ince, sivri, k\u00fct: Uzak Galapagos Adalar\u0131\u2019ndaki ispinozlar\u0131n gaga \u015fekilleri t\u00fcrlerin zaman i\u00e7inde \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirebilecekleri ve yeni \u00e7evrelere adapte olabilecekleri hususunda Darwin i\u00e7in \u00f6nemli ipucu olu\u015fturmu\u015ftu.<\/p>\n
ABD Princeton \u00dcniversitesi ve \u0130sve\u00e7\u2019teki Uppsala \u00dcniversitesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Darwin ispinozlar\u0131nda (Galapagos ispinozlar\u0131) gaga \u015feklini etkileyen ve ku\u015flar\u0131n 1 milyon y\u0131l \u00f6ncesinde ortak bir atadan evrimle\u015fmelerinde rol oynayan bir gen belirledi.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fma genlerin bir t\u00fcrden bir ba\u015fkas\u0131na aktar\u0131lmas\u0131, bir t\u00fcrdeki genin farkl\u0131 versiyonlar\u0131n\u0131n yeni t\u00fcrlerin olu\u015fumuna katk\u0131s\u0131 gibi evrimin genetik temellerini g\u00f6steriyor. \u00c7al\u0131\u015fma Darwin\u2019in do\u011fum g\u00fcn\u00fcnden bir \u00f6nceki g\u00fcn Nature<\/em> dergisinde yay\u0131mland\u0131. Darwin ispinozlar \u00fczerinde 1839 Beagle yolculu\u011fu s\u0131ras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, 1859\u2019da T\u00fcrlerin K\u00f6keni \u00dczerine <\/em>isimli an\u0131tsal \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yay\u0131mlamas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Galapagos ispinozlar\u0131 evrimi g\u00f6zlemlemek i\u00e7in ideal denekler. Adalar ispinozlar\u0131 G\u00fcney Amerika anakaras\u0131ndaki di\u011fer ku\u015flarla olu\u015facak rekabetten izole eder ve her ada kendi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fcnyas\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun sonucu olarak 15 t\u00fcr \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede farkl\u0131 gaga \u015fekli g\u00f6sterir ve her biri bulundu\u011fu adan\u0131n besin elde etme \u015fartlar\u0131na adapte olmu\u015ftur.<\/p>\n Ekoloji ve evrimsel biyoloji alan\u0131ndan Prof. Peter Grant, ispinozlar \u00fczerinde, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131 ve ekoloji ve evrimsel biyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde uzman biyolog olan e\u015fi B. Rosemary Grant ile birlikte Galapagos Tak\u0131madalar\u0131\u2019ndan, \u00e7orak ve kayal\u0131k olan Daphne Major ve Genovesa Adalar\u0131\u2019nda 40 y\u0131ld\u0131r \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Son \u00e7al\u0131\u015fma evrimin nas\u0131l a\u011f\u0131r aksak ad\u0131mlarla, ama farkl\u0131 t\u00fcrlere yay\u0131l\u0131p yeni nesiller olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fazla olanakla i\u015fledi\u011fini g\u00f6sterdi. Uygun \u015fartlar olu\u015fturuldu\u011funda, yeni nesiller tamamen yeni t\u00fcrlere evrilebilir.<\/p>\n Grantlar\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 DNA \u00f6rnekleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan Uppsala\u2019dan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Darwin ispinozlar\u0131 olarak bilinen 15 t\u00fcr\u00fcn \u00fcyesi olan 120 ku\u015fun genomlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, gaga \u015feklini etkileyen geni belirledi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Darwin kakt\u00fcs ispinozu (G. conirostris<\/em>) gibi sivri gagal\u0131 t\u00fcrlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca, b\u00fcy\u00fck Darwin yer ispinozu (Geospiza magnirostris<\/em>) gibi k\u00fct gagal\u0131 t\u00fcrlerde farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen bir DNA uzant\u0131s\u0131 saptad\u0131.<\/p>\n Bu DNA uzant\u0131s\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha \u00f6nce insanlar ve farelerde y\u00fcz \u00f6zelliklerinin olu\u015fmas\u0131yla ili\u015fkisi belirlenen ALX1 genini buldular. \u0130nsanlarda bu geni etkisiz hale getiren mutasyonlar do\u011fu\u015ftan gelen \u00e7e\u015fitli kusurlara sebep olabiliyor.<\/p>\n \u0130sve\u00e7 \u00dcniversitesi Zirai Bilimler, Texas A&M \u00dcniversitesi ve Uppsala \u00dcniversitesi\u2019nde fonksiyonel genom bilimi profes\u00f6r\u00fc ve ayn\u0131 zamanda ara\u015ft\u0131rma ekibinin ba\u015fkan\u0131 olan Leif Andersson, bunun normal geli\u015fim i\u00e7in \u00f6nemli bir gendeki hafif mutasyonlar\u0131n g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilir evrime sebep olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00f6rnek oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Fakat Andersson ara\u015ft\u0131rman\u0131n esas ilgin\u00e7 ve heyecan verici bulgusunun, bu genin ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn \u00fcyeleri aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesinin g\u00f6zlenmesi oldu\u011funu belirtiyor. Mesela, orta yer ispinozu (G. fortis<\/em>) t\u00fcr\u00fc, sivri gagal\u0131 ve baz\u0131 k\u00fct gagal\u0131 ku\u015flar\u0131 da i\u00e7eriyor.<\/p>\n Peter Grant bu bulgunun \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc evrimin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bir t\u00fcr i\u00e7erisinde, baz\u0131 bireyler hayatta kalmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 \u00f6zelliklere sahipse \u2013mesela k\u0131sa\/k\u00fct gagan\u0131n bu bireylerin \u00e7etin tohum kabuklar\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131na olanak vermesi gibi- bu \u00f6zelli\u011fe sebep olan geni yavrular\u0131na aktaracaklar, fakat sivri gagal\u0131 bireyler \u00f6lecek. Peter Grant bu durumun do\u011fal seleksiyonun geli\u015ftirdi\u011fi bir genetik \u00e7e\u015fitlilik oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Gaga \u015fekli ve boyutu, ispinozlar\u0131n periyodik olarak a\u015f\u0131r\u0131 kurakl\u0131k, El Nino ya\u011fmurlar\u0131 ve volkanik aktiviteler ge\u00e7iren adalarda hayatta kalabilmesi i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli. Ku\u015flar \u00e7etin tohum kabuklar\u0131n\u0131 a\u00e7mak, b\u00f6cekleri ince dallardan \u00e7ekmek ve kakt\u00fcs \u00e7i\u00e7eklerinden bal\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u00e7mek i\u00e7in gagalar\u0131n\u0131 kullan\u0131r. Bir kurakl\u0131k esnas\u0131nda g\u0131das\u0131n\u0131 farkl\u0131 kaynak ve yollarla elde edebilen ku\u015flar hayatta kalabilecekken, di\u011ferleri bu ba\u015far\u0131y\u0131 g\u00f6steremeyecektir.<\/p>\n Ge\u00e7en 40 y\u0131l s\u00fcresince, kurakl\u0131\u011f\u0131n Daphne Adas\u0131\u2019n\u0131 etkiledi\u011fi 1977, 1985 ve 2004 y\u0131llar\u0131nda, Grantlar ve \u00e7al\u0131\u015fma ekibi, gaga \u015feklinin ve boyutunun do\u011fal seleksiyon yoluyla ispinoz t\u00fcrlerinin evriminde \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. Rosemary Grant 40 y\u0131l i\u00e7erisinde \u00fc\u00e7 kez g\u00f6zlemledikleri bu durumun art\u0131k genetik destekleyicisini de elde ettiklerini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fma ayn\u0131 zamanda yak\u0131n t\u00fcrlerden iki birey \u00e7iftle\u015fti\u011finde genlerin bir t\u00fcrden di\u011ferine nas\u0131l aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bilgilere de yenilerini ekliyor. Bir\u00e7ok ku\u015f t\u00fcr\u00fcnde melez yavrular k\u0131s\u0131r olmas\u0131na ra\u011fmen, Darwin ispinozlar\u0131n\u0131n melez yavrular\u0131 ebeveynlerinin herhangi birisinin t\u00fcr\u00fcnden olan bir bireyle yavrulayabilir. Yeni yavrular ses ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan iki t\u00fcrden biriyle \u00f6zde\u015ftir, ama her iki t\u00fcr\u00fcn genlerini de ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Gen ak\u0131m\u0131 olarak bilinen bu s\u00fcre\u00e7te, genetik malzeme t\u00fcrler aras\u0131nda ta\u015f\u0131nabilir ve yeni t\u00fcrlerin geli\u015fimini sa\u011flayabilir. Grantlar ge\u00e7en 40 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede gen ak\u0131m\u0131n\u0131n Daphne Adas\u0131\u2019ndaki ispinozlarda oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti, ama yeni ara\u015ft\u0131rma ku\u015flar\u0131n tak\u0131madalarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 1 milyon y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131na tekab\u00fcl eden s\u00fcre\u00e7te ger\u00e7ekle\u015fen gen ak\u0131m\u0131na dair hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r kan\u0131tlara ula\u015ft\u0131. Bu da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n soylar\u0131n zaman i\u00e7inde nas\u0131l \u00e7e\u015fitlendi\u011fiyle ilgili bilgilerini g\u00fcncellemelerini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n Peter Grant hangi t\u00fcr\u00fcn daha eski, hangisinin daha gen\u00e7 oldu\u011fu konusunda ve evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi s\u00fcre\u00e7 hakk\u0131nda art\u0131k \u00e7ok daha emin tahminler yap\u0131labileceklerinin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1) http:\/\/news.nationalgeographic.com\/news\/2015\/02\/150211-evolution-darwin-finches-beaks-genome-science\/?lang=en&sf7404061=1&flab_cell_id=2&flab_experiment_id=19&uid=153834883&utm_campaign=10today&utm_content=article&utm_source=email&part=s1&utm_medium=10today.0212&position=2&china_variant=False<\/p>\n 2) http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2015\/02\/150211153923.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Geni\u015f, ince, sivri, k\u00fct: Uzak Galapagos Adalar\u0131\u2019ndaki ispinozlar\u0131n gaga \u015fekilleri t\u00fcrlerin zaman i\u00e7inde \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirebilecekleri ve yeni \u00e7evrelere adapte olabilecekleri hususunda Darwin i\u00e7in \u00f6nemli ipucu olu\u015fturmu\u015ftu. ABD Princeton \u00dcniversitesi ve \u0130sve\u00e7\u2019teki Uppsala \u00dcniversitesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Darwin ispinozlar\u0131nda (Galapagos ispinozlar\u0131) gaga \u015feklini etkileyen ve ku\u015flar\u0131n 1 milyon y\u0131l \u00f6ncesinde ortak bir atadan evrimle\u015fmelerinde rol oynayan bir gen […]<\/p>\n","protected":false},"author":749,"featured_media":21626,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[171,19,21,32],"tags":[461,200,431,292,2615],"class_list":["post-21625","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-134-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim","tag-darwin","tag-evrim","tag-gen","tag-genetik","tag-ispinozlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t