{"id":21769,"date":"2015-04-01T12:27:35","date_gmt":"2015-04-01T09:27:35","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21769"},"modified":"2018-03-15T12:37:04","modified_gmt":"2018-03-15T09:37:04","slug":"stephen-hawking-ile-bilim-ve-diger-seyler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/04\/01\/stephen-hawking-ile-bilim-ve-diger-seyler","title":{"rendered":"Stephen Hawking ile bilim ve di\u011fer \u015feyler"},"content":{"rendered":"

\u201cHawking d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e2leminde evrenin en cesur ka\u015fiflerinden biri. Zihni \u00e7o\u011funlukla deney ve do\u011frudan g\u00f6zlemle ula\u015f\u0131lamayan teorik boyutlarda geziniyor. Art\u0131k denklem yazamamas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, evrenin gizemleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmesini sa\u011flayan \u00f6zg\u00fcn bir y\u00f6ntem ke\u015ffetmi\u015f durumda. Bu y\u00f6ntem di\u011fer fizik\u00e7ilerin aksine, denklemlere de\u011fil resimlere ve geometriye dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve evreni anlamada daha \u00f6ncekilerin \u00fczerine koymay\u0131 de\u011fil, sezgisel devrimler yapmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.\u201d<\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Stephen Hawking, ilk e\u015fi Jane Hawking\u2019in Travelling to Infinity: My Life with Stephen kitab\u0131ndan uyarlanan, hayat\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc konu edinen ve kendisini canland\u0131ran Eddie Redmayne\u2019e En \u0130yi Erkek Oyuncu Oscar\u2019\u0131n\u0131 getiren Her \u015eeyin Teorisi filmiyle, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fcn g\u00fcndeminde. Bunu bahane bilerek, Wired UK dergisinde 1 Ocak 2015 tarihinde bas\u0131lan Hawking ile yay\u0131nlanm\u0131\u015f bu s\u00f6yle\u015fiyi, http:\/\/www.wired.com\/2015\/01\/stephen-hawking-black-holes-hed-good-bond-villain\/ adresinden alarak \u00e7evirdik. S\u00f6yle\u015fi Joao Medeiros taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/strong>Kimi sorular\u0131n yerini de\u011fi\u015ftirdik, anaba\u015fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirdik ve araba\u015fl\u0131klar ekledik.<\/p><\/blockquote>\n

23 Eyl\u00fcl 2014 g\u00fcn\u00fc Stephen William Hawking, Tenerife Los Pueblos Magma Oditoryumu\u2019ndaki dersi \u00f6ncesinde, konu\u015fmas\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131yor.<\/p>\n

Fizikteki en temel sorunlardan baz\u0131lar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan bir teorik fizik\u00e7i ve \u00e7ok \u00fcnl\u00fc bir ki\u015filik olmas\u0131 ile olduk\u00e7a s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 birisi olan Hawking, yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ok yava\u015f yazmak zorunda. Hawking\u2019in 21 ya\u015f\u0131ndan beri m\u00fccadele etti\u011fi amyotrofik lateral skleroz (ALS), ayn\u0131 zamanda motor n\u00f6ron hastal\u0131\u011f\u0131 olarak da an\u0131l\u0131r. Hawking\u2019in hastal\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bir bilgisayar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ileti\u015fim kurmas\u0131 gerekiyor. Bu bilgisayar\u0131 sa\u011f yanak kaslar\u0131yla kontrol ediyor. Bu kaslar\u0131n hareketleri g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 k\u0131z\u0131l\u00f6tesi sens\u00f6rlerle alg\u0131lan\u0131yor ve tekerlekli sandalyesine ba\u011fl\u0131 olan bilgisayar ekran\u0131ndaki imlecin hareket etmesi sa\u011flan\u0131yor. Bu \u015fekilde c\u00fcmlelerini dakikada birka\u00e7 kelime h\u0131z\u0131nda \u00f6zenle kuruyor ve bu h\u0131z, hastal\u0131k ilerledik\u00e7e kaslar g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirdi\u011fi i\u00e7in gitgide azal\u0131yor.<\/p>\n

Hawking\u2019in yapaca\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cQuantum Creation of Universe\u201d (\u201cEvrenin Kuantum Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131\u201d) ve 1500 ki\u015filik salon t\u0131ka basa dolu.\u201cSon anda konu\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fini de\u011fi\u015ftirdi ve bu bizi panikletti\u201d diyor Hawking\u2019e teknik asistanl\u0131ktan sosyal medya sorumlulu\u011funa kadar bir\u00e7ok alanda asistanl\u0131k yapan Jonathan Wood. \u201cAsl\u0131nda bunu her zaman yapar. O haz\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sunumlar\u0131n\u0131 ben haz\u0131rlar\u0131m. Ben fizik\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131m ve yapaca\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fini anlamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, onun bana slaytlara ne koymam gerekti\u011fini s\u00f6ylemesi gerekiyor.\u201d<\/p>\n

\"\"Ders 6 g\u00fcnl\u00fck Starmus Bilim Festivali\u2019nin ikincisi i\u00e7inde yer al\u0131yordu. Festivalde Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc fizik\u00e7i John Mather, biyolog Richard Dawkins ve asl\u0131nda \u00fc\u00e7 boyutlu astronomi uzman\u0131 olan Queen rock grubunun gitaristi Brian May olmas\u0131na ra\u011fmen, festivalin y\u0131ld\u0131z\u0131 Stephen Hawking\u2019di.<\/p>\n

Stephen Hawking asistanlar\u0131 ve hem\u015firelerinden olu\u015fan bir ekip yard\u0131m\u0131 ile sahneye gelirken, devasa bir ekranda kara delik \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 ve Hawking\u2019in bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan olu\u015fan bir montaj, AtomA adl\u0131 metal grubunun Hole in the Sky<\/em> (G\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki Delik) adl\u0131 \u015fark\u0131s\u0131 e\u015fli\u011finde g\u00f6sterilmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Hawking konu\u015fmalar\u0131: Teorik fizik ile mizah\u0131n birle\u015fimi<\/strong><\/p>\n

T\u00fcm konu\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi yine ayn\u0131 espri ile ba\u015fl\u0131yor Hawking dersine \u201cBeni duyabiliyor musunuz?\u201d Hawking y\u0131llard\u0131r dinleyicilerini evrenin k\u00f6keni hakk\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fi cesur fikirler i\u00e7inde bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu yolculukta onlara rehberlik etti\u011fi s\u0131rada, komik olmay\u0131 da ba\u015farabiliyor. \u015eu an 72 ya\u015f\u0131nda olan Hawking, art\u0131k bu karma\u015f\u0131k teorik fizik ve mizah kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 ile \u00fcnlenmi\u015f durumda.<\/p>\n

Uzun zamand\u0131r Hawking\u2019in i\u015f arkada\u015f\u0131 ve yak\u0131n dostu olan fizik\u00e7i Neil Turok, Hawking\u2019in \u201cIs the End In Sight for Theoretical Physics?\u201d (\u201cTeorik Fizi\u011fin Sonu G\u00f6r\u00fcnd\u00fc m\u00fc?\u201d) ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konu\u015fmas\u0131n\u0131 dinlemi\u015f. \u201cKonu\u015fman\u0131n tamam\u0131 e\u011flenceliydi, hatta bir \u015fakalar serisinden olu\u015fuyordu. Cesur ve naifti. Konu\u015fmas\u0131n\u0131n sonunda teorik fizikte her \u015feyin 20 sene i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemi\u015fti\u201d diyor Turok. 20 y\u0131l sonra Hawking\u2019in \u201cIs the End of Theoretical Physics Finally In Sight?\u201d (Teorik Fizi\u011fin Sonu Nihayet G\u00f6r\u00fcnd\u00fc m\u00fc?) adl\u0131 konu\u015fmas\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015f Turok ve bu konu\u015fmada Hawking, \u201cTeorik fizi\u011fin sonu i\u00e7in galiba bir 20 sene daha beklemem gerekecek\u201d demi\u015f.<\/p>\n

Hawking kitaplar\u0131nda da bu \u00fcslubu koruyor ve Carl Sagan\u2019\u0131n basite indirgeme yetene\u011fi ile Richard Feynman\u2019\u0131n kuramsal kavray\u0131\u015f \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc birle\u015ftirmeyi ba\u015far\u0131yor. A Brief History of Time (Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi)<\/em> ve The Grand Design (B\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m) <\/em>kitaplar\u0131 bu \u00fcslubun en \u00f6nemli \u00f6rnekleri. \u00d6rnek vermek gerekirse Hawking, B\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m<\/em>\u2019da evrenin e\u015fsiz ve tek bir tarihinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn evren tarihi olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn var oldu\u011funu ve bunlar\u0131n her birinin ger\u00e7ek ve kendilerine \u00f6zg\u00fc fizik kurallar\u0131yla var oldu\u011funu iddia eder. \u201cAy\u2019\u0131n Rokfor peynirinden yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu bir tarih olabilir. Fakat biz Ay\u2019\u0131n Rokfor peynirinden yap\u0131lm\u0131\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledik ve bu fareler i\u00e7in k\u00f6t\u00fc haber demek.\u201d<\/p>\n

Hawking\u2019in s\u0131rr\u0131: G\u00f6rsel ve geometrik d\u00fc\u015f\u00fcnme<\/strong><\/p>\n

Hawking d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e2leminde evrenin en cesur ka\u015fiflerinden biri. Zihni \u00e7o\u011funlukla deney ve do\u011frudan g\u00f6zlemle ula\u015f\u0131lamayan teorik boyutlarda geziniyor. Art\u0131k denklem yazamamas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, evrenin gizemleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmesini sa\u011flayan \u00f6zg\u00fcn bir y\u00f6ntem ke\u015ffetmi\u015f durumda. Bu y\u00f6ntem di\u011fer fizik\u00e7ilerin aksine, denklemlere de\u011fil resimlere ve geometriye dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve evreni anlamada daha \u00f6ncekilerin \u00fczerine koymay\u0131 de\u011fil, sezgisel devrimler yapmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Hawking\u2019le beraber \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015f, onun yak\u0131n arkada\u015f\u0131, genel g\u00f6relilik uzman\u0131, Caltech fizik\u00e7isi (e.n.: Y\u0131ld\u0131zlararas\u0131<\/em> filminin yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve bilimsel dan\u0131\u015fman\u0131) Kip Thorne, \u201cHawking fizikte tamamen yeni alanlara \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti. Kariyerinde b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u00f6nemli an oldu ve herkes bunlar\u0131 anlamak ve ona yeti\u015fmekte zorluk \u00e7ekiyordu\u201d diye anlat\u0131yor onun katk\u0131lar\u0131n\u0131.<\/p>\n

\"\"
Soldan sa\u011fa, ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda Y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 filminin bilimsel dan\u0131\u015fman\u0131 olmas\u0131yla s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme gelen, teorik fizik\u00e7i Kip Thorne, Stephen Hawking ve 2013 y\u0131l\u0131nda, Hawking hakk\u0131nda biyografik bir belgesel \u00e7ekmi\u015f olan y\u00f6netmen Stephen Finnigan.<\/figcaption><\/figure>\n

Yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Hawking kuramlar\u0131ndaki 180 derece d\u00f6n\u00fc\u015flerle de \u00fcn kazand\u0131. \u00d6nce evrenin uzay ve zamandaki tek bir olay ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve fizik kurallar\u0131n\u0131n bu noktada bozuldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Daha sonra James Hartle ile birlikte s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131k teorisini ortaya att\u0131. Bu teoriye g\u00f6re B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan \u00f6nce zaman\u0131n var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bunu ise \u015fu \u015fekilde \u00f6zetledi: \u201cEvrenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir zamandan bahsetmenin hi\u00e7bir manas\u0131 yoktur. Bu G\u00fcney Kutbu\u2019ndan daha g\u00fcneyde bir noktan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamak gibidir.\u201d<\/p>\n

Hawking kara deliklerin dinamiklerini a\u00e7\u0131klayan kanunlar\u0131 ortaya atan fizik\u00e7ilerin ba\u015f\u0131nda gelir. Bu kanunlardan biri kara deliklerin asla k\u00fc\u00e7\u00fclemeyece\u011fini s\u00f6yler. Daha sonra bunun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 ve kara deliklerin k\u00fc\u00e7\u00fclebilece\u011fi, hatta radyasyon yoluyla yok olabilece\u011fi kan\u0131tland\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde buna Hawking radyasyonu denir. Bu kural \u00fczerinde uzun y\u0131llar tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, hatta fizik\u00e7i Leonard Susskind bunun hakk\u0131nda The Black Hole War: My Battle With Stephen Hawking to Make the World Safe for Quantum Mechanics<\/em> (\u201cKara Delik Sava\u015f\u0131: D\u00fcnyay\u0131 Kuantum Mekanikleri i\u00e7in G\u00fcvenli Hale Getirmekte Stephen Hawking\u2019le Sava\u015f\u0131m\u0131m\u201d) adl\u0131 bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Susskind Hawking\u2019in hatas\u0131n\u0131n bilginin korunumu yasas\u0131n\u0131na ters d\u00fc\u015fmek oldu\u011funu bu kitab\u0131 ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Wired<\/em> Hawking\u2019le Starmus Bilim Festivali\u2019nde verdi\u011fi dersten sonraki g\u00fcn bulu\u015ftu. Hem\u015firesi Patricia Dowdy el s\u0131k\u0131\u015fmay\u0131 hafifletmek i\u00e7in Hawking\u2019in elini tuttu; bu s\u0131rada ki\u015fisel asistan\u0131 Jeanna York tan\u0131\u015ft\u0131rma s\u00fcreci ile ilgileniyordu. Ekibi onunla ileti\u015fime ge\u00e7mek i\u00e7in kendilerine \u00f6zg\u00fc bir yol geli\u015ftirmi\u015f; buna g\u00f6re ona \u00e7o\u011funlukla cevab\u0131 \u201cEvet\u201d ya da \u201cHay\u0131r\u201d olan sorular soruyorlar. Cevab\u0131 anlayabilmek i\u00e7in ise y\u00fcz\u00fcn\u00fc dikkatle izleyip k\u00fc\u00e7\u00fck mimiklere odaklan\u0131yorlar.<\/p>\n

Doktoru u\u00e7may\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Hawking Tenerife\u2019ye 6 g\u00fcn s\u00fcren bir gemi yolculu\u011fu ile gelmi\u015f. Yorgunluk en al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu durum olsa gerek, ama bu onun fiziksel ve ruhsal yolculuklara \u00e7\u0131kmas\u0131na hi\u00e7bir zaman engel olmuyor. Bu uzun yolculu\u011fa ra\u011fmen, v\u00fccudunun durgunlu\u011funa meydan okurcas\u0131na s\u0131k s\u0131k g\u00fcl\u00fcmsemesi onun \u0131srarc\u0131 ki\u015fili\u011fini g\u00f6sterir nitelikte. My Brief History <\/em>(Benim K\u0131sa Tarihim) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi otobiyografisinde buna kendisi de de\u011finiyor: \u201cHi\u00e7bir zaman b\u00fcy\u00fcmemi\u015f bir \u00e7ocu\u011fum ben. S\u00fcrekli \u2018Nas\u0131l?\u2019 ve \u2018Neden?\u2019 sorular\u0131n\u0131 soruyorum ve ara s\u0131ra da olsa cevaplar buluyorum.\u201d<\/p>\n

\u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yeni sorular<\/strong><\/p>\n

– Mevcut d\u00fc\u015f\u00fcnceye yeti\u015fmek i\u00e7in, sizce okuyucunun kozmolojide neleri anlamas\u0131 gerekir?<\/em><\/strong><\/p>\n

–<\/strong> Evrenin bir \u015fi\u015fme d\u00f6nemi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcrekli artan bir h\u0131zda geni\u015fledi\u011fini anlamalar\u0131 gerekir. Kuantum dalgalanmalar\u0131 baz\u0131 b\u00f6lgelerde bu geni\u015flemenin daha yava\u015f olmas\u0131na sebep oldu. Bu b\u00f6lgelerin geni\u015flemesi sonunda durdu ve galaksileri, y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ve t\u00fcm evrenin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmak \u00fczere \u00e7\u00f6kt\u00fc. \u015ei\u015fme evresinde kuantum dalgalanmalar\u0131 ayn\u0131 zamanda ilkel k\u00fctle\u00e7ekimi dalgalar\u0131n\u0131 da olu\u015fturdu.<\/p>\n

–<\/em><\/strong> Matematik\u00e7i <\/em><\/strong>Roger Penrose<\/em><\/strong> sizin s\u00fcrekli garip sorular sordu\u011funuzdan bahseder. \u015eimdilerde ne gibi sorular soruyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Kara delikler buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fan bilgi kayb\u0131 ile nas\u0131l uzla\u015faca\u011f\u0131m\u0131z sorusu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Bizim fizik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za g\u00f6re o bilgi hi\u00e7bir zaman yok olmuyor. Bu soruyu 40 sene \u00f6nce sormu\u015ftum ve bir\u00e7ok makale yay\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bu paradoksa h\u00e2l\u00e2 tatmin edici bir cevap \u00f6nerilemedi. Bilginin kaybolmamas\u0131 ve fizi\u011fin b\u00f6lgesel olmas\u0131 aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fki oldu\u011fu g\u00f6sterildi. Kara deliklerin \u00e7evresinde bir g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve bu duvar\u0131n kara deli\u011fe d\u00fc\u015fen her \u015feyi yakt\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc, ama ben g\u00fcvenlik duvarlar\u0131na inanm\u0131yorum. Ben uzay-zaman\u0131n e\u011frildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

–<\/em><\/strong> Ayn\u0131 zamanda, evrenin sadece bir ge\u00e7mi\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131na, \u00e7e\u015fitli olas\u0131 ge\u00e7mi\u015fleri oldu\u011funa inan\u0131yorsunuz. Bu teoriyi kan\u0131tlamak i\u00e7in ne t\u00fcr bir deneysel kan\u0131t gerekir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Feynman\u2019\u0131n ge\u00e7mi\u015flerin toplam\u0131 fikrine g\u00f6re, bir sistem t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f yollar\u0131n birle\u015fmesiyle geli\u015fir. Bu, iki yar\u0131\u011f\u0131 olan bir levhaya bir par\u00e7ac\u0131k ak\u0131m\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirilmesi ile g\u00f6sterilebilir. Bir sonraki ekrana ula\u015fan par\u00e7ac\u0131klar sanki bir \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131n\u0131 gibi sa\u00e7aklar olu\u015fturacakt\u0131r. Bu \u015fu \u015fekilde yorumlan\u0131r: Ula\u015fan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n iki ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r, biri bir yar\u0131ktan ge\u00e7enler, di\u011feride di\u011fer yar\u0131ktan ge\u00e7enler ve bunlar \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 gibi birle\u015firler.<\/p>\n

Neyi ispatlamak isterdi?<\/strong><\/p>\n

–<\/em><\/strong> \u201cB\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m\u201d kitab\u0131n\u0131zda Einstein\u2019in evreni a\u00e7\u0131klayan ve tahmin eden M-teorisini (e.n.: her \u015feyin teorisini) bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve fizik\u00e7ilerin buna mant\u0131\u011f\u0131n soyut d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Ancak, bu teori g\u00f6zlemle teyit edilemedi. E\u011fer deneysel fizik g\u00fcncel teknolojiler ve finansal b\u00fct\u00e7elerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmasayd\u0131, siz hangi teorilerinizdeki tahminleri deneysel olarak onaylamak isterdiniz? Bu k\u0131s\u0131tlamalar olmadan bir deney haz\u0131rlayabilecek olsayd\u0131n\u0131z, bu deney ne olurdu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– M-teorisi hakk\u0131nda \u015f\u00fcphelerim var, ama bu teoriye bir alternatif g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. M-teorisi elektron gibi madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ile foton gibi kuvvet ta\u015f\u0131yan par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131nda s\u00fcpersimetri denilen bir simetri oldu\u011funu varsayar. S\u00fcpersimetri bilinen t\u00fcm par\u00e7ac\u0131klar\u0131n bir s\u00fcperpartnerinin oldu\u011funu s\u00f6yler, ama hen\u00fcz b\u00f6yle bir \u015fey hi\u00e7 bulunamad\u0131. Haz\u0131rlamak isteyece\u011fim deney kara deliklerdeki Hawking radyasyonu i\u00e7in olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bununla bir Nobel kazanabilirdim.<\/p>\n

Hawking radyasyonunu tespit etmek olduk\u00e7a zor. G\u00fcne\u015fin k\u00fctlesinden b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli bir kara deli\u011fin radyasyonu mutlak s\u0131f\u0131r\u0131n \u00fczerinde sadece milyonda bir derece s\u0131cakl\u0131\u011fa sahip olur. K\u00fc\u00e7\u00fck ilkel kara delikler daha y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131\u011fa sahip olurlar, ama etrafta onlardan hi\u00e7 yok.<\/p>\n

D\u00f6rt boyutu g\u00f6z\u00fcnde canland\u0131rabiliyor mu?<\/strong><\/p>\n

–<\/em><\/strong> Yak\u0131n arkada\u015f\u0131n\u0131z fizik\u00e7i Kip Thorne, elinizin kullan\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l kaybetti\u011finizi, sonras\u0131nda da daha \u00f6nce kimsenin geli\u015ftiremedi\u011fi, sadece \u00fc\u00e7 boyutta de\u011fil uzay-zaman\u0131n d\u00f6rt boyutunda da <\/em><\/strong>nesneler, e<\/em><\/strong>\u011friler, y\u00fczeyler ve \u015fekillerin zihinsel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini manip\u00fcle etmek gibi al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir yetenek geli\u015ftirdi\u011finizi anlat\u0131yor. Bu zihinsel s\u00fcreci tarif edebilir misiniz? Kimsenin \u00e7\u00f6zmeyi ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 problemleri bu zihinsel ara\u00e7 sayesinde \u00e7\u00f6zebildi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

–<\/strong> Hi\u00e7 kimse d\u00f6rt boyutu g\u00f6z\u00fcnde canland\u0131ramaz. \u00dc\u00e7 boyut zaten yeterince zor. Benim yapt\u0131\u011f\u0131m iki boyutlu par\u00e7alar\u0131 g\u00f6z\u00fcmde canland\u0131r\u0131p onlar\u0131n asl\u0131nda d\u00f6rt boyutlu bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu unutmamak. Tekillik teorilerini ve kara delikler \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131, kara delik radyasyonu bunlardan biri, kan\u0131tlarken bu geometrik g\u00f6rselle\u015ftirme y\u00f6ntemini kulland\u0131m. Hastal\u0131\u011f\u0131m karma\u015f\u0131k denklemler yazmama engel oluyor. Bu y\u00fczden ben de geometrik yoruma a\u00e7\u0131k sorular\u0131 tercih ediyorum.<\/p>\n

–<\/em><\/strong> \u201cYeni bir \u015fey bulman\u0131n Evreka an\u0131 gibisi yoktur\u201d demi\u015ftiniz. En sevdi\u011finiz Evreka an\u0131n\u0131z\u0131 anlatabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– K\u0131z\u0131m Lucy\u2019nin do\u011fumundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra yatmaya haz\u0131rlan\u0131yordum. Hastal\u0131\u011f\u0131m y\u00fcz\u00fcnden bu \u00e7ok zaman al\u0131yor. Bu da bana kara delikler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnme f\u0131rsat\u0131 verdi. Aniden, e\u011fer iki kara delik \u00e7arp\u0131\u015f\u0131p birle\u015firse, olu\u015fan kara deli\u011fin ufuk alan\u0131n\u0131n iki kara deli\u011fin alanlar\u0131n\u0131n toplam\u0131ndan b\u00fcy\u00fck olaca\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. O kadar heyecanland\u0131m ki, o g\u00fcn uyuyamad\u0131m.<\/p>\n

–<\/strong>Uzunca bir zamand\u0131r ba\u015fka gezegenlerde koloniler kurmam\u0131z gerekti\u011fini savunuyorsunuz. \u0130nsanl\u0131k buna nas\u0131l eri\u015fir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bir felaket olmadan uzun s\u00fcre bu gezegende ya\u015fayabilece\u011fine inanm\u0131yorum. Bu y\u00fczden uzaya yay\u0131lmam\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu sayede insanl\u0131k t\u00fcm yumurtalar\u0131n\u0131 bir sepete koymam\u0131\u015f olur, ya da bir gezegene.<\/p>\n

\"\"
Hawking, yer\u00e7ekimsiz ortamda.<\/figcaption><\/figure>\n

Bilimle ileti\u015fim kurmak<\/strong><\/p>\n

–<\/em><\/strong> Hayat\u0131n\u0131zda konu\u015fma, hatta tamamen ileti\u015fim kurma yetinizi kaybetti\u011finiz bir nokta vard\u0131. Daha sonra bilim yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015feklini de\u011fi\u015ftiren ve pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131 i\u00e7in bir <\/em><\/strong>pazar a<\/em><\/strong>\u00e7\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an \u201cZaman\u0131n K\u0131sa Tarihi\u201d kitab\u0131n\u0131z\u0131 yazd\u0131n\u0131z. Bilim ile ileti\u015fim kurma arzunuz nereden geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

–<\/em>Bir konu\u015fma sentezleyici arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla konu\u015fabiliyordum. Fakat bu sistem bana Amerikan aksan\u0131 verdi. O sesi de\u011fi\u015ftirmedim ve bu \u015fimdi benim markam oldu. Konu\u015fmam\u0131 tamamen kaybetmeden \u00f6nce, sesim kay\u0131yordu. Bu y\u00fczden sadece bana yak\u0131n olan insanlar beni anlayabiliyordu. Ancak, bu bilgisayar sesi ile pop\u00fcler dersler verebilece\u011fimi ke\u015ffettim. Bilim ile ileti\u015fim kurmaktan zevk al\u0131yorum. E\u011fer \u00f6nemli kararlar\u0131 ba\u015fkalar\u0131na b\u0131rakmak istemiyorlarsa, halk\u0131n bilimi en basit haliyle de olsa anlamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n

–<\/em><\/strong> Intel firmas\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z metin tahmin motorlar\u0131, beyin aray\u00fczleri ve y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri gibi ileti\u015fim kurma h\u0131z\u0131n\u0131z\u0131 artt\u0131racak teknolojilerden biraz bahseder miniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Intel, yazma h\u0131z\u0131m\u0131 art\u0131rmaya yarayan metin tahmini yapan bir yazma program\u0131 geli\u015ftirdi. Program g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcmdeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir sens\u00f6rle aktive ediliyor. Size verdi\u011fim cevaplar\u0131, bu program\u0131 kullanarak yaz\u0131yorum. Intel di\u011fer engellilerin de yararlanabilmesi i\u00e7in program\u0131n kaynak kodunu a\u00e7\u0131k hale getirecek. \u0130letilen mesajlar\u0131n aral\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da, Intel y\u00fcz tan\u0131ma sistemini de denedi. Beyin-bilgisayar aray\u00fczleri ile ba\u015far\u0131 elde edemedim. Bak\u0131c\u0131lar\u0131m beyin dalgalar\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunun ba\u015far\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

–<\/em><\/strong> Simpsons\u2019da ve Star Trek\u2019de oynad\u0131n\u0131z. <\/em><\/strong>Steven Spielberg<\/em><\/strong>\u2019in yap\u0131mc\u0131s\u0131 oldu\u011fu ve Errol Morris\u2019in y\u00f6netti\u011fi bir belgeselde yer ald\u0131n\u0131z. \u0130deal film rol\u00fcn\u00fcz nedir? Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz nelerdir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u0130deal rol\u00fcm bir James Bond filminde k\u00f6t\u00fc adam olmak. Tekerlekli sandalyem ve bilgisayar sesim rol i\u00e7in birebir. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr hakk\u0131nda da \u00e7ok fazla \u015fey bilmiyorum, zaman\u0131m\u0131 bilim i\u00e7in harc\u0131yorum.<\/p>\n

\"\"Hawking\u2019den…<\/strong><\/p>\n

– \u0130leti\u015fim, engelli birisi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir, ileti\u015fim olmadan ki\u015fi g\u00fc\u00e7s\u00fcz kal\u0131r.<\/p>\n

– Ge\u00e7mi\u015f, ayn\u0131 gelecek gibi belirsizdir ve sadece olas\u0131l\u0131klar spektrumu olarak vard\u0131r.<\/p>\n

– Komik olmasa hayat trajik olurdu.<\/p>\n

– Ben uzayl\u0131 ya\u015fam\u0131n evrende olduk\u00e7a yayg\u0131n oldu\u011funa, zeki ya\u015fam\u0131n ise daha az oldu\u011funa inan\u0131yorum. Baz\u0131lar\u0131 zeki ya\u015fam\u0131n D\u00fcnya gezegeni \u00fczerinde hen\u00fcz g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

– Amac\u0131m basit: Evren \u00fczerinde tam anlay\u0131\u015f; neden oldu\u011fu \u015fey oldu\u011fu ve neden var oldu\u011fu.<\/p>\n

– Tanr\u0131 ilahi yarad\u0131l\u0131\u015ftan \u00f6nce ne yap\u0131yordu?<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cHawking d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e2leminde evrenin en cesur ka\u015fiflerinden biri. Zihni \u00e7o\u011funlukla deney ve do\u011frudan g\u00f6zlemle ula\u015f\u0131lamayan teorik boyutlarda geziniyor. Art\u0131k denklem yazamamas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, evrenin gizemleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmesini sa\u011flayan \u00f6zg\u00fcn bir y\u00f6ntem ke\u015ffetmi\u015f durumda. Bu y\u00f6ntem di\u011fer fizik\u00e7ilerin aksine, denklemlere de\u011fil resimlere ve geometriye dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve evreni anlamada daha \u00f6ncekilerin \u00fczerine koymay\u0131 de\u011fil, sezgisel devrimler […]<\/p>\n","protected":false},"author":741,"featured_media":21770,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[171,26],"tags":[288,836,2629,2349],"class_list":["post-21769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-134-sayi","category-fizik","tag-fizik","tag-soylesi","tag-stephen-hawking","tag-teorik-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t