{"id":21788,"date":"2015-04-01T12:59:02","date_gmt":"2015-04-01T09:59:02","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21788"},"modified":"2018-03-15T13:14:20","modified_gmt":"2018-03-15T10:14:20","slug":"nelerden-kaygi-duymaliyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/04\/01\/nelerden-kaygi-duymaliyiz","title":{"rendered":"Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z?"},"content":{"rendered":"

John Brockman, her y\u0131l, bir grup biliminsan\u0131na k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir soru y\u00f6neltir ve ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131tlar\u0131 derleyip edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 bir kitapta yay\u0131mlar. 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitab\u0131n sorusu \u015f\u00f6yle: Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z? Bu soruya 150 biliminsan\u0131n\u0131n verdi\u011fi hayli ilgin\u00e7 ve geni\u015f bir yelpaze i\u00e7inde yer alan yan\u0131tlar\u0131 inceledi\u011fimizde, birtak\u0131m kayg\u0131 alanlar\u0131n\u0131n belirgin \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. <\/em><\/p>\n

\u0130ngiliz kimyac\u0131 ve yazar Charles Percy Snow\u2019un 1959 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma tarihte iz b\u0131rakt\u0131. \u201c\u0130ki K\u00fclt\u00fcr\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu konu\u015fmas\u0131nda, Snow, insan toplumlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde duran sorunlar\u0131n, fen bilimleri ile sosyal bilimler aras\u0131ndaki kopukluk ve ileti\u015fimsizlikten kaynaklad\u0131\u011f\u0131 tezini ileri s\u00fcrd\u00fc. \u015eu ifadeleri \u00e7arp\u0131c\u0131yd\u0131: (1)<\/p>\n

\u201cGeleneksel k\u00fclt\u00fcr standartlar\u0131na g\u00f6re iyi e\u011fitim sahibi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilen ki\u015filerin, biliminsanlar\u0131n\u0131n kitap okuma konusundaki cehaletlerine \u015fa\u015f\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir zevk ile ifade ettikleri toplant\u0131larda bir\u00e7ok kez bulundum. Bir iki defa k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmam \u00fczerine, ben de aralar\u0131ndan ka\u00e7 ki\u015finin Termodinami\u011fin \u0130kinci Yasas\u0131\u2019n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilece\u011fini sordum. Ald\u0131\u011f\u0131m yan\u0131t, so\u011fuk oldu\u011fu kadar olumsuzdu. Oysa sordu\u011fum soru, bir bak\u0131ma, \u2018Shakespeare\u2019in bir eserini okudunuz mu?\u2019 sorusunun bilimsel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

\u201c\u015eimdi inan\u0131yorum ki, k\u00fctle ya da ivme nedir gibi daha da basit bir soru sormu\u015f olsayd\u0131m e\u011fer -ki bu da \u2018Okuma bilir misiniz\u2019in bilimsel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r- y\u00fcksek e\u011fitimlilerin onda birinden fazlas\u0131 bile onlarla ayn\u0131 dili konu\u015ftu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnmezlerdi. \u0130\u015fte modern fizi\u011fin b\u00fcy\u00fck in\u015fas\u0131 y\u00fckselirken, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndaki en ak\u0131ll\u0131 insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun kavray\u0131\u015f derecesi, Cilal\u0131 Ta\u015f Devri atalar\u0131n\u0131n kavray\u0131\u015f derecesinin \u00f6tesine gitmemektedir.\u201d<\/p>\n

\"\"
John Brockman\u2019\u0131n edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitab\u0131n sorusu \u015f\u00f6yle: Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z?<\/figcaption><\/figure>\n

Edge<\/em> ismindeki platforma g\u00f6re, C. P. Snow\u2019un parmak bast\u0131\u011f\u0131 bu iki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn birbirine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131ndan beslenen fevkalade \u00f6nemli toplumsal sorunlarla ba\u015f edebilmenin yolu, ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olacak. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00fclt\u00fcr, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ak\u0131l y\u00fcr\u00fctebilen ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini\/\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015f halk kitlelerine duyurabilen vizyoner biliminsanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ad\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, ayn\u0131 isimdeki \u0130nternet sitesi (www.edge.org), bilimsel, sanatsal ve sosyal sorulara, yeni bir do\u011fa felsefesi \u00e7er\u00e7evesinde yan\u0131t getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan sosyal bilimcilerin, fizik\u00e7ilerin, biyologlar\u0131n, n\u00f6rofizyologlar\u0131n, m\u00fchendislerin, k\u0131saca bilimin kenar (\u2018edge\u2019) b\u00f6lgelerinde ve disiplinler aras\u0131 gezinen biliminsanlar\u0131n\u0131n bulu\u015ftu\u011fu bir ortamd\u0131r. Evrenimiz nereden geliyor? Hayat nedir? Ruh nedir? Teknoloji nereye gitmekte ve insano\u011flunun \u00fczerine ne gibi etkileri olacakt\u0131r? \u0130\u015fte bu t\u00fcr sorulara \u00f6zg\u00fcn ve yenilik\u00e7i yakla\u015f\u0131mlarla yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015fan Edge<\/em> hareketi, etkinliklerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 1996 y\u0131l\u0131nda kurulan ve John Brockman\u2019\u0131n \u00f6nderlik etti\u011fi s\u00f6z konusu \u0130nternet sitesi \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n

John Brockman, her y\u0131l, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve sergiledikleri tutumlar\u0131yla fark yaratm\u0131\u015f bir grup biliminsan\u0131na k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir soru y\u00f6neltir ve ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131tlar\u0131 derleyip edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 bir kitapta yay\u0131mlar. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda sorulan sorulardan baz\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle: Kendi kendinize hangi sorular\u0131 sorars\u0131n\u0131z? (1998), G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn rapor edilmemi\u015f en \u00f6nemli olay\u0131 nedir? (2000), Hangi sorular art\u0131k ortadan kalkt\u0131? (2001), Kan\u0131t\u0131n\u0131 sunamam\u0131\u015f oldu\u011funuz halde, neyin do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? (2005), Sak\u0131ncal\u0131 fikriniz nedir? (2006), Hangi konuda fikrinizi de\u011fi\u015ftirdiniz? (2008), Her bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirecek olan nedir? (2009), \u0130nternet d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131n\u0131z\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirmekte? (2010). En son olarak, 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitab\u0131n sorusu \u015f\u00f6yle: Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z?<\/p>\n

Bu soruya 150 biliminsan\u0131n\u0131n verdi\u011fi hayli ilgin\u00e7 ve geni\u015f bir yelpaze i\u00e7inde yer alan yan\u0131tlar\u0131 inceledi\u011fimizde, birtak\u0131m kayg\u0131 alanlar\u0131n\u0131n belirgin \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 aktaral\u0131m. (2)<\/p>\n

Yeni teknolojilerin toplumsal ve sosyal etkileri <\/strong><\/p>\n

Kitapta dile getirilen kayg\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, teknolojinin, insan toplumlar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemesine kar\u015f\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 tehdit ile ilgili. \u00d6rne\u011fin sosyal medya, bir yandan insanlar\u0131n sosyalle\u015fmesine ama \u00f6te yandan, tam aksine, yaln\u0131zla\u015fmas\u0131na da yol a\u00e7t\u0131. Y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fme, fiziksel temas, tokala\u015fma ya da v\u00fccut dili insan ili\u015fkilerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, oysa sanal ortam \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen ili\u015fkiler bu bile\u015fenlerden t\u00fcm\u00fcyle yoksun. Benzer \u015fekilde, insanlar\u0131n yaz\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kurduklar\u0131 ili\u015fkilerin de i\u00e7i bo\u015falt\u0131ld\u0131: \u0130nternet ortam\u0131nda o kadar \u00e7ok s\u00f6zc\u00fck \u00fcretiliyor ki, art\u0131k her bir s\u00f6zc\u00fck tam ayn\u0131 oranda de\u011ferini yitirdi. S\u00f6zc\u00fck enflasyonuna tan\u0131kl\u0131k eden d\u00fcnyam\u0131zda, insanlar\u0131n, s\u00f6zc\u00fckleri se\u00e7ilip tart\u0131larak yaz\u0131lan metinler \u00fcretmeye, ya da okumaya, ne zaman\u0131 kald\u0131 ne de sabr\u0131. Belki daha da vahim olan\u0131, herkesin sahip oldu\u011fu cep telefonu, tablet ve benzeri elektronik cihazlar\u0131n gitgide daha gen\u00e7 ya\u015fta \u00e7ocuklar\u0131n ellerine teslim edilmesi sonucu, yeni nesillerin zihnine s\u00fcrekli ba\u011flanm\u0131\u015fl\u0131k, s\u00fcrekli oyalanma ve asla yaln\u0131z kalmama hislerinin a\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Oysa e\u011fitimci ve psikologlara g\u00f6re, kendini kenara \u00e7ekebilmek, yaln\u0131z kalabilmek ve zihin odaklayabilmek, bir \u00e7ocu\u011fun tahayy\u00fcl edebilme ve yaratma g\u00fcc\u00fcn\u00fc geli\u015ftirebilmesi ve di\u011fer insanlarla sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler kurabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kilit kavramlard\u0131r.<\/p>\n

Verinin h\u00e2kimiyeti<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda verinin \u00f6nemi gitgide artmakta. Veriye ula\u015fabilen ama daha da \u00f6nemlisi veriyi yorumlayabilen, i\u015fleyip anlamla\u015ft\u0131rabilen, veriyi bilgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilen ki\u015filer \u00e7ok k\u0131ymetli bir yetene\u011fe sahipler. Baz\u0131 tahminlere g\u00f6re d\u00fcnyada her g\u00fcn \u00fcretilen veri miktar\u0131 1018<\/sup> byte (teknik ifadeyle: 1 exabyte, 1EB) de\u011ferinde. Facebook\u2019un g\u00fcnde i\u015fledi\u011fi veri miktar\u0131 500 terabyte (yani 500 x 1012<\/sup> byte, 500 TB). YouTube\u2019un g\u00fcnde toplad\u0131\u011f\u0131 veri miktar\u0131 ise 24 petabyte (yani 24 x 1015<\/sup> byte, 24 PB). Ekonomik, siyasi ya da sosyal alanlarda veriye eri\u015fememek ciddi bir kayg\u0131 unsuru olu\u015fturmaktad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k veri ve onu anlamla\u015ft\u0131ran algoritma, fevkalade \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 demektir. Bu g\u00fcc\u00fcn sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n -veri oligarklar\u0131n\u0131n- elinde toplanmas\u0131 demokratik toplumlar i\u00e7in kayg\u0131 verici de\u011fil midir?<\/p>\n

Silah olarak teknoloji<\/strong><\/p>\n

Teknolojinin insanlara zarar vermek amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu amaca y\u00f6nelik giri\u015fimlerin daha s\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi bir d\u00f6neme girdi\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcncesi pek \u00e7ok yazar\u0131n ortak kayg\u0131s\u0131. Bilindi\u011fi \u00fczere, 20. y\u00fczy\u0131l biliminin belki de en karanl\u0131k y\u00f6n\u00fc, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan bu yana insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde dola\u015fmakta olan bir n\u00fckleer sava\u015f tehdidini yaratm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu tehdit ile ya\u015famaya her ne kadar \u2018al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u2019 olsak da, teknolojik ilerleme ile birlikte pek \u00e7ok yeni tehdit de do\u011fdu. \u00d6rne\u011fin biyoloji ve biyom\u00fchendislik, t\u0131pta veya tar\u0131mda yepyeni imk\u00e2n ve \u00fcmitlere kap\u0131 a\u00e7arken, yeni organizma tasar\u0131m\u0131n\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu ama\u00e7la kullanabilecek biyolojik ve genetik yap\u0131ta\u015flar\u0131 art\u0131k adeta her lise \u00f6\u011frencisi i\u00e7in, rutin olarak yeni organizmalar yaratabilme imk\u00e2n\u0131n\u0131 do\u011furdu\u011fu gibi, \u00e7evre ve insan toplumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan potansiyel bir tehdit haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

\"\"Belki de paradoksal olarak, art\u0131k birtak\u0131m teknolojik imk\u00e2nlar\u0131 sokaktaki adam\u0131n yetenek d\u00fczeyine indirgemi\u015f olan bilimsel ilerleme, ayn\u0131 zamanda son derece karma\u015f\u0131k bir teknolojik d\u00fcnya yaratt\u0131. A\u015f\u0131r\u0131 karma\u015f\u0131kl\u0131k, k\u0131r\u0131lganl\u0131k demektir ve bu da \u00f6nemli bir kayg\u0131ya yol a\u00e7makta. \u00d6rne\u011fin bilgisayar hacker\u2019lar\u0131n\u0131n, \u0130nternet\u2019i, ula\u015f\u0131m ya da hava trafik kontrol sistemlerini, uluslararas\u0131 finans sistemini, do\u011falgaz ve elektrik \u015febekelerinin i\u015fleyi\u015fini bir siber sald\u0131r\u0131 ile \u00e7\u00f6kertme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ciddi \u015fekilde artt\u0131 ve bunlar da endi\u015fe yaratan senaryolardan sadece baz\u0131lar\u0131.<\/p>\n

Olas\u0131 tehlikeleri \u00f6ng\u00f6r\u00fcp haz\u0131rlanmam\u0131z gerekir. \u00d6rne\u011fin er ya da ge\u00e7 Internet\u2019in ar\u0131zaya u\u011frayaca\u011f\u0131 pek \u00e7ok uzman taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte. Peki, bu adeta ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz tehlikeye kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 m\u0131y\u0131z? \u00d6rne\u011fin \u0130nternet ar\u0131zaland\u0131\u011f\u0131nda daha d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131zla \u00e7al\u0131\u015fan ama \u0130nternet \u00fczerinden sa\u011flanan hizmetlerin en ya\u015famsallar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilen \u2018dart bantl\u0131\u2019 bir bilgisayar a\u011f\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irecek bir B plan\u0131m\u0131z yok. Internet\u2019in \u00e7\u00f6kmesi durumunda, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan bir plan \u00fcretilmeli ve -nas\u0131l afet haz\u0131rl\u0131k planlar\u0131nda yap\u0131l\u0131yor ise- bu plan\u0131n da ayn\u0131 \u015fekilde provalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131.<\/p>\n

Bilimin aczi<\/strong><\/p>\n

Bir\u00e7ok yazar, bilimin pek \u00e7ok alanda ba\u015far\u0131s\u0131z kal\u0131\u015f\u0131 konusunda endi\u015feli. Bu alanlardan bir tanesi, kanserdir. Son 40 y\u0131lda kanseri daha iyi anlayabilme y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli bir ilerleme sa\u011flanamad\u0131. 1971 y\u0131l\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde, Amerika\u2019n\u0131n kansere kar\u015f\u0131 sava\u015f ilan\u0131 olarak kabul edilen National Cancer Act Nixon taraf\u0131ndan imzaland\u0131 fakat 40 k\u00fcsur y\u0131l sonra sava\u015f hen\u00fcz kazan\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil. Bu arada kanser ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 125 milyar dolar harcand\u0131, fakat sonu\u00e7 nedir? Ayn\u0131 zaman zarf\u0131nda sadece ABD\u2019de 16 milyon insan kanserden \u00f6ld\u00fc. Kanser alan\u0131nda ilerleme kaydedilmedi de\u011fil, ama ger\u00e7ekten ne kadar bir ilerleme sorusunu kendimize sormal\u0131y\u0131z. H\u00e2l\u00e2 doktorlar\u0131n a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kan ifadeler s\u0131kl\u0131kla \u2018Tam olarak bilmiyoruz\u2019, \u2018Emin de\u011filiz\u2019 \u015feklinde. \u00d6te yandan baz\u0131 yazarlar \u015fu di\u011fer soruyu da sormadan edemiyorlar: Acaba kanser konusunda ilerlemeye b\u00fcy\u00fck firmalar m\u0131 engel oldu? G\u0131da, kimya veya tar\u0131m sekt\u00f6rlerinde b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnlerinin ne kadar kanserojen oldu\u011fu hakk\u0131nda ciddi incelemeler yap\u0131labildi mi? Yap\u0131ld\u0131ysa e\u011fer, t\u00fcm sonu\u00e7lar kamuoyuna duyuruldu mu?<\/p>\n

Asl\u0131nda insan genomunun fiziksel bir haritas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck umutlar do\u011furmu\u015ftu: Pek \u00e7ok hastal\u0131\u011fa genetik y\u00f6ntemlerle \u00e7are bulma umudu! Ancak insan genomunu dizilemenin meyvelerini hen\u00fcz toplamaya ba\u015flayabilmi\u015f de\u011filiz. Oysa hastalar\u0131n derdine derman bulmak bir yana, baz\u0131 hastal\u0131klar\u0131n maddi y\u00fck\u00fc art\u0131k toplumlar taraf\u0131ndan kald\u0131r\u0131lamayacak raddeye geldi. S\u00f6z konusu olan hastal\u0131klardan bir k\u0131sm\u0131, ruhsal bozukluklard\u0131r. Tahminlere g\u00f6re Kuzey Amerika\u2019da otizmin y\u0131ll\u0131k maliyeti 35 milyar dolar, \u015fizofreninin ise 33 milyar dolar. Depresyonun maliyeti ise bu rakamlar\u0131n \u00e7ok daha \u00fcst\u00fcnde. Ak\u0131l hastal\u0131klar\u0131 ve ruhsal bozukluklar\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 tedavilerinin ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fen pek \u00e7ok \u00f6zelliklerin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu farkl\u0131 ihtiya\u00e7lar nas\u0131l kar\u015f\u0131lanacak? Tolstoy\u2019un s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlayacak olursak, \u201cMutlu beyinler hep ayn\u0131d\u0131r; her mutsuz beyin ise kendine \u00f6zg\u00fc bir \u015fekilde mutsuzdur.\u201d<\/p>\n

\"\"
Kanser alan\u0131nda ilerleme kaydedilmedi de\u011fil, ama ger\u00e7ekten ne kadar bir ilerleme kaydedildi?<\/figcaption><\/figure>\n

Bu durum da ba\u015fka bir kayg\u0131ya yol a\u00e7makta asl\u0131nda: Bilimin ilerlemesi hakk\u0131nda sab\u0131rs\u0131zla\u015fmam\u0131z, bilime g\u00fcvenimizi yitirmemiz. Kitapta yer alan bir\u00e7ok yaz\u0131da, bilimde yap\u0131lan hatalar\u0131n, izlenen yanl\u0131\u015f yollar ve hi\u00e7bir sonuca varmayan \u00e7abalar\u0131n, s\u00fcrekli tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irmelerin ve revizyonlar\u0131n alt\u0131 \u00e7izilmekte. Ancak bilimsel s\u00fcre\u00e7lerin ger\u00e7ek hayatta ne denli kar\u0131\u015f\u0131k ve \u00e7etrefilli olabilece\u011fini hat\u0131rlamam\u0131z gerekir. Ger\u00e7eklerin \u00e7ok \u00f6tesinde olan beklentilere yer vermemek de \u00f6nemli.<\/p>\n

Bilim ve demokrasi<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda hissedilen bir di\u011fer kayg\u0131, hayatlar\u0131m\u0131z\u0131n her k\u00f6\u015fesine s\u0131zm\u0131\u015f olan teknolojinin liberal demokrasiler \u00fczerine yaratt\u0131\u011f\u0131 tehdittir. Modern teknolojiler, e\u011fitim, sosyal g\u00fcvenlik ya da \u00e7evresel sorunlar gibi birtak\u0131m \u00f6nemli toplumsal sorunlara uzun vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcm arama ve \u00fcretme imk\u00e2n\u0131n\u0131 sa\u011flar. Fakat \u00f6te yandan siyaset\u00e7ilerin zaman ufku \u00e7ok k\u0131sald\u0131: en fazla bir sonraki se\u00e7imlere kadar. \u0130\u015fte, zaman \u00f6l\u00e7eklerinin bu denli uyu\u015fmaz olu\u015fu kayg\u0131 vericidir. Siyaset\u00e7iler, uzun vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmakta ne kadar isteklidirler acaba? Bir di\u011fer uyu\u015fmazl\u0131k unsuru ise, g\u00fcnl\u00fck hayatta yer alan ifade \u015fekilleriyle ilgili: Bir taraftan \u0130nternet teknolojileri \u00e7ok daha k\u0131sa ifade \u015fekillerini te\u015fvik ederken (Twitter, SMS ve benzerleri) di\u011fer taraftan, sosyal ve kamusal meseleler o kadar k\u0131sa form\u00fcller ile ifade edilemiyor: Vatanda\u015f\u0131n uzun metinleri okumaya ve onlar\u0131 anlamak i\u00e7in u\u011fra\u015fmaya sabr\u0131 var m\u0131? Demokrasi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir di\u011fer endi\u015fe unsuru, karar vericilerin bilimsel konularla a\u015fina olmamas\u0131d\u0131r: \u00d6rne\u011fin genetik, GDO, pandemiler, finansal t\u00fcrevler, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, siber g\u00fcvenlik, yeni t\u0131bbi y\u00f6ntemler konular\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 kararlar verebilmek i\u00e7in bilimsel bir formasyona sahip olmak gerekir, ama siyaset\u00e7ilerin ne kadar\u0131 b\u00f6yle bir bilgiye sahiptir? Zaten siyaset\u00e7i mesle\u011finin do\u011fru d\u00fczg\u00fcn bir i\u015f tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n olmamas\u0131 kayg\u0131land\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r: Siyaset\u00e7i olmak i\u00e7in, iyi konu\u015fabilmek ve iyi g\u00f6r\u00fcnmek \u00e7o\u011fu zaman yeterli de\u011fil mi?<\/p>\n

Bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n niteli\u011fi<\/strong><\/p>\n

Akademik k\u00f6kenli baz\u0131 yazarlar, bilimsel yay\u0131nlar\u0131n niteli\u011fi ile ilgili kayg\u0131 duymakta. Bilindi\u011fi \u00fczere, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde at\u0131f say\u0131s\u0131, makale say\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, terfilerde \u00f6nemli rol oynamakta. Teknik imk\u00e2nlar\u0131n artmas\u0131yla mevcut at\u0131flar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc ve kimler taraf\u0131ndan hangi yay\u0131nlarda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 neredeyse g\u00fcn be g\u00fcn izlemek m\u00fcmk\u00fcn oldu. \u0130\u015fte bu y\u00fczden pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, herkes taraf\u0131ndan izlenen yollardan uzakla\u015fma riskine girmek istemiyor. At\u0131f endekslerinde yer almama ya da projelerine maddi destek sa\u011flayamama korkusu, biliminsanlar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin pe\u015finden gitmekten al\u0131koyuyor. B\u00f6ylece cesaretsizle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ger\u00e7ekten yenilik\u00e7i -demek ki riskli- y\u00f6ntemler geli\u015ftirmekten ka\u00e7\u0131n\u0131yorlar. Bu ba\u011flamda, Max Delbr\u00fcck\u2019\u00fcn \u00f6rne\u011fi konunum \u00f6nemini \u00e7ok iyi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/p>\n

\"\"
\u0130lerleme engellendi mi?<\/figcaption><\/figure>\n

Max Delbr\u00fcck (1906-1981) fizik dal\u0131ndaki doktoras\u0131n\u0131 Max Born\u2019un dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda ve doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da Kopenhag\u2019da Niels Bohr\u2019un dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l fizi\u011finin bu devleriyle birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederek, ba\u015far\u0131l\u0131 bir kariyeri garanti alt\u0131na alabilirdi Delbr\u00fcck. Ama \u00f6yle yapmad\u0131. Yirmi alt\u0131 ya\u015f\u0131nda, fizik ile biyoloji aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve \u00f6zellikle vir\u00fcslerin \u00e7o\u011falma mekanizmalar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya koyuldu. \u00d6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi kendisine ancak otuz d\u00f6rt ya\u015f\u0131na gelince verildi: Vanderbilt \u00dcniversitesi gibi pek de an\u0131 \u015fan\u0131 olmayan bir \u00fcniversitede \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi oldu. Fakat bu y\u0131llarda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar sayesinde, otuz k\u00fcsur y\u0131l sonra (1969 y\u0131l\u0131nda), fizyoloji veya t\u0131p dal\u0131nda Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc…<\/p>\n

***<\/p>\n

Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z<\/em> adl\u0131 kitapta kayg\u0131ya yol a\u00e7acak ba\u015fka pek \u00e7ok olay veya d\u00fc\u015f\u00fcnceye yer verilmi\u015f. Bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc burada aktarmam\u0131z olas\u0131 de\u011fil elbette, ancak \u201cnelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z?\u201d sorusunu t\u00fcm okurlar\u0131m\u0131n kendilerine sorup bir yan\u0131t aramalar\u0131n\u0131 dilerim. Ben hangi cevab\u0131 verirdim bu soruya? San\u0131r\u0131m bende kayg\u0131 yaratan, say\u0131s\u0131 y\u00fcz elliyi bulan ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sorulan bu kitaptaki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler aras\u0131nda tek bir T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn olmamas\u0131d\u0131r…<\/p>\n

2015\u2019te yay\u0131mlanacak olan kitab\u0131n sorusu: \u201cHangi bilimsel fikir art\u0131k emeklili\u011fe haz\u0131rd\u0131r?\u201d olacak. Yan\u0131tlar\u0131 sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekliyoruz.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/C._P._Snow<\/p>\n

2) John Brockman (Edit\u00f6r), What should we be worried about<\/em>? Harper, 2014.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

John Brockman, her y\u0131l, bir grup biliminsan\u0131na k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir soru y\u00f6neltir ve ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131tlar\u0131 derleyip edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 bir kitapta yay\u0131mlar. 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitab\u0131n sorusu \u015f\u00f6yle: Nelerden kayg\u0131 duymal\u0131y\u0131z? Bu soruya 150 biliminsan\u0131n\u0131n verdi\u011fi hayli ilgin\u00e7 ve geni\u015f bir yelpaze i\u00e7inde yer alan yan\u0131tlar\u0131 inceledi\u011fimizde, birtak\u0131m kayg\u0131 alanlar\u0131n\u0131n belirgin \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. \u0130ngiliz kimyac\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":508,"featured_media":21789,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[171,1473,36],"tags":[2457,34,430],"class_list":["post-21788","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-134-sayi","category-genis-aci","category-psikoloji","tag-kaygi","tag-teknoloji","tag-toplum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21788"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21788\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}