{"id":21882,"date":"2005-03-01T11:42:24","date_gmt":"2005-03-01T09:42:24","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21882"},"modified":"2018-03-16T11:51:23","modified_gmt":"2018-03-16T08:51:23","slug":"klasik-fizigin-doruk-noktasi-isaac-newton","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2005\/03\/01\/klasik-fizigin-doruk-noktasi-isaac-newton","title":{"rendered":"Klasik fizi\u011fin doruk noktas\u0131:\u00a0Isaac Newton"},"content":{"rendered":"

Bug\u00fcn, gerek g\u00f6k mekani\u011finde (Merk\u00fcr Gezegeni hari\u00e7) gerekse yery\u00fcz\u00fcndeki en h\u0131zl\u0131 ara\u00e7lar\u0131 ilgilendiren problemlerde h\u00e2l\u00e2 Newton mekani\u011fi uygulanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc denklemleri \u00e7ok daha \u201ckullan\u0131\u015fl\u0131\u201dd\u0131r. \u0130leride G\u00f6relilik Kuram\u0131\u2019n\u0131 a\u015fan ve kuvantum fizi\u011fini de i\u00e7eren yeni bir sentez olu\u015fmas\u0131 \u00e7ok olas\u0131d\u0131r. Ancak, nas\u0131l ki G\u00f6relilik Kuram\u0131 Newton fizi\u011finin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 koruyup daha ileri bir a\u015famaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcyse, yeni kuram da G\u00f6relilik Kuram\u0131 ile Kuantum Kuram\u0131\u2019n\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 aynen koruyarak bilime yeni bir hamle yapt\u0131racakt\u0131r.<\/em><\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f fizi\u011fin \u201ckurucu babas\u0131\u201d Galileo Galilei\u2019nin 8 Ocak 1642\u2019de hayata g\u00f6zlerini kapamas\u0131n\u0131n \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k 11 ay ge\u00e7mi\u015fti. Bir Noel g\u00fcn\u00fc, Londra\u2019n\u0131n kuzeyindeki Woolsthorpe ad\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabada, orta halli bir \u00e7ift\u00e7i ailesinin o\u011flu olarak, Isaac Newton d\u00fcnyaya geldi.<\/p>\n

Kopernik\u2019in ba\u015flatm\u0131\u015f oldu\u011fu bilimsel devrimin \u00fczerinden ise 100 y\u0131l ge\u00e7mi\u015fti. Ancak h\u00e2l\u00e2, yeni kuram iki b\u00fcy\u00fck engelle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordu: Birisi, \u201csa\u011fduyu\u201d denilen ve asl\u0131nda al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zdan kaynaklanan \u00f6nyarg\u0131lar; di\u011feri ise, en tehlikeli olan\u0131 \u201cdinsel ba\u011fnazl\u0131k\u201d.<\/p>\n

Yerk\u00fcre merkezli Aristoteles Evreni, asl\u0131nda bilimsel ama\u00e7l\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k 2 bin y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Sonradan dinler taraf\u0131ndan \u201cdev\u015firme\u201d yolu ile benimsenip dogmala\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Tutucu \u00e7evreler taraf\u0131ndan \u201cg\u00f6ze g\u00f6z, di\u015fe di\u015f\u201d savunulmaktayd\u0131. Kopernik kuram\u0131n\u0131n en ate\u015fli savunucular\u0131ndan Galileo Galilei ileri ya\u015f\u0131na ra\u011fmen Kopernik\u2019in kitab\u0131n\u0131n yay\u0131n\u0131ndan 90 y\u0131l sonra, Engizisyon Mahkemesi taraf\u0131ndan t\u00f6vbe ettirilmesi \u00fczerine idam edilmekten kurtulup \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar ev hapsinde kalmaya mahk\u00fbm edildi.<\/p>\n

Newton do\u011fdu\u011fu zaman, Galilei\u2019nin mahk\u00fbmiyetinin \u00fczerinden ancak 9 y\u0131l ge\u00e7mi\u015fti. Bu bask\u0131 ve sindirme ortam\u0131na ra\u011fmen Kopernik\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden beri ge\u00e7mi\u015f olan 100 y\u0131l i\u00e7erisinde yine de bir hayli yol al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. R\u00f6nesans d\u00f6neminin getirmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6receli ho\u015fg\u00f6r\u00fc havas\u0131, Bat\u0131\u2019da yeni bir insan tipi yeti\u015ftirdi: Ku\u015fkucu, her konuyu sorgulayan, geleneksel inan\u00e7lar ve din sultas\u0131ndan kendini ar\u0131nd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan, medeni cesaret sahibi ayd\u0131nlar\u2026 Bu s\u00fcrecin do\u011fal sonucu olarak, b\u00fct\u00fcn kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalara ra\u011fmen, Kopernik kuram\u0131n\u0131 benimseyen ve savunan bilim insanlar\u0131 yeti\u015fti.<\/p>\n

Yeni kuram\u0131n g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olan, bilim insanlar\u0131ndan bir tanesi de ku\u015fkusuz Johannes Kepler\u2019dir (1571-1630). Gezegenlerin hareketleri ile ilgili \u00fc\u00e7 \u00f6nemli yasay\u0131, g\u00f6zlem ve hesaplar\u0131na dayanarak ortaya koymu\u015ftu. Bu yasalar \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

1) Gezegen y\u00f6r\u00fcngeleri, odaklar\u0131ndan bir tanesinde G\u00fcne\u015f\u2019in bulundu\u011fu bir elipsdir (1609).<\/p>\n

2) Bir gezegenin merkezini, G\u00fcne\u015f\u2019in merkezine birle\u015ftiren do\u011fru par\u00e7as\u0131 (radyus vekt\u00f6r), e\u015fit zamanlarda e\u015fit alanlar s\u00fcp\u00fcr\u00fcr (1609).<\/p>\n

3) Gezegenlerin G\u00fcne\u015f \u00e7evresindeki dolan\u0131m s\u00fcrelerinin kareleri, y\u00f6r\u00fcngelerin b\u00fcy\u00fck eksenlerinin k\u00fcpleri ile orant\u0131l\u0131d\u0131r (1619).<\/p>\n

Kepler\u2019in bu yasalar\u0131 Newton\u2019un kuram\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"Newton sahnede<\/strong><\/p>\n

Gen\u00e7 Newton\u2019un yetene\u011fi \u00e7ok erken anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve daha hen\u00fcz 19 ya\u015f\u0131ndayken, Cambridge \u00dcniversitesi\u2019ndeki Trinity College\u2019de \u00f6\u011frenim g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eans\u0131 da yaver gider ve \u00fcniversitenin en iyi hocalar\u0131ndan Isaac Barrow\u2019un \u00f6\u011frencisi olur. \u0130leride hocas\u0131n\u0131n emekli olu\u015fundan sonra da 1669 y\u0131l\u0131nda sadece 26 ya\u015f\u0131nda iken k\u00fcrs\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na ge\u00e7ecektir. 1665 y\u0131l\u0131nda veba salg\u0131n\u0131ndan dolay\u0131 \u00fcniversitenin bir s\u00fcre kapat\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, do\u011fdu\u011fu yer olan Woolsthorpe Kasabas\u0131\u2019na d\u00f6ner.<\/p>\n

Rivayete g\u00f6re, k\u00f6yde bir elma a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda oturmu\u015f mehtab\u0131 seyrederken, \u00f6n\u00fcne a\u011fa\u00e7tan bir elma d\u00fc\u015fer. Herhangi ba\u015fka birisi olsa belki elmay\u0131 al\u0131p, mehtab\u0131 da seyrederek keyifle yerdi. Ancak Newton herhangi birisi de\u011fildi: O bir dehayd\u0131. Bir s\u00fcreden beri akl\u0131n\u0131 kurcalayan bir konu vard\u0131: yer\u00e7ekimi. D\u00fc\u015fen elma ile seyretti\u011fi Ay aras\u0131nda hemen bir ba\u011flant\u0131 kurdu. Acaba elman\u0131n yere d\u00fc\u015fmesine neden olan yer\u00e7ekiminin etkisi Ay\u2019a kadar uzan\u0131yor mu? Ay\u2019\u0131n Yerk\u00fcre \u00e7evresinde dolanmas\u0131 ile elman\u0131n yere d\u00fc\u015fmesi aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 var m\u0131?<\/p>\n

Bu hik\u00e2yeyi, b\u00fcy\u00fck bir Newton hayran\u0131 olan \u00fcnl\u00fc Frans\u0131z filozof Voltaire \u0130ngiltere\u2019yi ziyareti s\u0131ras\u0131nda Newton\u2019un ye\u011feninden dinledi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Voltaire\u2019in bu anlat\u0131s\u0131 \u00fczerine \u201cNewton\u2019un elmas\u0131\u201d efsanesi do\u011fmu\u015ftur. Baz\u0131 biyograflar, bu hik\u00e2yenin yak\u0131\u015ft\u0131rma olabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015flerse de Woolsthorpe\u2019deki o \u00fcnl\u00fc elma a\u011fac\u0131 1820 y\u0131l\u0131nda \u015fiddetli bir kas\u0131rga sonucunda devrilinceye kadar Newton hayranlar\u0131n\u0131n ziyaret yeri olmu\u015f ve devrilmesinden sonra a\u011fac\u0131n par\u00e7alar\u0131 Londra\u2019ya ta\u015f\u0131narak \u201cRoyal Society\u201dde koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Newton, yer\u00e7ekimi olay\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen ilk bilim insan\u0131 de\u011fildi. Kopernik, g\u00f6kcisimlerinin k\u00fcresel \u015feklinin yer\u00e7ekimi kuvvetlerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bas\u0131n\u00e7 sonucu olu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Kepler\u2019in de buna benzer d\u00fc\u015f\u00fcnceleri vard\u0131 ve okyanuslardaki gelgit olay\u0131n\u0131 Ay\u2019\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki etkisinin kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Bundan sonraki ad\u0131m, g\u00f6kcisimlerinin dolan\u0131m hareketlerinin y\u00fczy\u0131llardan beri san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi do\u011fal bir hareket olmay\u0131p, bir kuvvetin etkisi alt\u0131nda olu\u015ftuklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine varmakt\u0131. Newton, elman\u0131n yere d\u00fc\u015fmesine neden olan kuvvet ile Ay\u2019\u0131n Yerk\u00fcre \u00e7evresindeki hareketinin ayn\u0131 etkenden ileri geldi\u011fine inanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ancak bunu kan\u0131tlamak i\u00e7in yer\u00e7ekiminin uzakl\u0131k ile nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini bilmek gerekiyordu. \u0130lk akla gelen, bir kaynaktan yay\u0131lan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkenli\u011finin, uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 olarak azalmas\u0131 olgusu ile benzetme yaparak, \u00e7ekim kuvvetinin de ayn\u0131 \u015fekilde de\u011fi\u015fti\u011fini varsaymakt\u0131. Bir ipin ucuna ba\u011flanm\u0131\u015f ta\u015f (sapan) d\u00f6nd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman, ta\u015f\u0131n dairesel hareketinden ileri gelen merkezka\u00e7 kuvvet ile ipin gerilimi nas\u0131l birbirini dengeliyorsa, Ay\u2019\u0131n da Yer \u00e7evresindeki dolan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan merkezka\u00e7 kuvvet ile yer\u00e7ekiminin birbirlerini dengeledi\u011fine inan\u0131yordu Newton. Huygens, 1673 y\u0131l\u0131nda merkezka\u00e7 kuvvetin d\u00f6nen cismin h\u0131z\u0131n\u0131n karesi ile orant\u0131l\u0131 ve dairenin yar\u0131\u00e7ap\u0131 ile ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. Di\u011fer taraftan Galilei ve daha sonra ba\u015fka bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan bir\u00e7ok kez tekrarlanan deneylere g\u00f6re, yery\u00fcz\u00fcnde serbest d\u00fc\u015fen cisimlerin h\u0131zlar\u0131n\u0131n nas\u0131l artt\u0131\u011f\u0131 (ivmeleri) \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. E\u011fer Ay\u2019\u0131n hareketi de Newton\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi yery\u00fcz\u00fcndeki cisimlerin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne neden olan \u00e7ekim kuvvetinden ileri geliyor ve bu kuvvetin Ay uzakl\u0131\u011f\u0131ndaki etkisi uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 olarak azal\u0131yorsa (o zaman Ay\u2019\u0131n uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Yerk\u00fcre\u2019nin yar\u0131\u00e7ap\u0131n\u0131n 60 kat\u0131 oldu\u011fu biliniyordu) bu kuvvetin Ay uzakl\u0131\u011f\u0131ndaki \u015fiddeti yery\u00fcz\u00fcndekinden (60)2<\/sup> = 3600 kere daha az olacakt\u0131r.<\/p>\n

Newton, bu basit hesab\u0131 yapt\u0131, ancak iki de\u011fer aras\u0131nda tam bir uyum yoktu. D\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayan Newton bu konuyu bir kenara b\u0131rakt\u0131, ba\u015fka konulara y\u00f6nelerek, optik ve matematikle u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Her lise \u00f6\u011frencisinin, fizik deneylerinden bildi\u011fi gibi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bir prizmadan ge\u00e7tikten sonra renklere ayr\u0131lmas\u0131 olay\u0131n\u0131 (spektrum = tayf) ilk kez Newton ortaya koymu\u015ftur. Matematik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na gelince, o d\u00f6nemde \u201cfl\u00fcksiyonlar\u201d hesab\u0131 denilen, bug\u00fcn ise diferansiyel ve integral hesap dedi\u011fimiz matematik y\u00f6nteminin temellerini att\u0131. \u00dcnl\u00fc Alman filozof ve matematik\u00e7i Leibniz de ayn\u0131 matematik konular\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u0130leride Newton ile Leibniz aras\u0131nda konunun \u00f6ncelikle kimin taraf\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yaz\u0131\u015fmalar yoluyla s\u00fcren uzun bir tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131kacakt\u0131r. 1679 y\u0131l\u0131nda \u201cRoyal Society\u201dnin bir toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lan Newton, oradaki baz\u0131 meslekta\u015flar\u0131ndan Frans\u0131z rahip ve g\u00f6kbilimci Jean Picard\u2019\u0131n yeni \u00f6l\u00e7\u00fcmler yaparak 1 derecelik boylam yay\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu i\u00e7in 57,065 \u201ctoises\u201d (o zaman Fransa\u2019da kullan\u0131lan uzunluk \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc) bulmu\u015f oldu\u011funu \u00f6\u011frendi.<\/p>\n

Bu \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 69 \u0130ngiliz mili idi. Oysa Newton, daha evvelce yapm\u0131\u015f oldu\u011fu hesaplarda 1 derecelik boylam yay\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu i\u00e7in (\u0130ngiliz denizcilerinin o zaman kulland\u0131klar\u0131 miktar olan) 60 mil kabul etmi\u015fti. Bundan dolay\u0131, Yer\u2019in \u00e7evresi ve Yerk\u00fcre\u2019nin yar\u0131\u00e7ap\u0131 i\u00e7in bulmu\u015f oldu\u011fu de\u011ferlerin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu anlad\u0131. Hesaplar\u0131n\u0131 Picard\u2019\u0131n de\u011ferlerini kullanarak yeniden yapt\u0131 ve merkezka\u00e7 kuvvetten ileri gelen ivme ile \u00e7ekim kuvvetinden ileri gelenin denk geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fc. \u00c7ekim kuvvetinin uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 olarak azald\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 do\u011fruydu. Bundan sonra yap\u0131lacak \u015fey, \u00e7ekim kuvvetinin (uzakl\u0131klar\u0131n kareleri ile ters orant\u0131l\u0131 ve k\u00fctleler ile orant\u0131l\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131n\u0131n) genel olarak di\u011fer g\u00f6kcisimlerinin hareketlerine de uygulanabilece\u011fini matematiksel olarak kan\u0131tlamakt\u0131. \u0130lk \u00f6nce \u00e7\u00f6zmesi gereken bir problem vard\u0131: \u0130ki k\u00fcresel cismin \u00e7ekimlerinde b\u00fct\u00fcn k\u00fctlenin k\u00fcrelerin merkezinden toplanm\u0131\u015f gibi varsay\u0131labilece\u011fini g\u00f6stermek. O \u00e7a\u011f\u0131n matematik bilgisi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi \u00e7ok zor bir problemdi. Newton\u2019un biyograflar\u0131 Ay \u00fczerinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ilk deneme hesaplar\u0131ndan sonra konuyu uzun s\u00fcre bekletmi\u015f ve ancak 20 y\u0131l sonra yay\u0131nlam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n nedeni olarak, bu s\u00fcre i\u00e7erisinde bu \u00e7etin problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yeni matematiksel y\u00f6ntemler (diferansiyel ve integral hesap) geli\u015ftirmekle me\u015fgul olmas\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedirler. Geli\u015ftirdi\u011fi bu yeni y\u00f6ntemler, sonunda problemi \u00e7\u00f6zmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

Newton, kuram\u0131n\u0131 gezegenlerin hareketlerine uygulayabilmek i\u00e7in Kepler\u2019in daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u00fc\u00e7 yasas\u0131ndan faydaland\u0131 ve g\u00f6sterdi ki bu \u00fc\u00e7 yasan\u0131n gere\u011fi olarak \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fu \u00e7ekim yasas\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7ekim yasas\u0131 kabul edilirse, bunun sonucu olarak da Kepler\u2019in \u00fc\u00e7 yasas\u0131 elde ediliyor.<\/p>\n

\"\"
Edmund Halley.<\/figcaption><\/figure>\n

Principia ve do\u011fan tart\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n

Hesaplar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla tamamlam\u0131\u015f olan Newton, sonu\u00e7lar\u0131 bir kitap halinde birle\u015ftirerek bas\u0131lmak \u00fczere 1686 y\u0131l\u0131nda \u201cRoyal Society\u201dye sundu. Ancak yeterli para derne\u011fin kasas\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kitap hemen bas\u0131lamad\u0131. Yak\u0131n arkada\u015f\u0131 ve ayn\u0131 zamanda derne\u011fin sekreter yard\u0131mc\u0131s\u0131 olan Edmund Halley\u2019in gayreti ve bir miktar da maddi katk\u0131s\u0131 ile kitap bir y\u0131l gecikme ile 1687 y\u0131l\u0131nda Principia Mathematica Philosophiae Naturalis<\/em> ad\u0131 ile yay\u0131nland\u0131. K\u0131saca Principia<\/em> olarak da adland\u0131r\u0131lan Newton\u2019un ba\u015fyap\u0131t\u0131 yay\u0131nlan\u0131r yay\u0131nlanmaz kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n da sesi b\u00fct\u00fcn \u015fiddetiyle koro halinde y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 iki \u00fcnl\u00fc isim \u00e7ekmekteydi: Huygens ve Leibniz. Huygens, Newton\u2019un yapm\u0131\u015f oldu\u011fu hesaplar\u0131n do\u011fru oldu\u011funu kabul ediyor ancak birbirinden bu kadar uzak olan g\u00f6kcisimlerinin aras\u0131nda hi\u00e7bir temas olmadan, uzay bo\u015flu\u011funda bir kuvvetin etkisinin olabilece\u011fine inanm\u0131yordu. Leibniz de Principia<\/em>\u2019y\u0131 okuduktan sonra Ekim 1690\u2019da Huygens\u2019e g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu bir mektupta, ayn\u0131 kayg\u0131lar\u0131 dile getirmi\u015fti. Her ikisi de Newton\u2019un \u00e7ekim kuvveti diye ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyin nedeninin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken gizemli bir \u015fey oldu\u011funda birle\u015fiyorlard\u0131. Yap\u0131lan ele\u015ftiriler sadece \u00e7ekim yasas\u0131 ile de s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yordu. Newton, kurmu\u015f oldu\u011fu mekani\u011fin temel denklemlerinin \u201cmutlak uzay\u201dda ge\u00e7erli oldu\u011funu varsay\u0131yor ve \u015f\u00f6yle bir tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 yap\u0131yordu: \u201cMutlak uzay, do\u011fas\u0131 gere\u011fi d\u0131\u015ftaki hi\u00e7bir \u015feyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmayarak daima kendine benzer \u015fekilde ve hareketsiz durur\u201d. Biraz metafizik kokan bu tan\u0131mlama, herkesin oybirli\u011fi ile tart\u0131\u015fmas\u0131z onaylayaca\u011f\u0131 kadar a\u00e7\u0131k de\u011fildi. \u201cMutlak uzay hareketsiz durur\u201d tan\u0131mlamas\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi g\u00f6rmemek olanaks\u0131zd\u0131r. Hareket, \u201cmutlak uzay\u201da g\u00f6re saptand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re uzay\u0131n hareketsiz durdu\u011fu neye g\u00f6re saptanacakt\u0131?<\/p>\n

Huygens ve Leibniz\u2019in ba\u015flatm\u0131\u015f olduklar\u0131 tart\u0131\u015fmalar, bilim insanlar\u0131 aras\u0131nda y\u0131llarca s\u00fcrecek, ancak kuram\u0131n ba\u015far\u0131 ile uygulanmaya ba\u015flamas\u0131ndan sonra g\u00fcncelli\u011fini kaybederek, k\u00fcllenmeye y\u00fcz tutacakt\u0131r.<\/p>\n

Peki nas\u0131l oldu da bu kadar kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra Newton kuram\u0131 yanda\u015flar bulmaya ba\u015flad\u0131? Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar zaman i\u00e7erisinde ikna m\u0131 oldular? Burada \u00fcnl\u00fc Alman fizik\u00e7i Max Planck\u2019\u0131n bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatmam\u0131z sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 verecektir. Planck diyor ki, \u201cYeni bir bilimsel kuram ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131 ikna etmek yoluyla yerle\u015fmez. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar zamanla yok olurlar. Onlar\u0131n yerine yeni bir gen\u00e7 ku\u015fak gelir. \u00d6nyarg\u0131lar\u0131 olmayan bu gen\u00e7 ku\u015fak yeni kuram\u0131 benimser ve uygulamaya ba\u015flar\u201d. Ve bu uygulamalar ba\u015far\u0131l\u0131 olursa kuram yerle\u015fir.<\/p>\n

Kuyrukluy\u0131ld\u0131zla gelen kan\u0131t<\/strong><\/p>\n

Newton\u2019un \u00e7ekim yasas\u0131n\u0131 uygulamak istedi\u011fi bir alan da kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n hareketiydi. G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7ekim etkisi ile g\u00f6kcisminin \u00e7izece\u011fi y\u00f6r\u00fcngenin \u00e7ekim yasas\u0131 gere\u011fi bir koni kesiti (daire, elips, parabol, hiperbol) olmas\u0131 gerekiyordu. Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n (komet) da gezegenler ile ayn\u0131 \u00e7ekim yasas\u0131na uyduklar\u0131na ancak y\u00f6r\u00fcngelerinin \u00e7ok bas\u0131k elipsler (b\u00fcy\u00fck eksantirisiteli) veyahut da parabol veya hiperbol gibi a\u00e7\u0131k y\u00f6r\u00fcngeler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu Newton. Principia<\/em>\u2019n\u0131n bas\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olan yak\u0131n dostu Edmund Halley, Newton\u2019un bu varsay\u0131m\u0131n\u0131 ilk uygulamaya koyan ki\u015fi oldu. Kas\u0131m 1682 y\u0131l\u0131nda Greenwich\u2019de parlak bir komet g\u00f6zlemi\u015fti. Bu kometin y\u00f6r\u00fcngesinin hesab\u0131 i\u00e7in Newton taraf\u0131ndan \u00f6nerilen y\u00f6ntemi uygulad\u0131. Halley daha evvel de ayn\u0131 y\u00f6ntemle Kepler\u2019in 1607 y\u0131l\u0131nda g\u00f6zlemi\u015f ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki durumunu izleyerek kaydetmi\u015f oldu\u011fu kometin y\u00f6r\u00fcngesini hesaplam\u0131\u015ft\u0131 ve g\u00f6rd\u00fc ki 1682\u2019de g\u00f6zledi\u011fi kometin y\u00f6r\u00fcngesi ile 1607\u2019de Kepler\u2019in g\u00f6zlemi\u015f oldu\u011fu kometin y\u00f6r\u00fcngeleri ayn\u0131. E\u011fer 75 y\u0131l ara ile g\u00f6zlenen bu iki komet asl\u0131nda ayn\u0131 kometin art arda iki geli\u015fi ise o zaman daha evvelce de gelmi\u015f olmas\u0131 gerekirdi. Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonucu ar\u015fivlerde 1532 y\u0131l\u0131nda da bir kometin g\u00f6zlenmi\u015f oldu\u011funu buldu. Art\u0131k Halley kesin olarak varsay\u0131m\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funa inand\u0131 ve 1758 y\u0131l\u0131nda ayn\u0131 kometin tekrar gelece\u011fini ilan etti. Ancak 75 y\u0131l sonra kendisinin bu olay\u0131 g\u00f6zlemesinin olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bildi\u011finden, e\u011fer \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc do\u011fru \u00e7\u0131karsa bunun bir \u0130ngiliz taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funun an\u0131msanmas\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n

Halley\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmesine az bir zaman kalm\u0131\u015ft\u0131. 18 ya\u015f\u0131nda Frans\u0131z Bilimler Akademisi\u2019ne \u00fcye olacak kadar yetenekli bir matematik\u00e7i olan Alexis Clairaut (1713-1765) s\u00f6z konusu kometin y\u00f6r\u00fcngesini yeniden ve daha geli\u015ftirilmi\u015f y\u00f6ntemler uygulayarak hesaplad\u0131 ve kometin G\u00fcne\u015f\u2019e en yak\u0131n durumu olan \u201cperihel\u201dden 1759 Nisan\u2019\u0131nda ge\u00e7ece\u011fini (1 ayl\u0131k bir belirsizlik ile) a\u00e7\u0131klad\u0131. Komet, 12 Mart 1759\u2019da perihelden ge\u00e7ti.<\/p>\n

Bu ge\u00e7i\u015f Newton teorisinin b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131s\u0131 olarak kabul edildi ve Halley\u2019in vasiyetine uyularak da ad\u0131na Halley Kometi dendi. Daha sonraki ge\u00e7i\u015fleri de g\u00f6zlenen bu komet, geni\u015f halk kitleleri aras\u0131nda en tan\u0131nan kuyrukluy\u0131ld\u0131z oldu.<\/p>\n

Newton\u2019un saat\u00e7iba\u015f\u0131 Tanr\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n

Newton kuram\u0131n\u0131n bu ba\u015far\u0131l\u0131 uygulamalar\u0131na ra\u011fmen, teorinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir zorluk da yok de\u011fildi. Asl\u0131nda bu zorluklar kuram\u0131n yap\u0131s\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu. Sadece iki g\u00f6kcisminin hareketi incelendi\u011fi zaman \u00e7ekim yasas\u0131n\u0131n tam bir matematiksel \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc elde edilebiliyordu. Ancak bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc cisim de oldu\u011fu zaman \u201c\u00fc\u00e7 cisim problemi\u201d i\u00e7in tam bir analitik \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunam\u0131yordu ancak baz\u0131 \u00f6zel y\u00f6ntemler ile yakla\u015f\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcmler elde edilebiliyordu.<\/p>\n

Newton bunu g\u00f6rm\u00fc\u015f ve kuram\u0131n\u0131n uygulamas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu bu \u00e7etin matematiksel zorluklar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00fcstesinden gelememi\u015f olman\u0131n verdi\u011fi k\u00f6t\u00fcmserlik havas\u0131 i\u00e7erisinde G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin i\u00e7indeki cisimlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimi sonucunda zamanla da\u011f\u0131labilece\u011fini, Tanr\u0131n\u0131n ara s\u0131ra sistemi tekrar d\u00fczene sokmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. B\u00f6ylece Tanr\u0131, bir mutlakiyet idaresinin, her buyurdu\u011fu yasa olan h\u00fck\u00fcmdar\u0131 durumundan indiriliyor, ancak bir \u201cme\u015frutiyet\u201d idaresinin ba\u015f\u0131 olarak kal\u0131yordu. Art\u0131k rol\u00fc, kurulu d\u00fczen ray\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman tekrar y\u00f6r\u00fcngesine oturtarak yasalar\u0131n korunmas\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Newton\u2019un bu \u201csaat\u00e7iba\u015f\u0131-Tanr\u0131\u201d kavram\u0131na \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 bile g\u00fcld\u00fcler. Alman filozof ve matematik\u00e7i Leibniz \u015f\u00f6yle diyor: \u201cHer \u015feye g\u00fcc\u00fc yeten Tanr\u0131n\u0131n ara<\/p>\n

s\u0131ra saatini kurmas\u0131 gerekiyor, aksi halde saat duracak\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc durmadan i\u015fleyebilen mekanizma yapacak kadar beceri g\u00f6sterememi\u015f. Ara s\u0131ra da bir saat\u00e7iba\u015f\u0131 gibi makinesini\u00a0 temizlemesi ve onarmas\u0131 gerekiyor\u201d.<\/p>\n

Ayd\u0131nlanma d\u00f6nemine ge\u00e7i\u015f<\/strong><\/p>\n

Sonraki y\u00fczy\u0131lda gelen gen\u00e7 matematik\u00e7iler, Newton\u2019un kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu matematiksel g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yenmeyi ba\u015fard\u0131lar. \u00d6zellikle Frans\u0131zlar\u2019\u0131n Newton\u2019u diye tan\u0131mlanan matematik\u00e7i Pierre Simon de Laplace (1749-1827) G\u00fcne\u015f Sistemi i\u00e7erisindeki hareketlerin hi\u00e7bir do\u011fad\u0131\u015f\u0131 veya do\u011fa\u00fcst\u00fc g\u00fcc\u00fcn kar\u0131\u015fmas\u0131na gerek olmaks\u0131z\u0131n Newton \u00e7ekim yasas\u0131n\u0131n matematiksel sonucu olarak a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Napolyon ile Laplace aras\u0131nda ge\u00e7mi\u015f ve Newton kuram\u0131n\u0131n parlak ba\u015far\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bilim insanlar\u0131nda egemen olmaya ba\u015flayan \u201cAyd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u201dn\u0131n ak\u0131lc\u0131 felsefesini yans\u0131tan bir konu\u015fma olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir. B\u00fcy\u00fck bilim insan\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir g\u00fcn Napolyon ona \u015fu soruyu sordu: \u201c\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6rd\u00fcm, \u00e7ok be\u011fendim. Ancak bir \u015fey dikkatimi \u00e7ekti, hi\u00e7bir yerde Tanr\u0131dan s\u00f6z etmiyorsunuz\u201d. Laplace\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc yan\u0131t\u0131 \u015fu oldu: \u201cO varsay\u0131ma, gerek duymad\u0131m\u201d.<\/p>\n

Kara bulutlar<\/strong><\/p>\n

1781 y\u0131l\u0131nda Alman as\u0131ll\u0131 \u0130ngiliz g\u00f6kbilimci William Herschel yeni bir gezegen bulmu\u015ftu: Uranus. Yeteri kadar g\u00f6zlem yap\u0131l\u0131nca yeni gezegenin y\u00f6r\u00fcngesi hesapland\u0131 ve (di\u011fer gezegenler i\u00e7in yap\u0131lmakta oldu\u011fu gibi) \u00e7e\u015fitli tarihlerde g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde bulanaca\u011f\u0131 yerler cetveller (efemeridler) halinde yay\u0131nland\u0131. Ancak bir s\u00fcre sonra g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki yeni gezegenin g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde izlemekte oldu\u011fu yol hesap edilmi\u015f y\u00f6r\u00fcngesi ile elde edilmi\u015f olan efemeridlerin verdi\u011fi de\u011ferlere uymuyor. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda akla ilk gelen, hesaplarda bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olmas\u0131yd\u0131. B\u00fct\u00fcn hesaplar yeniden yap\u0131ld\u0131 ve hi\u00e7bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc. O halde ne olabilirdi ki? Acaba g\u00f6k mekani\u011finin temellerinde mi bir yanl\u0131\u015fl\u0131k vard\u0131? \u015eimdiye kadar gezegenlerin, kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n hareketlerini ileride olu\u015facak G\u00fcne\u015f ve Ay tutulmalar\u0131n\u0131 y\u0131llarca \u00f6ncesinden (b\u00fcy\u00fck bir duyarl\u0131l\u0131kla) haber veren g\u00f6k mekani\u011fi bu g\u00f6rkemli yap\u0131t, yeni bulunan bir gezegenin kaprisleri y\u00fcz\u00fcnden y\u0131k\u0131lacak m\u0131yd\u0131? Newton kuram\u0131 \u00fczerinde karabulutlar dola\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu ciddi bunal\u0131mdan kuram\u0131 kim kurtaracakt\u0131? O s\u0131rada birisi Fransa\u2019da Paris G\u00f6zlemevi\u2019nde, di\u011feri \u0130ngiltere\u2019de Cambridge G\u00f6zlemevi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan iki gen\u00e7 g\u00f6kbilimci hesaplar ile g\u00f6zlemler aras\u0131ndaki uyumsuzlu\u011fun, teorinin yetersizli\u011finden olmay\u0131p, Uranus Gezegeni\u2019nden daha uzakta bulunan bilinmeyen bir ba\u015fka gezegenin etkisinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler. Frans\u0131z astronom Le Verrier, yakla\u015f\u0131k 1 y\u0131l s\u00fcren uzun hesaplardan sonra, bilinmeyen gezegenin nerede bulunmas\u0131 gerekti\u011fini 31 A\u011fustos 1846\u2019da (\u0130ngiliz meslekta\u015f\u0131 John Couch Adams\u2019dan evvel)\u00a0 yay\u0131nland\u0131. Gen\u00e7 Frans\u0131z g\u00f6kbilimci Urbain-Jean-Joseph Le Verrier\u2019nin bildirmi\u015f oldu\u011fu yere d\u00fcrb\u00fcnle bak\u0131nca ger\u00e7ekten gezegenin orada bulundu\u011fu saptand\u0131. B\u00f6ylece yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131l evvel Halley Kometi\u2019nin geli\u015fiyle ilgili \u00f6ng\u00f6r\u00fcden sonra, Newton kuram\u0131n\u0131n yeni bir ba\u015far\u0131s\u0131 elde edilmi\u015f oluyordu.<\/p>\n

Newton mekani\u011finin gerek g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde, gerekse yery\u00fcz\u00fcnde uygulamalar\u0131 o kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftu ki vaktiyle yap\u0131lm\u0131\u015f olan ele\u015ftiriler \u00fczerinde art\u0131k pek fazla durulmuyordu ve kuram ileriki y\u0131llarda ba\u015far\u0131dan ba\u015far\u0131ya ko\u015farak uyguland\u0131.<\/p>\n

\"\"
Blake\u2019in Newton adl\u0131 tablosu.<\/figcaption><\/figure>\n

Newton\u2019dan sonras\u0131<\/strong><\/p>\n

Bilimin, devaml\u0131 olarak kendisini ele\u015ftiren ve yenileyen do\u011fas\u0131 gere\u011fi, hi\u00e7bir zaman b\u00fcsb\u00fct\u00fcn terk edilmemi\u015f olan \u201cmutlak uzay\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131, 19. y\u00fczy\u0131lda yeniden canland\u0131. Frans\u0131z fizik\u00e7i ve bilim tarih\u00e7isi Pierre Duhem (1861-1916), matematik\u00e7i Henri Poincare (1854-1912) ve \u00f6zellikle de Avusturyal\u0131 fizik\u00e7i Ernst Mach (1838-1916) bu konuyu enine boyuna irdelemeye devam ediyorlard\u0131. 1881 y\u0131l\u0131nda, fizik\u00e7i Albert Michelson astronomik g\u00f6zlemler sonucu bilinen Yerk\u00fcre\u2019nin G\u00fcne\u015f \u00e7evresindeki hareketini, fizik laboratuvar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir optik deneyle kan\u0131tlamak istedi. Michelson ve Morley taraf\u0131ndan pek \u00e7ok kez tekrarlanan deney hi\u00e7 beklenmedik bir sonu\u00e7 verdi: Yerk\u00fcre\u2019nin \u201cether\u201d olarak somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan \u201cmutlak uzay\u201ddaki h\u0131z\u0131, s\u0131f\u0131r olarak bulundu. B\u00f6ylece mutlak uzay kavram\u0131 \u00fczerinde Newton zaman\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olan tart\u0131\u015fmalar yeniden g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n

18. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda (1737) \u0130ngiliz astronom James Bradley taraf\u0131ndan bulunmu\u015f ve astronomide \u201caberasyon\u201d ad\u0131 alt\u0131nda bilinen bir olay, Yerk\u00fcre\u2019nin \u201cether\u201de g\u00f6re bir h\u0131z\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re daha evvelce a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131. Aberasyon olay\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ile Michelson-Morley Deneyi\u2019nin negatif sonucu birbiriyle \u00e7eli\u015fki halindeydi ve Newton fizi\u011finin \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde bu z\u0131tl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fclemiyordu. Klasik fizi\u011fin bu \u00e7\u0131kmazdan kurtulu\u015fu 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n Newton\u2019u olarak adland\u0131r\u0131lan gen\u00e7 bir fizik\u00e7i taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi: Albert Einstein.<\/p>\n

Einstein klasik fizi\u011fin mutlak uzay ve mutlak zaman kavramlar\u0131n\u0131 terk edip, g\u00f6reli (relatif) uzay ve g\u00f6reli (relatif) zaman kavramlar\u0131n\u0131 getirdi. B\u00f6ylece iki y\u00fcz k\u00fcsur y\u0131l sonra Leibniz r\u00f6van\u015f\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

Burada konumuz d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmamak i\u00e7in G\u00f6relilik Kuram\u0131 hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131ya girecek de\u011filiz. Ancak \u015funun hemen alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek belirtelim ki Newton fizi\u011finin kazan\u0131mlar\u0131 aynen korunmakta olup, a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 olaylara \u00e7\u00f6z\u00fcm getirilmi\u015ftir. G\u00f6relilik Kuram\u0131\u2019n\u0131n denklemleri \u201crelativistik h\u0131z\u201d denilen \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n h\u0131zlar i\u00e7in \u00f6nem kazanmakta ve Einstein kuram\u0131n\u0131n denklemleri ile Newton denklemleri aras\u0131nda fark olu\u015fmaktad\u0131r (\u00d6rne\u011fin, katod \u0131\u015f\u0131nlar\u0131nda \u201crelativistik h\u0131z\u201d ile hareket eden elektronlar). I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck h\u0131zlar i\u00e7in Einstein denklemleri, klasik (Newton) mekani\u011finin denklemlerine e\u015fde\u011fer olmaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki en h\u0131zl\u0131 ara\u00e7lar, u\u00e7aklar, uzaya g\u00f6nderilen f\u00fczeler i\u00e7in bile iki kuram\u0131n verdi\u011fi sonu\u00e7lar aras\u0131ndaki fark, g\u00f6zlem ve deney verilerinin duyarl\u0131l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7ok alt\u0131ndad\u0131r. Bug\u00fcn, gerek g\u00f6k mekani\u011finde (Merk\u00fcr Gezegeni hari\u00e7) gerekse yery\u00fcz\u00fcndeki en h\u0131zl\u0131 ara\u00e7lar\u0131 ilgilendiren problemlerde h\u00e2l\u00e2 Newton mekani\u011fi ge\u00e7erlili\u011fini korumakta ve uygulanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc denklemleri \u00e7ok daha \u201ckullan\u0131\u015fl\u0131\u201dd\u0131r.<\/p>\n

\u0130leride G\u00f6relilik Kuram\u0131\u2019n\u0131 a\u015fan ve kuvantum fizi\u011fini de i\u00e7eren yeni bir sentez olu\u015fmas\u0131 \u00e7ok olas\u0131d\u0131r. Ancak, nas\u0131l ki G\u00f6relilik Kuram\u0131 Newton fizi\u011finin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 koruyup daha ileri bir a\u015famaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcyse, yeni kuram da G\u00f6relilik Kuram\u0131 ile Kuvantum Kuram\u0131\u2019n\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 aynen koruyarak bilime yeni bir hamle yapt\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bug\u00fcn, gerek g\u00f6k mekani\u011finde (Merk\u00fcr Gezegeni hari\u00e7) gerekse yery\u00fcz\u00fcndeki en h\u0131zl\u0131 ara\u00e7lar\u0131 ilgilendiren problemlerde h\u00e2l\u00e2 Newton mekani\u011fi uygulanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc denklemleri \u00e7ok daha \u201ckullan\u0131\u015fl\u0131\u201dd\u0131r. \u0130leride G\u00f6relilik Kuram\u0131\u2019n\u0131 a\u015fan ve kuvantum fizi\u011fini de i\u00e7eren yeni bir sentez olu\u015fmas\u0131 \u00e7ok olas\u0131d\u0131r. Ancak, nas\u0131l ki G\u00f6relilik Kuram\u0131 Newton fizi\u011finin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 koruyup daha ileri bir a\u015famaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcyse, yeni kuram da […]<\/p>\n","protected":false},"author":86,"featured_media":21885,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[51,30,1464,26,222],"tags":[206,288,519,346],"class_list":["post-21882","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-13-sayi","category-astronomi","category-dosya","category-fizik","category-tarih","tag-bilim-tarihi","tag-fizik","tag-galileo","tag-newton"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t