{"id":21889,"date":"2015-03-01T11:52:00","date_gmt":"2015-03-01T09:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=21889"},"modified":"2018-03-16T11:59:19","modified_gmt":"2018-03-16T08:59:19","slug":"cagdas-kimyanin-babasi-antoine-laurent-lavoisier","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/03\/01\/cagdas-kimyanin-babasi-antoine-laurent-lavoisier","title":{"rendered":"\u00c7a\u011fda\u015f kimyan\u0131n babas\u0131:\u00a0Antoine Laurent Lavoisier"},"content":{"rendered":"

Lavoisier kimyasal bile\u015fiklerdeki k\u00fctle miktarlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fi konusunda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201cHi\u00e7bir \u015fey ne yapay ne de do\u011fal i\u015flemlerle yeniden yarat\u0131lmaz. \u015eu temel yasa ortaya at\u0131labilir ki, her bir i\u015flemde madde niceli\u011fi i\u015flemden \u00f6nce ve sonra ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir ve temel maddelerin niteli\u011fi ayn\u0131d\u0131r; yaln\u0131zca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve de\u011fi\u015fen bi\u00e7imler vard\u0131r.\u201d Bu bilgi modern nicel kimyan\u0131n temeli olmu\u015f ve daha sonra, kimyasal tepkimelerde \u201cK\u00fctlenin Korunumu Yasas\u0131\u201d olarak nitelenmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n

Antoine Laurent Lavoisier (1743-1794) metal oksitlerinin, daha \u00f6nce Joseph Priestley (1733-1804) ve Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) taraf\u0131ndan ke\u015ffedilmi\u015f bulunan oksijen ile metallerin verdi\u011fi bile\u015fikler oldu\u011funu kan\u0131tlay\u0131p, yanma ve oksitlenme olaylar\u0131n\u0131n bug\u00fcn bile ge\u00e7erli olan a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yaparak kimyada devrim yaratm\u0131\u015f; kimyasal adland\u0131rma konusunda son derece de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015f; maddeye ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131 vererek elementin nicel tan\u0131m\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f; kapal\u0131 kaplarda yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerde, kimyasal tepkimeler s\u0131ras\u0131nda k\u00fctlenin de\u011fi\u015fmedi\u011fini saptayarak k\u00fctlenin korunumu yasas\u0131n\u0131 sunmu\u015ftur. Kimyaya nicel y\u00f6ntemleri yerle\u015ftiren Lavoisier\u2019nin 1789\u2019da yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Trait\u00e9 \u00c9l\u00e9mentaire de Chimie<\/em> (Temel Kimya \u0130ncelemesi) adl\u0131 yap\u0131t\u0131, fizikte Newton\u2019un Principia<\/em>\u2019s\u0131na e\u015fde\u011fer bi\u00e7imde kimyada devrime yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin ya\u015fam\u0131<\/strong><\/p>\n

26 A\u011fustos 1743\u2019de Paris\u2019te do\u011fan Lavoisier\u2019nin kimyaya temel katk\u0131s\u0131, filojiston kuram\u0131n\u0131 alt etmesidir. O, bu ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131, her\u015feyden \u00f6nce y\u0131llar boyu s\u00fcren d\u00e2hice deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na, kapsaml\u0131 ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncelerine ve derin literat\u00fcr bilgisine bor\u00e7ludur. Bir ara g\u00fcher\u00e7ile fabrikas\u0131 m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015f olan Lavoisier, 1768 y\u0131l\u0131nda kral ad\u0131na vergi toplama ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na sahip \u201cF\u00e9rm\u00e9 g\u00e9n\u00e9ral\u201d (\u201cGenel \u00c7iftlik\u201d, vergi kesenek te\u015fkilat\u0131, iltizam) adl\u0131 kurumun y\u00f6neticilerinden biri olmu\u015ftur.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin madd\u00ee olanaklar\u0131 boldu ve zenginli\u011finin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kar\u0131s\u0131 Maria-Anne-Pierette Paulze\u2019a (1758-1836) bor\u00e7luydu. Lavoisier\u2019nin kimya \u00f6\u011fretmeni, Paris\u2019teki \u201cJardin du Roi\u201dda (Krall\u0131k Bah\u00e7esi) bir laboratuvar\u0131 bulunan ve Paris Bilimler Akademisi\u2019nin bir \u00fcyesi olan Guillaume Fran\u00e7ois Rouelle (1703-1770) idi. Lavoisier\u2019nin etkilendi\u011fi ki\u015filer aras\u0131nda jeolog Jean-Etienne Guettard (1715-1786) da vard\u0131. Ondan \u00f6\u011frendi\u011fi mineraloji bilgileri, kimya konusunda bilgilenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yararl\u0131 oldu. As\u0131l kimya bilgilerini Rouelle\u2019den ald\u0131. Rouelle\u2019in \u201cJardin du Roi\u201ddaki \u00f6zel kimya kurs ve konferanslar\u0131n\u0131 izledi ve belki yine Rouelle\u2019in ecza d\u00fckk\u00e2n\u0131ndaki eczac\u0131l\u0131kla ilgili haz\u0131rl\u0131k kurslar\u0131na da kat\u0131ld\u0131. Lavoisier, Guettard ile birlikte jeolojik ve mineralojik harita haz\u0131rlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131 ve bunun i\u00e7in aylarca da\u011flarda at s\u0131rt\u0131nda gezip analizini yapmak \u00fczere maden suyu \u00f6rnekleri ald\u0131.<\/p>\n

11 ya\u015f\u0131nda \u00fcnl\u00fc Coll\u00e9ge Mazarin\u2019e yat\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenci olarak girdi. 17 ya\u015f\u0131nda hukuk \u00f6\u011frenimine ba\u015flad\u0131 ve 21 ya\u015f\u0131nda hukuk doktoru oldu. Ku\u015fkusuz hukukla hi\u00e7 ilgilenmedi. T\u00fcm sevgisini, o zamanlar emeklemeye ba\u015flayan do\u011fabilimlerine, \u00f6zellikle de kimya dal\u0131na verdi.<\/p>\n

Denis Diderot (1713-1784) ve Jean le Rond d\u2019Alembert\u2019in (1717-1783) B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z Ansiklopedisi<\/em>\u2019nde o d\u00f6nemin kimyac\u0131lar\u0131 konusunda \u015funlar yazar: \u201c…Kimyac\u0131lar say\u0131ca \u00e7ok az olan, kendilerine \u00f6zg\u00fc dilleri, yasalar\u0131 ve gizleri olan ve b\u00fcy\u00fck halk kitlesi i\u00e7inde onlardan yal\u0131t\u0131k ya\u015fayan bir kesim olu\u015ftururlar…\u201d<\/p>\n

\"\"Gen\u00e7 Antoine daha sonra bu duruma \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bunu temelden de\u011fi\u015ftirmek istemi\u015f, kendi evinde kurdu\u011fu laboratuvarda yorulma bilmeksizin deneyler yapm\u0131\u015f, kimya kitaplar\u0131nda ge\u00e7en her denemeyi yeniden yap\u0131p s\u0131nam\u0131\u015f, yeniden \u00f6l\u00e7\u00fcp tartm\u0131\u015f ve deneyim ve bulgular\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak kaydetmi\u015ftir. 1790\u2019da a\u011f\u0131rl\u0131k ve uzunluk \u00f6l\u00e7\u00fclerinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flayan Lavoisier, Fransa\u2019da metrik sistemin temelini atan bilim adam\u0131 olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca kimyac\u0131larca kullan\u0131lmak \u00fczere o zamanki k\u00fctle ve uzunluk \u00f6l\u00e7\u00fclerinin de\u011fi\u015fik birim sistemlerindeki d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7izelgelerini, ayr\u0131ca \u00f6zg\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131k \u00e7izelgelerini de haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin yap\u0131tlar\u0131n\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc sanayi sorunlar\u0131na ili\u015fkin makalelerden olu\u015fmaktad\u0131r. Frans\u0131z Bilimler Akademisi Lavoisier\u2019yi, u\u00e7u\u015f balonlar\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6revlendirdi\u011finde o, \u201cyanar hava\u201d (hidrojen) elde etmenin en ucuz yoluna ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6nelerek akkor haline \u0131s\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir t\u00fcfek namlusu i\u00e7inden su buhar\u0131 ge\u00e7irmi\u015ftir. Bu s\u0131rada \u201coksijen ilkesi\u201d [o zamanlar \u201celement\u201d anlam\u0131na gelmek \u00fczere kimi yerde \u201cprincipe<\/em>\u201d (ilke) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullan\u0131l\u0131yordu] demirle birle\u015ferek onu oksitliyor ve geriye \u201cyan\u0131c\u0131 ilke\u201d (hidrojen) kal\u0131yordu.<\/p>\n

1779\u2019da Maliye Dairesi \u00e7e\u015fitli yakacaklar \u00fczerine konulan vergilerin oran\u0131n\u0131 belirlemek \u00fczere Lavoisier\u2019den a\u00e7\u0131klama istemi\u015f ve Lavoisier de \u00e7e\u015fitli odunlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 etkileri \u00fczerine deneyler yapmak amac\u0131yla, Pierre Simon Laplace (1749-1827) ile birlikte \u00fcnl\u00fc \u201cbuzlu kalorimetre\u201dyi geli\u015ftirmi\u015f (1783), bununla ayr\u0131ca \u00e7e\u015fitli maddelerin \u00f6zg\u00fcl \u0131s\u0131lar\u0131n\u0131 ve yanma \u0131s\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Filojiston kuram\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi<\/strong><\/p>\n

18. y\u00fczy\u0131l\u0131n bilimsel paradigmalar\u0131 olan \u201cfilojiston\u201d, \u201ckalorik\u201d ve \u201ces\u00eer\u201d gibi kuramlar, bilim tarihinde, kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerde en az\u0131ndan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ruhlar\u0131 beslemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok yararl\u0131 olmu\u015f \u201cyanl\u0131\u015f\u201d kavramlard\u0131r. \u201cParadigma\u201d terimi, bilimsel kuram, y\u00f6ntem ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n de\u011fi\u015fmesine yol a\u00e7an temel de\u011fi\u015fme, bir bilim \u00e7evresine belirli bir d\u00f6nemde damgas\u0131n\u0131 vuran ve model olarak yayg\u0131n ge\u00e7erlilik kazanan kabul, yayg\u0131n kabull\u00fc model anlamlar\u0131na gelmektedir.<\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131lda kimyan\u0131n temel sorunu, yanma olay\u0131n\u0131n (\u201cate\u015f ruhlar\u0131n\u0131n i\u015flevlerinin\u201d) a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 olmu\u015ftur. Odun k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn yak\u0131lmas\u0131ndaki a\u011f\u0131rl\u0131k yitiminden ve yanma sonucu karbon dioksit olu\u015ftu\u011funun bilinmesinden sonra gazlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Robert Boyle (1626-1691), metallerin, onlar\u0131n kalk\u2019lar\u0131na (oksitlerine) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelerinde a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, solunum ve yanma s\u0131ras\u0131nda havan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n (oksijenin) ortadan kayboldu\u011funu ve geriye yanma ya da solunum i\u00e7in kullan\u0131\u015fs\u0131z bir art\u0131k (azot) b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. 17. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131na do\u011fru madde \u201celementlerinden\u201d birinin yanmaya neden oldu\u011fu \u00f6nerilmi\u015f, ama bu \u00f6neri ate\u015fin maddesel bir cisim olamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle \u00fcnl\u00fc simyac\u0131 Jan Baptist van Helmont (1577-1644) taraf\u0131ndan reddedilmi\u015fti. Bu \u00f6neri daha sonra 1669\u2019da Alman simyac\u0131s\u0131 Johann Joachim Becher (1635-1682) taraf\u0131ndan yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015f, \u201cterra pinguis\u201d diye terimlendirilen \u201cate\u015f elementi\u201dnin yanma s\u0131ras\u0131nda ka\u00e7\u0131p giden bir nesne oldu\u011fu varsay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra, Becher\u2019in \u00f6\u011frencisi ve Berlin\u2019li bir hekim olan Georg Ernst Stahl (1660-1734), bu nesneyi \u201cfilojiston\u201d diye yeniden adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yanma olay\u0131na yanl\u0131\u015f da olsa ilk kez bilimsel bir a\u00e7\u0131klama getirmi\u015f olan filojiston kuram\u0131na g\u00f6re her yan\u0131c\u0131 madde, biri yan\u0131c\u0131 olmayan sabit bir madde (\u201ccalx\u201d, k\u00fcl, kire\u00e7) ile yan\u0131c\u0131 bir \u201cilke\u201d olan filojiston ya da filojistik\u2019ten (Yun. \u201cphlox<\/em>\u201d: alev; \u201cphlogistikos<\/em>\u201d: yan\u0131c\u0131) (\u201cate\u015f ruhu\u201d, \u201cate\u015f maddesi\u201d) ibaretti. Buna g\u00f6re metal oksitleri birer element, metaller ise k\u00fcl (metal oksit) ile filojistondan olu\u015fan birer bile\u015fik cisimdi. Metal yand\u0131\u011f\u0131 zaman eksi (negatif) k\u00fctleli (anti-madde!) olan filojiston, bir ruh gibi kendisinden ayr\u0131larak elementin k\u00fcl\u00fc (metal oksit) a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yordu. K\u00fcle yeniden filojiston verildi\u011finde, \u00f6rne\u011fin \u00e7inko oksit, filojistonca zengin olan k\u00f6m\u00fcr ile ya da hidrojen gaz\u0131 ile \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yeniden metal olu\u015fuyor ve hafifliyordu. \u0130\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l boyunca kimyaya egemen olan ve kendi i\u00e7inde mant\u0131kl\u0131 olan filojiston kuram\u0131, element kavram\u0131n\u0131n geli\u015fmesine hi\u00e7 de uygun d\u00fc\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n

Stahl ve Becher\u2019in ortaya koydu\u011fu filojiston kuram\u0131na, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n Priestley ve Scheele gibi se\u00e7kin kimyac\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan da arka \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tutu\u015fabilir maddelerde bulundu\u011fu varsay\u0131lan filojiston \u00f6\u011fesi, yanma s\u0131ras\u0131nda kurtularak havaya kar\u0131\u015f\u0131yor, filojistonunu yitirdi\u011fi s\u00fcre boyunca yanmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Lavoisier\u2019nin savundu\u011fu, buna kar\u015f\u0131t olan oksijen kuram\u0131na g\u00f6re ise yanman\u0131n nedeni, havadaki oksijendi.<\/p>\n

Stahl Fundamenta Chymiae<\/em> (Kimyan\u0131n Temelleri) (1722) adl\u0131 ders kitab\u0131nda Becher\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerini pop\u00fcler hale getirmi\u015f ve Becher\u2019in \u201cterra pinguis\u201dini \u201cphlogiston\u201d diye adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Stahl\u2019a g\u00f6re yanan maddenin filojiston \u00e7\u0131karmas\u0131yla a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 azal\u0131yordu (asl\u0131nda yanma \u00fcr\u00fcnleri gaz halinde u\u00e7up gidiyordu). Oysa o zamanlar, \u00f6rne\u011fin metallerin yakma i\u015fleminde daha a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde kabul edilen ger\u00e7ek (\u00f6rne\u011fin demir, \u00e7apak olu\u015fturuyordu), ba\u015fkaca varsay\u0131mlar yoluyla a\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu ve metallerin \u201ckalkla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d (oksitlenmesi) s\u0131ras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin Jean Rey\u2019in (1583-1645) deney sonu\u00e7lar\u0131, dikkatleri \u00e7ekmemi\u015fti.<\/p>\n

Stahl\u2019\u0131n filojiston kuram\u0131 simyasal bir fantezi olmas\u0131na kar\u015f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok verimli olmu\u015f ve pratikte filojiston kuram\u0131 kendini aklam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rnek olarak k\u00fck\u00fcrt\u00fcn yanmas\u0131 ele al\u0131nacak olursa, Stahl\u2019a g\u00f6re bu madde, yanma s\u0131ras\u0131nda belirli bir miktar filojistonunu vererek zay\u0131f k\u00fck\u00fcrtl\u00fc bir asite (SO2<\/sub>) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, filojistonu daha fazla uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa \u00e7ok daha kuvvetli olan s\u00fclf\u00fcrik asit (burada SO3<\/sub>) olu\u015fur.<\/p>\n

Buna g\u00f6re Stahl ger\u00e7ek yanma ve kalsinleme kuram\u0131n\u0131 tersine \u00e7evirmi\u015fti. Ger\u00e7ekte oksijeni \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 yerde filojistonu eklemi\u015f ve oksijeni ekleyece\u011fi yerde de filojistonu \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

Oksidasyon (y\u00fckseltgenme): Metal \u2013 \u00d8 \u2192 Metal kalk\u0131
\n<\/em>Red\u00fcksiyon (indirgenme): Metal kalk\u0131 + \u00d8 \u2192 Metal<\/em><\/p>\n

Bu tepkimeler \u00e7a\u011fda\u015f yaz\u0131mla \u015funlara kar\u015f\u0131l\u0131k gelirler:<\/p>\n

Oksidasyon (y\u00fckseltgenme): Metal + Oksijen \u2192 Metal oksit
\n<\/em>Red\u00fcksiyon (indirgenme): Metal oksit + Karbon \u2192 Metal + Karbon dioksit<\/em><\/p>\n

Johann Andreas Venel (1740-1791) filojistonun eksi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu (1750), Henry Cavendish (1731-1810) yanar hava\u2019n\u0131n (hidrojen) filojiston oldu\u011funu (1766), Guyton de Morveau (1737-1816) filojistonun havadan ve en seyrek ortamdan bile daha hafif oldu\u011funu (1772), Pierre Joseph Macquer (1718-1784) ise filojistonun \u0131\u015f\u0131k maddesi ile \u00f6zde\u015f oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (1779).<\/p>\n

Simyan\u0131n yanda\u015flar\u0131 dinsel, mistik, astrolojik, b\u00fcy\u00fcsel ve yorumsal kuramlarla ve eski otoritelerden kaynaklanan bilgilerle kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerini savunurlarken ilerlemeci kimyac\u0131lar a\u00e7\u0131klamac\u0131 cephede yer al\u0131yorlar; deneyi, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ele\u015ftiriyi ve akl\u0131, bir kuram\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi \u00fczerinde en y\u00fcksek bir yarg\u0131\u00e7 durumuna yerle\u015ftiriyorlard\u0131. Ancak filojiston kuram\u0131n\u0131n egemen oldu\u011fu d\u00f6nemde yeti\u015fmi\u015f, \u00fcstelik bu kurama yanda\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f olan Cavendish, Priestley ve Scheele, \u00fcnl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bir bak\u0131ma filojiston kuram\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

G\u00fczel kurulmu\u015f olsa da, yanl\u0131\u015f olan filojiston kuram\u0131n\u0131n zay\u0131fl\u0131klar\u0131 gizli kalamazd\u0131. Demir kavruldu\u011funda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ni\u00e7in art\u0131yordu ? E\u011fer burada filojiston \u00e7\u0131k\u0131p gidiyorduysa, \u00fcr\u00fcn\u00fcn daha hafif olmas\u0131 gerekmez miydi ? Kuram\u0131n yanda\u015flar\u0131 bunu, filojistonun eksi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131yla yan\u0131tlad\u0131lar. Bu a\u00e7\u0131klama Lavoisier\u2019ye hi\u00e7 de inand\u0131r\u0131c\u0131 gelmedi. 30 ya\u015f\u0131ndaki Lavoisier 20 Kas\u0131m 1772\u2019de Paris\u2019teki Akademi\u2019ye m\u00fch\u00fcrl\u00fc zarf i\u00e7inde bir yaz\u0131s\u0131n\u0131 teslim ediyordu. Bu yaz\u0131da kendi kuram\u0131 yer al\u0131yordu: \u201cBir maddenin yak\u0131lmas\u0131nda herhangi bir madde uzakla\u015fmaz; tersine ona bir madde ba\u011flan\u0131r.\u201d<\/p>\n

Peki, yanan maddenin birle\u015fti\u011fi madde ne idi? O, havadan kaynaklanmal\u0131yd\u0131. Ama o s\u0131ralar hava; ate\u015f, su ve toprakla birlikte h\u00e2l\u00e2, kendilerinden t\u00fcm evrenin yap\u0131land\u0131\u011f\u0131, b\u00f6l\u00fcnmeyen temel elementlerden biri olarak kabul ediliyordu. Bu durumda Lavoisier bizzat havay\u0131 inceledi. Gece g\u00fcnd\u00fcz deney yapt\u0131. Zaman\u0131n \u00f6nde gelen bilim adamlar\u0131yla, her \u015feyden \u00f6nce Priestley ve Scheele ile yaz\u0131\u015ft\u0131. Bu iki bilim adam\u0131 kendi deneylerinde, yanmay\u0131 sa\u011flayan bir gaz ke\u015ffetmi\u015flerdi. Ama, filojiston kuram\u0131 yanda\u015f\u0131 olup sonuna dek bu yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 koruyan bu iki bilim adam\u0131 bu gaz\u0131 \u201cfilojistonsuz hava\u201d ya da \u201cate\u015f havas\u0131\u201d saym\u0131\u015flard\u0131r. \u00dc\u00e7 y\u0131l boyu s\u00fcren deneylerden sonra Lavoisier karanl\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131: \u201cAte\u015f havas\u0131\u201d, solunum havas\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 idi ve \u0131s\u0131tma s\u0131ras\u0131nda k\u00fck\u00fcrtle, fosforla, demirle ve kalayla birle\u015fiyordu. Bu, \u201coksijen\u201d idi.<\/p>\n

24 Nisan 1775\u2019de Lavoisier, Frans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyelerinin \u00f6n\u00fcnde yanmaya ili\u015fkin oksijen kuram\u0131 \u00fczerine bildirisini sundu. Stahl\u2019\u0131n filojiston kuram\u0131n\u0131n tam tersi olarak yanma olay\u0131n\u0131, oksijenle birle\u015fme olarak a\u00e7\u0131klad\u0131. Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l boyunca kafalarda yer i\u015fgal etmi\u015f ve geli\u015fmeyi engellemi\u015f olan bir kuram, yerle bir edilmi\u015fti. T\u00fcm Avrupa\u2019dan bilginler Paris\u2019e gelerek \u00fcnl\u00fc bilgini laboratuvar\u0131nda ziyaret ettiler ve ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n en yeni sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda ondan bilgi ald\u0131lar.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin Trait\u00e9…<\/em> ile birlikte t\u00fcm yap\u0131tlar\u0131 1864\u2019te Frans\u0131z Bilimler Akademisi taraf\u0131ndan toplu olarak \u0152uvres<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Lavoisier \u0152uvres<\/em>\u2019deki \u201cFilojiston \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler\u201d (1777) adl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle demektedir: \u201cBu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, Stahl\u2019\u0131n filojistonun metaller, k\u00fck\u00fcrt, fosfor, k\u0131saca yanabilen t\u00fcm cisimlerdeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n fantezi bir olgu oldu\u011funu g\u00f6stermek ve yanma ve kalsinleme (metalin \u0131s\u0131t\u0131larak oksitine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi) g\u00f6r\u00fcng\u00fclerini filojistonsuz \u00e7ok daha kolayca a\u00e7\u0131klayabilmekti. G\u00f6r\u00fc\u015flerimin hemen kabul edilebilece\u011fini beklemiyordum. \u0130nsan akl\u0131, \u00e7a\u011f\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerin rahatl\u0131\u011f\u0131na sahiptir ve do\u011fadaki olaylar\u0131n seyrini belirli bir g\u00f6r\u00fc\u015f noktas\u0131ndan inceleyen ki\u015fi, yeni g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00fc\u00e7l\u00fckle var\u0131r. \u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015flerin do\u011frulanmas\u0131 ya da \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesini zamana b\u0131rakmak gerekiyordu.\u201d<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n odak noktas\u0131n\u0131, oksitlenme sorunu ya da o zamanki anlat\u0131mla, metallerin \u201ckalkla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d sorunu olu\u015fturuyordu. \u201cYa\u015fam havas\u0131\u201d ya da \u201cate\u015f maddesi\u201d diye adland\u0131r\u0131lan oksijen, o zamanlar yeni ke\u015ffedilmi\u015fti. Lavoisier \u00f6zel olarak fosforun oksitlenmesini ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla inceledi. Sonunda \u015fu sonuca vard\u0131: \u201c…Her yanma, d\u00fc\u015f\u00fcnsel a\u00e7\u0131dan bir oksitlenme anlam\u0131na gelir ama bir oksitlenme her zaman bir yanma anlam\u0131na gelemez; \u00e7\u00fcnk\u00fc yanma, \u00f6zg\u00fcn anlam\u0131nda, \u0131\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131 yay\u0131m\u0131 olmadan cereyan edemez.\u201d<\/p>\n

Lavoisier, alkol\u00fcn mayalanmas\u0131n\u0131n ve solunumun, \u201cate\u015f g\u00f6r\u00fcng\u00fcs\u00fc olmayan yanma\u201d \u015feklinde kimyasal olaylar oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. Lavoisier akci\u011ferlerde oksijenin, kandaki karbonlu maddeleri oksitleyerek karbondioksit olu\u015fturdu\u011funu ve bu kimyasal oksitlenme s\u00fcreci sonunda \u201chayvansal \u0131s\u0131\u201d olu\u015ftu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Lavoisier \u0131s\u0131 miktar\u0131n\u0131n hayvanlarca solunum sonucu d\u0131\u015far\u0131 verilen karbon dioksit miktar\u0131na oran\u0131n\u0131n, yakla\u015f\u0131k olarak \u0131s\u0131n\u0131n kandil (mum) alevince \u00fcretilen karbon dioksit oran\u0131na e\u015fit oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Buna g\u00f6re s\u0131cakkanl\u0131 varl\u0131klar\u0131n \u0131s\u0131s\u0131, onlar\u0131n yiyeceklerinin yanmas\u0131ndaki kimyasal enerjiden kaynaklan\u0131yordu. Bu da onlara mekanik hareketleri i\u00e7in gerekli enerjiyi sa\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n

Oksitlenme ile yanman\u0131n bu ayr\u0131m\u0131 eskimi\u015ftir. Kimya a\u00e7\u0131s\u0131ndan bug\u00fcn biz \u201cyanma\u201d denince, oksitlenmeden ba\u015fka bir \u015fey anlam\u0131yoruz. Olay ister so\u011fuk, isterse s\u0131cak y\u00fcr\u00fcs\u00fcn durum de\u011fi\u015fmez ve her \u201cyanmada\u201d,\u00a0 bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcng\u00fcs\u00fc olmaz. Lavoisier daha sonralar\u0131 bu ayr\u0131m\u0131 k\u0131smen bir yana b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun solunum konusundaki incelemeleri, bu olay\u0131n yava\u015f bir yanma oldu\u011funu ona kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu, \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 bir g\u00f6zlemdi. A. Seguin\u2019le ortakla\u015fa y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7al\u0131\u015fmada Lavoisier, solunumum, kandaki bir k\u0131s\u0131m karbonun yava\u015f yanmas\u0131 oldu\u011funu, burada \u201cya\u015fam havas\u0131n\u0131n\u201d (yani oksijenin) karbon dioksit haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle hayvansal \u0131s\u0131 \u00fcretildi\u011fini belirtti (1789).<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin ilk ve en \u00f6nemli deneylerinden biri, kalay\u0131n kalkla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkindi. Burada \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu: E\u011fer bu kalkla\u015ft\u0131rmada\u00a0 filojiston a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yorsa, onu yakalayarak tartmak olanakl\u0131 olmal\u0131yd\u0131. Bu ama\u00e7la a\u015fa\u011f\u0131daki deneyi y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kapal\u0131 bir cam kap i\u00e7inde kalay\u0131 eritmi\u015f ve bu s\u0131rada cam balonun a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptam\u0131\u015ft\u0131r. Lavoisier burada, erimi\u015f kalay\u0131n k\u0131smen siyah bir toza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve kab\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan sonra, i\u015flemde kullan\u0131lan kadar havan\u0131n kab\u0131n i\u00e7ine girdi\u011fini g\u00f6zlemi\u015ftir. \u0130\u015flem s\u0131ras\u0131nda, ba\u015flang\u0131\u00e7ta balon i\u00e7inde var olan havan\u0131n yaln\u0131zca be\u015fte birinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptam\u0131\u015f ve daha sonra, kalay\u0131 metal kalk\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015feyin ne oldu\u011fu sorusunu ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonralar\u0131, kalayla birle\u015fen bu hava bile\u015feninin, solunumda kullan\u0131lanlardan farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Lavoisier civa kalk\u0131n\u0131 (civa oksiti) k\u00f6m\u00fcrle kar\u0131\u015ft\u0131rarak bir kap i\u00e7inde \u0131s\u0131tt\u0131. Olu\u015fan gaz\u0131n suda \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu gaz\u0131n i\u00e7inde, yanan bir mumun s\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rerek bunun karbon dioksit oldu\u011funu saptad\u0131. Bu olayda k\u00f6m\u00fcr\u00fcn bir rol\u00fc oldu\u011fu ve filojistonun bir rol oynamad\u0131\u011f\u0131 sonucunu \u00e7\u0131kard\u0131. Metal kalk\u0131ndan olu\u015fan oksijen, k\u00f6m\u00fcrle karbon dioksit olu\u015fturuyor ve metal kalk, metal haline indirgeniyordu.<\/p>\n

Fosforun yanmas\u0131na ili\u015fkin deneylerinde ortamdaki havan\u0131n, her zaman i\u00e7in be\u015fte d\u00f6rd\u00fcn\u00fcn geriye kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, be\u015fte birinin (oksijenin) ise bu s\u0131rada fosforla birle\u015fti\u011fini saptad\u0131. Artakalan gaza (yani azota) o zamanlar \u201csolunamayan hava\u201d deniyordu.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin ba\u015fka bir \u00fcnl\u00fc deneyi, elmas\u0131n yanmas\u0131 \u00fczerine idi. Yakut k\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ate\u015fe direnirken elmas\u0131n g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u015fekilde yok oldu\u011fu bilinmekteyse de halk aras\u0131nda en de\u011ferli ta\u015f olan elmas\u0131n ate\u015ften etkilenmeyece\u011fine, onun bir t\u00fcr Filozof Ta\u015f\u0131 oldu\u011funa inan\u0131l\u0131yordu. Zaman\u0131n b\u00fcy\u00fck prens ve krallar\u0131 ate\u015fin \u00e7e\u015fitli de\u011ferli ta\u015flar \u00fczerine etkisini saptamak \u00fczere \u00e7e\u015fitli deneyler yapt\u0131r\u0131yorlard\u0131. Ama Lavoisier bir fanus i\u00e7indeki elmas\u0131, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir d\u0131\u015fb\u00fckey mercek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla odaklayarak (ate\u015f yard\u0131m\u0131yla de\u011fil) yakt\u0131 ve geride k\u00fcl kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc; olu\u015fan karbon dioksiti toplayarak elmas\u0131n saf karbondan olu\u015ftu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Yapt\u0131\u011f\u0131 bir dizi elmas yakma deneylerinde kulland\u0131\u011f\u0131 elmaslar\u0131 sosyetedeki zengin han\u0131mlardan ba\u011f\u0131\u015f olarak toplam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin kimyasal adland\u0131rmaya (Nomenklat\u00fcr) ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n

Lavoisier temel g\u00f6revinin kimyan\u0131n anla\u015f\u0131labilir bir dile, yeni bir adland\u0131rmaya kavu\u015fturulmas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Kendi \u00e7abas\u0131 ile kurulan bir komisyon, eski simya \u00e7a\u011f\u0131ndan beri de\u011fi\u015fmeden kullan\u0131lagelen simgeleri ele alarak yeniden d\u00fczenlemeyi hedefledi. \u201cKimyan\u0131n ge\u00e7mi\u015ften zincirlerini koparma ve ona analiti\u011fin ger\u00e7ek ruhunu kazand\u0131rma zaman\u0131 gelmi\u015fti.\u201d Herbir kimyasal madde, olu\u015ftu\u011fu elementlere g\u00f6re adland\u0131r\u0131l\u0131r oldu.<\/p>\n

Lavoisier, Guyton de Morveau, Claude-Louis Berthollet (1748-1822) ve Antoine Fran\u00e7ois de Fourcroy (1755-1809) ile birlikte 1787\u2019de M\u00e9thode de Nomenclature Chimique<\/em> (Kimyasal Adland\u0131rma Y\u00f6ntemleri) adl\u0131 eseri yay\u0131nlam\u0131\u015flard\u0131r. Burada Lavoisier \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r: \u201cYa\u015fam havas\u0131n\u0131 biz oksijen (asit olu\u015fturucu) diye adland\u0131rd\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, maddeleri yanma sonucu asit haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr… Yanabilen hava, hidrojen (su olu\u015fturucu) diye nitelenmelidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc o, oksijenle su olu\u015fturur. \u2018K\u00f6t\u00fc hava\u2019 bundan b\u00f6yle \u2018azot\u2019 (\u2018ya\u015fatmaz\u2019 anlam\u0131na) diye adland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc o, hayvanlar\u0131n ya\u015famas\u0131na izin vermez ve zararl\u0131d\u0131r.\u201d \u201cVitriyol asiti\u201d yerine s\u00fclf\u00fcrik asit, \u201chava asiti\u201d yerine karbonik asit ve \u201ckalk\u201d yerine oksit nitelemelerini \u00f6nerdiler. B\u00f6ylece ilk kez kimyasal elementler ve kimyasal bile\u015fiklerin ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve ilk kez asitler, bazlar ve tuzlar tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Lavoisier yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrmektedir: \u201cMetalik bile\u015fikler, ate\u015f ve havayla birlikte etkile\u015fmeye b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda metalik parlakl\u0131klar\u0131n\u0131 yitiriyor, a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 art\u0131yor ve topraks\u0131 bir bi\u00e7im kazan\u0131yorlard\u0131. Bu durumda onlar, t\u0131pk\u0131 asitler gibi, biri her birinde ortak olan temel maddeden ve di\u011feri kendine \u00f6zg\u00fc olan bir maddeden olu\u015fuyorlard\u0131. Bu nedenle onlar\u0131 ortak temel bir maddeden t\u00fcretilecek bir cins isim alt\u0131nda toplamal\u0131yd\u0131k ve onlar i\u00e7in \u2018oksit\u2019 ad\u0131n\u0131 se\u00e7tik.\u201d<\/p>\n

Yanma sonucu artakalan havay\u0131 Lavoisier \u00f6nce \u201catmosfer zehiri\u201d (mofette atmosph\u00e9rique<\/em>) diye, sonra da \u201cya\u015fatmayan\u201d anlam\u0131na \u201caz\u00f4te\u201d (azot) diye adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1790\u2019da ise Jean-Antoine Claude Chaptal (1756-1832) ona \u201cnitrojen\u201d (nitrogen) demi\u015ftir. Lavoisier oksijene \u00f6nceleri \u201csaf hava\u201d demi\u015ftir. Frans\u0131z kimyac\u0131 ve hekimi Jean-Antoine Claude Chaptal (1756-1832) ise bunu \u201cg\u00fcher\u00e7ile olu\u015fturan\u201d anlam\u0131na \u201cnitrogene\u201d diye adland\u0131rm\u0131\u015f ve Latince\u2019ye de \u201cnitrogenium<\/em>\u201d diye ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

\u201cSaf hava\u201d i\u00e7in Marie Jean Antoine Condorcet (1743-1794) 1782\u2019de \u201cya\u015fam havas\u0131\u201d (vital air) terimini \u00f6nermi\u015ftir. Ama Lavoisier ona daha sonra \u201casitle\u015ftirici ilke\u201d (principe oxigine) demi\u015f, sonunda da \u201casit olu\u015fturucu\u201d anlam\u0131na \u201coksijen\u201d (oxygene) diye adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6m\u00fcr, fosfor, k\u00fck\u00fcrt vb. gibi pek \u00e7ok yanma olaylar\u0131nda asit \u00f6zelli\u011fi g\u00f6steren gazlar olu\u015ftu\u011fundan Lavoisier, t\u00fcm asitlerin oksijen i\u00e7ermesi gerekti\u011fini san\u0131yordu ve buna ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcncesi uzun s\u00fcre kabul g\u00f6rd\u00fc. Ancak daha sonra kimi asitlerin (\u00f6rne\u011fin tuz asidi, HCl) oksijen i\u00e7ermedikleri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin, \u201cphlogiston\u201d teriminin yanl\u0131\u015f kullan\u0131m\u0131 \u00fczerine ba\u015fl\u0131ca sald\u0131r\u0131s\u0131, 1785 yaz\u0131nda Acad\u00e9mie\u2019ye sundu\u011fu R\u00e9flexions sur le phlogistique<\/em> (Filojiston \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler) ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makalesinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Burada Lavoisier yaln\u0131zca bir kuram\u0131n de\u011fil, ortak \u201cphlogiston\u201d terimini payla\u015fan bir dizi kuram\u0131n hatalar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Lavoisier\u2019nin temel kan\u0131tlar\u0131, tersini yanl\u0131\u015flayarak do\u011frulamaya (olmayana ergi; reductio ad absurdum<\/em> ) dayal\u0131 idi.<\/p>\n

\"\"
Lavoisier, kar\u0131s\u0131 Marie Anne Pierette Paulze ile<\/figcaption><\/figure>\n

Anlamlar\u0131 a\u00e7\u0131k bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olmayan s\u00f6zc\u00fcklerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n o zamanki yayg\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Frans\u0131z filozofu rahip Bonnot de Condillac (1714-1780) taraf\u0131ndan k\u0131nanm\u0131\u015ft\u0131. Condillac\u2019\u0131n Logique<\/em> (Mant\u0131k) (1780) adl\u0131 eserine Lavoisier \u00e7ok de\u011fer vermi\u015f ve 1787 tarihli M\u00e9thode de nomenclature chimique<\/em>\u2019te ve 1789 tarihli Trait\u00e9 \u00e9l\u00e9mentaire de Chimie<\/em>\u2019de ondan fazlaca al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Condillac, \u2018kendine \u00f6zg\u00fc bilim dilini\u2019 (un jargon scientifique) kullanarak ba\u015fkalar\u0131n\u0131 yoldan \u00e7\u0131karan ki\u015filerden s\u00f6z etmi\u015f ve \u2018bilimlerin geli\u015fiminin t\u00fcm\u00fcyle onlar\u0131n dilindeki geli\u015fmeye ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

M\u00e9thode…<\/em>\u2019un d\u00f6rt ortak yazar\u0131, kapak sayfas\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fck (k\u0131dem) s\u0131ras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131n yay\u0131m y\u0131l\u0131 olan 1787\u2019de Guyton 50, Lavoisier 44, Berthollet 39 ve Fourcroy da 32 ya\u015f\u0131nda idi. Bu kimyac\u0131lar ilk a\u015famada adland\u0131rmay\u0131 reformlamak i\u00e7in de\u011fil de yeni oksijen kuram\u0131na destek veren Lavoisier\u2019nin denemelerini incelemek i\u00e7in bir araya geldiler. Bir zamanlar filojiston kuram\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen bir destek\u00e7isi olmu\u015f olan Guyton, ancak Berthollet ve Fourcroy\u2019un oksijen kuram\u0131na d\u00f6nmelerinden sonra bu kurama g\u00f6n\u00fcl vermi\u015ftir. Ger\u00e7i Guyton Dijon Akademisi\u2019nde \u00f6nemli bir ki\u015filik idiyse de onun ta\u015frada ya\u015famas\u0131 olgusu, herhangi bir Frans\u0131z i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir zay\u0131fl\u0131kt\u0131 ve Guyton, bu d\u00f6rt kimyac\u0131dan Acad\u00e9mie des Sciences\u2019\u0131n \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ilmemi\u015f olan tek ki\u015fi idi. Di\u011ferleri aras\u0131ndaki b\u00f6yle de\u011ferlendirmelerden \u015fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ki, d\u00f6rt kimyac\u0131n\u0131n kimyasal adland\u0131rma alan\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finde ba\u015fkan, Guyton\u2019dan \u00e7ok Lavoisier idi.<\/p>\n

K\u00fctlenin Korunumu Yasas\u0131\u2019n\u0131n ortaya konmas\u0131 (1787)<\/strong><\/p>\n

18. y\u00fczy\u0131lda bilim insanlar\u0131 h\u00e2l\u00e2, t\u00fcm madd\u00ee nesnelerin hava, su, ate\u015f ve topraktan yap\u0131land\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin, Aristoteles kaynakl\u0131 d\u00f6rt element (\u00f6\u011fe) kuram\u0131na inan\u0131yorlard\u0131. Lavoisier, kimyasal de\u011fi\u015fim s\u0131ras\u0131nda k\u00fctlenin yoktan var edilemeyece\u011fini ya da varken yok edilemeyece\u011fini, kapal\u0131 bir kap i\u00e7inde fosforu yakarak ve k\u0131rm\u0131z\u0131 civa oksidi (HgO) kavurarak deneysel yolla kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n

Lavoisier teraziyi yayg\u0131n bi\u00e7imde kullanm\u0131\u015ft\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, terazilerle olduk\u00e7a do\u011fru \u00f6l\u00e7\u00fcmler yap\u0131labiliyordu. Lavoisier\u2019n\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in Jean Nicolas Fortin (1750-1831) taraf\u0131ndan yap\u0131lan terazi, maksimum 600 g tartarken 5 mg\u2019l\u0131k bir duyarl\u0131\u011fa sahipti. Lavoisier\u2019nin bildirilerinde yaln\u0131zca deney betimlemeleri de\u011fil, ayr\u0131ca da deneyden \u00f6nce ve sonraki a\u011f\u0131rl\u0131k verileri ve bunlardan \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7lar yer almaktayd\u0131. Lavoisier kimyasal bile\u015fiklerdeki k\u00fctle miktarlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fi konusunda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201c…Hi\u00e7bir \u015fey ne yapay ne de do\u011fal i\u015flemlerle yeniden yarat\u0131lmaz. \u015eu temel yasa ortaya at\u0131labilir ki, her bir i\u015flemde madde niceli\u011fi i\u015flemden \u00f6nce ve sonra ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir ve temel maddelerin niteli\u011fi ayn\u0131d\u0131r; yaln\u0131zca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve de\u011fi\u015fen bi\u00e7imler vard\u0131r.\u201d Bu bilgi modern nicel kimyan\u0131n temeli olmu\u015f ve daha sonra, kimyasal tepkimelerde \u201cK\u00fctlenin Korunumu Yasas\u0131\u201d olarak nitelenmi\u015ftir.<\/p>\n

D\u00f6rt Element Kuram\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi<\/strong><\/p>\n

Lavoisier havan\u0131n bir element olmay\u0131p oksijen ile azotun bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 oldu\u011funu ve suyun da bir element olmay\u0131p oksijen ile hidrojenden olu\u015fan bir bile\u015fik oldu\u011funu saptayarak d\u00f6rt element kuram\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Cavendish, hidrojenin yak\u0131lmas\u0131nda su olu\u015ftu\u011funu g\u00f6zlemi\u015f, ama onun bile\u015fimini saptayamam\u0131\u015ft\u0131. Bu sorunu Lavoisier a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Cavendish\u2019in bildirilerinden yola \u00e7\u0131karak, suyu olu\u015fturacak oksijen\/hidrojen oran\u0131n\u0131 1\/2 olarak saptam\u0131\u015f, olu\u015fan suyun ar\u0131 su oldu\u011funu belirlemi\u015ftir. Buna g\u00f6re su, basit bir madde, temel bir \u00f6\u011fe olamazd\u0131 ve bir bile\u015fik olmal\u0131yd\u0131. Daha sonra Lavoisier suyu yeniden bile\u015fenlerine ay\u0131rabilmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda \u00f6zellikle \u015fu deneyi ilgin\u00e7tir: Lavoisier\u2019ye g\u00f6re bir metal ve sudan metal oksit \u00fcretilebilir ve bunun yan\u0131 s\u0131ra da hidrojen elde edilebilirdi. Bu ama\u00e7la k\u0131zg\u0131n bir t\u00fcfek namlusu i\u00e7inden su ge\u00e7irmi\u015ftir. Bu s\u0131rada su par\u00e7alan\u0131yor ve demir oksitlenerek hafif manyetik olan siyah demir oksite (Fe3<\/sub>O4<\/sub>) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. B\u00f6ylece borunun i\u00e7 k\u0131sm\u0131 giderek daral\u0131yor ve ayn\u0131 zamanda da hidrojen olu\u015fuyordu. Su buhar\u0131 yerine hidrojen g\u00f6nderildi\u011finde ise demir oksit gerisin geriye tekrar indirgenerek su olu\u015fuyordu: 3 Fe + 4 H2<\/sub>O \u2194 Fe3<\/sub>O4<\/sub> + 4 H2<\/sub>. Sa\u011fa do\u011fru olan tepkimeyle elde edilen hidrojen gaz\u0131, u\u00e7ma balonunun doldurulmas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lavoisier\u2019nin bu y\u00f6ntemi pahal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyorduysa da daha temiz hidrojen \u00fcretti\u011finden, \u00f6zellikle Napol\u00e9on ordusundaki asker\u00ee hava balonlar\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Elementler listesinin haz\u0131rlanmas\u0131<\/strong><\/p>\n

Lavoisier Trait\u00e9…<\/em>\u2019de o zaman\u0131n bilgileri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir elementler listesi vermi\u015ftir. Bu listede \u00fc\u00e7 gaz [oksijen (oxig\u00e8ne), azot (az\u00f4te), hidrojen (hidrog\u00e8ne)]; \u00fc\u00e7 ametal (k\u00fck\u00fcrt, fosfor, karbon); oksijen i\u00e7erdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fit asit k\u00f6k\u00fc\/radikali [klorlu (muriatik) k\u00f6k, fluorlu k\u00f6k, borlu k\u00f6k); on yedi metal (antimon, g\u00fcm\u00fc\u015f, arsenik, bizmut, kobalt, bak\u0131r, kalay, demir, manganez, civa, molibden, nikel, alt\u0131n, platin, kur\u015fun, tunsten, \u00e7inko); o zamanlar hen\u00fcz ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olan, bilinmeyen elementlerin oksit ya da hidroksitlerinden olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve topraks\u0131 tuz haline ge\u00e7ebilen be\u015f \u00e7e\u015fit \u201calkali toprak\u201d [kire\u00e7\/tebe\u015fir (\u2192kalsiyum karbonat), magnezya (\u2192magnezyum oksit), barit (\u2192baryum s\u00fclfat), kil\/al\u00fcmina (\u2192al\u00fcminyum oksit), \u00e7akmakta\u015f\u0131\/silis (\u2192silisyum dioksit)]; son olarak da \u201c\u0131\u015f\u0131k maddesi\u201d (lumin\u00e8re) ve \u201c\u0131s\u0131 maddesi\u201d (calorique), elementler olarak yer almakta, ama \u00f6rne\u011fin sodyum, potasyum… gibi alkali metaller yer almamakta idi. Lavoisier \u201c\u0131\u015f\u0131k\u201d ve \u201c\u0131s\u0131\u201dn\u0131n, t\u0131pk\u0131 gazlar gibi kimyasal tepkimeler s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden bu nedenle onlara hidrojen, oksijen ve azot gibi ilk grup elementler i\u00e7inde yer vermi\u015ftir. Buradaki \u201c\u0131s\u0131\u201d (kalorik) elementi, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda maddesel do\u011fada kabul ediliyordu ve bu d\u00f6nemin en ba\u015f\u0131 \u00e7eken ve ayn\u0131 zamanda en tipik yan\u0131lg\u0131s\u0131 olarak Lavoisier\u2019nin bizzat y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 filojiston kuram\u0131n\u0131n bir kal\u0131nt\u0131s\u0131 idi. Lavoisier t\u00fcm gazlar\u0131n \u201ccalorique\u201d i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Lavoisier bu konuda \u015funlar\u0131 der: \u201cI\u015f\u0131k, \u0131s\u0131 maddesinin bir modifikasyonu ya da \u0131s\u0131 maddesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bir modifikasyonu mudur ? … Biz \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, \u0131s\u0131 maddesinden ay\u0131rt edece\u011fiz. I\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131 maddesi ortak \u00f6zelliklere sahiptir ve onlar kimi ko\u015fullarda hemen hemen ayn\u0131 t\u00fcr haline birle\u015firler ve k\u0131smen ayn\u0131 etkileri g\u00f6sterirler\u201d.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin genel adland\u0131rma \u015femas\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131ndan iki hafta sonra Guyton, Acad\u00e9mie\u2019nin \u00f6zel bir toplant\u0131s\u0131nda, \u00f6nerilen yeni adland\u0131rman\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 sergileyen bir makale sundu. Guyton, \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 ile kendisinin basit maddelerin (corps simples) adland\u0131rmas\u0131na \u00f6zel bir dikkat harcad\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlardan kimilerinin adlar\u0131, bu elementleri i\u00e7eren bile\u015fiklerin adlar\u0131 i\u00e7inde yer alacakt\u0131.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin sonu<\/strong><\/p>\n

Lavoisier, 28 ya\u015f\u0131nda iken 1771 y\u0131l\u0131 Aral\u0131k ay\u0131nda, \u201cF\u00e9rm\u00e9 g\u00e9n\u00e9ral\u201din kendisi gibi genel vergi m\u00fcltezimlerinden birinin k\u0131z\u0131 olan 13 ya\u015f\u0131ndaki Marie Anne Pierette Paulze ile evlendi. Paulze, getirdi\u011fi y\u00fckl\u00fc drahoma ile Lavoisier\u2019nin mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirdi. \u00c7ocuklar\u0131 olmad\u0131. Latince ve \u0130ngilizce bilen, ayr\u0131ca da g\u00fczel resim yapan Paulze, Lavoisier\u2019nin sad\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 olarak onun deney notlar\u0131n\u0131 tuttu, bak\u0131r levhalar \u00fczerine alet \u00e7izimlerini yapt\u0131 [Lavoisier\u2019nin \u00fcnl\u00fc eseri Trait\u00e9…<\/em>\u2019deki toplam 13 adet bak\u0131r levha resim, \u00fcnl\u00fc ressam Jacques-Louis David\u2019in (1748-1825) bir \u00f6\u011frencisi olan Paulze taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olup \u201cPaulze Lavoisier\u201d diye imzal\u0131d\u0131r], Lavoisier\u2019nin yararland\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce ba\u015fvuru metinlerini Frans\u0131zca\u2019ya \u00e7evirdi, Lavoisier\u2019nin \u00f6\u011fretisinin propagandas\u0131n\u0131 yapt\u0131 ve evlerine, Paris\u2019te bilim insanlar\u0131n\u0131n ve amat\u00f6rlerin u\u011frak yeri haline getirecek d\u00fczeni verdi. Frans\u0131z devrimcilerinin ilk ba\u015fta el koydu\u011fu Lavoisier\u2019nin mallar\u0131, daha sonra e\u015finin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dava sonucunda, kocas\u0131n\u0131n haks\u0131z yere h\u00fck\u00fcm giydi\u011fi karar\u0131 verilerek Paulze\u2019ye geri verilmi\u015ftir. Paulze, 1805 y\u0131l\u0131nda eski e\u015finin ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mak ko\u015fuluyla \u0130ngiliz fizik\u00e7i Kont Rumford (Benjamin Thompson) (1753-1814) ile evlenmi\u015f, \u201cMme Lavoisier de Rumford\u201d ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve d\u00f6rt y\u0131l evli kald\u0131ktan sonra Rumford\u2019dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Fourcroy, 1785\u2019te Frans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ilmi\u015f, ba\u015f\u0131ndan beri Frans\u0131z Devrimi\u2019ni desteklemi\u015f, Eyl\u00fcl 1792\u2019den itibaren aktif politikaya ge\u00e7erek Jakobenlere kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Arkada\u015f\u0131 olan b\u00fcy\u00fck kimyac\u0131 Lavoisier\u2019nin 8 May\u0131s 1794 tarihindeki idam\u0131nda rol\u00fc bulundu\u011fu sav\u0131, bug\u00fcne dek tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kimya tarih\u00e7isi Hermann Kopp (1817-1892), Fourcroy\u2019un, Lavoisier\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u201cLa chimie fran\u00e7aise\u201d (Frans\u0131z kimyas\u0131) ad\u0131 alt\u0131nda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n ve o d\u00f6nem kimyas\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin yaln\u0131zca Lavoisier\u2019ye ait oldu\u011funun do\u011fru olmay\u0131p t\u00fcm Frans\u0131z kimyac\u0131lara ait oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde oldu\u011funu ve Lavoisier\u2019nin idam\u0131nda Fourcroy\u2019un pay\u0131 oldu\u011funun kan\u0131tlanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. \u0130mparator Napol\u00e9on Bonaparte\u2019\u0131n (\u0130mp. 1804-1814) Fourcroy\u2019a soyluluk unvan\u0131 vermesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Fourcroy, 1809 y\u0131l\u0131nda fel\u00e7 inmesi sonucu \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Lavoisier\u2019nin sonunu getiren, B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z Devrimi\u2019nin liderlerinden Jean-Paul Marat\u2019n\u0131n (1743-1793) kini olmu\u015ftur. Bilimsel konularla da ilgilenen Marat, 1780 y\u0131l\u0131nda Ate\u015f \u00dczerine Fiziksel Ara\u015ft\u0131rmalar<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir kitap yazd\u0131. Lavoisier bu eserde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015fleri ele\u015ftirdi ve aralar\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131. Devrim s\u0131ras\u0131nda Lavoisier barut komisyonunun sorumlu \u00fcyesi idi ve Devrim\u2019den bir s\u00fcre \u00f6nce \u00fcnl\u00fc Bastille Hapishanesi\u2019ne bir miktar barut depolanm\u0131\u015ft\u0131. Lavoisier\u2019nin Devrim s\u0131ras\u0131nda Bastille\u2019i basan yurtseverleri havaya u\u00e7urmak i\u00e7in bu barutu kas\u0131tl\u0131 ve planl\u0131 olarak depolad\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Marat 1793\u2019te bir suikast sonucu ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirirken, Lavoisier 8 May\u0131s 1974\u2019te giyotinde can verdi. Robespierre (1758-1794) ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki devrim y\u00f6netimi taraf\u0131ndan yolsuzlukla su\u00e7lanarak 8 May\u0131s 1794\u2019de Paris\u2019te giyotinle idam edildi. Mahkeme salonundakiler Lavoisier\u2019nin idam\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca, yarg\u0131\u00e7 Antoine Quentin Fouquier-Tinville\u2019in (1746-1795) verdi\u011fi \u015fu kararl\u0131 yan\u0131t, tarihe ge\u00e7mi\u015ftir:<\/p>\n

\u201cLa R\u00e9publique n\u2019a pas besoin de savants!\u201d (Cumhuriyet\u2019in bilginlere gereksinimi yoktur!)<\/p>\n

Bu s\u00f6zlerin ard\u0131ndaki temel fikir, yeni \u201cr\u00e9gime\u201d ile birlikte temiz bir sayfa a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve hortumculu\u011fun l\u00e2netlenmesi olarak yorumlanmal\u0131d\u0131r. \u0130nfaz\u0131n ard\u0131ndan, yine \u00fcnl\u00fc bir bilgin olan Joseph-Louis Lagrange\u2019\u0131n (1736-1813) s\u00f6zleri, Lavoisier\u2019nin bilime olan katk\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetliyordu: \u201cKafas\u0131n\u0131n kesilmesi bir saniye s\u00fcrd\u00fc. Oysa onun gibi bir kafan\u0131n daha yeti\u015fmesi i\u00e7in y\u00fczy\u0131ldan fazla zaman gerekir!\u201d Lavoisier\u2019nin cesedi ve kesik kafas\u0131, toplu bir mezara at\u0131ld\u0131. Halk homurdan\u0131yordu. Ni\u00e7in devrimin cellatlar\u0131 onu, sevilen bilgini hedef alm\u0131\u015ft\u0131? Fransa, kendi en b\u00fcy\u00fck evlatlar\u0131n\u0131, kendi d\u00e2hilerini, kendi bilim adamlar\u0131n\u0131 z\u0131vanadan \u00e7\u0131km\u0131\u015fcas\u0131na devrime kurban olarak sunabilir miydi?<\/p>\n

Lavoisier Jakobenlerin elinde idam edilmi\u015fti. Gerek\u00e7e, kendine \u00e7\u0131kar sa\u011flamas\u0131 idi. Lavoisier devrimden \u00f6nce Fransa\u2019n\u0131n en varl\u0131kl\u0131 vatanda\u015flar\u0131ndan biriydi. Y\u0131ll\u0131k geliri o zamanlar 150.000 Livre idi. K\u00fc\u00e7\u00fck bir memur ise 1000 Livre\u2019lik y\u0131ll\u0131k geliri memnunlukla kar\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz Lavoisier basit bir vergi kesimcisinden \u00e7ok daha farkl\u0131 \u00f6zellikte bir ki\u015fiydi. O, en y\u00fcksek d\u00fczeyde sayg\u0131 duyulan bir bilgin, \u00fcnl\u00fc \u201cAcad\u00e9mie Fran\u00e7aise\u201din y\u00f6neticisi, \u00e7ok say\u0131da komisyonun onur \u00fcyesi, bilimin g\u00f6zdesi, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f kimyac\u0131s\u0131 ve \u201c\u00e7a\u011fda\u015f kimyan\u0131n babas\u0131\u201d idi.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Z. Tez, Bilimde ve Sanayide Kimya Tarihi, Nobel Yay\u0131n Da\u011f\u0131t\u0131m, Ankara (2000).<\/p>\n

2) M. P. Crosland, Kimya Dili \u00dczerine Tarihsel \u0130ncelemeler (\u00c7ev. ve notl.: Z. Tez), Nobel Yay\u0131n Da\u011f\u0131t\u0131m, Ankara (2000).<\/p>\n

3) Z.Tez, \u201cGiyotin Alt\u0131nda Bir Kimyac\u0131: Lavoisier\u201d, Bilim Tarihi, 7, 13-20 (1992).<\/p>\n

4) M. R. G\u00fcneli, \u201c18. Y\u00fczy\u0131l Kimya Biliminin Geli\u015fiminde Flojiston Teorisinin Terk Edili\u015fi ve Lavoisier\u2019in Getirdi\u011fi Yeniliklerin Bilimsel D\u00fc\u015f\u00fcnce Do\u011frultusunda \u0130ncelenmesi\u201d, Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f YL tezi, \u0130\u00dc Sosyal Bil. Enst. Felsefe ABD, \u0130stanbul (2004).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lavoisier kimyasal bile\u015fiklerdeki k\u00fctle miktarlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fi konusunda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201cHi\u00e7bir \u015fey ne yapay ne de do\u011fal i\u015flemlerle yeniden yarat\u0131lmaz. \u015eu temel yasa ortaya at\u0131labilir ki, her bir i\u015flemde madde niceli\u011fi i\u015flemden \u00f6nce ve sonra ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir ve temel maddelerin niteli\u011fi ayn\u0131d\u0131r; yaln\u0131zca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve de\u011fi\u015fen bi\u00e7imler vard\u0131r.\u201d Bu bilgi modern nicel kimyan\u0131n temeli olmu\u015f ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":65,"featured_media":21891,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[51,1464,22,222],"tags":[206,321,2655],"class_list":["post-21889","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-13-sayi","category-dosya","category-kimya","category-tarih","tag-bilim-tarihi","tag-kimya","tag-lavoisier"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t