{"id":22001,"date":"2015-04-01T12:55:21","date_gmt":"2015-04-01T09:55:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=22001"},"modified":"2018-03-19T13:00:08","modified_gmt":"2018-03-19T10:00:08","slug":"yoksa-sapiens-dunyaya-karsi-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/04\/01\/yoksa-sapiens-dunyaya-karsi-mi","title":{"rendered":"Yoksa Sapiens D\u00fcnya\u2019ya kar\u015f\u0131 m\u0131?"},"content":{"rendered":"

70 bin y\u0131l \u00f6nce, Homo Sapiens hala Afrika\u2019n\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde kendi i\u015fiyle me\u015fgul olan \u00f6nemsiz bir hayvand\u0131. \u0130lerleyen bin y\u0131llarda kendisini t\u00fcm gezegenin efendisi ve ekosistemin ba\u015f belas\u0131na \u00e7evirecek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bug\u00fcn ise tanr\u0131 haline gelmenin, sadece ebedi gen\u00e7li\u011fin de\u011fil, yaratmak ve yok etmek gibi ilahi becerileri de ele ge\u00e7irmenin de arifesinde.\u201d <\/em><\/p>\n

Kitab\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmadan \u00f6nce tipik bir \u201c\u00e7a\u011flar \u00f6ncesinden modern d\u00fcnyaya\u201d kurgusuyla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Yuval Noah Harari hakk\u0131nda biraz internet ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131mda, onun yery\u00fcz\u00fc ile ilgili klasik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m. Kendisinin yazarl\u0131kla birlikte olduk\u00e7a ilgi \u00e7ekici zevkleri var. Konu ile ilgili olarak, University of Oxford\u2019dan doktoral\u0131 ve d\u00fcnya tarihi ve makro s\u00fcre\u00e7ler alan\u0131nda uzman. Otuz dile \u00e7evrilmi\u015f, asl\u0131 \u0130branice olan bu kitap \u00fclkesinde de en \u00e7ok okunanlar aras\u0131nda. \u201cHomo sapiens ve di\u011fer hayvanlar aras\u0131ndaki temel fark nedir? Adaletin bir tarihi var m\u0131? \u0130nsanlar i\u00e7inde bulunduklar\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7le mutlu olmaya ne kadar yak\u0131n?\u201d gibi pek \u00e7ok temel soruya farkl\u0131 ve detayl\u0131 oldu\u011fu kadar incelikli de bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getiriyor.<\/p>\n

D\u00f6rt b\u00f6l\u00fcme ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu kitab\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde besinlerdeki \u00e7e\u015fitli\u011fin t\u00fcrler \u00fczerindeki evrim s\u00fcrecini tetikledi\u011finin \u00fczerinde duran yazar, \u00f6zellikle ate\u015fin bu noktadaki \u00f6nemine vurgu yapm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc ate\u015fin kontrol\u00fc daha sonra olacaklar\u0131n habercisiydi.<\/p>\n

Sapienslerin ate\u015f sayesinde atalar\u0131ndan daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7eneleri ve di\u015fleri oldu. Onlar ate\u015fi kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenince hem itaatkar, hem de potansiyel olarak s\u0131n\u0131rs\u0131z bir g\u00fcce kavu\u015ftular. Kartallar\u0131n aksine insanlar bir ate\u015fi ne zaman ve nerede yakabileceklerine karar verebiliyor ve ate\u015fi pek \u00e7ok farkl\u0131 ama\u00e7 i\u00e7in kullanabiliyorlard\u0131. En \u00f6nemlisiyse ate\u015fin g\u00fcc\u00fc insan\u0131n yap\u0131s\u0131na, v\u00fccut bi\u00e7imine ve g\u00fcc\u00fcn ba\u011fl\u0131 de\u011fildi. Tek bir insan \u00e7akmakta\u015f\u0131yla veya yanan bir \u00e7ubukla birka\u00e7 saat i\u00e7inde koca bir orman\u0131 yakabiliyordu. Bu inan\u0131lmaz bir g\u00fc\u00e7t\u00fc ve t\u00fcr\u00fcn say\u0131s\u0131 h\u0131zla artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bilim insanlar\u0131 70 bin y\u0131l \u00f6nce onlar\u0131n Avrasya\u2019ya da\u011f\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Yazar tam da bu noktada iki teoriyi a\u00e7\u0131klamaya koyuluyor: \u0130lk teori olan \u201c\u0131rk kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 teorisi\u201d \u00e7ekim, seks ve kar\u0131\u015f\u0131ma dayal\u0131 bir hikaye anlat\u0131r. Buna g\u00f6re Afrikal\u0131 g\u00f6\u00e7menler d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131k\u00e7a di\u011fer insan topluluklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar ve bug\u00fcnk\u00fc insanlar da bu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n sonunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131lar. Do\u011fu Asya\u2019ya ula\u015fan Sapiens de benzer \u015fekilde oradaki yerli Erectus\u2019la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar, dolay\u0131s\u0131yla \u00c7inliler ve Koreliler bu teoriye g\u00f6re Sapiens ve Erectus\u2019un kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u201cYerine Ge\u00e7me Teorisi\u201d ba\u015fka bir kurguya de\u011finir: Bu teoriye g\u00f6re Sapiens ve di\u011fer insanlar\u0131n anatomileri farkl\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden \u00e7iftle\u015fmeleri imkanl\u0131 g\u00f6z\u00fckm\u00fcyordu. Aralar\u0131ndaki genetik u\u00e7urumdan dolay\u0131 bu iki t\u00fcr birbirlerinden tamamen ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak var oldular ve Neandertaller \u00f6l\u00fcnce\/ \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce genleri de onlarla birlikte yok oldu. E\u011fer ger\u00e7ek bu \u015fekildeyse g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n soyu 70 bin y\u0131l \u00f6nce G\u00fcney Afrika\u2019ya dayan\u0131yor. Bu \u00e7\u0131kar\u0131m siyasi a\u00e7\u0131dan patlamaya haz\u0131r bir bomba gibidir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk teorilerine malzeme sa\u011flamaktad\u0131r. \u00d6te yandan modern Ortado\u011fu ve Avrupa insan\u0131 DNA\u2019s\u0131n\u0131n y\u00fczde 1 ila 4\u2019\u00fcn\u00fcn Neandertal DNA\u2019s\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u015eimdi Neandertallerin veya Denisoval\u0131lar\u0131n Homo sapiens <\/em>ile birlikte hayatta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal edin. Pek \u00e7ok farkl\u0131 insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yan yana hayatta kald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada nas\u0131l k\u00fclt\u00fcrler toplumlar ve politik yap\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kard\u0131? \u00d6rne\u011fin dini inan\u00e7lar nas\u0131l geli\u015firdi? Dini kitaplar Adem ile Havva\u2019n\u0131n Neandertallerin atas\u0131 oldu\u011funu mu s\u00f6ylerdi? Kuran <\/em>cennette t\u00fcr\u00fc ne olursa olsun t\u00fcm insanlar i\u00e7in mi yer ay\u0131r\u0131rd\u0131? Neandertaller Roma lejyonlar\u0131nda, ya da \u00c7in imparatorlu\u011funun geni\u015f b\u00fcrokrasisinde hizmet verebilirler miydi? Karl Marx t\u00fcm t\u00fcrlerin i\u015f\u00e7ilerinin birle\u015fmesini mi \u00f6nerirdi? Ge\u00e7ti\u011fimiz binlerce y\u0131l boyunca tek t\u00fcr olmaya o kadar al\u0131\u015ft\u0131k ki, belki de bizim i\u00e7in di\u011fer ihtimalleri hayal etmek \u00e7ok g\u00fc\u00e7.<\/p>\n

Yazar \u201cBili\u015fsel Devrim\u201d sayesinde efsanelerin, mitlerin, tanr\u0131lar\u0131n ve dinlerin ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Sapiens art\u0131k hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi, dokunamad\u0131\u011f\u0131 veya koklayamad\u0131\u011f\u0131 varl\u0131klar hakk\u0131nda konu\u015fabiliyor. Sadece Homo sapiens<\/em>\u2019in var olmayan \u015feyler hakk\u0131nda konu\u015fabildi\u011fi iddias\u0131 herkes\u00e7e kabul g\u00f6rebilecek bir \u00f6nerme. Bir maymunu cennetteki s\u0131n\u0131rs\u0131z muzla kand\u0131rarak elindeki muzu asla alamazs\u0131n\u0131z. \u00d6te yandan e\u011fer zaman\u0131n\u0131z\u0131 var olmayan koruyucu ruhlara dua etmekle ge\u00e7irirseniz g\u0131da toplamak, sava\u015fmak ve \u00fcremek gibi \u015feyler i\u00e7in kullan\u0131lacak zaman\u0131 bo\u015fa harcam\u0131\u015f olmaz m\u0131s\u0131n\u0131z? Homo sapiens bu kritik e\u015fi\u011fi a\u015f\u0131p, on binlerce ki\u015fiden olu\u015fan \u015fehirler ve milyonlarca insan\u0131 y\u00f6neten imparatorluklar\u0131 kurmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Bunun s\u0131rr\u0131 muhtemelen kurgunun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yd\u0131. Ortak bir mite inanan \u00e7ok say\u0131da yabanc\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015fbirli\u011fi yapabilirler. Devlet ortak milli mitler taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenir. Kendi aram\u0131zda, sadece fiziksel olarak var olan \u015feylerden, \u00f6rne\u011fin nehirlerden, a\u011fa\u00e7lardan ve aslanlardan bahsedebilseydik e\u011fer, devletlerin, kiliselerin ve hukuk sistemlerinin kurulmas\u0131n\u0131n ne kadar zor olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n

Avc\u0131 toplay\u0131c\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131, b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye ve mevsimden mevsime ciddi \u015fekilde de\u011fi\u015firdi ama genel olarak kendilerinden sonra gelen \u00e7o\u011fu k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn, \u00e7oban\u0131n, i\u015f\u00e7inin ve ofis \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131ndan daha konforlu ve \u00f6d\u00fcllendiriciydi. Ev i\u015fleri daha azd\u0131. Y\u0131kayacak bula\u015f\u0131klar\u0131, s\u00fcp\u00fcrecek hal\u0131lar\u0131, silinecek parkeleri ve \u00f6denecek faturalar\u0131 yoktu.<\/p>\n

Kitap Paraguay\u2019da 1960\u2019larda ya\u015fam\u0131\u015f Ache toplulu\u011fundan, Sungir \u00e7ocuklar\u0131na dek pek \u00e7ok co\u011frafyaya dokunmu\u015f. \u00c7evre felaketlerinin insan fakt\u00f6rl\u00fc etkilerini \u00fc\u00e7 a\u015famaya ay\u0131rarak ilk iki dalgay\u0131 avc\u0131 toplay\u0131c\u0131larla \u00e7ift\u00e7ilerin yay\u0131lmas\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015f. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sanayi faaliyetlerinin sebep oldu\u011fu etkenler oldu\u011funu belirtmi\u015f. Kitapta atalar\u0131m\u0131z\u0131n da esasen do\u011fayla uyum i\u00e7inde ya\u015famad\u0131\u011f\u0131; homo sapiens\u2019in en \u00e7ok bitki ve hayvan \u00e7e\u015fidini ortadan kald\u0131ran t\u00fcr olma rekorunu elinde bulundurdu\u011fu \u00fczerine \u00e7arp\u0131c\u0131 tespitler var. \u0130nsanlar\u0131n do\u011faya ettiklerinden daha fazla haberi olsayd\u0131, bu denli so\u011fukkanl\u0131 olamayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen yazar, ayn\u0131 zamanda iyimser. Bense g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne kadar \u00e7ok t\u00fcr\u00fc ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fumuzu bilmemizin, h\u00e2l\u00e2 hayatta olanlar\u0131 korumak i\u00e7in maksimum \u00f6zeni g\u00f6stermemiz i\u00e7in yeterli bir sebep olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fclerek g\u00f6zlemliyorum.<\/p>\n

Evrim DNA sarmallar\u0131n\u0131n kopyalanmas\u0131n\u0131 hedefler. Bir t\u00fcr\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131 DNA kopyalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu perspektifle her zaman bin kopya y\u00fcz kopyadan iyidir. \u0130\u015fte bu tar\u0131m devriminin de \u00f6z\u00fcd\u00fcr: Daha \u00e7ok say\u0131da insan\u0131 daha k\u00f6t\u00fc ko\u015fullar alt\u0131nda da olsa hayatta tutmak. Kimse tar\u0131m devrimini veya insanlar\u0131n tah\u0131llara ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmesini kurgulamam\u0131\u015ft\u0131. Mideyi daha iyi doldurmak ve g\u00fcvenli\u011fi peki\u015ftirmek amac\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015f \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcnen bir dizi karar y\u00fcz\u00fcnden avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131lar art\u0131k kavurucu g\u00fcne\u015f alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak yerine, klimal\u0131 alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda. Tar\u0131m devriminin ilk dini sonucu bitkileri ve hayvanlar\u0131 e\u015fit bir \u00fcyeden metaya \u00e7evirmektir. Tavuklardan ineklere bu s\u00fcre\u00e7te bir\u00e7ok hayvan \u00e7abas\u0131z yem bulma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda eli k\u0131rba\u00e7l\u0131 maymunlar\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131na girdi. Krallar\u0131n ve peygamberlerin kendilerini \u00e7oban olarak g\u00f6stermesi ve bir \u00e7oban\u0131n s\u00fcr\u00fcs\u00fcne \u00f6zen g\u00f6sterdi\u011fi gibi halk\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterece\u011fini iddia etmesi tesad\u00fcf de\u011fildir. \u0130nsanlar hayali d\u00fczenler yarat\u0131p yaz\u0131y\u0131 icat ettiler ve bu ikisi biyolojik miras\u0131m\u0131z\u0131n bo\u015f b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerleri doldurdu. Normalde hi\u00e7bir hayvan ait oldu\u011fu t\u00fcr\u00fcn tamam\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re hareket etmez. Bu karde\u015flik ne yaz\u0131k ki evrensel de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u00e2l\u00e2 \u201conlar\u201d var. Modern ekonomi her ko\u015fulda doymak bilmeyen Gargantua gibi her ko\u015fulda t\u00fcketerek h\u0131zla \u015fi\u015fmanlamaya devam ediyor. D\u00fcnya Homo sapiens<\/em>\u2019in isteklerine uygun hale getirildik\u00e7e t\u00fcrler, habitatlar yok oluyor ve ye\u015fil mavi gezegenimiz plastik bir al\u0131\u015fveri\u015f merkezine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. \u015eu an d\u00fcnya \u00fczerinde 80 bin z\u00fcrafaya kar\u015f\u0131l\u0131k 1.5 milyar inek var. \u0130nsanl\u0131k ger\u00e7ekten d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015f durumda.<\/p>\n

Biyokimyasal sistemimiz mutluluk seviyelerimizi g\u00f6rece sabit tutuyor. Yery\u00fcz\u00fcnde bu denli olumsuzluk varken hala umutla loto oynamam\u0131z da pek \u00e2l\u00e2 evrimin bir sonucudur.<\/p>\n

– Hayvanlardan Tanr\u0131lara Sapiens – \u0130nsan T\u00fcr\u00fcn\u00fcn K\u0131sa Bir Tarihi, Yuval Noah Harari, \u00c7ev. Ertu\u011frul Gen\u00e7, Kolektif Kitap, 2015<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

70 bin y\u0131l \u00f6nce, Homo Sapiens hala Afrika\u2019n\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde kendi i\u015fiyle me\u015fgul olan \u00f6nemsiz bir hayvand\u0131. \u0130lerleyen bin y\u0131llarda kendisini t\u00fcm gezegenin efendisi ve ekosistemin ba\u015f belas\u0131na \u00e7evirecek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bug\u00fcn ise tanr\u0131 haline gelmenin, sadece ebedi gen\u00e7li\u011fin de\u011fil, yaratmak ve yok etmek gibi ilahi becerileri de ele ge\u00e7irmenin de arifesinde.\u201d Kitab\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmadan […]<\/p>\n","protected":false},"author":587,"featured_media":22002,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[171,32,511],"tags":[200,497,2665,2666],"class_list":["post-22001","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-134-sayi","category-evrim","category-yayin-dunyasi","tag-evrim","tag-homo-sapiens","tag-sapiens","tag-yuval-noah-harari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t