{"id":22017,"date":"2015-04-01T13:26:54","date_gmt":"2015-04-01T10:26:54","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=22017"},"modified":"2018-03-19T15:29:55","modified_gmt":"2018-03-19T12:29:55","slug":"amerikanin-yukselisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/04\/01\/amerikanin-yukselisi","title":{"rendered":"Amerika’n\u0131n y\u00fckseli\u015fi"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnden bug\u00fcne Amerikan tarihi<\/strong><\/p>\n

Bundan 600 y\u0131l \u00f6nce Avrupa’n\u0131n bug\u00fcn olan konumu hakk\u0131nda tahmin y\u00fcr\u00fctmek imkans\u0131zd\u0131. Avrupa, Asya ve Afrika’n\u0131n fakir kom\u015fusu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Fakat feodal ekonomi sisteminin geli\u015fmesiyle zenginle\u015fen Avrupal\u0131lar d\u00f6nem \u015fartlar\u0131yla “devrim” denilebilecek i\u015fler ba\u015fard\u0131lar. R\u00f6nesans ve co\u011frafi ke\u015fifler gibi. Bir\u00e7ok tarih\u00e7i co\u011frafi ke\u015fifleri r\u00f6nesans\u0131n devam\u0131 olarak nitelendirir.Bunu s\u00f6ylemek zor. Geli\u015fen feodal ekonomi ister istemez bu sonucu do\u011furacakt\u0131. R\u00f6nesans\u0131 bir uyanma,insan\u0131n kendini farketmesi olarak nitelendirirsek;co\u011frafi ke\u015fifler kral\u0131n siyasi erkte yerini korumak istemesi ve t\u00fcccarlar\u0131n politik erkte kendilerine yer edinmek istemleriyle ba\u015flam\u0131\u015f ke\u015fiflerdir.<\/p>\n

Co\u011frafi ke\u015fifleri ba\u015flatan Portekizlerdi.Portekizliler ticaretin \u00e7ok para getirdiklerini farkettikleri anda haritac\u0131l\u0131\u011fa ve teknolojik geli\u015fmelere yat\u0131r\u0131m yapmaya ba\u015flad\u0131lar.Portekiz prensi olan Gemici Henry yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve Bartolomeu Dias, Vasco de Gama gibi denizcilere ilham kayna\u011f\u0131 oldu. Ekonomik getirileri oldu\u011funu farkeden \u0130spanya da bu rekabete dahil oldu. \u0130spanya’da \u0130zabel ve Ferdinand’\u0131n destekledi\u011fi co\u011frafi ke\u015fifler, pusulan\u0131n \u0130spanya lehine kaymas\u0131na sebep oldu. Kristof Kolomb’un Amerika’y\u0131 ke\u015ffiyle g\u00fcc\u00fc peki\u015fti diyebiliriz. Bu g\u00fc\u00e7 yar\u0131\u015f\u0131 Portekiz ve \u0130spanyollar aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131\u011fa neden oldu. Bu anla\u015fmazl\u0131kta devletler uluslararas\u0131 alanda en yetkili olan ki\u015fiye yani papaya ba\u015fvurdular. Papa iki devlet aras\u0131nda Tordesillas Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayarak d\u00fcnyay\u0131 Portekiz ve \u0130spanyollar aras\u0131nda ikiye b\u00f6ld\u00fc. Bu antla\u015fmaya g\u00f6re bat\u0131y\u0131 \u0130spanyollara do\u011fuyu ise Portekizlilere verdi. Ancak bir istisna olarak Brezilya Portekiz’e, Filipinler ise \u0130spanya’ya verildi. Bug\u00fcn Brezilya’n\u0131n Portekizce di\u011fer G\u00fcney Amerika \u00fclkelerinin \u0130spanyolca konu\u015fmas\u0131n\u0131n nedeni budur. \u0130spanyollar bu \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc dengelemek i\u00e7in h\u0131rsla Amerika’n\u0131n i\u00e7lerini ke\u015ffetmeye ba\u015flad\u0131lar. \u0130spanyol fatihleri Aztek ve \u0130nka uygarl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamen yok ettiler.Heykel ve s\u00fcs e\u015fyalar\u0131n\u0131 eriterek alt\u0131na \u00e7evirdiler. Ke\u015ffedilen bu yerdeki halk i\u00e7in sonu\u00e7lar felaket oldu. Avrupa’dan getirilen veba, tifo gibi hastal\u0131klara ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olmayan halk yok oldu.<\/p>\n

Portekizin varis b\u0131rakmay\u0131\u015f\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen \u0130spanyol Kral\u0131 II. Felipe taht \u00fczerinde hak iddia ederek ba\u015fa ge\u00e7ti. \u0130spanya art\u0131k ba\u015fat g\u00fc\u00e7 konumundayd\u0131. 15. yyda ba\u015fat g\u00fc\u00e7 olan \u0130spanya’n\u0131n yenilmez armadas\u0131 \u0130ngiliz donanmas\u0131na yenilince, \u0130ngiltere, Fransa ve Hollanda \u0130spanyollar\u0131n Amerikan s\u00f6m\u00fcrgelerini payla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Kendi kolonilerini \u0130spanya’ya kabul ettiren devletler aras\u0131nda payla\u015f\u0131lan yerler aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130ngiltere Hollanda’y\u0131 denizlerde yenerek Kuzey Amerika’dan att\u0131. Di\u011fer rakibi ise Fransayd\u0131. Yedi y\u0131l Sava\u015flar\u0131 ile Fransa’y\u0131 yenen \u0130ngiltere Kuzey Amerika’da tam hakimiyet sa\u011fland\u0131.<\/p>\n

Kuzey Amerika kolonilerinin yap\u0131s\u0131 G\u00fcney Amerika’dan farkl\u0131yd\u0131.Bu insanlar g\u00fcneydekiier gibi para h\u0131rs\u0131yla gelmemi\u015flerdi. \u0130\u015fsizlik ve dinsel bask\u0131lardan kurtulmak rahat bir ya\u015fam s\u00fcrmek amac\u0131yla gemi\u015flerdi. \u00dcstelik art\u0131k monar\u015finin g\u00fcc\u00fc tepelerinde hissedilmiyordu. 13 koloni aras\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fma hareketi ya\u015fan\u0131rken, \u0130ngiltere’nin Yedi Y\u0131l Sava\u015f\u0131’n\u0131n faturas\u0131n\u0131 vergi olarak kolonilere \u00e7\u0131karmak istemesi halk aras\u0131nda huzursuzlu\u011fa neden oldu. Fransa sava\u015f\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 kolonilerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131na yard\u0131m ederek \u00e7\u0131kard\u0131. George Washington \u00f6nderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015fen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan \u0130ngiltere, Amerikan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti.<\/p>\n

Asl\u0131nda Amerika’n\u0131n yeni d\u00fcnya’ya \u00f6nc\u00fcl\u00fck edece\u011fi sinyalleri buradan verilmi\u015fti.Amerika yeni bir d\u00f6nem getiriyordu. Monar\u015finin etkisinden uzak, kilisenin bask\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, s\u00f6m\u00fcrge sisteminin sonunu getirecek bir d\u00f6nemdi. Nitekim A.B.D kendi de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla kendini bir “\u0131\u015f\u0131ldak” olarak nitelendiriyordu.<\/p>\n

Amerikan’\u0131n kendi i\u00e7inde ya\u015fanan geli\u015fmeler de insanl\u0131k tarihini etkiliyordu. \u00d6rne\u011fin; Abraham Lincoln d\u00f6neminde ya\u015fanan Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 siyahlar\u0131n k\u00f6lelikten kurtulmas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda kuzeydeki kapitalizm ile g\u00fcneydeki feodalizmin sava\u015f\u0131yd\u0131. Kuzey’in sava\u015f\u0131 kazanmas\u0131yla ad\u0131m ad\u0131m ekonomide kapitalle\u015fmeye ge\u00e7i\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bir nevi klasik k\u00f6lelikten, modern k\u00f6leli\u011fe ge\u00e7i\u015f sava\u015f\u0131yd\u0131. Bu badire atlad\u0131ld\u0131ktan sonra Amerikan ekonomisi k\u0131tada h\u0131zla geni\u015flemeye ba\u015flad\u0131. Amerika bu geli\u015fmeler i\u00e7in b\u00fct\u00fcn avantaja sahipti.\u00d6ncelikle end\u00fcstrile\u015fme i\u00e7in gerekli olan do\u011fal kaynaklar\u0131 ve gen\u00e7 n\u00fcfusu bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu.Fabrikalara en yeni teknolojiyi getirerek \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131. \u00dcstelik feodal sistem gibi kapal\u0131 bir ekonomik sistemin olmamas\u0131 end\u00fcstriyel alandaki \u00fcretkenli\u011fin hiyerar\u015fik sisteme hizmet etmemesini sa\u011fl\u0131yordu. Amerikan i\u00e7 sava\u015f\u0131yla sava\u015f end\u00fcstrisinde de geli\u015fme ya\u015fand\u0131 ve silah fazlal\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Amerikan ekonomisi farkl\u0131 alanlara da\u011f\u0131ld\u0131 ve ilerleme h\u0131z kazand\u0131. K\u0131tay\u0131 boydan boya saran demiryolunun yap\u0131lmas\u0131, tekstil end\u00fcstrisindeki geli\u015fmeler, maden ekonomisinde h\u0131zla artan ilerleme ve end\u00fcstriyel devrim Amerika’ya ekonomik arenada \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnden bug\u00fcne Amerikan tarihi Bundan 600 y\u0131l \u00f6nce Avrupa’n\u0131n bug\u00fcn olan konumu hakk\u0131nda tahmin y\u00fcr\u00fctmek imkans\u0131zd\u0131. Avrupa, Asya ve Afrika’n\u0131n fakir kom\u015fusu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Fakat feodal ekonomi sisteminin geli\u015fmesiyle zenginle\u015fen Avrupal\u0131lar d\u00f6nem \u015fartlar\u0131yla “devrim” denilebilecek i\u015fler ba\u015fard\u0131lar. R\u00f6nesans ve co\u011frafi ke\u015fifler gibi. Bir\u00e7ok tarih\u00e7i co\u011frafi ke\u015fifleri r\u00f6nesans\u0131n devam\u0131 olarak nitelendirir.Bunu s\u00f6ylemek zor. Geli\u015fen feodal ekonomi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1317,"featured_media":22018,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[171,535,222],"tags":[2671,238],"class_list":["post-22017","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-134-sayi","category-forum","category-tarih","tag-amerikan-tarihi","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t