\u00c7in\u2019in \u015eangay \u015fehrinden biyologlar, daha \u00f6nce Koyun Dolly ve neredeyse iki d\u00fczine t\u00fcr\u00fcn daha kopyaland\u0131\u011f\u0131 tekni\u011fin bir benzerini kullanarak ilk klon primatlar\u0131 yaratt\u0131lar. Bu y\u00f6ntemle \u015fimdiye kadar canl\u0131 primatlar \u00fcretilmesi sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar geli\u015ftirilen bu y\u00f6ntemle \u00fcretilecek ve genetik olarak birbirinin ayn\u0131s\u0131 olacak primatlar\u0131, insanlarda yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen kanser gibi hastal\u0131klar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda model organizma olarak kullanmay\u0131 umuyor. Cell<\/em> dergisinde duyurulan bu yeni teknoloji, CRISPR-Cas9 gibi gen d\u00fczenleme ara\u00e7lar\u0131yla birlikte kullan\u0131larak, genetik olarak tasarlanm\u0131\u015f primat-beyin modellerinin yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131 gibi insanlara \u00f6zg\u00fc hastal\u0131klar\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 da sa\u011flayabilir.<\/p>\n \u015eangay\u2019daki \u00c7in Bilimler Akademisi Sinirbilim Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde (ION) beyin hastal\u0131klar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Xiong Zhi-Qi, klonlama projesinde g\u00f6rev almam\u0131\u015f olsa da \u015f\u00f6yle diyor: \u201cBu makale biyomedikal ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in yeni bir \u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n i\u015faret\u00e7isi.\u201d<\/p>\n Fakat bu yeni teknik kamuoyunda insanlar\u0131n da kopyalanmas\u0131na olanak sa\u011flayabilece\u011fi gibi endi\u015feler de uyand\u0131rabilir. Makalenin yazarlar\u0131ndan ION y\u00f6neticisi Mu-Ming Poo, \u201cTeknik olarak, insan klonlaman\u0131n \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel yok\u201d diyor. Fakat ION\u2019un amac\u0131n\u0131n yaln\u0131zca ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 i\u00e7in insan d\u0131\u015f\u0131ndaki primatlar\u0131 klonlamak oldu\u011funu belirttikten sonra ekliyor: \u201cSadece genetik olarak birbirinin ayn\u0131s\u0131 olan maymunlar \u00fcretmek istiyoruz, tek hedefimiz bu.\u201d<\/p>\n Primatlar \u015fimdiye kadar bir\u00e7ok kez standart klonlama tekni\u011fiyle kopyalanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131, fakat bu hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Bu y\u00f6ntemde don\u00f6r h\u00fccrenin DNA\u2019s\u0131, kendi genetik materyali \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bir ba\u015fka h\u00fccreye enjekte ediliyordu.<\/p>\n Fet\u00fcs h\u00fccreleri kullan\u0131larak 109 klonlanm\u0131\u015f embriyo \u00fcretildi ve bunlar\u0131n neredeyse d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc 21 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 maymuna nakledildi. Sonu\u00e7 olarak 6 hamilelik ger\u00e7ekle\u015fti. \u015eimdi sekiz haftal\u0131k olan Zhong Zhong ve alt\u0131 haftal\u0131k olan Hua Hua adlar\u0131 verilen, iki uzun kuyruklu makak (Macaca fascicularis<\/em>) sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u015fekilde do\u011fmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Poo\u2019nun belirtti\u011fine g\u00f6re, her iki maymun da gayet sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Enstit\u00fcdekiler alt\u0131 klonun daha do\u011fumunu bekliyor.<\/p>\n Portland\u2019daki Oregon Sa\u011fl\u0131k ve Bilim \u00dcniversitesi\u2019nden klonlama uzman\u0131 Shoukhrat Mitalipov, \u00c7inli ekibin takdir edilmesi gerekti\u011fini belirtiyor. 2000\u2019ler boyunca 15.000\u2019den fazla maymun yumurtas\u0131n\u0131n klonlama denemelerinde kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Mitalipov, \u201cBu i\u015fin ne kadar zor oldu\u011funu biliyorum\u201d diyor. Mitalipov\u2019un ekibi, klonlanm\u0131\u015f insan ve maymun embriyolar\u0131ndan k\u00f6k h\u00fccre hatlar\u0131 \u00fcretmeyi ba\u015farm\u0131\u015f olsa da, primat hamilelikleri hi\u00e7 ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f.<\/p>\n \u0130nsan hastal\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in klonlanm\u0131\u015f hayvanlar, klon olmayanlara g\u00f6re \u00e7ok \u00f6nemli avantajlara sahip. La Jolla, Kaliforniya\u2019daki Salk Biyolojik Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden hesaplamal\u0131 sinirbilimci Terry Sejnowski, birbirinin klonu olmayan hayvanlar \u00fczerinde yap\u0131lan deneylerde, deney grubu ve kontrol grubu aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n deney y\u00fcz\u00fcnden mi yoksa genetik varyasyon y\u00fcz\u00fcnden mi oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00e7ok zor oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cKlonlanm\u0131\u015f hayvanlarla \u00e7al\u0131\u015fmak, genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi olduk\u00e7a azalt\u0131yor, b\u00f6ylece daha az hayvana ihtiya\u00e7 duyuluyor\u201d diyor.<\/p>\n Parkinson ara\u015ft\u0131rmalar\u0131<\/strong><\/p>\n Sejnowski\u2019nin belirtti\u011fine g\u00f6re, insanlar\u0131n zihinsel hastal\u0131klar\u0131n\u0131 ve dejeneratif hastal\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in en iyi model primat beyinleri. \u201cMaymunlar\u0131 klonlayabilme becerisi bir\u00e7ok \u00fclkede d\u00fc\u015f\u00fc\u015fte olan primat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 canland\u0131rabilir\u201d diyor Poo. \u201cY\u00fczlerce maymun kullan\u0131larak y\u00fcr\u00fct\u00fclen Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, yaln\u0131zca on adet klonla yap\u0131labilir\u201d diye de ekliyor.<\/p>\n ION\u2019da \u00e7al\u0131\u015fan sinirbilimci Chang Hung-Chun, primat klonlama teknolojisinin yak\u0131n zamanda gen d\u00fczenleme ara\u00e7lar\u0131yla birlikte primat beyinlerinde insan genetik hastal\u0131klar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cGen d\u00fczenleme zaten maymun embriyolar\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor, fakat bu yap\u0131l\u0131rken baz\u0131 h\u00fccreler d\u00fczenlenememi\u015f olabiliyor. Bu da deneyin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 etkiliyor\u201d diyor.<\/p>\n Klonlama y\u00f6ntemiyle, don\u00f6r h\u00fccre yumurtaya enjekte edilmeden \u00f6nce d\u00fczenlenebiliyor. Poo, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l i\u00e7erisinde ilk kez genetik olarak sirkadyen ritim bozukluklar\u0131 ve Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f klon maymunlar\u0131n do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Primat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki bu \u00fcmit veren geli\u015fmelerden sonra, \u015eangay \u015eehri \u201cUluslararas\u0131 Primat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u201d i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fckl\u00fc bir \u00f6denek ay\u0131rmay\u0131 planlamaya ba\u015flad\u0131 ve bu geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 ay i\u00e7erisinde duyurulmas\u0131 bekleniyor. Kurulacak merkezin d\u00fcnyan\u0131n her yerindeki biliminsanlar\u0131 i\u00e7in klonlar \u00fcretmesi planlan\u0131yor. Poo, \u201cBuras\u0131 primat sinirbiliminin CERN\u2019i olacak\u201d diyor, \u201c\u0130la\u00e7 firmalar\u0131, klonlanm\u0131\u015f maymunlar\u0131 ila\u00e7 deneylerinde kullanmak i\u00e7in \u015fimdiden s\u0131raya girmi\u015f haldeler.\u201d<\/p>\n Mitalipov, bir\u00e7ok biyolo\u011fun etik sebeplerden dolay\u0131 bu tekni\u011fi insan klonlamak i\u00e7in kullanmaktan ka\u00e7\u0131naca\u011f\u0131n\u0131, fakat birtak\u0131m \u00f6zel kliniklerde bu tarz denemelerin yap\u0131lma ihtimali oldu\u011fundan endi\u015felendi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n \u00c7in, \u00fcremeye y\u00f6nelik klonlamay\u0131 engelleyen y\u00f6netmeliklere sahip, fakat bu konuda kat\u0131 bir engelleyici yasa bulunmuyor. Ayr\u0131ca \u00f6rne\u011fin k\u00f6k h\u00fccre tedavisine ili\u015fkin kurallar\u0131 uygulama konusunda sicili parlak de\u011fil. ABD gibi di\u011fer \u00fclkeler \u00fcremeye y\u00f6nelik klonlamay\u0131 yasaklam\u0131yorlar bile. Poo, \u201cSadece yasal d\u00fczenlemeler bu tarz durumlar\u0131 engelleyebilir. Kamuoyu bu konuda daha dikkatli olmal\u0131\u201d diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7in\u2019in \u015eangay \u015fehrinden biyologlar, daha \u00f6nce Koyun Dolly ve neredeyse iki d\u00fczine t\u00fcr\u00fcn daha kopyaland\u0131\u011f\u0131 tekni\u011fin bir benzerini kullanarak ilk klon primatlar\u0131 yaratt\u0131lar. Bu y\u00f6ntemle \u015fimdiye kadar canl\u0131 primatlar \u00fcretilmesi sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar geli\u015ftirilen bu y\u00f6ntemle \u00fcretilecek ve genetik olarak birbirinin ayn\u0131s\u0131 olacak primatlar\u0131, insanlarda yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen kanser gibi hastal\u0131klar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda model organizma olarak kullanmay\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":428,"featured_media":22123,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2434,19,21],"tags":[609,2242,644],"class_list":["post-22122","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-169-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-cin","tag-klonlamak","tag-primatlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t