\u0130nsan beyninin yeti\u015fkinlik d\u00f6neminde de yeni sinir h\u00fccreleri \u00fcretmeye devam etti\u011finin ke\u015ffedilmesi, sinirbilimi alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir dogmay\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Ancak, bu sinir h\u00fccrelerinin davran\u0131\u015fsal ve kavramsal a\u00e7\u0131dan rol\u00fc h\u00e2l\u00e2 tam bilinmemekte. Cell Press dergisinde yay\u0131mlanan makalede, Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden uzmanlar bu kapsamda geni\u015f bir ara\u015ft\u0131rma yaparak, beynin \u201chipokamp\u00fcs\u201d adl\u0131 \u00f6\u011frenme ve haf\u0131zada rol oynayan k\u0131sm\u0131nda olu\u015fan yeni sinir h\u00fccrelerini etkileyen \u00e7evresel fakt\u00f6rleri inceledi.
\nUzmanlar yazd\u0131klar\u0131 makalede, bu sinir h\u00fccrelerinin olu\u015fumunun hayvan ve insanlar\u0131n, \u00e7evrelerine, d\u00fcnyada olu\u015fan de\u011fi\u015fimlere uyum sa\u011flamada nas\u0131l bir katk\u0131s\u0131 olabilece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131lar. Makalede, bu fikirlerini test etmek i\u00e7in do\u011fal sistemler geli\u015ftirmeyi savunuyorlar, \u00f6rne\u011fin laboratuvar kemirgenlerini daha do\u011fal ve sosyal olan bar\u0131nak d\u00fczeneklerinde ya\u015fatarak, sosyal stat\u00fc gibi durumlar\u0131n beyinde yeni sinir h\u00fccresi olu\u015fum miktar\u0131 \u00fczerine etkilerini incelemeyi ama\u00e7l\u0131yorlar.
\nUzmanlar, yeni sinir h\u00fccrelerinin, hipokamp\u00fcs\u00fcn \u00e7evreye uyum sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaya hizmet etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteler. Bireylerin stresli olaylardan uzakla\u015f\u0131p kendilerini \u00f6d\u00fcllendirmeye y\u00f6nelik olaylar\u0131 tecr\u00fcbe etmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, kendi beyinlerini en iyi hale getirmelerine yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini belirtiyorlar. Ancak, yeti\u015fkin bireyin beyninde olu\u015fan sinir h\u00fccrelerinin adaptasyondaki rol\u00fcn\u00fc anlamak i\u00e7in daha do\u011fal deneysel \u015fartlar alt\u0131nda incelemeler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyorlar.
\nYeti\u015fkin memelilerin beyinleri \u00fczerinde, \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkisi oldu\u011fu bilgisi, son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde kesinle\u015fmi\u015fti. Bunla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bask\u0131, yenilgi, avc\u0131dan korku, uykusuzluk gibi stres fakt\u00f6rlerinin beynin hipokamp\u00fcs k\u0131sm\u0131ndaki sinir h\u00fccresi say\u0131s\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6sterilmi\u015fti. Buna kar\u015f\u0131n, fiziksel egzersizler, e\u015fle\u015fme gibi canl\u0131n\u0131n kendi yarar\u0131na olan \u00f6d\u00fcllendirmeye y\u00f6nelik olaylar\u0131n, hipokamp\u00fcsteki sinir h\u00fccresi \u00fcretimini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 da biliniyor.
\nYeti\u015fkinlik d\u00f6neminde yeni sinir h\u00fccrelerinin olu\u015fumunun davran\u0131\u015fsal ve kavramsal olarak \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 var. Yeti\u015fkin sinir h\u00fccresi olu\u015fumunun strese ba\u011fl\u0131 olarak bask\u0131lanmas\u0131 durumu, hipokamp\u00fcse ba\u011fl\u0131 kavramsal g\u00f6revlerin, \u00f6rne\u011fin konumsal y\u00f6n bulma veya objeleri haf\u0131zada tutma gibi, yerine tam getirilemeyi\u015fiyle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca stese ba\u011fl\u0131 olaylar\u0131n, hipokamp\u00fcs merkezli anksiyeteye benzeyen davran\u0131\u015flar\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. \u00d6d\u00fcl merkezli, yani canl\u0131n\u0131n yarar\u0131na olan olaylar\u0131n hipokamp\u00fcs taraf\u0131ndan y\u00f6netilen kavramsal g\u00f6revlerdeki performans\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131, anksiyeteye benzeyen davran\u0131\u015flar\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.
\nHer ne kadar biliminsanlar\u0131 g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131daki hareketlerin beyni yeti\u015fkinken bile de\u011fi\u015ftirdi\u011fi konusunda anla\u015fsa da, yeni olu\u015fan n\u00f6ronlar\u0131n canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 adaptasyondaki \u00f6nem konusunda baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar ya\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin literat\u00fcrde, belirli deneysel ko\u015fullar alt\u0131nda \u00fcretilen n\u00f6ronlar\u0131n belirli deneyimleri hat\u0131rlama konusunda m\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu, yoksa gelecekte \u00e7evresel adaptasyonlara olanak sa\u011flayan daha yal\u0131n, sade yeni sinir h\u00fccrelerinin mi \u00fcretildi\u011fi konusunda kar\u0131\u015f\u0131k veriler var.
\nPrinceton \u00dcniversitesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yeni sinir h\u00fccresi olu\u015fumundaki stese ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerin hayatta kalmaya dair geli\u015fime katk\u0131s\u0131 olabilece\u011fi fikrini \u00f6neriyor. Anksiyetenin art\u0131\u015f\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma performans\u0131n\u0131n azal\u0131\u015f\u0131yla, g\u00fcvenli\u011fi art\u0131rmak \u00f6ncelikli hale gelecek ve kavramsal g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirmekten uzakla\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u00d6te yandan, yarar \u00fczerine davran\u0131\u015flar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 yeni sinir h\u00fccresi olu\u015fumunu artt\u0131racak ve bu sayede anksiyetede d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olup, ara\u015ft\u0131rma performans\u0131nda art\u0131\u015f olacak, sonu\u00e7 olarak da \u00fcretken bir canl\u0131 olarak daha ba\u015far\u0131l\u0131 olunacakt\u0131r.
\nGene Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden psikoloji ve sinirbilim alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir profes\u00f6r, ge\u00e7mi\u015fin gelece\u011fi tahmin etmek i\u00e7in en iyi y\u00f6ntem oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesinden yola \u00e7\u0131karak, stres modelli beynin stresli bir \u00e7evreye daha uyumlu cevaplar \u00fcretebilece\u011fini ve yarar, \u00f6d\u00fcl \u00fczerine modelli beynin daha d\u00fc\u015f\u00fck stresli ve daha fazla m\u00fckafatl\u0131 bir \u00e7evrede ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
\nAncak, canl\u0131n\u0131n zarar\u0131na olan deneyimler, yarar\u0131na olan deneyimleri hem nicelik hem de nitelik olarak ge\u00e7erse, sistem bir patlama noktas\u0131na ula\u015f\u0131r ve sonu\u00e7ta uyumsuz bir \u00e7\u0131kt\u0131 elde edilir. \u00d6rne\u011fin, tekrarlanan stres yeni sinir h\u00fccresi \u00fcretimini azalt\u0131r ve sonunda y\u00fcksek anksiyete ve depresif semptomlar ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00f6yle bir senaryo patolojik durum alt\u0131nda birle\u015ftirilerek de\u011ferlendirilebilir ve tekrarlanan travmatik strese maruz kalan insanlar\u0131n deneyimlerine benzer veriler elde edilebilir.
\nSinir h\u00fccresi olu\u015fumu \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7o\u011fu kontroll\u00fc laboratuvar ortam\u0131nda ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, elde edilen verilerin ger\u00e7ek hayattaki verilerle paralelli\u011fi belirsiz kalmaktad\u0131r. T\u00fcplerden, haznelerden ve bir a\u00e7\u0131k alandan olu\u015fan g\u00f6rsel bar\u0131nak sisteminin kullan\u0131m\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara farelerin vah\u015fi do\u011fada do\u011fal olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 dominant hiyerar\u015fileri olu\u015fturma imk\u00e2n\u0131 sunmaktad\u0131r, bu sayede sosyal ya\u015fant\u0131s\u0131nda yer alan stres fakt\u00f6rleri, \u00f6d\u00fcller ve kavramsal geli\u015fmeler gibi durumlar laboratuvarda taklit edilebilmektedir. Bu daha ger\u00e7ek\u00e7i ortam sayesinde, yeti\u015fkin sinir h\u00fccreleri do\u011fumu s\u00fcrecindeki bireysel farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlenebilmi\u015f, dominant erkek farelerdeki yeni sinir h\u00fccresi \u00fcretiminin bir alt seviyedeki ba\u011f\u0131ml\u0131 farelere g\u00f6re daha fazla oldu\u011fu tespit edilebilmi\u015ftir. Laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hayvanlardan elde edilen verileri bir \u00fcst seviyeye ta\u015f\u0131yarak bu ortamdaki karma\u015f\u0131k sosyal ili\u015fkileri incelemek, bireysel \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerine insanlara dair veriler elde etmede daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7larla tespitler yapabilmeyi sa\u011flayacakt\u0131r. <\/p>\n
\u00c7eviren: Selen \u00d6zkan Kaynak:<\/strong> http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2015\/02\/150221192244.htm<\/p>\n Orijinal kaynak:<\/strong> Maya Opendak, Elizabeth Gould, \u201cAdult neurogenesis: a substrate for experience-dependent change\u201d, Trends in Cognitive Sciences, 2015; DOI:10.1016\/j.tics.2015.01.001<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130nsan beyninin yeti\u015fkinlik d\u00f6neminde de yeni sinir h\u00fccreleri \u00fcretmeye devam etti\u011finin ke\u015ffedilmesi, sinirbilimi alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir dogmay\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Ancak, bu sinir h\u00fccrelerinin davran\u0131\u015fsal ve kavramsal a\u00e7\u0131dan rol\u00fc h\u00e2l\u00e2 tam bilinmemekte. Cell Press dergisinde yay\u0131mlanan makalede, Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden uzmanlar bu kapsamda geni\u015f bir ara\u015ft\u0131rma yaparak, beynin \u201chipokamp\u00fcs\u201d adl\u0131 \u00f6\u011frenme ve haf\u0131zada rol oynayan k\u0131sm\u0131nda olu\u015fan yeni […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2216,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,35],"tags":[],"class_list":["post-2215","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-noroloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n\u0130T\u00dc Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik Blm<\/strong><\/em><\/p>\n