\u00c7eviren: Yusuf \u00d6ngel<\/p>\n
Bize do\u011fumunu, ya\u015fam\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00f6lece\u011fini anlatan y\u0131ld\u0131z bizim G\u00fcne\u015f\u2019imiz. Bize \u00f6zelliklerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131, \u00f6rne\u011fin boyutunu, k\u00fctlesini, g\u00fcne\u015f lekelerini, parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ekirde\u011finde s\u00fcren \u00f6fkeli sava\u015f\u0131 anlat\u0131yor. Sonra gelece\u011fe uzan\u0131yor, onu bekleyen sondan k\u0131rm\u0131z\u0131 devler ve beyaz c\u00fccelerle birlikte s\u00f6z ediyor.<\/em><\/p>\n – Ba\u015flamadan \u00f6nce okuyucular\u0131m\u0131za, s\u0131radan bir y\u0131ld\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, biricik G\u00fcne\u015f\u2019imiz oldu\u011funuzu s\u00f6ylemeliyim. Bizi k\u0131rmay\u0131p s\u00f6yle\u015fiye kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/em><\/strong><\/p>\n – Rica ederim de, daha koyu bir g\u00f6zl\u00fck takman\u0131z\u0131 \u00f6nerebilir miyim?<\/p>\n \u00a0– Evet, b\u00f6ylesi daha iyi oldu, te\u015fekk\u00fcr ederim. Bildi\u011fim kadar\u0131yla, yakla\u015f\u0131k on milyar y\u0131l \u00f6nce b\u00fcy\u00fck bir hidrojen gaz\u0131 bulutundan \u015fekillendiniz. Do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, hayal meyal hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m ge\u00e7mi\u015fime \u015f\u00f6yle bir bak\u0131nca \u00e7o\u011funlukla karanl\u0131k bir bo\u015fluk g\u00f6r\u00fcyorum. Hidrojen, biraz helyum ve daha a\u011f\u0131r bir dizi element, uzayda \u00e7\u00f6ldeki g\u00f6lc\u00fckler misali binlerce \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 boyunca da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u00a0– Bu maddenin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sizi bir araya getirdi\u011fi do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, ba\u015flang\u0131\u00e7ta atomlar\u0131m, yuvarlak bir da\u011f zirvesinden kaymaya ba\u015flayan kayak\u00e7\u0131lar gibi \u00e7ok nazik \u00e7eki\u015fler hissetti. Hayatta bir y\u00f6n edinmenin mutlulu\u011fu i\u00e7inde, fakat ba\u015flar\u0131na neyin gelmekte oldu\u011fundan tamamen bihaber, tan\u0131mlanamayan bir merkeze do\u011fru sakince kaymaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n \u00a0– Sonra ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Bu milyonlarca y\u0131l s\u00fcrd\u00fc fakat sonunda sakinlik yitip gitti. Daha \u00f6nce nadiren rastlanan atomlar aras\u0131ndaki \u00e7arp\u0131\u015fmalar, ola\u011fan hale geldi. Atomlar, merkezi bulmak i\u00e7in kavga ediyor gibiydi ve bir zamanlar\u0131n engin bulutu daral\u0131yor, eski standartlar\u0131ma g\u00f6re olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck bir boyut al\u0131yordu. Merkezin yak\u0131n\u0131ndaki her \u015fey \u0131s\u0131n\u0131yordu ve \u00e7arp\u0131\u015fmalar o kadar s\u0131kla\u015ft\u0131 ki, m\u00fckemmel bir \u015fey oldu.<\/p>\n \u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n – K\u0131zarmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u00a0– S\u0131cak oldu\u011fu i\u00e7in mi k\u0131zard\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ate\u015fteki ma\u015fa gibi\u2026<\/p>\n \u00a0– S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n nedeni atomlar aras\u0131ndaki \u00e7arp\u0131\u015fma m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Neden, atomlar\u0131n h\u0131z\u0131yd\u0131. Bir \u015fey ne kadar s\u0131cak olursa atomlar\u0131 veya molek\u00fclleri o kadar h\u0131zl\u0131 hareket ediyordur. Is\u0131y\u0131, h\u0131z\u0131n ortalama \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak d\u00fc\u015f\u00fcn. Atomlar ve molek\u00fcller merkeze yak\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman uzun s\u00fcredir h\u0131zlanmakla kalmam\u0131\u015flard\u0131, madde bir araya topland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u00fctle\u00e7ekim alan\u0131 da g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti, bu y\u00fczden molek\u00fcller resmen ilerliyordu.<\/p>\n \u00a0– Yani herhangi s\u0131cak bir cisim gibi k\u0131zarmaya ba\u015flad\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n – \u0130nan\u0131lmaz bir \u015feydi. I\u015f\u0131k karanl\u0131\u011f\u0131 kaplamaya ba\u015flad\u0131 ve yak\u0131nlardaki t\u00fcm atomlar ve molek\u00fcller heyecan duyuyorlard\u0131. Geni\u015f bulutun girdap gibi d\u00f6nen bir diske d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fck. Disk b\u00fcz\u00fclmeye devam ettik\u00e7e d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zlanmaya zorluyordu.<\/p>\n \u00a0– Bu a\u00e7\u0131sal momentumun korunumu mudur?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, t\u0131pk\u0131 bir buz patencisinin kollar\u0131n\u0131 kendine \u00e7ekmesi gibi. Kollar\u0131n\u0131 v\u00fccuduna \u00e7ektik\u00e7e, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc h\u0131zlan\u0131r. Ancak ben kendimi \u00e7ok fazla bir arada tutamad\u0131m ve bu y\u00fczden kopan par\u00e7alar \u00e7evremdeki y\u00f6r\u00fcngeye oturdu.<\/p>\n \u00a0– Gezegenler mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Tam \u00fcst\u00fcne bast\u0131n\u0131z. \u00dcstelik J\u00fcpiter a\u00e7\u0131sal momentumun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 ald\u0131. Asl\u0131nda J\u00fcpiter\u2019inkine benzer durumlar olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r ve Evren\u2019deki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n en az yar\u0131s\u0131, s\u0131rf bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7ift y\u0131ld\u0131zd\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Demek istedi\u011finiz, e\u011fer bir y\u0131ld\u0131z varsa, onun etraf\u0131nda ba\u015fka bir y\u0131ld\u0131z veya gezegen de vard\u0131r. Bu da bir\u00e7ok gezegen oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.<\/em><\/strong><\/p>\n – Kesinlikle \u00f6yle.<\/p>\n \u00a0– Daha sonra ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Y\u00fckselen \u0131s\u0131 giderek daha da yo\u011funla\u015ft\u0131, fakat k\u00fctle\u00e7ekimi aman vermiyordu. Gittik\u00e7e daha da yo\u011fun bir k\u00fcre halini al\u0131yorduk. Olacaklar\u0131n habercisiymi\u015f\u00e7esine, titrek bir \u0131\u015f\u0131k bir orada bir burada, derken mucizev\u00ee ve bizi tamamen gafil avlayan bir s\u00fcrece hayranl\u0131k i\u00e7inde tan\u0131k olduk.<\/p>\n \u00a0– Ne oluyordu peki?<\/em><\/strong><\/p>\n – Merkezimiz o kadar \u0131s\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 ki, elektronlar, hidrojen atomlar\u0131ndan kopar\u0131ld\u0131lar, arkalar\u0131nda \u00e7\u0131plak protonlar b\u0131rakarak. Elektronlar \u015foktayd\u0131, \u0131\u015f\u0131k g\u00f6zlerini k\u00f6r etmi\u015fti ve protonlar\u0131 tutmaya \u00e7al\u0131\u015farak etrafta d\u00f6rt d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131, fakat boyuna elleri bo\u015f kal\u0131yordu. D\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse, her t\u00fcr mucizeye tan\u0131k oldu\u011fumuz i\u00e7in ge\u00e7ici bir sersemlik halindeydik. Bir\u00e7ok\u00a0 molek\u00fcl, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak plazmayla ili\u015fkili olan sonsuz enerji taraf\u0131ndan olu\u015fturuluyor ve yok ediliyordu ve i\u015fte o an olan oldu, ba\u015fta bir burada bir orada belirdi\u011fini s\u00f6yledi\u011fim alevler s\u0131cak k\u00fcrenin merkezinin her yerinde g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u00a0– Yani?<\/em><\/strong><\/p>\n – F\u00fczyon. Hidrojen, helyuma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu ve her helyum atomunun olu\u015fumuyla enerji uzay bo\u015flu\u011funa sal\u0131n\u0131yordu. Asl\u0131nda d\u0131\u015far\u0131, merkezin d\u0131\u015f\u0131na sal\u0131nan enerji o kadar \u00e7oktu ki, radyasyon bas\u0131nc\u0131 dedi\u011finiz a\u015f\u0131r\u0131 miktarda b\u00fcy\u00fck bir bas\u0131n\u00e7 yaratt\u0131. Bir y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7inde s\u00fcrekli \u00f6fkeli bir sava\u015f vard\u0131r; kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fan radyasyon bas\u0131nc\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru iti\u015fine kar\u015f\u0131l\u0131k tam \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6rmek isteyen k\u00fctle\u00e7ekimin i\u00e7e do\u011fru \u00e7eki\u015fi. Bu g\u00fc\u00e7ler \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olabilirler.<\/p>\n – \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn g\u00fcc\u00fc tahrip edecek kadar b\u00fcy\u00fck olabilir. Sizin a\u00e7\u0131n\u0131zdan, ne kadar b\u00fcy\u00fck?<\/em><\/strong><\/p>\n – Yer\u00e7ekimine kar\u015f\u0131 koyabilecek kadar b\u00fcy\u00fck. S\u00f6z konusu radyasyonun d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru olan bas\u0131nc\u0131 nihayetinde k\u00fctle\u00e7ekimin i\u00e7e do\u011fru \u00e7eki\u015fini dengeledi ve bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Yakla\u015f\u0131k on milyar y\u0131ld\u0131r bar\u0131\u015f dolu bir dengedeyiz.<\/p>\n \u00a0– G\u00f6rkemli bir do\u011fumunuz olmu\u015f. Adeta, siyah bir buluttan \u0131\u015f\u0131ldayan bir y\u0131ld\u0131za metamorfoz (ba\u015fkala\u015fma) ge\u00e7irmi\u015fsiniz.<\/em><\/strong><\/p>\n – Metamorfoz, kumlar\u0131n\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6l\u00fc olu\u015fturmas\u0131 gibi bir do\u011fa olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00a0– T\u00fcm bunlara ra\u011fmen, olanlar\u0131 can s\u0131k\u0131c\u0131 buluyor musunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ruh halime g\u00f6re de\u011fi\u015fir.<\/p>\n \u00a0– Ya\u015fam istatistiklerinizi g\u00f6zden ge\u00e7irmemin sak\u0131ncas\u0131 yoktur umar\u0131m?<\/em><\/strong><\/p>\n – \u00a0Hay hay.<\/p>\n \u00a0– 2 x 1030 <\/sup>kiloluk bir k\u00fctleniz var. Bunu di\u011fer g\u00f6kcisimleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n – Yakla\u015f\u0131k olarak, D\u00fcnya\u2019n\u0131n k\u00fctlesinin 300.000 ya da J\u00fcpiter\u2019inkinin bin kat\u0131 kadard\u0131r. Ayr\u0131ca yakla\u015f\u0131k bir milyon alt\u0131 y\u00fcz bin km \u00e7ap\u0131nday\u0131m.<\/p>\n \u00a0– Parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n da 4<\/em><\/strong> x 1026<\/sup> watt oldu\u011fu notunu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fcm defterime. Bunu a\u00e7\u0131klaman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n – Y\u0131ld\u0131z parlakl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcc\u00fc ifade eden bir ba\u015fka s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. Sizin 100 watt\u2019l\u0131k ampullerinizin -g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla s\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz- sadece 100 watt g\u00fcc\u00fcnde parlakl\u0131\u011f\u0131 var; ben ise ondan, trilyon kere trilyon kattan fazla parla\u011f\u0131m. Sizin n\u00f6trino do\u011fru bir a\u00e7\u0131klama getirmi\u015f.<\/p>\n \u00a0– Anlad\u0131m, peki kendi ekseninizde mi d\u00f6n\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, bir tur yakla\u015f\u0131k bir ay s\u00fcr\u00fcyor. Bu s\u00fcre, bir devrim yapmak i\u00e7in, ekvator b\u00f6lgemde biraz daha k\u0131sad\u0131r.<\/p>\n \u00a0– \u00c7ok s\u0131cak oldu\u011funuzu s\u00f6ylemi\u015ftiniz de, ne kadar s\u0131caktan s\u00f6z ediyoruz burada?<\/em><\/strong><\/p>\n – Merkezdeki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131m yakla\u015f\u0131k 15 milyon derece fakat y\u00fczeyimin, yani g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz k\u0131sm\u0131m\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 6000 derecedir.<\/p>\n \u00a0– Yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131z enerjinin tamam\u0131, maddenin enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden meydana geliyor, do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Do\u011fru.<\/p>\n \u00a0– O halde, gitgide k\u00fctle kayb\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve her ge\u00e7en g\u00fcn daha da k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz yerinde bir varsay\u0131m m\u0131d\u0131r?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, ama endi\u015felenmeyin. Saniyede yakla\u015f\u0131k be\u015f milyon ton kayb\u0131m oluyor. Bu da y\u0131lda alt\u0131 \u00fcst\u00fc yakla\u015f\u0131k 150 trilyon ton yapar.<\/p>\n \u00a0– Alt\u0131 \u00fcst\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n – On milenyum ya\u015famak, k\u00fctlemin milyarda birinden az\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor, inan bana idare edebilirim. Asl\u0131na bakarsan giderlerimden daha fazlas\u0131n\u0131 al\u0131yorum. Bana inanarak etraf\u0131mda y\u00f6r\u00fcngeye giren t\u00fcm gezegenlerimi, harika kuyrukluy\u0131ld\u0131z ve asteroitlerimi ve tabii ki bu s\u00f6yle\u015fi bir yana, d\u00fcnyadaki g\u00f6r\u00fclmemi\u015f maskaral\u0131klar\u0131 g\u00f6zetleme imk\u00e2n\u0131 buluyorum.<\/p>\n \u00a0– Enerjinizin yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu kesin. G\u00f6r\u00fcnen o ki, manyetik bir taraf\u0131n\u0131z da var.<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, gezegenleriniz gibi, devinimi olan \u00e7o\u011fu \u015feyin manyetik alan\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Neden peki?<\/em><\/strong><\/p>\n – T\u00fcm bu cisimlerden manyetik alan\u0131n nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tam olarak anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r ancak beni sorarsan\u0131z, bendeki manyetik alan\u0131n k\u00f6keni, D\u00fcnya\u2019n\u0131nki gibi, bir \u00e7e\u015fit dinamo etkisidir. D\u00f6nme hareketi, esasen muazzam elektrik ak\u0131mlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek devrelerde akmas\u0131na neden olur ve elektrik ak\u0131m\u0131 da manyetik alan olu\u015fturur, dolay\u0131s\u0131yla manyetik bir alan\u0131m olur.<\/p>\n \u00a0– S\u00f6ylenebilecek tek \u015fey bu mudur?<\/em><\/strong><\/p>\n – Asl\u0131nda, hik\u00e2yede biraz \u00e7arp\u0131tmalar var. Daha \u00f6nce de \u00fcst\u00fc kapal\u0131 s\u00f6yledi\u011fim gibi, ekvatorumdaki materyalin kutuplar\u0131mdakinden biraz daha h\u0131zl\u0131 d\u00f6nmesi anlam\u0131na gelen diferansiyel rotasyona maruz kal\u0131r\u0131m.<\/p>\n \u00a0– Evet, hat\u0131rl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n – Bu d\u00fczensiz ak\u0131m, manyetik alan hatlar\u0131n\u0131 b\u00fcker ve bazen bu hatlar feci bir arapsa\u00e7\u0131na d\u00f6ner.<\/p>\n \u00a0– K\u00f6t\u00fc bir dans gibi…<\/em><\/strong><\/p>\n – Bir bak\u0131ma \u00f6yle. Manyetik alan hatlar\u0131 bazen, y\u00fczeyimde kay\u0131p giden lekelere saplan\u0131p kal\u0131rlar. Y\u00fczeyime tak\u0131lm\u0131\u015f ve kahve kupalar\u0131n\u0131zdakine benzer dev kulplar hayal et.<\/p>\n \u00a0– Bir valizdeki kulplar gibi mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, ama s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz kulplar gezegeninizden de b\u00fcy\u00fck. Bu kulplar, bir benekten \u00e7\u0131k\u0131p bir ba\u015fka bene\u011fin derinlerine inen son derece yo\u011fun manyetik alan hatlar\u0131d\u0131r. Bu kuvvetli manyetik alanlar i\u00e7 k\u0131sm\u0131mdan bo\u015fanan enerjinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirir ve g\u00fcne\u015f lekelerini, onlar\u0131 \u00e7evreleyen materyallerden bin derece daha so\u011fuk k\u0131lar.<\/p>\n \u00a0– Daha koyu g\u00f6r\u00fcnmelerinin nedeni daha so\u011fuk olmalar\u0131 m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, bir \u015fey ne kadar s\u0131cak olursa o kadar enerji yayar.<\/p>\n \u00a0– Yani g\u00fcne\u015f lekeleri g\u00f6r\u00fcnd\u00fckleri gibi asl\u0131nda siyah de\u011filler, \u00f6yle mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Tabii ki de\u011filler, e\u011fer geri kalan\u0131m\u0131 g\u00f6rmezden gelebilseydiniz g\u00fcne\u015f lekeleri size olduk\u00e7a parlak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n \u00a0– Daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011finiz bir \u015fey tak\u0131ld\u0131 kafama.<\/em><\/strong><\/p>\n – Buyrun.<\/p>\n \u00a0– Hidrojeni ak\u0131l almaz oranda, enerji kayna\u011f\u0131n\u0131z helyuma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyorsunuz. <\/em><\/strong><\/p>\n – Makul oranda.<\/p>\n \u00a0– \u015eey, demek istedi\u011fim bize g\u00f6re, olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 oranda.<\/em><\/strong><\/p>\n – Pek\u00e2l\u00e2.<\/p>\n \u00a0– O halde, siz tamamen helyuma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce ne olur?<\/em><\/strong><\/p>\n – Kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fan radyasyon bas\u0131nc\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru iti\u015fine kar\u015f\u0131l\u0131k tam \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6rmek isteyen k\u00fctle\u00e7ekiminin i\u00e7e do\u011fru \u00e7eki\u015finin bitmek bilmeyen bir sava\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yor musunuz?<\/p>\n \u00a0– Evet.<\/em><\/strong><\/p>\n – S\u00f6ylemek istedi\u011finiz \u015fekliyle hidrojen yanarken, k\u00fctle\u00e7ekim zafer kokusu al\u0131r ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc darbeyi vurmak i\u00e7in harekete ge\u00e7er; \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar\u0131m.<\/p>\n \u00a0– Sizin i\u00e7in olduk\u00e7a talihsiz bir durum.<\/em><\/strong><\/p>\n – Hay\u0131r, tam tersine harika bir durum. A\u00e7g\u00f6zl\u00fc k\u00fctle\u00e7ekim i\u00e7in \u201ckendi etti, kendi buldu\u201d durumu olur.<\/p>\n \u00a0– Ne demek istiyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ellerinizi birle\u015ftirip sert\u00e7e bast\u0131r\u0131n ve ileri geri ovu\u015fturun.<\/p>\n \u00a0– Nas\u0131l yani?<\/em><\/strong><\/p>\n – Durmay\u0131n yap\u0131n, d\u00f6rt ya da be\u015f sefer yeterlidir, i\u015fte bu. Bir \u015fey fark ettiniz mi?<\/p>\n \u00a0– Ellerim \u0131l\u0131k, yok hay\u0131r, s\u0131cak.<\/em><\/strong><\/p>\n – S\u00fcrt\u00fcnme, nesnelerin \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Bana kal\u0131rsa, a\u00e7g\u00f6zl\u00fc k\u00fctle\u00e7ekim t\u00fcm helyum atomlar\u0131n\u0131 bir arada itince, atomlar \u0131s\u0131n\u0131yor.<\/p>\n \u00a0– Onlar\u0131 hakl\u0131 buluyorum.<\/em><\/strong><\/p>\n – \u015eimdi izninizle biraz daha detayl\u0131 anlatay\u0131m. Zaman ge\u00e7tik\u00e7e merkezim, hidrojenle \u00e7evrelenmi\u015f ancak hala f\u00fczyon ge\u00e7iren kat\u0131 helyuma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Helyum y\u0131k\u0131lmaya ba\u015flar, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi, k\u00fctle\u00e7ekimi pusuda onu beklemektedir. Ancak bu her \u015feyi \u0131s\u0131t\u0131r (k\u0131z\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, k\u0131zd\u0131r\u0131r) ve y\u00fczeydeki hidrojen de her zamankinden h\u0131zl\u0131 yanmaya ba\u015flar.<\/p>\n \u00a0– Yanmak derken kastetti\u011finiz f\u00fczyon ge\u00e7irmek mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, o kadar \u0131s\u0131n\u0131r ki radyasyon bas\u0131nc\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimi etkisiz hale getirir.<\/p>\n \u00a0– Sonra ne olur?<\/em><\/strong><\/p>\n – Hidrojen normal y\u00fczeyimin \u00e7ok \u00f6tesine kadar genle\u015fir. Genle\u015ftik\u00e7e de so\u011fur.<\/p>\n \u00a0– Bizim klimalar\u0131m\u0131zdakiyle ayn\u0131 sistem san\u0131yorum; genle\u015fen gaz\u0131n \u0131s\u0131 kaybetmesi yani.<\/em><\/strong><\/p>\n – Aynen \u00f6yle. Akkor \u0131s\u0131dan k\u0131z\u0131l \u0131s\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve \u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 3000 derece d\u00fc\u015fer. O noktada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve d\u0131\u015fta az \u00e7ok so\u011fuk olurum. Bu t\u00fcr y\u0131ld\u0131zlara \u201ck\u0131z\u0131l dev\u201d diyorsunuz.<\/p>\n \u00a0– Bir k\u0131z\u0131l dev g\u00f6rmek enteresan olurdu.<\/em><\/strong><\/p>\n – Orion\u2019daki eski dostum \u0130kizlerevi\u2019ne (Betelgeuse) bir g\u00f6z at\u0131n, kendisi bir k\u0131z\u0131l devdir. Neredeyse k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n \u00a0– Kesinlikle bir g\u00f6z ataca\u011f\u0131m. Peki, ne kadar b\u00fcy\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/em><\/strong><\/p>\n – \u00c7ok, ama daha da b\u00fcy\u00fcyece\u011fim.<\/p>\n \u00a0– Tam olarak demek istedi\u011finiz nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ellerinizi ovu\u015fturman\u0131zdan ortaya \u00e7\u0131kan \u0131s\u0131y\u0131 hat\u0131rl\u0131yor musunuz? \u0130\u015fte o s\u00fcre\u00e7, \u00e7ekirde\u011fimde, helyum f\u00fczyon ge\u00e7irip karbon olu\u015fturacak kadar \u0131s\u0131nana dek devam eder. Bu da d\u0131\u015ftaki hidrojen yoluyla ba\u015fka bir \u0131s\u0131 dalgas\u0131 g\u00f6nderir ve bir k\u0131z\u0131l s\u00fcper dev olu\u015fturur. Bu noktada, belirtmekten \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyorum ama gezegeniniz bile y\u00fczey alan\u0131m\u0131n i\u00e7inde kalacak.<\/p>\n \u00a0– Yak\u0131n zamanda olmayacak, de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 be\u015f milyar y\u0131l sonra.<\/p>\n \u00a0– Bu biraz rahatlatt\u0131. Peki, bu s\u00fcre\u00e7 devam ediyor mu? Yani helyumdan karbona, karbondan\u2026 <\/em><\/strong><\/p>\n – Hay\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Hay\u0131r m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Benim i\u00e7in de\u011fil. Ben, ba\u015fta \u00e7ok s\u0131cak ancak radyasyon yayd\u0131k\u00e7a so\u011fuyan kat\u0131 bir karbon k\u00fcre olarak son bulaca\u011f\u0131m. D\u0131\u015ftaki hidrojen ve helyum tabakalar\u0131 ilerlemeye devam edecek ve asl\u0131nda k\u00fctle\u00e7ekiminden kurtulacak. Karbon kal\u0131nt\u0131s\u0131 bir y\u0131ld\u0131z\u0131n g\u00fczel bulutlarca ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir s\u00fcreli\u011fine g\u00f6rebilirsiniz. Bana hi\u00e7bir anlam ifade etmeyen bir s\u00f6zc\u00fck olsa da siz bu g\u00f6ky\u00fcz\u00fc olay\u0131na nebula diyorsunuz. Er ya da ge\u00e7 bu madde y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 uzaya gider ve bazen yeni bir y\u0131ld\u0131z\u0131n en ba\u015f\u0131ndan olu\u015fumuna katk\u0131da bulunabilir.<\/p>\n \u00a0– Yani sonunda bir hayli k\u00fctle kayb\u0131 ya\u015f\u0131yorsunuz.<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, sonunda. Ama bu, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fcnyaya da\u011f\u0131tmak gibidir. Parlamak i\u00e7in s\u0131ralar\u0131n\u0131n gelmesini umars\u0131n\u0131z.<\/p>\n \u00a0– Ve beyaz bir c\u00fcce olarak size ne olacak?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, bana beyaz c\u00fcce ad\u0131n\u0131 takman\u0131za neden olacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olmama ra\u011fmen olduk\u00e7a iyi parlard\u0131m. Bu enerji sadece \u0131s\u0131 olarak depoland\u0131\u011f\u0131ndan ve dahas\u0131n\u0131 \u00fcretemedi\u011fimden h\u0131zl\u0131 so\u011furum. Birka\u00e7 milyon y\u0131l sonra g\u00fc\u00e7 bela parlar\u0131m.<\/p>\n \u00a0– Beyaz c\u00fcce olarak m\u0131 kalacaks\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ayn\u0131 boyutta kalaca\u011f\u0131m ama gittik\u00e7e so\u011fuyaca\u011f\u0131m ve bu y\u00fczden de gittik\u00e7e kararaca\u011f\u0131m. Sonunda g\u00f6r\u00fcnmeme yetecek kadar \u0131\u015f\u0131k yayamayaca\u011f\u0131m ve o zaman bana kara c\u00fcce demeye ba\u015flayacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n \u00a0– B\u00f6yle heyecan verici bir ya\u015fam i\u00e7in \u00fcz\u00fcc\u00fc bir sona benziyor. \u00d6ylece ortadan kaybolup gidecek misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Eski bir asker gibi.<\/p>\n \u00a0– \u015eimdi, karbon atomunun s\u00f6yledi\u011fi bir \u015feyi anl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n – Neydi o?<\/p>\n \u00a0– San\u0131yorum \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cY\u0131ld\u0131z\u0131m so\u011fuyunca, benim karbon kopyalar\u0131mdan ibaret dev, etkisiz bir y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7inde hapsolaca\u011f\u0131m\u0131n fark\u0131na vard\u0131m\u201d demi\u015fti. <\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, aln\u0131na yaz\u0131l\u0131 kara c\u00fcceyle y\u00fcz y\u00fcze gelmi\u015f beyaz c\u00fcce evresindeydi fakat y\u0131ld\u0131z yolda\u015f\u0131 taraf\u0131ndan kurtar\u0131ld\u0131 ve s\u00fcpernova ge\u00e7irdi.<\/p>\n \u00a0– Biraz a\u00e7man\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n – G\u00f6r\u00fcyorum ki bir n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131yla planlanm\u0131\u015f bir s\u00f6yle\u015finiz var. Ona sorman\u0131z\u0131 \u00f6nersem?<\/p>\n \u00a0– Peki, \u00f6yle yapal\u0131m. Size son bir soru daha sorabilir miyim?<\/em><\/strong><\/p>\n – Buyrun.<\/p>\n \u00a0– En sevdi\u011finiz gezegenin hangisi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Peki. Merk\u00fcr bana en yak\u0131n olan\u0131 ama san\u0131r\u0131m onunki tamamen konumsal bir durum. Atmosferi olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bu y\u00fczden \u015fiddetli \u0131\u015f\u0131nlar\u0131m\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131m\u0131 do\u011frudan hisseder. D\u00fcnya ile hemen hemen ayn\u0131 boyutlarda ama standartlar\u0131n\u0131zdan \u00e7ok daha s\u0131cak olan ve kendini ince bir yal\u0131t\u0131mla, karbondioksitten olu\u015fan bir atmosferle sarmalayan Ven\u00fcs\u2019\u00fc seviyorum. Bir d\u00fc\u015f\u00fcneyim, s\u0131rada hangisi var…<\/p>\n \u00a0– D\u00fcnya.<\/em><\/strong><\/p>\n – Ha, evet. D\u00fcnya \u00e7ok \u00f6zel bir gezegen ama hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratabiliyor.<\/p>\n \u00a0– Nas\u0131l yani?<\/em><\/strong><\/p>\n – Sadece benim de\u011fil, t\u00fcm Evren\u2019in yapmak i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u015feyi mahvetmekte \u00fcst\u00fcn\u00fcze yok.<\/p>\n \u00a0– G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re bu tip \u015feylerde pek yetenekliyiz. <\/em><\/strong><\/p>\n – Bunu \u00f6cle yap\u0131yorsunuz.<\/p>\n \u00a0– Biraz daha a\u00e7\u0131k olabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Nehirleriniz ve okyanuslar\u0131n\u0131z, en g\u00fczel manzaralardan olan say\u0131s\u0131z kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n gezegeninize dalarak kendilerini feda etmesiyle olu\u015ftu ve bu binlerce milyon y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Size hayat ve g\u00fczellik verdiler. Sizin amac\u0131n\u0131z ise onlar\u0131n var etti\u011fi suyu tarifi zor, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n say\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok at\u0131k i\u00e7eren bir \u00e7amura d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek gibi.<\/p>\n \u00a0– Ortal\u0131\u011f\u0131 toparlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. <\/em><\/strong><\/p>\n – Petrol kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmak milyonlarca y\u0131l\u0131m\u0131 ald\u0131, say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok a\u011fa\u00e7 size petrol verebilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve iyonlar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rarak yer alt\u0131na g\u00f6nderdi. T\u00fcm bunlar, siz akaryak\u0131t\u0131 devredilmez hakk\u0131n\u0131zm\u0131\u015f gibi hesaps\u0131zca harcayas\u0131n\u0131z diye yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n – Bunun \u00fczerine de u\u011fra\u015f veriyoruz ama bunlar bizim g\u00fcne\u015f sistemimizden gelen \u015feyler. Siz t\u00fcm Evren\u2019den mi bahsediyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – T\u00fcm d\u00fcnyan\u0131z ve tabi kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n k\u00f6keni uzak ge\u00e7mi\u015fte patlayan y\u0131ld\u0131zlard\u0131r. Uranyum atomunuzu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm de, hi\u00e7 sizin perspektifinizden bakmam\u0131\u015ft\u0131m ona. Bir y\u0131ld\u0131z\u0131n olu\u015fumu inan\u0131lmaz miktarda madde ister ve hayat d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc devam ettirmesi i\u00e7in de neredeyse sonsuz miktarda maddeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Sonunda, son demlerindeyken az miktarda uranyum ve pl\u00fctonyum yarat\u0131r ve kesilmek \u00fczere olan nefesiyle uzay bo\u015flu\u011funa f\u0131rlat\u0131r. Yer\u00e7ekimi g\u00fcc\u00fc olmadan hem de.<\/p>\n – Evet, bu maddeleri kullanabiliyoruz. <\/em><\/strong><\/p>\n – \u00c7ok h\u0131zl\u0131. Onlar\u0131 topluyor, kritik k\u00fctleler ediniyorsunuz; ard\u0131ndan kulaklar\u0131 sa\u011f\u0131r eden bir milisaniyede insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 yok edip geride gezegeninize daha fazla at\u0131k b\u0131rakarak ortadan kald\u0131r\u0131yorsunuz. Tam anlam\u0131yla ka\u015fla g\u00f6z aras\u0131nda alabildi\u011finiz kadar can\u0131 alarak milyarlarca y\u0131ll\u0131k miras\u0131n tamam\u0131n\u0131 yok ediyorsunuz. Bu, g\u00f6rmek istemedi\u011fimiz bir manzara.<\/p>\n \u00a0– Ne yani, D\u00fcnya, listenizde \u00fcst s\u0131ralarda yer alm\u0131yor mu?<\/strong><\/em><\/p>\n – Ben \u00f6yle bir \u015fey demedim. Beni ve bile\u015fenlerimi anlamakta b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131n\u0131z vard\u0131; b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleriniz vard\u0131; sanat\u0131n\u0131z ve m\u00fczi\u011finiz e\u015fsiz. Do\u011frusu, k\u0131sa zamanda elde etti\u011finiz t\u00fcm g\u00f6rkemli ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131n yan\u0131nda b\u00f6ylesine karanl\u0131k bir yan\u0131n\u0131z oldu\u011funu g\u00f6rmek beni ger\u00e7ekten hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131.<\/p>\n – Anl\u0131yorum, ya di\u011fer gezegenler? <\/em><\/strong><\/p>\n – \u0130ki k\u00fc\u00e7\u00fck uydusu ve alt\u0131n kadar ender atmosferiyle orada as\u0131l\u0131 duran Mars\u2019\u0131 seviyorum; tam bir atl\u0131 s\u00fcvari. J\u00fcpiter\u2019in t\u00fcm o uydular\u0131yla ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r ve halkalar\u0131yla Sat\u00fcrn tam bir hazd\u0131r. Uran\u00fcs ve Nept\u00fcn kendi halindedir ama \u015fu uzakta a\u011f\u0131r ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcyen, buzdan so\u011fuk Pl\u00fcton\u2019a hayran olmamak i\u015ften de\u011fil.<\/p>\n – Favoriniz yok mu?<\/em><\/strong><\/p>\n – Var.<\/p>\n – Hangisi?<\/em><\/strong><\/p>\n – En sevdi\u011fim gezegen\u2026 Saate bak, batma saatim gelmi\u015f. \u00dczg\u00fcn\u00fcm gitmem gerek.<\/p>\n – S\u00f6yle\u015fi i\u00e7in te\u015f\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7eviren: Yusuf \u00d6ngel Bize do\u011fumunu, ya\u015fam\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00f6lece\u011fini anlatan y\u0131ld\u0131z bizim G\u00fcne\u015f\u2019imiz. Bize \u00f6zelliklerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131, \u00f6rne\u011fin boyutunu, k\u00fctlesini, g\u00fcne\u015f lekelerini, parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ekirde\u011finde s\u00fcren \u00f6fkeli sava\u015f\u0131 anlat\u0131yor. Sonra gelece\u011fe uzan\u0131yor, onu bekleyen sondan k\u0131rm\u0131z\u0131 devler ve beyaz c\u00fccelerle birlikte s\u00f6z ediyor. – Ba\u015flamadan \u00f6nce okuyucular\u0131m\u0131za, s\u0131radan bir y\u0131ld\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, biricik G\u00fcne\u015f\u2019imiz oldu\u011funuzu s\u00f6ylemeliyim. Bizi […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":22269,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,2317,26],"tags":[860,2301,795,297,2304,2704,2702,2703,2370],"class_list":["post-22267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-evrenle-soylesiler","category-fizik","tag-beyaz-cuce","tag-fuzyon","tag-gunes","tag-gunes-sistemi","tag-helyum","tag-kizil-dev","tag-yildiz-evrimi","tag-yildiz-olumu","tag-yildiz-olusumu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t