{"id":22275,"date":"2018-03-26T00:05:05","date_gmt":"2018-03-25T21:05:05","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=22275"},"modified":"2018-03-26T02:03:43","modified_gmt":"2018-03-25T23:03:43","slug":"notron-yildizi-carpismasi-gozlemleri-bilinmeyen-boyutlar-barindiran-fizik-teorileriyle-uyusmuyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/03\/26\/notron-yildizi-carpismasi-gozlemleri-bilinmeyen-boyutlar-barindiran-fizik-teorileriyle-uyusmuyor","title":{"rendered":"N\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 g\u00f6zlemleri, bilinmeyen boyutlar bar\u0131nd\u0131ran fizik teorileriyle uyu\u015fmuyor"},"content":{"rendered":"<p>Biliminsanlar\u0131, iki n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u00e7arp\u0131\u015fmadan elden edilen verilerin, ki bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar ge\u00e7mi\u015fte k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, \u00a0gizli boyutlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir kan\u0131t bulundurmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n 24 Ocak\u2019ta <em>arXiv.org<\/em>\u2019dan a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, uzaysal boyutlar\u0131n say\u0131s\u0131 (kilometre veya daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte olanlar\u0131n say\u0131s\u0131) h\u00e2l\u00e2 bizim bildi\u011fimiz gibi \u00fc\u00e7.<\/p>\n<p>T\u0131pk\u0131 su \u00fczerinde duran b\u00f6ceklerin su y\u00fczeyinin alt\u0131nda ve \u00fcst\u00fcnde neler olup bitti\u011finin fark\u0131nda olmamas\u0131 gibi, biz de \u00fc\u00e7 boyutlu d\u00fcnyam\u0131z\u0131n, do\u011frudan g\u00f6zlemleyemedi\u011fimiz \u00e7oklu boyutlara sahip evrenin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funun fark\u0131nda de\u011filizdir. Fakat Princeton \u00dcniversitesi\u2019nde, bahsi edilen di\u011fer boyutlar\u0131n k\u00fctle\u00e7ekim kullan\u0131larak ke\u015ffedilmesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten astrofizik\u00e7i David Spergel, bu fikre kap\u0131lmak i\u00e7in acele etmememiz gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekiyor. Buna ilave olarak Chicago \u00dcniversitesi\u2019nden astrofizik\u00e7i Daniel Holz, yeni ke\u015ffedilecek bu boyutlar sayesinde fizi\u011fin muammas\u0131 olan karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerji konular\u0131na a\u00e7\u0131klama getirebilme olana\u011f\u0131 yakalayabileceklerini ileri s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Bilim d\u00fcnyas\u0131, gizli boyutlara ipucu aray\u0131\u015f\u0131yla, g\u00f6zlerini 17 A\u011fustos\u2019ta saptanan n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan yay\u0131lan \u0131\u015f\u0131k ve k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131na \u00e7evirdi. I\u015f\u0131k, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n birle\u015fti\u011fi galaksinin konumunun saptanmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, dalgalar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de D\u00fcnya\u2019n\u0131n galaksiye olan uzakl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131nda beklenildi\u011fi gibi. Ek boyutlar\u0131n ke\u015ffine kap\u0131 aralayacak dalga kayb\u0131 veya zay\u0131flamas\u0131; di\u011fer bir deyi\u015fle, \u00e7arp\u0131\u015fma esnas\u0131nda, var olmalar\u0131 durumunda k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131n i\u00e7lerine s\u0131zaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bu boyutlar, yap\u0131lan g\u00f6zlemler sonucunda saptanamad\u0131.<\/p>\n<p>Elde edilen sonu\u00e7lar ek boyutlarla ilgili t\u00fcm teorileri \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f de\u011fil. Maddeyi olu\u015fturan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n sonsuz say\u0131da ve k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckteki alt par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcren<strong> sicim teorisi<\/strong>, kendi \u00fczerlerine b\u00fck\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekteki ek boyutlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Spergel de sicim teorisini h\u00fck\u00fcms\u00fcz k\u0131lmak gibi bir durumun s\u00f6z konusu olmayaca\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla ek boyutlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n teorik olarak h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>1999\u2019da fizik\u00e7iler Lisa Randall ve Raman Sundrum taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen ve ilk kez bu sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckteki uzay-zaman boyutlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir ba\u015fka teori gibi bir\u00e7ok say\u0131da teori reddedilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131 \u00e7ok uzak mesafeler s\u00f6z konusu iken bu tip boyutlara n\u00fcfuz edemez.<\/p>\n<p>M\u00fcnih\u2019teki Ludwig-Maximilians \u00dcniversitesi\u2019nden teorik fizik\u00e7i Georgi Dvali ise, 2000 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli t\u00fcrden boyutlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren teorisine at\u0131fta bulunarak, saptanacak olan boyutlar\u0131n halihaz\u0131rda bu denli k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve kozmolojinin bu s\u0131z\u0131nt\u0131lar \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bask\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Ne kadar uzaktan bakarsak bakal\u0131m, evren \u00fc\u00e7 boyuttaki standart k\u00fctle\u00e7ekim kurallar\u0131n\u0131 takip ediyor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ve en az\u0131ndan \u015fimdilik, evrendeki boyutlar birinci, ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutlar olmak \u00fczere varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam ediyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biliminsanlar\u0131, iki n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u00e7arp\u0131\u015fmadan elden edilen verilerin, ki bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar ge\u00e7mi\u015fte k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, \u00a0gizli boyutlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir kan\u0131t bulundurmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n 24 Ocak\u2019ta arXiv.org\u2019dan a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, uzaysal boyutlar\u0131n say\u0131s\u0131 (kilometre veya daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte olanlar\u0131n say\u0131s\u0131) h\u00e2l\u00e2 bizim bildi\u011fimiz gibi \u00fc\u00e7. T\u0131pk\u0131 su \u00fczerinde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":747,"featured_media":22276,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2434,30,19,26],"tags":[247,248,288,1161,2272,2238],"class_list":["post-22275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-169-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-astrofizik","tag-astronomi","tag-fizik","tag-kutlecekim","tag-kutlecekim-dalgalari","tag-notron-yildizi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/747"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22275"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22275\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}