Anadolu T\u00fcrk devletlerinde toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, her d\u00f6nem i\u00e7in y\u00f6neticilerin \u0131srarla ve dikkatli bir \u015fekilde \u00fczerinde durduklar\u0131 \u00f6nemli bir mesele olmu\u015ftur. Toplumun sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, halk\u0131 mutlu edece\u011fi i\u00e7in devlete bir g\u00fcven duygusu olu\u015fturuyordu. Bununla birlikte \u00e7al\u0131\u015fan halk\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, vergilerini zaman\u0131nda ve eksiksiz vermesini sa\u011flard\u0131. Bu da bize toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem sosyal hem de ekonomik olarak \u00f6nemini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Anadolu T\u00fcrk devletleri, halk\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmetleri almas\u0131 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli kurumlar olu\u015fturmu\u015f ve yap\u0131lar in\u015fa etmi\u015flerdir. Bu yap\u0131lar kullan\u0131m ama\u00e7lar\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Anadolu Sel\u00e7uklu devletinde sa\u011fl\u0131k hizmeti veren yap\u0131lar; seyyar bimaristanlar, kervansaray bimaristanlar\u0131, saray bimaristanlar\u0131 ve genel hastahane niteli\u011findeki bimaristanlard\u0131r. Bu yap\u0131lar\u0131 k\u0131saca a\u00e7\u0131klamak gerekirse:<\/p>\n
Seyyar bimaristanlar<\/strong>: Ordu i\u00e7in kurulan ve 100 deve ile \u00e7ekilen bimaristanlard\u0131r.<\/p>\n Kervansaray bimaristanlar\u0131<\/strong>: Sel\u00e7uklu devletinin topraklar\u0131nda yayg\u0131n olarak bulunan bu binalar, yolcular ve t\u00fcccarlar\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmeti ald\u0131klar\u0131 yerlerdir. Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz, sa\u011fl\u0131k hizmetinin ekonomik y\u00f6n\u00fcne g\u00fczel bir \u00f6rnektir. Uzunca m\u00fcddet \u00f6nemli ticaret yollar\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran topraklardan ge\u00e7en t\u00fcccarlar\u0131n sa\u011fl\u0131klar\u0131 \u00f6nemliydi ve devlete gelir kayna\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n Saray bimaristanlar\u0131<\/strong>: Bu bimaristanlar saray halk\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131klar\u0131ndan sorumluydular.<\/p>\n Genel hastahane niteli\u011findeki bimaristanlar<\/strong>: Bu yap\u0131lar di\u011ferlerine g\u00f6re daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcrler. Osmanl\u0131 devletindeki dar\u00fc\u015f\u015fifa kurumlar\u0131n\u0131n Sel\u00e7uklulardaki atalar\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131k hizmeti vermenin yan\u0131 s\u0131ra bir t\u0131p fak\u00fcltesi gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve yeni hekimler buralardan yeti\u015firlerdi. Bu yap\u0131lardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze birka\u00e7 tanesi ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n Osmanl\u0131 devletinde de bu yap\u0131lar devaml\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Kayseri\u2019de Anadolu Sel\u00e7uklu devleti zaman\u0131nda kurulan Gevser Nesibe Hastahanesi ve G\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev T\u0131p Okulu Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6nemlerine kadar faaliyet g\u00f6stermi\u015ftir. Osmanl\u0131, Sel\u00e7ukludan miras ald\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k hizmetlerine \u00e7ok iyi sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve zaman\u0131na g\u00f6re modernize ederek geli\u015ftirmi\u015ftir. Bug\u00fcn bizim huzurevi dedi\u011fimiz kurumlar\u0131n atas\u0131 olan dar\u00fclacezeyi kurmu\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda kurulmu\u015f baz\u0131 hastaneler \u015funlard\u0131r;<\/p>\n Bursa Dar\u00fctt\u0131bb\u0131<\/strong>: 1400 y\u0131llar\u0131nda Sultan Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buradan fazlaca hekim yeti\u015fmi\u015ftir. Sultan yap\u0131lan Dar\u00fc\u015f\u015fifada \u00fc\u00e7 tabip, iki \u015ferbet\u00e7i, iki eczac\u0131, bir a\u015f\u00e7\u0131 ve bir de ekmek\u00e7i bulunmas\u0131 \u015fart\u0131n\u0131 koymu\u015ftu.<\/p>\n Fatih Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131<\/strong>: Fatih Sultan Mehmet taraf\u0131ndan \u0130stanbul\u2019un fethinden sonra yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Beyaz\u0131d Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131<\/strong>: Sultan II. Beyaz\u0131t taraf\u0131ndan Edirne\u2019de yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bina de\u011fi\u015fik hastal\u0131klar\u0131n tedavisi i\u00e7in k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Beyaz\u0131d Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131\u2019nda bir ba\u015fhekim, iki tabip, iki g\u00f6z hekimi, iki cerrah, bir eczac\u0131 ve yard\u0131mc\u0131 personeller bulunmaktayd\u0131. Evliya \u00c7elebi\u2019nin nakletti\u011fine g\u00f6re burada bir musiki tak\u0131m\u0131 vard\u0131 ve hastalar\u0131 m\u00fczikal terapiyle tedavi etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131.<\/p>\n Manisa Bimarhanesi<\/strong>: Yavuz Sultan Selim\u2019in annesi Bezm-i Alem Valide Sultan taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de her y\u0131l devam eden mesir macunu gelene\u011fi burada ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n S\u00fcleymaniye Medrese ve Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131<\/strong>: Kanuni Sultan S\u00fcleyman taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fatih k\u00fclliyesine benzer bi\u00e7imde hem bir t\u0131p okulu hem de dar\u00fc\u015f\u015fifa bulunmaktayd\u0131. T\u0131p ilminin yan\u0131nda burada matematik ve \u015fer-i ilimler \u00f6\u011fretilmekteydi.<\/p>\n Haseki Hastahanesi<\/strong>: Haseki H\u00fcrrem Sultan taraf\u0131ndan ak\u0131l hastalar\u0131 i\u00e7in \u0130stanbul\u2019da yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Osmanl\u0131 toplumuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, hastal\u0131ktan muzdarip kimselerin her zaman hastaneye gitmediklerini, bunun yerine halk aras\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f tabiplere tedavi i\u00e7in ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. 1669-1670 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tutulan 14 numaral\u0131 Konya kad\u0131 sicili defterinde 16 adet tedavi i\u00e7in hekime ba\u015fvuru dosyas\u0131 bulunuyor. Ba\u015fvurular\u0131n tamam\u0131 Dimitri isimli gayrim\u00fcslim bir cerraha tedavi olmak isteyenlerden olu\u015fuyor. Hastalar genelde kas\u0131k y\u0131rt\u0131klar\u0131ndan ve hayalar\u0131n debe olmas\u0131ndan (kas\u0131k f\u0131t\u0131\u011f\u0131 sonucu testislerin \u015fi\u015fmesi) \u015fikayet etmektedirler. Kad\u0131 sicillerinden anl\u0131yoruz ki Osmanl\u0131 devletinde halk aras\u0131nda \u00fcn yapm\u0131\u015f hekimler \u00e7ok tercih edilmektedir. D\u00f6nemin yarg\u0131c\u0131 olan kad\u0131lara gidilmesindeki neden ise e\u011fer tedavi sonucu hasta \u015fifa bulmazsa tazminat al\u0131nabilmesini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakt\u0131. Baz\u0131 tedaviler sonucu sakat kalan veya \u00f6lenler oldu\u011funu biliyoruz. Kad\u0131 \u00f6n\u00fcndeki yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re ma\u011fdurun kendisi veya yak\u0131nlar\u0131 hekimden tazminat alabilmekteydiler.<\/p>\n T\u00fcm bunlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz ki, Anadolu T\u00fcrk devletleri topraklar\u0131nda \u00e7ok ciddi bir sa\u011fl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmesi in\u015fa etmi\u015flerdir. \u00d6rg\u00fctlenmenin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 sayesinde veba gibi \u00e7ok ciddi hastal\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmi\u015f. Salg\u0131nlara yakalananlar olsa dahi y\u0131k\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc di\u011fer toplamlarda oldu\u011fu kadar ciddi olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1) Do\u00e7. Dr. Selim Ayd\u00fcz, II. Uluslararas\u0131 Sel\u00e7uklu K\u00fclt\u00fcr ve Medeniyeti Bilim ve D\u00fc\u015f\u00fcnce Sempozyumu Bildiriler Kitab\u0131, Anadolu Sel\u00e7uklu Hastahaneleri ve T\u0131bb\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme.<\/p>\n 2) Prof. Dr. Ekmeleddin \u0130hsano\u011flu, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funda Bilim.<\/p>\n 3) Prof. Dr. \u0130zzet Sak, Fatih K\u00fc\u00e7\u00fck; Konya Kad\u0131 Sicili, 1669-1670 defter 14, Konya B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, Konya, Haziran, 2014.<\/p>\n 4) Prof. Dr. Reyhan Ergene, Prof. Dr. Refik Soylu; Osmanl\u0131larda Sa\u011fl\u0131k ve Sa\u011fl\u0131k Kurulu\u015flar\u0131, Kurulu\u015funun 700. Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde B\u00fct\u00fcn Y\u00f6nleriyle Osmanl\u0131 Devleti Kongresi, Konya, 2000.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Anadolu T\u00fcrk devletlerinde toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, her d\u00f6nem i\u00e7in y\u00f6neticilerin \u0131srarla ve dikkatli bir \u015fekilde \u00fczerinde durduklar\u0131 \u00f6nemli bir mesele olmu\u015ftur. Toplumun sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, halk\u0131 mutlu edece\u011fi i\u00e7in devlete bir g\u00fcven duygusu olu\u015fturuyordu. Bununla birlikte \u00e7al\u0131\u015fan halk\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, vergilerini zaman\u0131nda ve eksiksiz vermesini sa\u011flard\u0131. Bu da bize toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem sosyal hem de ekonomik olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":925,"featured_media":22532,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2709,535,33],"tags":[2735,700,2736],"class_list":["post-22528","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-170-sayi","category-forum","category-saglik-bilimleri","tag-anadolu-turkleri","tag-osmanli-imparatorlugu","tag-osmanlida-saglik-hizmeti"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t