\u00c7eviren: Turgay Da\u011f\u0131stanl\u0131<\/p>\n
Bir n\u00f6tralino olaca\u011f\u0131 tutan ve \u201czay\u0131f\u201d lakab\u0131ndan memnuniyetsizli\u011fini belirtme gere\u011fi duyan bu zay\u0131f etkile\u015fimli b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131k, bize zay\u0131f etkile\u015fimli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor, temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n esas simetrisi ile tart\u0131\u015f\u0131yor ve s\u00fcpersimetriyi anlat\u0131yor.<\/em><\/p>\n – \u00d6ncelikle bana bu s\u00f6yle\u015fiyi bah\u015fetti\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr etmek isterim. Fark ettim ki, \u00e7o\u011fu insan var oldu\u011funuza bile inanm\u0131yor.<\/em><\/strong><\/p>\n – S\u00f6yle\u015fiyi kabul etmemin nedenlerinden biri de buna a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131rmak ve ad\u0131ma dair g\u00f6revimi yerine getirmekti. Bana Wimp denmesini pek tercih etmiyorum. N\u00f6tralino olarak var oldum.<\/p>\n \u00a0– Sayg\u0131s\u0131zl\u0131k etmek istemem ama belki de en iyisi Wimp ve n\u00f6tralinonun ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayarak ba\u015flaman\u0131z olacak. <\/em><\/strong><\/p>\n – Wimp (weakly interacting massive particle), zay\u0131f etkile\u015fimli b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131kt\u0131r.<\/p>\n \u00a0– \u015eey\u2026 Biraz daha a\u00e7\u0131klar m\u0131s\u0131n\u0131z l\u00fctfen?<\/em><\/strong><\/p>\n – Peki. Bildi\u011finiz \u00fczere do\u011fada d\u00f6rt temel kuvvet var. G\u00fcn gibi apa\u00e7\u0131k olanlar\u0131 k\u00fctle\u00e7ekim ve elektromanyetizmad\u0131r, ancak iki tane de n\u00fckleer kuvvet var; g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet.<\/p>\n \u00a0– Evet, bu konuda bir fermiyon ve bozonla ilgin\u00e7 bir diyalo\u011fum oldu.<\/em><\/strong><\/p>\n – K\u00fctle\u00e7ekim hari\u00e7, bunlar\u0131n hepsinin ayn\u0131 \u015feyin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri oldu\u011fu konusunda birle\u015fik teoriler bulundu\u011funu belirtmeliyim. \u00d6rne\u011fin, zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet ve elektromanyetik kuvvet ayn\u0131 temel kuvvetin farkl\u0131 y\u00f6nleri olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n \u00a0– S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011finiz elektro-zay\u0131f teorisi mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, \u00fcstelik bu teori, elektron arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi W ve Z par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunur.<\/p>\n \u00a0– K\u00fctle\u00e7ekimin ne oldu\u011fu hakk\u0131nda epeyce fikrim var ve elektrik ile manyetizmaya da k\u0131smen a\u015finay\u0131m; ancak \u015fu zay\u0131f ve g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvet diye s\u00f6z etti\u011finiz di\u011fer iki kuvvet \u00fczerinde biraz durur musunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Tabii ki. Karbon atomu size f\u00fczyondan s\u00f6z etmi\u015fti; uranyum atomu da \u00e7ekirde\u011fi bir arada tutan kuvvetleri anlatm\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvettir. Bu kuvvet, protonun elektrik itmesinden daha bask\u0131nd\u0131r, hatta do\u011fadaki en bask\u0131n kuvvettir.<\/p>\n \u00a0– Bir dakika!.. Karadelik, kendisiyle yapt\u0131\u011f\u0131m s\u00f6yle\u015fide bana en g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvetin k\u00fctle\u00e7ekim oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n – Bunu hep s\u00f6ylerler. Evet, teknik olarak hakl\u0131. Zira madde kendini b\u00fcy\u00fck miktarlarda bir araya toplayabilir ve k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti de uzun menzilli bir kuvvettir. N\u00fckleer kuvvet ise, uranyum atomunun a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7ok \u00e7abuk yok olur ve k\u00fctle\u00e7ekim ile b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015femez. Ama \u201cher bir par\u00e7ac\u0131k\u201d temelinde k\u00fctle\u00e7ekim o kadar zay\u0131f kal\u0131r ki, onu g\u00f6z ard\u0131 ederiz!<\/p>\n \u00a0– Pek\u00e2l\u00e2, bu konuya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirdi\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler. O halde g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvet proton ve n\u00f6tronlar\u0131 \u00e7ekirdekte bir arada tutuyor. Ya zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet?<\/em><\/strong><\/p>\n – Zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet, ya da k\u0131saca zay\u0131f kuvvet, k\u00fctle\u00e7ekim hari\u00e7 t\u00fcm kuvvetlerden zay\u0131ft\u0131r. Ancak yine de \u00f6nemlidir. G\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvet n\u00fckleonlar aras\u0131nda hareket ederken\u2026<\/p>\n \u00a0– N\u00fckleonlar?<\/em><\/strong><\/p>\n – N\u00fckleon bir proton veya n\u00f6trondan herhangi birini ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Dedi\u011fim gibi, g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvet n\u00fckleonlar aras\u0131nda etkinken, zay\u0131f kuvvet bir elektron ve n\u00fckleon aras\u0131nda etkindir.<\/p>\n \u00a0– Yani elektron g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvete duyars\u0131z, ama zay\u0131f kuvveti hissediyor, \u00f6yle mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Kesinlikle. G\u00fc\u00e7l\u00fc kuvveti de\u011fil de zay\u0131f kuvveti hisseden her molek\u00fcl\u00fcn zay\u0131f etkile\u015fimli oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Buna lepton da denir.<\/p>\n \u00a0– Bu durumda siz zay\u0131f kuvveti hissetti\u011finiz i\u00e7in zay\u0131f etkile\u015fimli b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131ks\u0131n\u0131z. Peki, burada ge\u00e7en \u201cb\u00fcy\u00fck k\u00fctleli\u201d ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n – Bu s\u00f6yle\u015fi bir yana, hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f oldu\u011fumu hat\u0131rlat\u0131r\u0131m size. Tamamen kuramsal bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcy\u00fcm, k\u00fctlemi \u00f6l\u00e7me imk\u00e2n\u0131n\u0131z hi\u00e7 olmad\u0131. Bir protondan on ila bin kat aras\u0131, belki de daha b\u00fcy\u00fck olmam\u0131 bekliyorsunuz.<\/p>\n \u00a0– Vay can\u0131na, epey a\u011f\u0131rm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Bir Wi\u2026 yani zay\u0131f etkile\u015fimli b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu anlad\u0131m, ancak n\u00f6tralinonun ne oldu\u011fu konusunda kafam biraz kar\u0131\u015f\u0131k. Biraz a\u00e7\u0131klaman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em> <\/strong><\/p>\n – Tabii ki, harika bir hik\u00e2yesi var; ama biraz tali yola girmemiz gerekiyor. Duymak istedi\u011fine emin misin?<\/p>\n \u00a0– Kesinlikle.<\/em><\/strong><\/p>\n – Tamam, fermiyon ve bozon aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmay\u0131 hat\u0131rla. Komik oldu\u011funu s\u00f6ylemiyorum ama birbirlerini kovalay\u0131p durdular.<\/p>\n \u00a0– Bir de benim orijinal notlar\u0131m\u0131 g\u00f6rseniz\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n – Sana standart bak\u0131\u015f\u0131 verdiler; bozonlar bozondur ve fermiyonlar da fermiyon, nokta. Halbuki do\u011fay\u0131 g\u00f6zlemlemenin, h\u00e2l\u00e2 kuramsal d\u00fczeyde olan ba\u015fka bir yolu daha var. \u015eu an burada olsalard\u0131 kah\u0131rlar\u0131ndan \u00f6l\u00fcrlerdi. Ne olursa olsun, bozonun fermiyona, fermiyonun da bozona d\u00f6n\u00fc\u015femeyece\u011fi konusunda hemfikirler.<\/p>\n \u00a0– Anlad\u0131m. <\/em><\/strong><\/p>\n – Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, deneysel alanlarda ge\u00e7erli kabul edilmekle birlikte kuramsal alanda sorgulanmaktad\u0131r. E\u011fer par\u00e7ac\u0131klar\u0131n birbirine d\u00f6n\u00fc\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 kabul edilirse, baz\u0131 naho\u015f matematiksel problemlerden ka\u00e7\u0131labilmektedir. Bir\u00e7ok insan bunu ayn\u0131 zamanda estetik a\u00e7\u0131dan da memnuniyet verici buluyor.<\/p>\n \u00a0– Yani bir elektronun fotona d\u00f6n\u00fc\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Hay\u0131r, pek yok; elektronun eksi y\u00fck\u00fcn\u00fc kaybediyorsunuz, ama y\u00f6ntem do\u011fru. \u015e\u00f6yle ifade edeyim: Temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ve etkile\u015fimlerini simetri kavram\u0131yla g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n \u00a0– Islak m\u00fcrekkeple k\u00e2\u011f\u0131da bir \u015fey yaz\u0131p sonra da katlamak gibi mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Hay\u0131r, tam olarak b\u00f6yle de\u011fil. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce asl\u0131nda n\u00f6tron ve protonla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvet devam etti\u011fi s\u00fcrece bu par\u00e7ac\u0131klar ayn\u0131d\u0131r ve bundan dolay\u0131 biz onlar\u0131 ayn\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n iki farkl\u0131 durumu olarak dikkate almaya ba\u015flad\u0131k, t\u0131pk\u0131 tek bir insan olan ama \u00f6tekinin kimli\u011fine b\u00fcr\u00fcnebilen Dr. Jekyll ve Mr. Hyde gibi. Bu bir simetridir, bazen par\u00e7ac\u0131k simetrisi de denir. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm de, bu y\u00f6n\u00fcyle katlanm\u0131\u015f k\u00e2\u011f\u0131t \u00f6rne\u011finize biraz benziyor.<\/p>\n \u00a0– Ama olduk\u00e7a farkl\u0131 oldu\u011funa inand\u0131rd\u0131n\u0131z beni?<\/em><\/strong><\/p>\n – K\u00e2\u011f\u0131d\u0131 tutup 180 derece \u00e7evir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc ayn\u0131, de\u011fil mi? Yani bir an g\u00f6zlerini kapat\u0131p a\u00e7san, \u201cBiri odaya girdi ve k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 \u00e7evirdi ya da oldu\u011fu gibi b\u0131rakt\u0131\u201d diyemezsin de\u011fil mi?<\/p>\n \u00a0– Evet, hakl\u0131s\u0131n.<\/em><\/strong><\/p>\n – Par\u00e7ac\u0131k fizi\u011finde de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusu, bir \u00e7ekirdekte n\u00f6tron ve protonun yerini de\u011fi\u015ftirirsen, y\u00fck de\u011fi\u015fimi hari\u00e7, ayn\u0131 \u015feyi elde edersin. \u0130\u015fte simetri dedi\u011fimiz \u015fey tam da bu.<\/p>\n \u00a0– Anl\u0131yorum. Peki ba\u015fka simetriler var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Y\u00fcz puanl\u0131k bir soru sordun. Yan\u0131t\u0131 evet, ama tam olarak ne olduklar\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorsun. \u00d6rne\u011fin elektro-zay\u0131f kuvvet teorisinden bahsettik. O teoride, birbirinden olduk\u00e7a farkl\u0131 olan elektron ve n\u00f6trino, ayn\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 durumlar\u0131 say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Bir n\u00f6trinoyla s\u00f6yle\u015fi ayarlam\u0131\u015ft\u0131m ama duramad\u0131.\u00a0 San\u0131r\u0131m \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki haftalara bir tane daha ayarlamam gerekecek.<\/em><\/strong><\/p>\n – \u0130yi olur, sana farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve benzerlikleri konusunda daha fazla bilgi verebilir. O \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 standart modelde kuarklar\u0131, elektronlar\u0131 ve n\u00f6trinoyu bu tarzda g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn.<\/p>\n \u00a0– Yani b\u00fct\u00fcn fermiyonlar ayn\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 durumlar\u0131 m\u0131 say\u0131lmakta?<\/em><\/strong><\/p>\n – Bir yerde evet, ama par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n de\u011fi\u015fmez, kat\u0131 bir kimli\u011fe sahip oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerek.<\/p>\n \u00a0– Biraz kar\u0131\u015f\u0131k geldi. <\/em><\/strong><\/p>\n – Peki, r\u00fcyanda bir meyve par\u00e7as\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn. Bu meyve par\u00e7as\u0131 bir noktada elma, ama hemen portakala d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, sonra da muza. Asl\u0131nda her bakt\u0131\u011f\u0131nda bu meyvelerden biri oluyor, ama bak\u0131ncaya kadar hangisi oldu\u011fundan asla emin olam\u0131yorsun.<\/p>\n – Tamam, bunu anlad\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n – E\u011fer meyveyi betimlemek istersen, onun bir par\u00e7a elma, muz, portakal ya da k\u0131saca \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir salata, k\u0131saca \u201celmuzpor\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylersin.<\/p>\n \u00a0– Tamam. <\/em><\/strong><\/p>\n – Sonra bunu kuralla\u015ft\u0131r\u0131rs\u0131n: \u201cElmuzpor\u201da ne zaman baksam elma, ya da muz ya da portakal g\u00f6r\u00fcyorum. Bu da r\u00fcyanda \u015feylerin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini betimlemenin matematiksel bir y\u00f6ntemi olur. Her bir meyveyi bulmak i\u00e7in bir olas\u0131l\u0131k bile geli\u015ftirebilirsin.<\/p>\n \u00a0– Evet, ama bu sadece bir r\u00fcya.<\/em><\/strong><\/p>\n – \u0130\u015fte \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k tam da burada, bu sadece bir r\u00fcya de\u011fil. Atomalt\u0131 \u00f6l\u00e7ekte i\u015fler b\u00f6yle d\u00f6ner. \u00dczerine konu\u015ftu\u011fumuz, do\u011fan\u0131n asl\u0131 olan simetride elma, muz ve portakal bu \u015fekilde birbirine kar\u0131\u015f\u0131r ya da ger\u00e7e\u011fiyle s\u00f6yleyecek olursak kuark, elektron, n\u00f6trino vd. bi\u00e7iminde.<\/p>\n \u00a0– \u00c7ok etkileyici.<\/em><\/strong><\/p>\n – Pek\u00e2l\u00e2, a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z parantezin sonuna geldik. \u015eimdi n\u00f6tralinonun ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilirim.<\/p>\n \u00a0– L\u00fctfen.<\/em><\/strong><\/p>\n – Malumunuz oldu\u011fu \u00fczere, d\u00fcnyay\u0131 ya da d\u00fcnyay\u0131 olu\u015fturan temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz, \u00f6z\u00fcnde farkl\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olan simetri kuramlar\u0131na dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Do\u011fru, ama bana \u00f6yle geliyor ki, beraber kar\u0131\u015f\u0131m olarak bahsetti\u011finiz simetri sadece fermiyonlar. Elektronlar, kuarklar ve n\u00f6trinolar\u0131n hepsi fermiyon.<\/em><\/strong><\/p>\n – Aynen \u00f6yle. Hemen akl\u0131m\u0131za \u015fu geliyor: Peki neden alan\u0131 bu kadar dar tutuyoruz? Fermiyonlar\u0131 bozonlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren daha genel bir simetri d\u00fc\u015f\u00fcnsek ya!<\/p>\n \u00a0– Neden olmas\u0131n?<\/em><\/strong><\/p>\n – As\u0131l sebep \u015fu ki, b\u00f6yle bir \u015fey hen\u00fcz g\u00f6zlemlenmedi. Yap\u0131lan bu kadar deneyde bunun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015f de\u011filsiniz.<\/p>\n \u00a0– O zaman \u015f\u00f6yle sormam gerekirdi, peki neden d\u00fc\u015f\u00fcnelim b\u00f6yle bir \u015feyi?<\/em><\/strong><\/p>\n – S\u00f6yledi\u011fim gibi, baz\u0131 naho\u015f matematiksel ve soyut problemler unutulur gider. Bu simetriye \u201cs\u00fcpersimetri\u201d deniyor ve bildi\u011fimiz her par\u00e7ac\u0131k i\u00e7in bir s\u00fcper-partner \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. S\u00fcpersimetriyi, fermiyonu bozona, bozonu fermiyona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir i\u015flem olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsin.<\/p>\n \u00a0– Yani fermiyon olan bir elektronun s\u00fcper-e\u015fi bozon mudur?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, ona selektron diyoruz. Fermiyonik isimleri aynen al\u0131p \u00f6n\u00fcne \u201cs\u201d koyuyoruz. B\u00f6ylece elektronlar\u0131n, n\u00f6trinolar\u0131n ve kuarklar\u0131n s\u00fcper-e\u015fleri ortaya konmu\u015f oluyor (selektronlar, sn\u00f6trinolar ve skuarklar).<\/p>\n \u00a0– Bozonlar\u0131n da s\u00fcper-e\u015fleri var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, bu defa da bozonik ismin sonuna \u201cino\u201d ekliyoruz. \u00d6rne\u011fin fotonun s\u00fcper-e\u015fi fotino, gluonun s\u00fcper-e\u015fi ise gluinodur.<\/p>\n \u00a0– Peki ya sizin?<\/em><\/strong><\/p>\n – Nihayet. Bozonlar\u0131n, birbiriyle kar\u0131\u015fabilen bir s\u00fcr\u00fc s\u00fcper-e\u015fi vard\u0131r. Fotinodan bahsettim. Z bozonu da vard\u0131, hat\u0131rlad\u0131n m\u0131? Onun da s\u00fcper-partneri Z-ino. Bir de Higgsino var. Ben bunlar\u0131n birle\u015fimini temsil ediyorum.<\/p>\n \u00a0– Yani siz de bir fermiyonsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, \u00f6yleyim.<\/p>\n \u00a0– Peki, ino par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan, selektronlardan veya herhangi birinden g\u00f6zlemlenebilen var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n – Hay\u0131r, yok.<\/p>\n \u00a0– O zaman \u015funu sormam gerekiyor; s\u00fcpersimetri ger\u00e7ek mi yoksa kuramsal fizi\u011fin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir hayal mi?<\/em><\/strong><\/p>\n – Bildi\u011finiz gibi, bir\u00e7o\u011fumuz sizin s\u00f6yle\u015fi teklifinizi kabul ettik, ama baz\u0131 sorular bize fazla ki\u015fisel geldi, bu y\u00fczden cevaplamamaya karar verdik. Ayr\u0131ca \u015funu da belirtmek isterim ki, belirli bir mahremiyet ta\u015f\u0131yoruz ve baz\u0131 \u015feyleri a\u00e7\u0131\u011fa vurma konusunda serbest de\u011filiz. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, bu kadar derine inmenize izin var, ama bunun \u00f6tesinde bizim kurallar\u0131m\u0131z i\u015fler.<\/p>\n \u00a0– Peki, izninizle \u015funu soray\u0131m. Bahsetti\u011finiz t\u00fcm varsay\u0131msal s\u00fcper-partnerlerin i\u00e7inde en \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6ren sizsiniz. Bunu a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Evet, \u00e7\u00fcnk\u00fc en hafif ve en k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fctleyim. Benden daha b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcper par\u00e7ac\u0131k, daha hafif par\u00e7ac\u0131klara b\u00f6l\u00fcn\u00fcp yok olabilir. \u0130\u015f bende bitiyor. Hi\u00e7bir \u015feye b\u00f6l\u00fcnemiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fctlesi benden daha az olan bir s\u00fcper par\u00e7ac\u0131k yok.<\/p>\n \u00a0– \u015eansl\u0131ym\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. <\/em><\/strong><\/p>\n – \u00c7ok.<\/p>\n \u00a0– Kusura bakmazsan\u0131z bir \u015fey daha soraca\u011f\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n – Rica ederim.<\/p>\n \u00a0– Standart modelden bahsettiniz, bunu biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n – Elinizdeki en temel ve do\u011fru kuram bu. B\u00fct\u00fcn temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n nas\u0131l etkile\u015fime ge\u00e7tiklerini a\u00e7\u0131klar, hatta sonradan g\u00f6zlemlenen par\u00e7ac\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile tahmin etmi\u015ftir. Son zamanlara kadar yap\u0131lan her deney, bu kurama tu\u011fla ve har\u00e7tan ba\u015fka bir \u015fey katmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00a0– Yani?<\/em><\/strong><\/p>\n – Yap\u0131lan neredeyse her deney, kuram\u0131n m\u00fckemmel \u015fekilde a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 veriler sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Her deneyde tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l \u00e7ekilmi\u015ftir diyebiliriz.<\/p>\n \u00a0– \u00d6yleyse kuram do\u011fru?<\/em><\/strong><\/p>\n – Son zamanlara kadar \u00f6yleydi.<\/p>\n \u00a0– Ne oldu peki?<\/em><\/strong><\/p>\n – Ne yaz\u0131k ki ayr\u0131nt\u0131lardan haberim yok, ama muonun d\u00fczensiz manyetik \u00e7ift kutuplu momentumuyla bir ilgisi oldu\u011funu biliyorum.<\/p>\n \u00a0– Biraz daha a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n – Dedi\u011fim gibi, do\u011frudan muona sorsan\u0131z daha iyi olur, ayr\u0131nt\u0131lar benim i\u00e7in bulan\u0131k.<\/p>\n \u00a0– Peki, \u00f6yle yapaca\u011f\u0131m, muonla ayarlanm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015fmem var. Bu tatl\u0131 sohbet i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. \u0130yi \u015fanslar.<\/em><\/strong> –<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7eviren: Turgay Da\u011f\u0131stanl\u0131 Bir n\u00f6tralino olaca\u011f\u0131 tutan ve \u201czay\u0131f\u201d lakab\u0131ndan memnuniyetsizli\u011fini belirtme gere\u011fi duyan bu zay\u0131f etkile\u015fimli b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131k, bize zay\u0131f etkile\u015fimli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor, temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n esas simetrisi ile tart\u0131\u015f\u0131yor ve s\u00fcpersimetriyi anlat\u0131yor. – \u00d6ncelikle bana bu s\u00f6yle\u015fiyi bah\u015fetti\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr etmek isterim. Fark ettim ki, \u00e7o\u011fu insan var oldu\u011funuza bile inanm\u0131yor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":22706,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,2317,26],"tags":[2642,2641,2768,2769,2770,2682,2767],"class_list":["post-22705","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-evrenle-soylesiler","category-fizik","tag-bozon","tag-fermiyon","tag-guclu-etkilesimli-nukleer-kuvvet","tag-notralino","tag-standart-model","tag-supersimetri","tag-zayif-etkilesimli-nukleer-kuvvet"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\nTe\u015fekk\u00fcr ederim, size de iyi \u015fanslar.<\/p>\n