{"id":22826,"date":"2018-04-09T23:35:50","date_gmt":"2018-04-09T20:35:50","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=22826"},"modified":"2018-04-09T23:44:54","modified_gmt":"2018-04-09T20:44:54","slug":"j-j-rousseau-ve-toplum-sozlesmesi-insan-uygarlikla-yitirdigini-nasil-yeniden-kazanabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/04\/09\/j-j-rousseau-ve-toplum-sozlesmesi-insan-uygarlikla-yitirdigini-nasil-yeniden-kazanabilir","title":{"rendered":"J. J. Rousseau ve Toplum S\u00f6zle\u015fmesi:\u00a0\u2018\u0130nsan uygarl\u0131kla yitirdi\u011fini nas\u0131l yeniden kazanabilir?\u2019"},"content":{"rendered":"

Kuramsal \u00e7er\u00e7evede yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu yap\u0131t uygulanamaz \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmakla birlikte k\u0131sa zamanda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n ilgisini \u00e7ekti, bir s\u00fcre sonra ilerlemecilerin inan\u00e7 kitab\u0131 durumuna geldi. \u00d6te yandan insan ve yurtta\u015f haklar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmakla \u00e7ok \u00f6nemli bir i\u015flevi y\u00fcklenirken demokrasiye uzak duru\u015fuyla ve getirdi\u011fi \u201cgenel istem\u201d kavray\u0131\u015f\u0131yla bir yandan Frans\u0131z Devrimi\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnsel temelini olu\u015ftururken bir yandan da gelece\u011fin Jakoben\u2019lerine gerek\u00e7eler sa\u011flad\u0131. <\/em><\/p>\n

\"\"Ansiklopedi <\/em>\u00e7evresinde toplanan Ayd\u0131nlanmac\u0131lar kendilerinden sayd\u0131klar\u0131 birinin o d\u00f6nemin hatta o \u00e7a\u011f\u0131n hatta b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k tarihinin olu\u015fumlar\u0131na ba\u015fka bir g\u00f6zle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Ayd\u0131nlanmac\u0131lar d\u00fcnyan\u0131n e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc yanlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnselli\u011fin ve duygusall\u0131\u011f\u0131n belirleyicili\u011finde bir d\u00fczene koymay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken ve daha iyi bir insanl\u0131k ad\u0131na eylemde bulunmay\u0131 kendini bilen herkese \u00f6nerirken aralar\u0131nda bir k\u00f6t\u00fcmserin bulundu\u011funu sezdiler. Bu ayk\u0131r\u0131 ve garip ki\u015fi Ansiklopedi<\/em>\u2019ye m\u00fczik maddeleri yazan Jean-Jacques Rousseau\u2019ydu. Ayd\u0131nlanmac\u0131lar ge\u00e7mi\u015fle sorunlu olmad\u0131klar\u0131 gibi gelecekten kayg\u0131l\u0131 da de\u011fillerdi: ayd\u0131nca \u00e7abalarla ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00fcnyada her \u015feyin daha iyi olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorlard\u0131. Oysa bilimlerin ve sanatlar\u0131n ahlak\u0131 bozdu\u011funu, m\u00fclkiyetin insanlara mutluluk getirmedi\u011fini, insan\u0131n uygarla\u015farak \u00f6z\u00fcn\u00fc yitirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Rousseau bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7inde bir kar\u015f\u0131 felsefe geli\u015ftiriyordu. \u00d6rne\u011fin herkes ge\u00e7mi\u015fin d\u00fcnyas\u0131nda Atinal\u0131lar\u0131 d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yaratanlar olarak g\u00f6r\u00fcrken o uygarla\u015fmada pek bir yol alamam\u0131\u015f olan Spartal\u0131lar\u0131 ve \u0130skitleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Rousseau uygarla\u015fmay\u0131 bir bata\u011fa saplanma olarak de\u011ferlendirse de insanl\u0131k i\u00e7in bir geriye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn, herhangi bir Do\u011fal Durum\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. \u0130nsano\u011flu uygarla\u015fmakla ya da do\u011fall\u0131ktan uzakla\u015fmakla yitirdi\u011fi \u015feyi ancak sa\u011flam bir yasa d\u00fczeninde yeniden kazanabilirdi. Ger\u00e7ekte Rousseau t\u00fcm ayk\u0131r\u0131 ki\u015fili\u011fine kar\u015f\u0131n bir y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fildi ve bilimleri ve sanatlar\u0131 su\u00e7larken, insan\u0131n mutsuzlu\u011funda onlar\u0131 ba\u015f etken g\u00f6r\u00fcrken belli ki onlar\u0131n y\u00fczy\u0131llar boyu k\u00f6t\u00fc kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak istiyordu. Rousseau\u2019nun d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sermayeci d\u00fczenin \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir ele\u015ftirisini i\u00e7erir.<\/p>\n

Rousseau 1750\u2019de Discours sur les sciences et les arts<\/em>\u2019\u0131 (Bilimler ve sanatlar \u00fczerine s\u00f6ylev), 1755\u2019de Discorus sur l\u2019origine et les fondements de l\u2019in\u00e9galit\u00e9 parmi les hommes<\/em>\u2019u (\u0130nsanlar aras\u0131nda e\u015fitsizli\u011fin k\u00f6keni ve temelleri \u00fczerine s\u00f6ylev) yay\u0131mlad\u0131. Bu iki yap\u0131t filozofun toplum kavray\u0131\u015f\u0131yla ilgili \u00e7ok \u00f6nemli\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015fleri i\u00e7eriyordu. 1762\u2019de yay\u0131mlanan Du contrat social <\/em>(Toplum s\u00f6zle\u015fmesi \u00fczerine) bu iki kitap kadar, hatta onlardan biraz daha \u00f6nemlidir. S\u00f6zkonusu \u00e7al\u0131\u015fma Rousseau\u2019nun on dokuz ya\u015f\u0131nda yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve Institutions politiques<\/em> (Siyasal kurumlar) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bitmemi\u015f yap\u0131t\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm\u00fcyle kuramsal \u00e7er\u00e7evede yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu yap\u0131t uygulanamaz \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmakla birlikte k\u0131sa zamanda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n ilgisini \u00e7ekti, bir s\u00fcre sonra ilerlemecilerin inan\u00e7 kitab\u0131 durumuna geldi. \u00d6te yandan insan ve yurtta\u015f haklar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmakla \u00e7ok \u00f6nemli bir i\u015flevi y\u00fcklenirken demokrasiye uzak duru\u015fuyla ve getirdi\u011fi \u201cgenel istem\u201d kavray\u0131\u015f\u0131yla bir yandan Frans\u0131z Devrimi\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnsel temelini olu\u015ftururken bir yandan da gelece\u011fin Jakoben\u2019lerine gerek\u00e7eler sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

Jean-Jacques Rousseau Toplum s\u00f6zle\u015fmesi<\/em>\u2019nde bir toplumda bireylerin uyumlu bir bi\u00e7imde bir araya gelmesi sorununu ele al\u0131r. Ona g\u00f6re \u201c\u0130nsan \u00f6zg\u00fcr do\u011fmu\u015ftur ve her yerde zincirler alt\u0131ndad\u0131r<\/strong>\u201d. O durumda ne yapmak gerekir? Sa\u011flam bir yasa d\u00fczenini toplumda egemen k\u0131lmak gerekir. Bu da \u00f6ncelikle birey haklar\u0131n\u0131n toplum kar\u015f\u0131s\u0131nda belirlenmesini zorunlu k\u0131lar. Bunun bir ba\u015fka anlat\u0131m\u0131 do\u011fal \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc uygarla\u015farak yitirmi\u015f olan insan\u0131 yasalarla \u00f6zg\u00fcr k\u0131lman\u0131n yolunu aramakt\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede yasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck genel isteme ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. Genel istem aktar\u0131lamaz ya da indirgenemez bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr, al\u0131n\u0131p verilemez, b\u00f6l\u00fcnemez bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr ve t\u00fcm\u00fcyle genelin \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Genel istem yasayla i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Kutsal bir insan olan yasakoyucunun i\u015fi her \u015feyden \u00f6nce genel istemi ortaya koymak ya da genel istemi ge\u00e7erli k\u0131lacak ko\u015fullar\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n

B\u00f6ylece ortak ya da toplumsal bir d\u00fczen kurulur. Egemen g\u00fc\u00e7 olan bu d\u00fczeni h\u00fck\u00fcmet sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde ayakta tutmak ve s\u00fcrd\u00fcrmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Rousseau ne t\u00fcr bir h\u00fck\u00fcmetten yanad\u0131r? En uygun y\u00f6netim ko\u015fullar\u0131n\u0131 demokraside mi, soylulukta m\u0131, mutlaky\u00f6netimde mi aramal\u0131y\u0131z? Rousseau demokratik bir ya\u015fam d\u00fczeninin olas\u0131 oldu\u011funa hi\u00e7 mi hi\u00e7 inanmam\u0131\u015ft\u0131r. En iyisi prensin ya da h\u00fck\u00fcmdar\u0131n elinde tuttu\u011fu mutlaky\u00f6netimdir. En b\u00fcy\u00fck sorun genel istem kavray\u0131\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Genel istem nedir? Herkesin istemi midir yani ortak istem midir? De\u011fildir. Genel istemle herkesin istemi uyu\u015fmaz. Genel istem genelin yarar\u0131n\u0131 ama\u00e7lar, daha do\u011frusu b\u00fct\u00fcn bir toplumun yarar\u0131n\u0131 ama\u00e7lar, \u00f6b\u00fcr\u00fc \u00f6zel istemlerin toplam\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Toplumda her ki\u015fi toplumsal s\u00f6zle\u015fmeye uyarak genel istemin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yasalara ba\u015fe\u011fmi\u015f olur. B\u00f6ylece Rousseau hi\u00e7 g\u00fcvenmedi\u011fi demokrasiden uzak durarak ayd\u0131nca \u00f6zg\u00f6r\u00fclerin toplum ad\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi kat\u0131 devlet\u00e7i bir d\u00fczen \u00f6ng\u00f6r\u00fcr, bir yandan birey haklar\u0131n\u0131 savunurken bir yandan bireyi d\u0131\u015ftan s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011f\u0131mlar. Genel istem halk\u0131n iyili\u011fi ad\u0131na \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f tasar\u0131mlar\u0131 i\u00e7erir. Rousseau \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

\u201cS\u00f6ylediklerimden genel istemin her zaman do\u011fru oldu\u011fu ve her zaman halk yarar\u0131na y\u00f6neldi\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar, halk\u0131n t\u00fcm kararlar\u0131n\u0131n her zaman ayn\u0131 do\u011frulukta oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kmaz. \u0130nsanlar her zaman kendi iyiliklerini isterler ama onu her zaman g\u00f6remezler: halk\u0131 hi\u00e7bir zaman bozamazlar, ne var ki onu s\u0131k s\u0131k aldat\u0131rlar, i\u015fte yaln\u0131z o zaman halk k\u00f6t\u00fcy\u00fc ister g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kuramsal \u00e7er\u00e7evede yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu yap\u0131t uygulanamaz \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmakla birlikte k\u0131sa zamanda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n ilgisini \u00e7ekti, bir s\u00fcre sonra ilerlemecilerin inan\u00e7 kitab\u0131 durumuna geldi. \u00d6te yandan insan ve yurtta\u015f haklar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmakla \u00e7ok \u00f6nemli bir i\u015flevi y\u00fcklenirken demokrasiye uzak duru\u015fuyla ve getirdi\u011fi \u201cgenel istem\u201d kavray\u0131\u015f\u0131yla bir yandan Frans\u0131z Devrimi\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnsel temelini olu\u015ftururken bir yandan […]<\/p>\n","protected":false},"author":206,"featured_media":22828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[73,221],"tags":[227,237,2789,2790],"class_list":["post-22826","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-35-sayi","category-felsefe","tag-aydinlanma","tag-felsefe","tag-j-j-rousseau","tag-toplum-sozlesmesi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t