{"id":23040,"date":"2015-03-01T16:05:14","date_gmt":"2015-03-01T14:05:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23040"},"modified":"2018-04-13T16:19:50","modified_gmt":"2018-04-13T13:19:50","slug":"dunya-disinda-zeki-yasam-var-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/03\/01\/dunya-disinda-zeki-yasam-var-mi","title":{"rendered":"D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda zeki ya\u015fam var m\u0131?"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki ya\u015fam var m\u0131 sorusunun yan\u0131t\u0131 hen\u00fcz bilinmiyor. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla var ama bize ula\u015fma olas\u0131l\u0131klar\u0131 yok denecek kadar az diyenler \u00e7o\u011funlukta gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/em><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hemen hemen b\u00fct\u00fcn biliminsanlar\u0131 d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fam oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. Evrende o kadar \u00e7ok say\u0131da y\u0131ld\u0131z var ki, bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7evresinde d\u00f6nen gezegenlerde ve hatta kuyrukluy\u0131ld\u0131z gibi g\u00f6kcisimlerinde ya\u015fam\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sadece bir olas\u0131l\u0131k meselesidir. Ancak d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki<\/strong> canl\u0131lar\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131, olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 biraz daha daraltmaktad\u0131r. Bizim zek\u00e2m\u0131z \u015fempanzelerden biraz daha ileridedir. Zek\u00e2m\u0131z\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartan s\u00fcrecin de evrim oldu\u011funu biliyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla, g\u00fcne\u015f sistemi d\u0131\u015f\u0131nda bir y\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde d\u00f6nen bir gezegende en az bizim zek\u00e2 d\u00fczeyimize evrimle\u015fmi\u015f canl\u0131lar\u0131n olmamas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir neden yok. As\u0131l problem, bu d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki canl\u0131larla ileti\u015fim kurma olana\u011f\u0131m\u0131z var m\u0131 sorusu. Evrende mesafeler o kadar b\u00fcy\u00fck ki, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla ileti\u015fim kurmak bile y\u00fcz binlerce hatta milyonlarca y\u0131l almaktad\u0131r.<\/p>\n

SETI ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve Drake denklemi<\/strong><\/p>\n

Frank Drake taraf\u0131ndan tasarlanan bir denkleme eklenecek \u00f6nemli bir bilgi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu \u201cDrake Denklemi\u201dnin yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda \u015f\u00fcphelerim var; ama en az\u0131ndan konuyla ilgili bilgisizli\u011fimi \u00f6zetleyen derli toplu bir yol sunuyor.<\/p>\n

1950\u2019lerin sonuna do\u011fru Virginia\u2019daki Green Bank radyo g\u00f6zlemevinde \u00e7al\u0131\u015fan Frank Drake d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki canl\u0131larla radyo teleskoplar kullanarak ileti\u015fim kurma ihtimalleriyle ilgileniyordu. Drake ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n giri\u015fimleri sonucu \u00f6nce CETI (D\u00fcnya D\u0131\u015f\u0131 Ak\u0131ll\u0131 Ya\u015famla \u0130leti\u015fim) sonra SETI (D\u00fcnya D\u0131\u015f\u0131 Ak\u0131ll\u0131 Ya\u015fam Ara\u015ft\u0131rmas\u0131) projesi do\u011fdu. Radyo dalgalar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla yol almas\u0131ndan dolay\u0131, uzayl\u0131lar mesaj\u0131 alsa ve hemen yan\u0131t yollasa bile, mesaj buraya birka\u00e7 bin y\u0131ldan \u00f6nce ula\u015famayacak oldu\u011fundan, kimsenin uzayl\u0131larla \u201ckonu\u015fmak\u201d gibi bir beklentisi yoktu. Ama uzayl\u0131larla ger\u00e7ekte ileti\u015fim kurma ihtimali baz\u0131 \u00e7evrelerde o kadar b\u00fcy\u00fck bir alarma neden oldu ki \u00f6zellikle ABD\u2019deki politikac\u0131lar\u0131n ve kamuoyunun bu varl\u0131klar\u0131n arkada\u015f canl\u0131s\u0131 olmayabilece\u011fi \u015feklindeki alg\u0131s\u0131 sonucu art\u0131k kimse y\u0131ld\u0131zlara mesaj yollam\u0131yor, sadece uzayl\u0131 sinyalleri dinliyor. E\u011fer di\u011fer medeniyetler de ayn\u0131 \u015fekilde paranoyaksa ve herkes dinliyor ama hi\u00e7 kimse konu\u015fmuyorsa, bu \u00e7ok k\u00f6t\u00fc!<\/p>\n

Bununla birlikte, Drake kendi ad\u0131yla an\u0131lan denklemini ortaya att\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz CETI veya SETI projeleri ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131. Drake denklemini, 1961 y\u0131l\u0131nda Green Bank\u2019ta kendi d\u00fczenledi\u011fi D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki canl\u0131larla ilgili ilk bilimsel konferansta dile getirdi.<\/p>\n

Drake denklemi bir olas\u0131l\u0131k hesab\u0131d\u0131r. Nas\u0131l zar att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6rne\u011fin \u00fcst \u00fcste iki kere \u00fc\u00e7 gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 1\/6 x 1\/6 = 1\/36 olursa, Drake de y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 ileti\u015fim kurabilecek teknolojiye sahip bir medeniyetin galaksimizde ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda etken olabilecek t\u00fcm fakt\u00f6rleri hesaba katar. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak Samanyolu galaksimizdeki N<\/em>*<\/sup> adet y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131yla ba\u015flayal\u0131m. Sonra g\u00fcne\u015fimize benzer y\u0131ld\u0131zlar\u0131n kesrini hesaba katal\u0131m: fG<\/sub><\/em>. Ard\u0131ndan, gezegenlere sahip y\u0131ld\u0131zlar\u0131n oran\u0131n\u0131, fD<\/sub><\/em>\u2019yi hesaplamam\u0131z gerekiyor. Bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ya\u015fam alan\u0131nda bulunan gezegenlerin kesri n<\/em>G<\/sub>\u2019yle g\u00f6sterilir. \u00dczerinde ger\u00e7ekten ya\u015fam\u0131n do\u011fdu\u011fu gezegenlerin kesrine f<\/em>Y<\/sub> diyelim. Varsay\u0131msal olarak, bizimkine benzer ak\u0131ll\u0131 ya\u015fam\u0131n do\u011fdu\u011fu gezegenlerin kesrine dair herhangi bir tahmine ula\u015f\u0131l\u0131r: f<\/em>c<\/sub>. Son olarak, di\u011fer ak\u0131ll\u0131 ya\u015famlarla ileti\u015fim kurabilecek bir medeniyetin bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir gezegenin ya\u015fam s\u00fcresi y\u00fczdesinin tahminini i\u00e7eren bir say\u0131 da ekleyelim: f<\/em>l<\/sub> .<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu fakt\u00f6rleri hesaba katt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bug\u00fcn bizim galaksimizde ileti\u015fim kurma ihtimalimiz olan D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 medeniyetlerin say\u0131s\u0131 (N<\/em>) \u015f\u00f6yle hesaplan\u0131r:<\/p>\n

N = N*<\/sup>\u00a0x fG x\u00a0<\/sub>fD<\/sub>\u00a0x nG<\/sub>\u00a0x fY<\/sub>\u00a0x fc<\/sub>\u00a0x fl<\/sub><\/em><\/p>\n

Bu denklemin sorunu \u015fudur: denklemdeki di\u011fer say\u0131lardan birinin bile s\u0131f\u0131r olmas\u0131 durumunda, b\u00fct\u00fcn di\u011fer say\u0131lar ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun, \u00a0olur. \u015eu anda D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki canl\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00fczerine kopan f\u0131rt\u0131nalar Drake denklemindeki fakt\u00f6rlerin de\u011feri \u00fczerinedir.<\/p>\n

Drake denklemindeki baz\u0131 fakt\u00f6rleri bug\u00fcn yakla\u015f\u0131k olarak biliyoruz. Baz\u0131lar\u0131ysa b\u00fcy\u00fck bir tart\u0131\u015fma konusu. \u00d6rne\u011fin Samanyolu galaksimizdeki y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131 (N<\/em>*<\/sup>), en az\u0131ndan birka\u00e7 y\u00fcz milyard\u0131r. Ancak D\u00fcnya benzeri gezegenlerin say\u0131s\u0131 konusunda kesin bir yarg\u0131ya var\u0131labilmi\u015f de\u011fil. Baz\u0131 g\u00f6kbilimciler, \u00f6zellikle de Avustralya Ulusal \u00dcniversitesi\u2019nden Charles Lineweaver, D\u00fcnya\u2019daki ya\u015fam\u0131n ba\u015flama h\u0131z\u0131n\u0131n, di\u011fer gezegenlerde de ya\u015fam oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine eklenecek \u00f6nemli bir ek kan\u0131t oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, Samanyolu galaksisindeki her d\u00fcnya benzeri gezegen, D\u00fcnya\u2019da\u00a0 ya\u015fam nas\u0131l ilk 600 milyon y\u0131lda (belki de daha \u00f6nce) ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa, y\u00fcksek olas\u0131l\u0131kla ya\u015fam bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Daha kesin istatistiksel hesaplamayla, y\u00fczde 95 g\u00fcvenirlilik d\u00fczeyinde en az bir milyar ya\u015f\u0131nda olan b\u00fct\u00fcn D\u00fcnya benzeri gezegenlerin en az y\u00fczde 13\u2019\u00fcn\u00fcn ya\u015fam bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015fam bar\u0131nd\u0131ran bu t\u00fcr gezegenlerin oran\u0131n\u0131n \u201cb\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bire yak\u0131n oldu\u011fu\u201d sonucuna var\u0131r. G\u00fcnl\u00fck dilde s\u00f6ylemek gerekirse, ya\u015fam evrende yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

Drake denklemindeki son say\u0131 (f<\/em>l<\/sub>) \u00fczerine de b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin\u00a0 Michael Shermer\u2019\u0131n medeniyetin ne oldu\u011funa ili\u015fkin \u00e7ok farkl\u0131 bir yorumu var. Kimilerine g\u00f6re t\u00fcm insanl\u0131k medeniyeti s\u00fcrekli bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr ama Shermer, yaz\u0131l\u0131 tarih ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri bir\u00e7ok ayr\u0131 medeniyetin do\u011fmu\u015f ve batm\u0131\u015f oldu\u011funa ve yaln\u0131zca birinin, \u00f6rne\u011fin radyo vericisini yapacak kadar y\u00fcksek bir teknolojiye eri\u015fmi\u015f oldu\u011funa i\u015faret eder. S\u00fcmerlerden Roma\u2019ya, \u00c7in\u2019den Afrika\u2019ya, G\u00fcney ve Orta Amerika\u2019dan Avrupa ve Amerika\u2019ya toplam altm\u0131\u015f d\u00fcnya medeniyetinin ya\u015fam s\u00fcresini inceleyen Schermer, bunlar\u0131n toplam ya\u015fam s\u00fcresini yakla\u015f\u0131k 25 bin olarak hesaplar ki, bu da 420 y\u0131ll\u0131k ortalama bir ya\u015fam s\u00fcresi olan f<\/em>l<\/sub> say\u0131s\u0131n\u0131 verir. \u00dcstelik radyo sinyali g\u00f6nderme ve alma yetene\u011fi yaln\u0131zca bir kez do\u011fmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda Shermer, Samanyolu galaksisinde en fazla \u00fc\u00e7 adet daha radyo vericisi olan medeniyet olabilece\u011fini hesaplar.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, y\u00fczlerce farkl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n Drake denklemi \u00fczerine elde ettikleri \u201csonu\u00e7lar\u0131n\u201d s\u0131f\u0131rdan birka\u00e7 y\u00fcz milyara kadar de\u011fi\u015fmesi, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n nafile oldu\u011funun bir g\u00f6stergesidir. Ama Drake denklemini, en iyi bi\u00e7imde galaksimizdeki teknolojik medeniyetlerin say\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc vermesi i\u00e7in ger\u00e7ekten \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek bir denklem olarak de\u011fil de, di\u011fer yerlerde ak\u0131ll\u0131 ya\u015fam bulma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken hesaba katmam\u0131z gerekenlerin bir an\u0131msat\u0131c\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrsek, yine de faydal\u0131 bir denklemdir.<\/p>\n

Herkes nerede?<\/strong><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en \u00f6nemli fizik\u00e7ilerinden biri olan Enrico Fermi\u2019nin karma\u015f\u0131k fikirleri basit bir dilde a\u00e7\u0131klayabilmek gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir yetene\u011fi vard\u0131. Karma\u015f\u0131k sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dair (b\u00fcy\u00fckl\u00fck mertebesi hesab\u0131 olarak bilinen) kaba tahminler yapma sanat\u0131n\u0131n bir uzman\u0131yd\u0131 ve bu \u00f6zelli\u011fi onu Fermi paradoksuna g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve o kadar \u00fcnl\u00fc oldu ki, benzer bilmeceler genellikle \u201cFermi sorular\u0131\u201d olarak an\u0131l\u0131r. Basit bir Fermi sorusu \u015f\u00f6yledir: 1 litrelik kavanozu ka\u00e7 \u00e7ubuk \u015feker doldurur? Burada mesele tam rakam\u0131 vermek de\u011fil, bilgiye dayal\u0131 bir tahmin y\u00fcr\u00fctmektir. Bu ama\u00e7la Fermi h\u0131zl\u0131ca bir \u00e7ubu\u011fun kabaca ka\u00e7 santimetre \u00e7ap\u0131nda oldu\u011funu hesaplar ve b\u00f6ylece tek bir \u00e7ubu\u011fun hacmini hesaplar. \u00c7ubuklar\u0131n kavanoza s\u0131k\u0131 bir bi\u00e7imde s\u0131\u011fmayaca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak, hacmin y\u00fczde 20\u2019sinin hava oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, \u00e7\u0131kan say\u0131y\u0131 kavanozun hacmine b\u00f6ler ve yakla\u015f\u0131k olarak (olduk\u00e7a ger\u00e7e\u011fe yak\u0131n) bir sonu\u00e7 bulur. G\u00f6kbilimciler de bir galaksideki y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131 gibi de\u011ferleri tahmin etmek i\u00e7in hepsini ger\u00e7ekten saymak yerine i\u015fte bu t\u00fcr bir hesaplama kullan\u0131r; Fermi de kendi ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00fcnl\u00fc bilmecesini ortaya koyarken bunu kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hikayeye g\u00f6re, Fermi 1950\u2019lerde Los Alamos laboratuvar\u0131ndayken, gazetelerde bol bol UFO haberleri vard\u0131. Fermi ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 \u00f6\u011fle yeme\u011fine giderken gazete haberleriyle ilgili g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131 ve bu sohbet onlar\u0131 \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kma imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bir tart\u0131\u015fmaya s\u00fcr\u00fckledi. Aniden Fermi y\u00fcksek sesle bir soru sordu: \u201cHerkes nerede?\u201d \u00c7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131 canl\u0131lar\u0131 kastetti\u011finin fark\u0131na vard\u0131lar ve soru soran Fermi oldu\u011fu i\u00e7in ciddiye ald\u0131lar. H\u0131zl\u0131ca bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck mertebesi hesab\u0131 yapt\u0131; uzayl\u0131lar \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan daha yava\u015f hareket ediyorlarsa bile uzun s\u00fcredir t\u00fcm galaksiyi kolonile\u015ftirmi\u015f olmal\u0131yd\u0131lar ve D\u00fcnya bir\u00e7ok kez ziyaret edilmi\u015f olmal\u0131yd\u0131. Fermi paradoksunun en derli toplu \u00f6zeti \u015fu soruda gizlidir: \u201cE\u011fer oradaysalar, neden burada de\u011filler?\u201d D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131 canl\u0131lar varsa neden bizi ziyaret etmediler?<\/p>\n

1970\u2019lere kadar Fermi paradoksunu \u00e7ok ciddiye alan olmasa da, sonras\u0131nda\u00a0 \u00e7ok daha geni\u015f bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatan pe\u015f pe\u015fe bilimsel yay\u0131nlar ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. David Viewing ve Michael Hart gibi g\u00f6kbilimciler, \u201cneden bug\u00fcn D\u00fcnya \u00fczerinde di\u011fer d\u00fcnyalardan gelmi\u015f hi\u00e7bir ak\u0131ll\u0131 ziyaret\u00e7i yok?\u201d sorusunu bilimsel bir temele oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Hart, bulmacan\u0131n izah\u0131 i\u00e7in d\u00f6rt olas\u0131 kategori \u00f6nerdi:<\/p>\n

1) Oradan buraya gelmek fiziksel olarak imk\u00e2ns\u0131z olabilir.
\n2) Oradalar ama bizimle ileti\u015fim kurma arzular\u0131 yok.
\n3) Oradalar ama bize ula\u015fmak i\u00e7in hen\u00fcz zamanlar\u0131 olmad\u0131.
\n4) Buraya geldiler ama hi\u00e7bir iz b\u0131rakmad\u0131lar ve \u015fu anda burada de\u011filler.<\/p>\n

Bu sorulara \u00e7ok farkl\u0131 yan\u0131tlar veren biliminsanlar\u0131n\u0131n fikir birli\u011fi i\u00e7inde olduklar\u0131 tek nokta, galakside bizden ba\u015fka zeki canl\u0131lar\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde. \u201cUzayl\u0131lar oradaysa burada da olmal\u0131d\u0131rlar\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 en ciddi itiraz, y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 yolculu\u011fun \u00e7ok uzun ve zor olmas\u0131d\u0131r. Fermi\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin en \u00f6nemli noktas\u0131, onun basit b\u00fcy\u00fckl\u00fck mertebesi hesaplar\u0131yla bunun (D\u00fcnya\u2019daki ya\u015fam\u0131n zaman \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc bir yana) insan medeniyetinin zaman \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne g\u00f6re \u00e7abuk ve bir derece kolay oldu\u011funu fark etmesi olsa da\u2026<\/p>\n

Y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 yolculu\u011fun zor yan\u0131 (Y\u0131ld\u0131zlararas\u0131<\/em> filminde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi), bunu bir insan \u00f6mr\u00fc i\u00e7erisinde tamamlamakt\u0131r. Bu yolculu\u011fu yapmak ve eve geri d\u00f6nmek ise daha da zordur. Galaksiyi kolonile\u015ftirmenin yolu, geri gelmemektir. \u0130nsan\u0131n tarih \u00f6ncesi d\u00f6neminde buna benzer pek \u00e7ok \u00f6rnek vard\u0131r. Homo erectus<\/em> bir milyon y\u0131l \u00f6nce geri gelmemek \u00fczere Afrika\u2019y\u0131 terk etti. Polinezyal\u0131lar yeni adalara u\u011fray\u0131p geri d\u00f6nmediler; yeni adalara yerle\u015ftiler. Atalar\u0131m\u0131z Do\u011fu Afrika\u2019da evrimle\u015fip sonraki nesillerde y\u00fcr\u00fcyerek t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131. 12 bin y\u0131l kadar \u00f6nce Sibirya ve Alaska aras\u0131ndaki kara k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fc ge\u00e7erek G\u00fcney Amerika\u2019ya kadar giden yolu a\u015ft\u0131lar. Bu \u00f6rneklere dayanan Bracewell gibi biliminsanlar\u0131 (Asimov da buna dahildir) ak\u0131ll\u0131 ya\u015fam\u0131n birka\u00e7 farkl\u0131 gezegende birka\u00e7 defa evrimle\u015fmi\u015f olmas\u0131ndansa, galaksiye ilk \u201cak\u0131ll\u0131 gezegen\u201dden yay\u0131lmas\u0131n\u0131n daha m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu sonucuna var\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki ya\u015fam var m\u0131 sorusunun yan\u0131t\u0131 hen\u00fcz bilinmiyor. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla var ama bize ula\u015fma olas\u0131l\u0131klar\u0131 yok denecek kadar az diyenler \u00e7o\u011funlukta gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 zeki ya\u015fam var m\u0131 sorusunun yan\u0131t\u0131 hen\u00fcz bilinmiyor. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla var ama bize ula\u015fma olas\u0131l\u0131klar\u0131 yok denecek kadar az diyenler \u00e7o\u011funlukta gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hemen hemen b\u00fct\u00fcn biliminsanlar\u0131 d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fam oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. Evrende o kadar \u00e7ok say\u0131da y\u0131ld\u0131z var ki, bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7evresinde d\u00f6nen gezegenlerde ve hatta kuyrukluy\u0131ld\u0131z gibi g\u00f6kcisimlerinde ya\u015fam\u0131n ortaya […]<\/p>\n","protected":false},"author":380,"featured_media":23044,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[170,30,1464,26],"tags":[2004,657,392],"class_list":["post-23040","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-133-sayi","category-astronomi","category-dosya","category-fizik","tag-dunya-disi-yasam","tag-evren","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t