{"id":23080,"date":"2015-03-01T17:27:27","date_gmt":"2015-03-01T15:27:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23080"},"modified":"2018-04-13T17:46:54","modified_gmt":"2018-04-13T14:46:54","slug":"epikurosun-maddeci-atomculugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/03\/01\/epikurosun-maddeci-atomculugu","title":{"rendered":"Epikuros\u2019un maddeci atomculu\u011fu"},"content":{"rendered":"

R\u00f6nesans\u2019\u0131n insanc\u0131lar\u0131 Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131rken Epikuros\u2019dan da \u00e7ok \u015feyler ald\u0131lar. Yeni\u00e7a\u011f ba\u015flar\u0131n\u0131n bu insana tutkun insanc\u0131lar\u0131 ya\u015fam g\u00fczeldir ve insan de\u011ferlidir derken, y\u00fczy\u0131llarca yok yere a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f bir d\u00fcnyay\u0131 yeniden b\u00fct\u00fcn g\u00fczellikleriyle g\u00f6rmeye ve g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Epikuros\u2019un izini s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. 18. y\u00fczy\u0131l ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n temelinde Pyrrhon\u2019un ku\u015fkuculu\u011fu ve Stoa\u2019n\u0131n us\u00e7ulu\u011fu kadar Epikuros\u2019un hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yatar. <\/em><\/p>\n

EP\u0130KUROS\u2019U HAZIRLAYAN ANLAYI\u015eLAR \/\u00a0<\/strong>PYRRHON VE \u00d6B\u00dcR KU\u015eKUCULAR<\/strong><\/h4>\n

\"\"Epikuros\u2019un \u00f6nc\u00fcs\u00fc Elis\u2019li Pyrrhon<\/strong><\/p>\n

Yeni\u00e7a\u011f\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131 derinden etkileyen felsefeler, do\u011fal belirleyiciler diyebilece\u011fimiz Platon\u2019culu\u011fu ve Aristoteles\u2019\u00e7ili\u011fi saymazsak, tarih sahnesine \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u0131ras\u0131yla Pyrrhon\u2019culuk Epikuros\u2019\u00e7uluk ve Stoa\u2019c\u0131l\u0131kt\u0131r. Pyrrhon\u2019culuk da i\u00e7inde t\u00fcm eski ku\u015fkuculuklar, umutsuz ku\u015fkuculuk diye adland\u0131rabilece\u011fimiz t\u00fcm \u00f6\u011fretiler Yeni\u00e7a\u011f\u2019a ku\u015fkuculu\u011fu esinlerken ger\u00e7ekte kendilerine taban tabana kar\u015f\u0131t bir e\u011filimin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131lar. Orta\u00e7a\u011f\u2019\u0131n son bulmas\u0131yla ba\u015flayan zamanlar h\u0131zla geli\u015fmekte olan bilgi a\u00e7l\u0131\u011f\u0131yla ve buna ba\u011fl\u0131 olarak k\u00f6kle\u015fmeye ba\u015flayan bilimsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla belirgindir, o durumda yeni d\u00fc\u015f\u00fcncenin kurucular\u0131 evrensel bilgiyi yads\u0131yan vakti ge\u00e7mi\u015f ku\u015fkuculu\u011fu benimseyemezlerdi. D\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi zincirleme etkilemelerin ve etkilenmelerin, birbirini izleyen etkile\u015fimlerin tarihidir. D\u00fc\u015f\u00fcnceler birbirlerini \u00e7eler gibi yaparken birbirlerini tamamlarlar. Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendisine kar\u015f\u0131t gibi duran bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnceden ya da ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcncelerden do\u011fdu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

Epikuros\u2019un Pyrhhon\u2019dan etkilenmi\u015f oldu\u011fu kesindir. Epikuros\u2019\u00e7ulu\u011fu ele almadan \u00f6nce ku\u015fkucu Pyrrhon\u2019a ve \u00f6b\u00fcr ku\u015fkuculara k\u0131saca bir g\u00f6z atmak gerekir. Ku\u015fkuculuk yunancada \u201cincelemek\u201d anlam\u0131nda bir s\u00f6zc\u00fckten gelir. Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n en \u00f6nemli ku\u015fkucusu Pyrrhon\u2019dur, ku\u015fkuculuk denince ilkin Pyrrhon akla gelir. Pyrrhon\u2019culuk ku\u015fkuculukla e\u015fanlaml\u0131 gibidir. Pyrrhon iki b\u00fcy\u00fck felsefe \u00f6\u011fretisini kuran filozoflarla yani Stoa\u2019c\u0131larla ve Epikuros\u2019\u00e7ularla zamanda\u015ft\u0131r ve Epikuros\u2019un \u00f6nc\u00fcs\u00fc say\u0131l\u0131r. Pyrrhon b\u00fct\u00fcn eski ku\u015fkucular gibi t\u00fcm yarg\u0131lar\u0131n e\u015fde\u011fer oldu\u011funu yani do\u011frulara ula\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, evrensel bilginin olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyordu. Pyrrhon M\u00d6 356\u2019ya do\u011fru Elis\u2019de do\u011fdu. Daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi Elis ya da Eleia ya da \u0130lia Yunanistan\u2019da Peloponnesos\u2019un kuzeybat\u0131s\u0131ndaki ormanl\u0131k b\u00f6lgede Akalar\u0131n kurmu\u015f oldu\u011fu bir yerle\u015fim alan\u0131d\u0131r. Pyrhhon atomcu Abdera\u2019l\u0131 Demokritos\u2019un \u00f6\u011fretisiyle erkenden tan\u0131\u015ft\u0131, onun \u00e7\u00f6mezi olan Anaksarkhos\u2019un derslerini izledi. Abdera\u2019l\u0131 Anaksarkhos B\u00fcy\u00fck \u0130skender diye bildi\u011fimiz Aleksandros\u2019un yak\u0131n dostuydu, ya\u015fam\u0131 boyunca Demokritos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerini yaymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. O daha \u00e7ok Demokritos\u2019un ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nemsiyordu. Pyrrhon Anaksarkhos\u2019la birlikte Aleksandros\u2019un Asya seferine kat\u0131ld\u0131. Bu seferde \u201cgymnosophiste\u201d denilen hint \u00e7ilecilerini tan\u0131d\u0131, onlar\u0131n dillerini bilmese de g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ilgilendi, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi. Bu \u00e7ileciler d\u00fcnyaya tam anlam\u0131nda ilgisiz kal\u0131yorlar, ac\u0131ya ve \u00f6l\u00fcme ald\u0131rmadan kendi d\u00fcnyalar\u0131nda dingin ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

\"\"
Epikuros\u2019un \u00f6nc\u00fcs\u00fc say\u0131lan Elis\u2019li Pyrrhon.<\/figcaption><\/figure>\n

Pyrrhon Elis\u2019e d\u00f6n\u00fcnce felsefe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verdi ve bir okul a\u00e7t\u0131. Orada ebe olan k\u0131zkarde\u015finin yan\u0131nda tam anlam\u0131nda s\u0131radan bir yoksul bilge ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ev i\u015flerini o g\u00f6r\u00fcyor, hizmet\u00e7i gibi her i\u015fe yeti\u015fiyordu. Elis\u2019liler onu B\u00fcy\u00fck Rahip<\/strong> diye adland\u0131rd\u0131lar ve o 275\u2019e do\u011fru \u00f6l\u00fcnce ad\u0131na bir an\u0131t diktirdiler. Pyrrhon yunan ku\u015fkucular\u0131n\u0131n en \u00f6nemlisi ve en ilgi \u00e7ekicisidir. Onunla ilgili bilgileri Diogenes Laertios\u2019dan al\u0131yoruz. Pyrrhon kendini sak\u0131nmazm\u0131\u015f, kendini korumay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmezmi\u015f, ne araba alt\u0131nda kalmaktan ne kuyuya d\u00fc\u015fmekten ne k\u00f6pe\u011fe \u0131s\u0131r\u0131lmaktan korkarm\u0131\u015f. Ona g\u00f6re bizler \u015feylerin ger\u00e7ek do\u011fas\u0131n\u0131 bilemezdik, hi\u00e7bir do\u011fruyu bilemezdik, yaln\u0131zca \u015feylerin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerini alg\u0131layabilirdik, \u015feylerin \u00f6zleri bize kapal\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden \u201cNe g\u00fczel ne \u00e7irkin ne do\u011fru ne yanl\u0131\u015f vard\u0131r\u201d (Diogenes Laertios). O durumda yarg\u0131y\u0131 ask\u0131ya almam\u0131z gerekiyordu (epokhe<\/em>). Sessiz kalmak (aphasia<\/em>) \u00f6nemliydi. B\u00f6ylece tutkulardan ar\u0131nmak ve bilgeli\u011fe ula\u015fmak, b\u00f6ylece mutlulu\u011fa ermek (ataraksia<\/em>) olas\u0131yd\u0131. Onun g\u00f6r\u00fc\u015flerini daha sonra \u00e7\u00f6mezi Timon (M\u00d6 325-235) savundu. Hi\u00e7bir \u015fey yazmam\u0131\u015f olan Pyrrhon\u2019u bize tan\u0131tan odur. \u201cPyrrhon\u2019un ku\u015fkuculu\u011fu insan\u0131 mutlulu\u011fa y\u00f6nlendiren ahlaki bir ku\u015fkuculuktur\u201d der F\u00e9licien Challaye. Buna g\u00f6re ku\u015fkuculuk mutlu ya\u015fam\u0131n temelidir ya da mutlulu\u011fun yolu ku\u015fkuculuktan ge\u00e7er.<\/p>\n

\"\"
Arkesilaos her t\u00fcrl\u00fc dogmac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131yd\u0131 ve diyalekti\u011fi savunuyordu.<\/figcaption><\/figure>\n

Arkesilaos, Karneades, Enesidemes<\/strong><\/p>\n

Bir ba\u015fka ku\u015fkuculuk Platon\u2019un izinde Akademia<\/strong> gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcrenlerin ku\u015fkuculu\u011fudur. Orta Akademia<\/strong>\u2019da Aiolis\u2019li (Pitane, bug\u00fcn \u00c7andarl\u0131 yak\u0131nlar\u0131) Arkesilaos ve Yeni Akademia<\/strong>\u2019da Kyrene\u2019li Karneades (M\u00d6 219-192) ku\u015fkuculu\u011fun savunucular\u0131 oldular. Onlar\u0131n ku\u015fkuculu\u011fu bir t\u00fcr olumsalc\u0131l\u0131kt\u0131r: biz ancak olumsal olan\u0131 g\u00f6r\u00fcp sezebiliriz. Hi\u00e7bir \u015fey yazmam\u0131\u015f olan Arkesilaos her t\u00fcrl\u00fc dogmac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131yd\u0131 ve diyalekti\u011fi savunuyordu. Onun anlad\u0131\u011f\u0131 diyalektik herhangi bir fikri olumlu a\u00e7\u0131dan da olumsuz a\u00e7\u0131dan da ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta savunma sanat\u0131yd\u0131. Ona g\u00f6re \u2018do\u011fru\u2019yla san\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131m yoktu. Bize do\u011fruyu g\u00f6sterecek hi\u00e7bir veri olamazd\u0131. O durumda Pyrrhon\u2019da oldu\u011fu gibi yarg\u0131lar\u0131 ask\u0131ya almak gerekirdi. Do\u011frular olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re insan do\u011fru sayd\u0131klar\u0131na g\u00f6re davranmal\u0131yd\u0131. Roma\u2019ya el\u00e7i diye g\u00f6nderilmi\u015f olan Karneades\u2019e gelince o ger\u00e7ek anlamda bir s\u00f6z ustas\u0131yd\u0131, Roma\u2019n\u0131n ayd\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6zellikle gen\u00e7 Romal\u0131lar\u0131 konu\u015fmas\u0131yla ve bilgeli\u011fiyle kendine hayran b\u0131rakt\u0131. Onunla tan\u0131\u015fan Romal\u0131lar yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ilgi duydular, b\u00f6ylece yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fc Roma\u2019da b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Karneades her \u015feyi uygulamaya g\u00f6re d\u00fczenlemekten yanayd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kuramsal bilgi olas\u0131 de\u011fildi. Ne sunumlar ne usumuz bize do\u011fru bilgiyi verebilirdi. Do\u011fruya yak\u0131n olan\u0131 benimsemek zorundayd\u0131k. Bir ba\u015fka deyi\u015fle olumsalla yetinmek zorundayd\u0131k.<\/p>\n

\"\"
Karneades her \u015feyi uygulamaya g\u00f6re d\u00fczenlemekten yanayd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kuramsal bilgi olas\u0131 de\u011fildi.<\/figcaption><\/figure>\n

Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n ku\u015fkucular\u0131ndan biri de MS 1. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lan Knossos\u2019lu (Girit) Enesidemes\u2019dir. Enesidemes \u0130skenderiye\u2019de dersler verdi. Bu kim oldu\u011fu pek bilinmeyen filozofun bir\u00e7ok yap\u0131t\u0131 oldu\u011fu san\u0131l\u0131r. Pyrrhon\u2019da daha \u00e7ok ahlaki bir anlam kazanm\u0131\u015f olan ku\u015fkuculuk Enesidemes\u2019de d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Filozofun bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 diyalektik ku\u015fkuculuk<\/strong> diye adland\u0131rabiliriz. O da \u00f6b\u00fcr ku\u015fkucular gibidir, bilgide yaln\u0131z ki\u015fisel \u00f6zelliklerin ve toplumsal ortam\u0131n belirleyici oldu\u011funa inan\u0131r. Bu y\u00fczden verdi\u011fimiz yarg\u0131lar\u0131n hi\u00e7biri sa\u011flam de\u011fildir. Kimse bu yan\u0131lsamal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler d\u00fczeyini a\u015fabilecek g\u00fc\u00e7te olamaz. Yer ve zaman bizim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 etkiliyor, verdi\u011fimiz yarg\u0131lar\u0131 etkiliyor, buna g\u00f6re insanlar durmadan birbirine uymaz g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00fcretiyorlar. Enesidemes ku\u015fkuyu belli bir tak\u0131m nedenlere ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r, bu nedenler aras\u0131nda duyu yan\u0131lmalar\u0131, g\u00f6reneklerin ba\u015fkal\u0131\u011f\u0131, ki\u015fisel yarg\u0131lar\u0131n uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 gibi belirleyiciler vard\u0131r. Ancak bu belirsizlik durumu ya\u015famda bize hi\u00e7bir bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131karmaz, bu y\u00fczden korkuya kap\u0131lmak ve umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015fmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n

\"\"
MS 3. y\u00fczy\u0131lda Mitylene\u2019li (Midilli) Sextus Empiricus ancak olgular\u0131 izleyebilece\u011fimizi, ancak onlar\u0131n bilgisine ula\u015fabilece\u011fimizi bildirdi.<\/figcaption><\/figure>\n

Ku\u015fkuculuk daha sonraki zamanlarda de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayarak deneyci d\u00fc\u015f\u00fcncenin temel ilkesi durumuna gelecektir. Buna g\u00f6re t\u00fcm bilgiler bize deneyden gelir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc sars\u0131lmaz \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak benimsenecektir. Bu da olumculu\u011fa kadar uzanan \u00e7izgiyi ba\u015flatacakt\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede MS 3. y\u00fczy\u0131lda Mitylene\u2019li (Midilli) Sextus Empiricus ancak olgular\u0131 izleyebilece\u011fimizi, ancak onlar\u0131n bilgisine ula\u015fabilece\u011fimizi bildirdi. O bir hekimdi ve dolay\u0131s\u0131yla deneycili\u011fe yatk\u0131nd\u0131: bilgide d\u00fc\u015f\u00fcncenin pay\u0131 yok denecek kadar azd\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Sextus Empiricus dogmac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131yd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc dogmac\u0131l\u0131k ger\u00e7ekli\u011fi yaln\u0131zca bir y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6rebilirdi. Ba\u015fta Pyrrhon ku\u015fkuculu\u011fu olmak \u00fczere Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n t\u00fcm ku\u015fkuculuklar\u0131 Yeni\u00e7a\u011f\u2019\u0131 ba\u015flatan d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131na ufuk a\u00e7t\u0131lar. Eski d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc olan ve bir edebiyat adam\u0131 olmakla birlikte yeni felsefenin kurulmas\u0131nda katk\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck olan Montaigne, Epikuros\u2019dan ve Stoa\u2019dan etkilendi\u011fi kadar Pyrrhon\u2019culuktan da etkilendi. Ku\u015fkuculuk onunla Yeni\u00e7a\u011f\u2019\u0131n daha ba\u015flar\u0131nda anlam de\u011fi\u015ftirecek, bilgiye g\u00fcvenmeyen anlay\u0131\u015f\u0131n yerine bilgiyi aray\u0131\u015fta ku\u015fkuyu bir y\u00f6ntem olarak benimseyen anlay\u0131\u015f alacakt\u0131r. Bu da Bacon\u2019a ve Descartes\u2019a uzanan yolun a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

EP\u0130KUROS VE EP\u0130KUROS\u2019\u00c7ULUK<\/strong><\/h4>\n

Atomcu ve hazc\u0131 gelenek<\/strong><\/p>\n

Abdera ve Kyrene okullar\u0131n\u0131n yeni bir yorumu sayabilece\u011fimiz Epikuros felsefesi bir y\u00f6n\u00fcyle de Pyrrhon\u2019culu\u011fa yak\u0131nd\u0131r. Epikuros\u2019\u00e7uluk t\u00fcm Akdeniz havzas\u0131 insanlar\u0131n\u0131 derinden etkiledi hatta bir tarikat gibi benimsendi ve yay\u0131ld\u0131. M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131lda Philonides, Antiokhia\u2019da (Antalya) Epikuros\u2019un izinde bir okul kurdu. O s\u0131rada \u0130skenderiye\u2019de de benzer bir okul a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Epikuros\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle \u00f6zellikle Romal\u0131lar yak\u0131ndan ilgilendiler. Roma k\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir y\u00fcz\u00fcnde Stoa\u2019c\u0131l\u0131k varsa bir y\u00fcz\u00fcnde de Epikuros\u2019\u00e7uluk vard\u0131r. Latin \u015fairi Lucretius Carus (M\u00d6 98- MS 55) De rerum natura<\/em>\u2019s\u0131nda (\u015eeylerin do\u011fas\u0131 \u00fczerine) Epikuros\u2019u g\u00f6klere \u00e7\u0131kard\u0131, onu bir tanr\u0131 olarak belirledi. Lucretius\u2019un bu kitab\u0131 elde kalan metinlerin azl\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Epikuros \u00f6\u011fretisinin temel kitab\u0131 say\u0131l\u0131r. Lucretius \u00f6nder bildi\u011fi hatta tanr\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Epikuros i\u00e7in \u015f\u00f6yle der: \u201cAr\u0131 bir y\u00fcrek olmadan mutlu ya\u015fayamaz insan, ya\u015fam\u0131n ac\u0131lar\u0131nda ruhlar\u0131 destekleyen ve avutan ki\u015finin \u00f6zdeyi\u015fleri bu y\u00fczden yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn t\u00fcm halklar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d Bu \u00f6\u011freti \u0130talya yar\u0131madas\u0131nda da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili oldu, \u00f6zellikle Napoli \u00e7evresi Epikuros\u2019\u00e7ulu\u011fun merkezi durumuna geldi. \u00d6\u011frencilerinin ve izleyicilerinin alabildi\u011fine y\u00fcceltti\u011fi Epikuros i\u00e7in Hermarkhos \u015f\u00f6yle diyor: \u201cEpikuros\u2019un ya\u015fam\u0131 ba\u015fka insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0131l\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle bize bir mitos gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u201d Bu da bize bu ilgin\u00e7 filozofun d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6n\u00fcl vermi\u015f insanlar\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir zaman dilimi i\u00e7inde derinden etkiledi\u011fini, onlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle oldu\u011fu kadar sa\u011flam ki\u015fili\u011fiyle de etkiledi\u011fini duyuruyor.<\/p>\n

\"\"
Eski\u00e7a\u011f maddecili\u011fi dedi\u011fimizde bundan \u00f6zellikle Epikuros atomculu\u011funu anlamak do\u011fru olur.<\/figcaption><\/figure>\n

Yoksul Epikuros<\/strong><\/p>\n

Epikuros M\u00d6 341\u2019de b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla Atina\u2019da do\u011fdu. Babas\u0131 Neokles \u00f6\u011fretmendi, annesi falc\u0131yd\u0131. Epikuros\u2019un gen\u00e7li\u011fi Samos\u2019da (Sisam) ge\u00e7ti. Ailesi t\u00fcm Atina\u2019l\u0131 kolonlarla birlikte Samos\u2019dan kovulunca Kolophon\u2019a (\u0130zmir yak\u0131nlar\u0131) yerle\u015fti. Aile orada bir \u00e7iftlikte yoksulluk i\u00e7inde ya\u015f\u0131yordu. Epikuros on d\u00f6rt ya\u015f\u0131na girince Teos\u2019lu Nausiphanes\u2019in \u00f6\u011frencisi oldu. Nausiphanes Abdera\u2019l\u0131 Demokritos\u2019\u00e7u Hekataios\u2019un \u00f6\u011frencisiydi, daha \u00e7ok matematik ve fizik \u00f6\u011fretiyordu. Epikuros\u2019un Pyrrhon\u2019a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Nausiphanes\u2019in etkisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Epikuros Samos\u2019da ya\u015fasa da Atina yurtta\u015f\u0131yd\u0131, on sekizine gelince Atina\u2019ya askerlik yapmaya gitti, orada Ksenokrates\u2019den dersler ald\u0131. Bir y\u0131l sonra oradan ayr\u0131ld\u0131 ve Kolophon\u2019a \u00e7ekildi. Az sonra Kolophon\u2019dan ayr\u0131ld\u0131. 310\u2019da Mytilene\u2019de daha sonra Lampsakos\u2019da (Lapseki) dersler verdi. Dostlar\u0131 ve \u00f6\u011frencileri olacak olan felsefe merakl\u0131s\u0131 ki\u015filere, \u0130domeneus\u2019a Leonteus\u2019a, Metrodosros\u2019a, Hermarkhos\u2019a, Timokrotes\u2019e, Kolotes\u2019e, Pythokles\u2019e orada raslad\u0131. \u00d6\u011frencileri aras\u0131nda gen\u00e7k\u0131zlar ve k\u00f6leler de vard\u0131.<\/p>\n

Epikuros 306\u2019da Atina\u2019da sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bir bah\u00e7ede bir okul a\u00e7t\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar burada dersler verdi. Uzun s\u00fcren bir b\u00f6brek hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonunda 270\u2019de ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Son iki haftada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015ftir. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce \u0130domeneus\u2019a \u015fu sat\u0131rlar\u0131 yollam\u0131\u015ft\u0131: \u201cYa\u015fam\u0131m\u0131n bu mutlu g\u00fcn\u00fcnde, kendimi \u00f6l\u00fcme yak\u0131n duydu\u011fum bu g\u00fcnde sana yaz\u0131yorum. Hastal\u0131k ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 damarlarda ve midede s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve \u015fiddetinden hi\u00e7bir \u015fey yitirmiyor. Ama b\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131n seninle konu\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 an\u0131msay\u0131nca g\u00f6nl\u00fcm sevin\u00e7le doluyor. Metrodoros\u2019un \u00e7ocuklar\u0131na iyi bak, ki\u015fili\u011fime ve felsefeye eski ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenerek bunu yapaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum.\u201d Epikuros\u2019un Atina\u2019da a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 okul Kepos<\/strong> yani Bah\u00e7e diye adland\u0131r\u0131ld\u0131. Bah\u00e7e bir okul olmaktan \u00e7ok bir dostlar toplulu\u011funun bulu\u015fma yeriydi. Bah\u00e7e\u2019yi Epikuros\u2019un vasiyeti \u00fczerine bir s\u00fcre Hermarkhos y\u00f6netti, daha sonra okulun ba\u015f\u0131na Polystrates ge\u00e7ti ve onu daha ba\u015fkalar\u0131 izledi. Epikuros\u2019un pek\u00e7ok yap\u0131t verdi\u011fi bilinir ama bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu yitip gitmi\u015ftir. Diogenes Laertios onun k\u0131rk d\u00f6rt yap\u0131t\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler. Ondan bize Do\u011fa \u00fczerine <\/em>adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n baz\u0131 par\u00e7alar\u0131yla baz\u0131 mektuplar\u0131 kald\u0131: Menekles\u2019e mektup<\/em>, Pythokles\u2019e mektup<\/em>, Herodotos\u2019a mektup<\/em>. Menekles\u2019e yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mektup ahlak sorunlar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor olmakla, Heredotos\u2019a yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mektup bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve \u00f6zellikle de fizi\u011fin ilkelerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor olmakla \u00f6nemlidir. Pythokles\u2019e yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mektup tanr\u0131sal olgular\u0131 ele al\u0131r, ancak bu mektup Epikuros\u2019un kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmayabilir.<\/p>\n

Atina\u2019n\u0131n zor zamanlar\u0131<\/strong><\/p>\n

O zamanlar Atina\u2019n\u0131n en s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 en ac\u0131l\u0131 en k\u00f6t\u00fc d\u00f6nemiydi. Peloponnesos sava\u015flar\u0131ndan sonra t\u00fcm yunan kentleri gibi Atina da \u00e7e\u015fitli toplumlar\u0131n elinde tutsak oldu. Paul Nizan \u00f6zellikle Epikuros\u2019dan ve Epikuros\u2019\u00e7ulardan s\u00f6zetti\u011fi Eski\u00e7a\u011f maddecileri <\/em>adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n

\u201cZaman olur t\u00fcm insani kazan\u0131mlar, bir uygarl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlayan de\u011ferler s\u00f6n\u00fcp giderler. \u0130ktisadi zenginliklerin toplumun bir kesiminde birikmesi genel yoksulla\u015fmay\u0131 engellemez. Hi\u00e7bir d\u00f6nem Epikuros\u2019un d\u00f6nemi kadar ac\u0131l\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r: b\u00fcy\u00fck yunan siteleri Atina ve Sparta sava\u015flarda yitip gittiler. Makedonyal\u0131 Philippos ve Aleksandros yunan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ve Asya\u2019y\u0131 Orta Asya \u00e7\u00f6llerine Hindistan\u2019a kadar ele ge\u00e7irdiler. Aleksandros\u2019un ard\u0131llar\u0131 birbirlerine d\u00fc\u015ft\u00fcler. Perikles\u2019in kenti olan, Asya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck dalgalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Yunanistan\u2019\u0131 kurtarm\u0131\u015f olan Atina ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u00e7evrintinin i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklendi. Mutsuzluk Yunanl\u0131lar aras\u0131nda yerle\u015fti, d\u00fczensizlik ve s\u0131k\u0131nt\u0131 g\u00fcnden g\u00fcne \u00e7o\u011fald\u0131. 307\u2019den 261\u2019e kadar sava\u015flarla ve ayaklanmalarla dolu k\u0131rk alt\u0131 y\u0131l birbirini izledi: y\u00f6netim yedi kere el de\u011fi\u015ftirdi, partiler iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131lar ve her seferinde Atina\u2019n\u0131n d\u0131\u015f siyaseti alt\u00fcst oldu. D\u00f6rt defa yabanc\u0131 bir h\u00fck\u00fcmdar h\u00fck\u00fcmet kurdu ve kurumlar\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. \u00dc\u00e7 ba\u015fkald\u0131rma devinimi kanda bo\u011fuldu. Atina d\u00f6rt defa ku\u015fat\u0131ld\u0131. Kan yang\u0131nlar \u00f6ld\u00fcrmeler ya\u011fmalar: i\u015fte Epikuros\u2019un d\u00fcnyas\u0131. Atina iktisadi yoksunlu\u011fun ve siyasal yoksunlu\u011fun a\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.\u201d<\/p>\n

\"\"
Raphael \u00fcnl\u00fc \u201cAtina Okulu\u201d tablosunda Epikuros\u2019u b\u00f6yle resmetti.<\/figcaption><\/figure>\n

Paul Nizan daha ileride yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n

\u201cS\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ihbarlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn yoksunlu\u011fun tehdit etti\u011fi ya\u015famda korkun\u00e7 bir belirsizlik egemendi. K\u0131\u015fk\u0131rtmalar cinayetler bu umutsuz d\u00fcnyan\u0131n korkun\u00e7 siyasal y\u00f6ntemleriydiler. \u00d6l\u00fcm rasgele vuruyordu: insan\u0131 ne zenginlik ne g\u00fc\u00e7 koruyabiliyordu. Her g\u00fcn her \u015fey y\u0131k\u0131labilirdi. Bu y\u00fczden bir Yazg\u0131 k\u00fclt\u00fc buldular, dualar\u0131n\u0131 Yazg\u0131 tanr\u0131\u00e7as\u0131 Tykhe\u2019ye sundular. D\u00fcnyayla ilgili bir ser\u00fcven fikri olu\u015ftu. Epikuros\u2019\u00e7u \u00f6zlemlerden biri g\u00fcvenli\u011fin kazan\u0131lmas\u0131 olacakt\u0131r. B\u00fcy\u00fck bir ortak uygarl\u0131\u011f\u0131n de\u011ferleri yerine sava\u015f de\u011ferleri, yurtta\u015fl\u0131k de\u011ferlerinin yerine para de\u011ferleri ge\u00e7ti. V. y\u00fczy\u0131l demokrasisin temeli olmu\u015f olan orta s\u0131n\u0131flar yani zanaat\u00e7\u0131lar, k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahipleri, t\u00fcccarlar ortadan silinirken bir kredi sermayecili\u011fi geli\u015fti ve yeni zenginler zenginliklerine zenginlikler katt\u0131lar. B\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6neminde Yunanistan\u2019\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu siyasal de\u011ferler yitip gitti: Makedonya\u2019n\u0131n g\u00f6lgesi gittik\u00e7e yay\u0131ld\u0131. Art\u0131k direnmediler, yenilgiyi ve yenilginin insan onurunu k\u0131r\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kabul ettiler. Atina kendini k\u00f6leli\u011fe b\u0131rakt\u0131, efendilerine Antigonas\u2019a Demetrios\u2019a sayg\u0131l\u0131 davrand\u0131, tiranlara ilahiler s\u00f6yledi.\u201d<\/p>\n

Atomculuk<\/strong><\/p>\n

Epikuros belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Platon\u2019un izinden giden bir filozoftur, felsefesinde Platon\u2019culuktan \u00e7ok \u015fey bulunabilir. \u00d6te yandan azla yetinmeyi bilen, d\u00fcnyadan kendisi i\u00e7in \u00e7ok \u015fey beklemeyen, daha \u00e7ok kuru ekmekle ve suyla ya\u015fayan Epikuros \u00f6ncelikle toplumunun ac\u0131lar\u0131na \u00e7are arayan ya da ac\u0131l\u0131 bir toplumun dertlerini biraz olsun dindirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir bilgedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle o ahlak anlay\u0131\u015f\u0131nda Aristippos\u2019dan ve Demokritos\u2019dan etkilenirken do\u011fa kavray\u0131\u015f\u0131nda do\u011frudan do\u011fruya Demokritos atomculu\u011funun izini s\u00fcrd\u00fc, bu \u00f6\u011fretiyi maddecili\u011fe yakla\u015ft\u0131rd\u0131. Demokritos\u2019un maddesel olmayan ya da maddesel olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen atomlar\u0131 Epikuros\u2019da do\u011frudan maddeye indirgendiler. O y\u00fczden eski\u00e7a\u011f maddecili\u011fi dedi\u011fimizde bundan \u00f6zellikle Epikuros atomculu\u011funu anlamak do\u011fru olur. Buna g\u00f6re D\u00fcnya bo\u015flukta devinen atomlardan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Demokritos\u2019un maddesel olmayan atomlar\u0131 Parmenides\u2019in \u201cBir Varl\u0131k\u201d\u0131yla ayn\u0131 \u00f6zellikleri g\u00f6sterir yani onun gibi \u00f6ncesiz sonras\u0131zd\u0131r \u00f6l\u00fcms\u00fczd\u00fcr do\u011fmam\u0131\u015ft\u0131r ve yokolmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca onlar b\u00f6l\u00fcnemez \u015feylerdir. Demokritos\u2019un atomlar\u0131 Parmenides\u2019in \u201cBir Varl\u0131k\u201d\u0131n\u0131n bir\u00e7ok varl\u0131k\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bi\u00e7imi gibidir, \u00e7o\u011falt\u0131lm\u0131\u015f\u0131 gibidir. Oysa Epikuros\u2019un atomlar\u0131 tam anlam\u0131nda maddeseldir. Atomlar sonsuz say\u0131dad\u0131r: uzam s\u0131n\u0131rl\u0131 olsayd\u0131 atomlar ona s\u0131\u011famazlard\u0131. Evren sonsuzdur, onun s\u0131n\u0131rlar\u0131 yoktur. Onun ayr\u0131cal\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de olmaz. Bir yerde olmak sonsuz evrende olmakt\u0131r. Evrenin d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir \u015fey yoktur. Atom b\u00f6l\u00fcnemedi\u011fi gibi uzam da b\u00f6l\u00fcnemez. B\u00fct\u00fcn atomlar ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte de\u011fildir. Atomlar devingendir, devinime olanak veren \u015fey bo\u015flu\u011fun kendisidir. T\u00fcm atomlar ayn\u0131 h\u0131zla devinirler. \u00c7arp\u0131\u015fma onlar\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 kesmez ancak y\u00f6nlerini de\u011fi\u015ftirir. Bir ta\u015fta ya da bir demirde de atomlar ayn\u0131 h\u0131zla devinirler. Atomlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yal\u0131n cisim yoktur: t\u00fcm cisimler bile\u015fiktir, onlar atom bile\u015fikleridir. Atomlar\u0131n bi\u00e7imleri vard\u0131r. Sonsuz say\u0131daki atomun bir\u00e7ok bi\u00e7imi olmal\u0131d\u0131r. Ancak atomlar\u0131n bi\u00e7imleri sonsuza kadar de\u011fi\u015fken olamaz, bunun bir s\u0131n\u0131r\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Epikuros\u2019un atomu elbette modern fizi\u011fin atomuyla benze\u015fmez.<\/p>\n

\"\"
Epikuros\u2019un Louvre M\u00fczesi\u2019ndeki b\u00fcst\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

Klinamen<\/strong><\/p>\n

Epikuros\u2019\u00e7ular\u0131n Demokritos atomculu\u011funa getirdi\u011fi iki yenilik vard\u0131r, bunlardan biri atomlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc devinmeleri \u00f6b\u00fcr\u00fc de belli \u00f6l\u00e7\u00fcde sapma e\u011filimi g\u00f6stermeleridir. Bu sapma sorunu epeyce \u00f6nemlidir. Sapma fizik d\u00fcnyan\u0131n bir olgusu oldu\u011fu gibi ruhsal d\u00fcnyada \u00f6zg\u00fcr edimin de ilkesi gibidir. Ruhumuzun da atomlardan yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu savunan Epikuros\u2019\u00e7ular Demokritos\u2019un atomculu\u011funa klinamen <\/em>kavram\u0131n\u0131 ekledi. Klinamen <\/em>kavram\u0131n\u0131 ortaya atan Epikuros\u2019dur (Heroodotos\u2019a mektup<\/em>), onu \u00f6zg\u00fcr se\u00e7i\u015fe ba\u011flayan Lucretius\u2019dur. Klinamen <\/em>yunancadaki kleinen<\/em>\u2019den gelir. Klinamen <\/em>bir raslant\u0131sall\u0131k ilkesidir sapt\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6gedir, atomlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar, b\u00f6ylece onlar\u0131n bile\u015fimler kurmalar\u0131na olanak verir. Demek ki \u015feylerin olu\u015fumunda da sapma etkindir: atomlar a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re e\u015fit h\u0131zlarda yol al\u0131rken bir \u00e7arp\u0131\u015fma olur ve \u015feyler olu\u015fur. Demek ki bu olu\u015fumda sapman\u0131n \u00f6nemli bir pay\u0131 vard\u0131r. Atomlar\u0131n bo\u015flukta \u00e7arp\u0131\u015farak nesneleri olu\u015fturmalar\u0131n\u0131 da insan ruhunun \u00f6zg\u00fcr se\u00e7i\u015fini de klinamen<\/em> belirler, buna g\u00f6re bu ilke belirlenimcili\u011fin yani evrensel zorunluluk kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131 olan bir olumsall\u0131k ilkesidir ve \u00f6zg\u00fcr istemin ko\u015fulu olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. B\u00f6ylece Epikuros\u2019\u00e7ular maddeci anlay\u0131\u015f \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnsel temelini raslant\u0131sall\u0131ktan giderek a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f olurlar.<\/p>\n

Madde d\u00fcnyas\u0131<\/strong><\/p>\n

Epikuros varl\u0131k\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc maddeye indirger: do\u011fal olaylar tanr\u0131sal g\u00fc\u00e7lerin de\u011fil maddi etkenlerin sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece Epikuros\u2019\u00e7uluk d\u00fc\u015f\u00fcnceyi t\u00fcm do\u011fa\u00fcst\u00fc ba\u011flar\u0131ndan kurtar\u0131r. Bilginin kayna\u011f\u0131 duyumlard\u0131r, \u015feylerin duyu organlar\u0131m\u0131zda olu\u015fturdu\u011fu imgelerdir. Bu imgeler birike birike ya da \u00fcst \u00fcste gele gele genel fikirleri olu\u015ftururlar. Do\u011fa \u00fczerine bilgilerimizi duyumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla elde ederiz. Hazz\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 duyumlarda aramak gerekir. Haz vard\u0131r: onu do\u011frulamak gerekmez. Duyumu da do\u011frulamak gerekmez: o g\u00f6r\u00fcnendir ve g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi oland\u0131r yani apa\u00e7\u0131k oland\u0131r. Demek ki ger\u00e7eklik kendini duyuran \u015feydir yani cisimseldir ya da maddeseldir. Duyumlar d\u00fcnyas\u0131nda ili\u015fki dokunu\u015fma ili\u015fkisidir. Duyumla sa\u011flanan imgeler bilgilerimizin ya da kavramlar\u0131m\u0131z\u0131n gereci olurlar. Demek ki duyum yoluyla bilgileniyoruz ve do\u011fada s\u00fcrekli bir bilgilenme durumunday\u0131z. Do\u011fa gibi bilgeler de bizim i\u00e7in bilgi kayna\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011fa kendisi olman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir \u015fey de\u011fildir. Duyum do\u011frunun \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Duyumlara tutkular yani hazlar ve ac\u0131lar e\u015flik eder. Ayr\u0131ca bir t\u00fcr sezgi bizi evren fikrine ula\u015ft\u0131r\u0131r, bize fizik d\u00fcnyan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurur. Bu fizik d\u00fcnyada her \u015fey tanr\u0131lar bile atomlardan olu\u015fmu\u015ftur. Epikuros her \u015feyi maddeye indirgerken do\u011fru bilgi ve yanl\u0131\u015f bilgi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da evren ara\u015ft\u0131rmas\u0131yla ilgili g\u00f6r\u00fcr. Ona g\u00f6re insanlar\u0131n ruhlar\u0131ndaki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar g\u00f6ksel cisimleri mutlu ve \u00f6l\u00fcms\u00fcz varl\u0131klar saymaktan, onlara hi\u00e7bir ger\u00e7ekli\u011fi olmayan de\u011fi\u015fik \u00f6zellikler ulamaktan gelir. Yanl\u0131\u015flar\u0131n kayna\u011f\u0131 felsefi g\u00f6r\u00fc\u015fler de\u011fil mitoslard\u0131r. Yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey duygulara ve duyumlara y\u00f6nelmektir, ortak bir \u015fey s\u00f6zkonusuysa ortak \u015feylere, bireysel \u015feyler s\u00f6zkonusuysa bireysel \u015feylere y\u00f6nelmek gerekir. Dikkatli bir evren ara\u015ft\u0131rmas\u0131 bize do\u011frular\u0131 g\u00f6sterecektir ve evren kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fumuz korkudan kurtulman\u0131n yolu da budur. Her \u015feyden \u00f6nce g\u00f6ksel cisimlerin bilgisine ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak gerekir. Ruhumuzun dinginli\u011fe kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in zorunlu bir y\u00f6nelimdir bu. Evrenin do\u011fas\u0131n\u0131 tam olarak tan\u0131mayan ki\u015fi yani mitolojik san\u0131larla yetinen ki\u015fi korkudan kurtulamaz. Do\u011fay\u0131 incelemeden ar\u0131 hazlara ula\u015fmak olas\u0131 de\u011fildir. Kendini be\u011fenmi\u015fler ve usta konu\u015fmac\u0131lar de\u011fildir do\u011frunun bilimini kuranlar. Do\u011fan\u0131n bilimini kuranlar al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc kimselerdir yani kendilerine yeten kimselerdir. Onlar sahip olduklar\u0131 niteliklerden onur duyarlar.<\/p>\n

Lucretius olu\u015fumu \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: \u00f6nce toprak bitkileri olu\u015fturdu, sonra hayvanlar daha sonra insanlar geldi, insanlar toplumu olu\u015fturdu. Bu t\u00fcm\u00fcyle maddesel ortamda insanlar da tanr\u0131lar da vard\u0131r. Tanr\u0131lar vard\u0131r ama onlar d\u00fcnya \u00fczerinde ya da insan ya\u015fam\u0131 \u00fczerinde etkin de\u011fildir. Onlar insanlar\u0131n uza\u011f\u0131nda kendi d\u00fcnyalar\u0131nda ya\u015farlar. Onlar\u0131n insana herhangi bir yarar\u0131 da zarar\u0131 da dokunmaz. Onlar insanlarla ilgilenmezler, insanlar\u0131 cezaland\u0131rmazlar. \u0130yilik k\u00f6t\u00fcl\u00fck \u00f6fke intikam kin bilmezler. \u0130nsanlar bir yanda tanr\u0131lar bir yandad\u0131r. Onlar\u0131n g\u00f6zleri \u00fczerimizde de\u011fildir. Demek ki tanr\u0131lardan korkmak da onlardan yard\u0131m istemek de anlams\u0131zd\u0131r. Cennet de cehennem de bu d\u00fcnyadad\u0131r. \u00d6l\u00fcmden sonra ya\u015fam yoktur. Tanr\u0131 kayras\u0131 diye bir \u015fey de yoktur. Epikuros b\u00f6ylece bo\u015finan\u00e7lara hi\u00e7 yer vermeyen bir \u00f6\u011freti kurmu\u015f, insan ya\u015fam\u0131n\u0131 do\u011fa\u00fcst\u00fc kat\u0131\u015f\u0131klar\u0131ndan ay\u0131klamak istemi\u015ftir. \u00d6l\u00fcm\u00fcn olmamas\u0131 ceza korkusunu hi\u00e7e indirger. \u0130nsan ruhu da her \u015fey gibi atomlardan kuruludur, ancak ruhumuzu olu\u015fturan atomlar daha ince atomlard\u0131r. Olu\u015fum bir bile\u015fmedir yani atomlar\u0131n bir araya gelmesidir, \u00f6l\u00fcm de bir ayr\u0131\u015fmad\u0131r yani atomlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp da\u011f\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fcn ne oldu\u011funu bilemeyiz. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc anlayamay\u0131z, kendi \u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fcz\u00fc ya\u015fayamay\u0131z, \u00f6yleyse \u00f6l\u00fcm diye bir \u015fey yoktur. Buna g\u00f6re Epikuros\u2019un \u00f6\u011fretisi olduk\u00e7a iyimser bir \u00f6\u011fretidir.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm yani hi\u00e7bir \u015fey<\/strong><\/p>\n

Epikuros Menerkles\u2019e mektup<\/em>\u2019da \u00f6l\u00fcm konusunda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/p>\n

\u201cBizim i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fcn hi\u00e7bir \u015fey oldu\u011funa al\u0131\u015ft\u0131r kendini. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm iyilik ve t\u00fcm k\u00f6t\u00fcl\u00fck duyumdad\u0131r ve \u00f6l\u00fcm duyumun yoklu\u011fudur. \u00d6yleyse \u00f6l\u00fcm\u00fcn bizim i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey oldu\u011fu do\u011frusunun bilgisi bizi bu \u00f6l\u00fcml\u00fc d\u00fcnyadan tat almaya yatk\u0131n k\u0131lar, ona sonsuz bir s\u00fcre ekledi\u011fi i\u00e7in de\u011fil bizde \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck arzusunu giderdi\u011fi i\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015famamak olgusunda korkun\u00e7 hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan i\u00e7in ya\u015famda korkun\u00e7 hi\u00e7bir \u015fey yoktur. \u00d6l\u00fcmden korktuklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediklerinde bo\u015f s\u00f6zler s\u00f6ylemi\u015f olurlar, \u00f6l\u00fcm geldi\u011finde ac\u0131yla gelece\u011fi i\u00e7in de\u011fil \u00f6l\u00fcm\u00fc beklemek ac\u0131l\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in. Hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe yol a\u00e7mayan etkin ve ger\u00e7ek herhangi bir \u015feyi beklemekle ortaya \u00e7\u0131kacak olan korku bo\u015f bir korkudur. B\u00f6ylece t\u00fcm k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin en korkuncu olarak al\u0131nan \u00f6l\u00fcm bizim i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece \u00f6l\u00fcm bize arkada\u015fl\u0131k etmez, o geldi\u011finde biz art\u0131k yokuz. \u00d6yleyse \u00f6l\u00fcm ne ya\u015fayanlar\u0131 ne \u00f6lenleri ilgilendirir: ya\u015fayanlar i\u00e7in yoktur, \u00f6l\u00fcler i\u00e7in de art\u0131k yoktur. Ama kalabal\u0131klar bazen \u00f6l\u00fcmden k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcym\u00fc\u015f gibi ka\u00e7arlar, bazen de onu ya\u015fam\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerine kar\u015f\u0131 bir dinlenme olarak arzularlar. Bilge ya\u015famdan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaz, ya\u015fam\u0131n sonundan da korkmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam onu hi\u00e7 s\u0131kmaz ve ya\u015fam\u0131n yoklu\u011fu ona bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck gibi g\u00f6r\u00fcnmez. Yiyecek konusunda basit\u00e7e en b\u00fcy\u00fck par\u00e7ay\u0131 de\u011fil de en ho\u015f olan\u0131 arad\u0131\u011f\u0131 gibi en uzun s\u00fcrede mutlu olmay\u0131 de\u011fil en iyi bi\u00e7imde mutlu olmay\u0131 arar.\u201d<\/p>\n

HAZLAR AHLAKI<\/strong><\/h4>\n
\"\"
Epikuros varl\u0131k\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc maddeye indirger: do\u011fal olaylar tanr\u0131sal g\u00fc\u00e7lerin de\u011fil maddi etkenlerin sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7e\u015fitli hazlar<\/strong><\/p>\n

Epikuros Aristippos\u2019un izinde erdem kavram\u0131yla haz kavram\u0131n\u0131 birbirine yakla\u015ft\u0131r\u0131r hatta bu iki kavram\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Ancak o Aristippos gibi yapmaz, dolays\u0131z hazlardan uzak durur, dolayl\u0131 hazlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r, buna g\u00f6re \u015fimdinin hazlar\u0131 de\u011fil ya\u015fanm\u0131\u015f\u0131n verdi\u011fi hazlar \u00f6nemlidir. \u015eimdiyle ilgili hazlar ya da do\u011frudan do\u011fruya hazlar daha sonra insana ac\u0131 verebilir. \u201cHi\u00e7bir haz kendinde k\u00f6t\u00fc de\u011fildir, ama haz yaratabilecek baz\u0131 \u015feyler kendileriyle birlikte hazlardan \u00e7ok k\u00f6t\u00fcl\u00fckler getirebilirler.\u201d Bu y\u00fczden Epikuros hazlar\u0131 devinim i\u00e7inde hazlar<\/strong> ve dinginlik i\u00e7inde hazlar<\/strong> olmak \u00fczere ikiye ay\u0131r\u0131r. \u0130nsana mutlulu\u011fu sa\u011flayan hazlar dinginlik i\u00e7inde ya\u015fanan hazlard\u0131r. \u00d6nemli olan olabildi\u011fince hazza ula\u015fmak olabildi\u011fince ac\u0131lardan ka\u00e7makt\u0131r. Ac\u0131lar bize daha \u00e7ok yanl\u0131\u015f yarg\u0131lar\u0131m\u0131zdan gelir, ya\u015fam \u00fczerine d\u00fcnya \u00fczerine uyars\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015flerimizden gelir. Mutlu bir ya\u015fam ancak ussal bir temel \u00fczerine kurulabilir. \u00d6yleyse bizim i\u015fimiz hazlara bir \u00e7ekid\u00fczen vermektir, onlar\u0131 gerekti\u011fi gibi de\u011ferlendirmek ve s\u0131n\u0131rlamakt\u0131r: her hazz\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmek erdemli insanlar\u0131n i\u015fi de\u011fildir. Bilge ki\u015fi ya da her ki\u015fi \u00f6ncelikle mutlulu\u011fun pe\u015finde olmal\u0131d\u0131r. Bu da do\u011faya y\u00f6nelmeyi bilgi pe\u015finde olmay\u0131 gerektirir. Do\u011fay\u0131 bilmeyi\u015fimiz bizi mutsuz k\u0131lar. Bilgisizlik demek kesinsizlik demektir. Kesinsizlik bize bo\u015financ\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7ar. Olamayacak \u015feyleri olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz o zaman. Bizim i\u00e7in tek kurtar\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 bilginin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bilgi ize hazlardaki dengeyle birlikte ruh dinginli\u011fini (ataraksia<\/em>) getirir. Do\u011fay\u0131 tan\u0131mak mutlu ya\u015faman\u0131n zorunlu ko\u015fuludur.<\/p>\n

Hazlar \u00e7e\u015fitlidir. Baz\u0131 hazlar do\u011fal ve gerekli hazlard\u0131r, yemek i\u00e7mek hazz\u0131 b\u00f6yledir. Baz\u0131 hazlar do\u011fal olsalar da gerekli de\u011fildirler. Birincileri kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmak yeterlidir, a\u00e7 oldu\u011fumuz zaman ekmek ve susuz oldu\u011fumuz zaman su i\u00e7mek a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7mamak ko\u015fuluyla gereklidir. A\u015fk gerekli olmayan bir hazd\u0131r, aile kurma hazz\u0131 da \u00f6yledir. A\u015fkla bilgelik birbirleriyle uyu\u015famazlar. A\u015fkta insan mutlulu\u011funu ba\u015fkas\u0131ndan bekler. A\u015fk ac\u0131 verir, dostluk haz verir. Dostluk toplumsal ya\u015fam\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. A\u015fk insanlar\u0131 d\u00fcnyadan kopar\u0131r, kapal\u0131l\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fckler, toplumsal ba\u011flar\u0131 yokeder. A\u015fkta ki\u015fi kendini sevgilisine adam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece a\u015fk ar\u0131 hazz\u0131 olanaks\u0131z k\u0131lar, hazz\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 bozar. Bu ikinci \u00e7e\u015fit hazlar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 ya\u015fanmas\u0131ndan iyidir, onlardan olabildi\u011fince ka\u00e7\u0131nmak do\u011fru olur. A\u015fk bir hazd\u0131r ama sonsuz ac\u0131lar\u0131 getirecek bir hazd\u0131r. Buna g\u00f6re bek\u00e2rl\u0131k evlilikten \u00e7ok daha iyidir. Hazlar\u0131n en tehlikelileri en olumsuzu zenginliklerle ve onurlarla ilgili olan hazlard\u0131r, onlardan ne yap\u0131p yap\u0131p ka\u00e7mak gerekir. Do\u011faya uygun ya\u015fam zaten bu t\u00fcr hazlar\u0131 d\u0131\u015fta tutar: do\u011faya uygun ya\u015fayan adam ger\u00e7ek zenginliklerin insan\u0131d\u0131r. \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131 bu t\u00fcr \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131c\u0131 \u015feylerden, \u00fcnlerden unvanlardan a\u015f\u0131r\u0131 kazan\u00e7tan koruyabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde insand\u0131r. Kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f istekler ve \u00e7e\u015fitli korkular bizi tutsak edebilir. Her ki\u015fi hazlar\u0131 en uygun bi\u00e7imde ya\u015famal\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle korkular\u0131 y\u00fcre\u011fimizden s\u00f6k\u00fcp atmal\u0131y\u0131z. Tanr\u0131lar bizimle ilgilenmediklerine g\u00f6re onlardan korkmak sa\u00e7mad\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fc ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re ondan korkmak da sa\u00e7mad\u0131r. \u201cBen oldu\u011fum s\u00fcrece \u00f6l\u00fcm yoktur, \u00f6l\u00fcm oldu\u011funda da ben yokum.\u201d<\/p>\n

Bu da bize gelip ge\u00e7ici olana de\u011fil de kal\u0131c\u0131 olana y\u00f6nelmemiz gerekti\u011fini duyurur. \u0130steklerini yenmeyi ya da s\u0131n\u0131rlamay\u0131 ve \u00f6l\u00fcmden korkmamay\u0131 bilen insan en yetkin hazlar\u0131 ya\u015fayacakt\u0131r. Ac\u0131lara kar\u015f\u0131 durman\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc en etkili ilac\u0131 Tetrapharmakon<\/em>\u2019dur. Bu d\u00f6rtl\u00fc form\u00fcl bizim ac\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanmam\u0131z\u0131 sa\u011flar. Bu ilac\u0131n i\u00e7indeki d\u00f6rt maddeyi \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz: 1) tanr\u0131lardan korkmak gerekmez, 2) \u00f6l\u00fcmden korkmak gerekmez, 3) mutlulu\u011fa ula\u015f\u0131labilir, 4) ac\u0131ya katlan\u0131labilir. Bunun i\u00e7in ki\u015filerin felsefe e\u011fitiminden ge\u00e7mi\u015f olmalar\u0131 gerekir. Her \u015fey d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p e\u011fitim sorununa gelir dayan\u0131r. Bilgelik ger\u00e7ek insan olman\u0131n zorunlu ko\u015fuludur. Epikuros Menekles\u2019e mektup<\/em>\u2019un bir yerinde \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

\u201cGen\u00e7ken felsefe yapmakta ge\u00e7 kalmamak, ya\u015fl\u0131l\u0131kta felsefe yapmaktan b\u0131kmamak gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ruhun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ne \u00e7ok erken ne \u00e7ok ge\u00e7tir. Felsefenin zaman\u0131 hen\u00fcz gelmedi ya da \u00e7oktan ge\u00e7ti diyen biri mutlulu\u011fun zaman\u0131 hen\u00fcz gelmedi ya da \u00e7oktan ge\u00e7ti diyen adama benzer. \u00d6yle ki gen\u00e7 ve ya\u015fl\u0131 her ikisi de felsefe yapmal\u0131, biri sevgiyle an\u0131msad\u0131\u011f\u0131 iyiliklerle gen\u00e7le\u015fen ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na \u00f6b\u00fcr\u00fc gelecek kar\u015f\u0131s\u0131nda dinginlikle olgunla\u015fmas\u0131 ad\u0131na. \u00d6yleyse mutlulu\u011fu olu\u015fturan \u015feyler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc mutlulu\u011fu elde etti\u011fimiz zaman her \u015feyi elde ederiz, mutluluk olmad\u0131 m\u0131 onu elde etmek i\u00e7in her \u015feyi yapar\u0131z.\u201d<\/p>\n

Haz ama\u00e7t\u0131r<\/strong><\/p>\n

Hazz\u0131 ger\u00e7ekte ac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Ac\u0131 \u00e7ekmedi\u011fimiz zaman hazza gereksinim duymay\u0131z. Haz buna g\u00f6re mutlu ya\u015fam\u0131n ko\u015fuludur, do\u011fal iyiliktir, do\u011fall\u0131\u011f\u0131yla iyidir. Hazz\u0131 bilen ki\u015fi kendine yetmeyi de bilir. L\u00fcksle ilgisi olmayan ya\u015fam ya da basit ya\u015fam insan\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 k\u0131lar. Buna g\u00f6re haz ne savurganl\u0131kla ilgilidir ne de tenselde s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nemli olan ac\u0131n\u0131n yoklu\u011fu ve ruhun dinginli\u011fidir. Do\u011fru ya\u015fam sak\u0131n\u0131k insanlar\u0131n ya\u015famd\u0131r. Sak\u0131n\u0131kl\u0131k t\u00fcm erdemlerin kayna\u011f\u0131d\u0131r. Azla yetinmek en b\u00fcy\u00fck zenginliktir. Doymay\u0131 bilmek \u00f6nemlidir: doymayan midemiz de\u011fildir, bazen midemiz doyar biz doymay\u0131z. Yetinmeyi bilmeyen insana hi\u00e7bir \u015fey yeterli g\u00f6r\u00fcnmez, yetinmeyi bilmeyen insan k\u0131skan\u00e7l\u0131kla hasetle ya\u015fam\u0131n\u0131 karart\u0131r. Ya\u015fam genelde b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. Her durumda do\u011faya ba\u015fe\u011fmek gerekir. Do\u011faya ba\u015fe\u011fen insan egemenlik d\u00fc\u015fleri g\u00f6ren insandan daha mutludur. Bu arada iyilik getirmeyecek hazlardan uzak durmay\u0131 bilmeliyiz. Ger\u00e7ek hazz\u0131n oldu\u011fu yerde k\u00f6t\u00fcl\u00fck zaten bar\u0131nmaz. Bu da do\u011fru ve iyi ya\u015faman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f olmakla belirgindir. Dinginlik gibi bir de\u011fer varken kavga hi\u00e7 ama hi\u00e7 gerekmez. Kendine yetme en b\u00fcy\u00fck zenginliktir. Kendine yeten insan \u00f6zg\u00fcr insand\u0131r. Zenginlik diye bilinen \u015fey ger\u00e7ek yoksulluktur, yoksulluksa ger\u00e7ek zenginliktir. Bilge yoksuldur, almaktan \u00e7ok vermeyi bilir. Bilgelik d\u00fcnya hazlar\u0131ndan, d\u00fcnyan\u0131n insana yara\u015f\u0131r her t\u00fcrl\u00fc hazz\u0131ndan pay almam\u0131z\u0131 engellemez. \u201cKar\u0131n hazlar\u0131\u201d da vard\u0131r, y\u00fcce hazlar da vard\u0131r. Ger\u00e7ek haz do\u011fru ve g\u00fczel ya\u015fanm\u0131\u015f demlerin an\u0131lar\u0131nda par\u0131ldar.<\/p>\n

\"\"
R\u00f6nesans\u2019\u0131n insanc\u0131lar\u0131 Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131rken Epikuros\u2019dan da \u00e7ok \u015feyler ald\u0131lar.<\/figcaption><\/figure>\n

Epikuros\u2019dan bize kalan<\/strong><\/p>\n

R\u00f6nesans\u2019\u0131n insanc\u0131lar\u0131 Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131rken Epikuros\u2019dan da \u00e7ok \u015feyler ald\u0131lar. Yeni\u00e7a\u011f ba\u015flar\u0131n\u0131n bu insana tutkun insanc\u0131lar\u0131 ya\u015fam g\u00fczeldir ve insan de\u011ferlidir derken, y\u00fczy\u0131llarca yok yere a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f bir d\u00fcnyay\u0131 yeniden b\u00fct\u00fcn g\u00fczellikleriyle g\u00f6rmeye ve g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Epikuros\u2019un izini s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. 18. y\u00fczy\u0131l ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n temelinde Pyrrhon\u2019un ku\u015fkuculu\u011fu ve Stoa\u2019n\u0131n us\u00e7ulu\u011fu kadar Epikuros\u2019un hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yatar. O b\u00fcy\u00fck Montaigne\u2019den bu \u00fc\u00e7l\u00fc etkiyi \u00e7\u0131kar\u0131n geriye filozofluk ad\u0131na pek bir \u015fey kalmayacakt\u0131r. Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131 yeni zamanlara ta\u015f\u0131yan Montaigne ve \u00f6b\u00fcr insanc\u0131lar bu kaynaklar\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Her t\u00fcrl\u00fc softal\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ya\u015fama sevincini koyan yeni insan hem kafas\u0131yla hem y\u00fcre\u011fiyle t\u00fcm d\u00fcnya nimetlerinden yana olan insand\u0131r. Epikuros\u2019u bir zevk ve sefa filozofu olarak g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar oldu. Onu bir\u00e7ok bak\u0131mdan yanl\u0131\u015f anlayanlar oldu. \u00d6rne\u011fin Albert Camus onun \u00f6l\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tedirginli\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ki tepeden t\u0131rna\u011fa yanl\u0131\u015ft\u0131r: Montaigne \u00f6l\u00fcm korkusunu felsefeyle ya da kesinlikle \u00f6l\u00fcm diye bir \u015fey yoktur diyen Epikuros\u2019la yenmi\u015ftir. Ger\u00e7ek haz hangi \u00e7e\u015fitten olursa olsun bilgelerin hazz\u0131d\u0131r. Kendini kap\u0131p koyvermi\u015flerin ya\u015fam\u0131 bize hazdan \u00e7ok daha ba\u015fka bir \u015feyleri, \u00f6rne\u011fin \u201cdevinim i\u00e7inde\u201d yitirilmi\u015f sevin\u00e7leri duyurur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u00f6nesans\u2019\u0131n insanc\u0131lar\u0131 Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131rken Epikuros\u2019dan da \u00e7ok \u015feyler ald\u0131lar. Yeni\u00e7a\u011f ba\u015flar\u0131n\u0131n bu insana tutkun insanc\u0131lar\u0131 ya\u015fam g\u00fczeldir ve insan de\u011ferlidir derken, y\u00fczy\u0131llarca yok yere a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f bir d\u00fcnyay\u0131 yeniden b\u00fct\u00fcn g\u00fczellikleriyle g\u00f6rmeye ve g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Epikuros\u2019un izini s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. 18. y\u00fczy\u0131l ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n temelinde Pyrrhon\u2019un ku\u015fkuculu\u011fu ve Stoa\u2019n\u0131n us\u00e7ulu\u011fu kadar Epikuros\u2019un hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yatar. EP\u0130KUROS\u2019U HAZIRLAYAN […]<\/p>\n","protected":false},"author":206,"featured_media":23094,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[170,221],"tags":[2087,206,2829,237,2830,2831],"class_list":["post-23080","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-133-sayi","category-felsefe","tag-antik-yunan-felsefesi","tag-bilim-tarihi","tag-epikuros","tag-felsefe","tag-maddecilik","tag-pyrrhon"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t