{"id":23141,"date":"2018-06-25T11:28:45","date_gmt":"2018-06-25T08:28:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23141"},"modified":"2018-06-25T11:26:50","modified_gmt":"2018-06-25T08:26:50","slug":"uclu-yildiz-sistemi-kutlecekiminin-sirlarini-aciga-cikarabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/06\/25\/uclu-yildiz-sistemi-kutlecekiminin-sirlarini-aciga-cikarabilir","title":{"rendered":"\u00dc\u00e7l\u00fc y\u0131ld\u0131z sistemi k\u00fctle\u00e7ekiminin s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilir"},"content":{"rendered":"<p>Astronomlar k\u00fctle\u00e7ekiminin as\u0131l do\u011fas\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilecek, daha \u00f6nce e\u015fine rastlanmam\u0131\u015f \u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u0131ld\u0131z sistemi ke\u015ffetti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, iki beyaz c\u00fccenin e\u015flik etti\u011fi bir pulsar (atarca) buldular. Bu beyaz c\u00fcceler D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesinden daha dar bir alanda toplanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Merkezi Virginia\u2019n\u0131n Charlottesville \u015fehrinde bulunan, ABD\u2019nin Ulusal Radyo Astronomi G\u00f6zlemevi\u2019nden (NROA) Scott Ransom, \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc sistem, buna benzer \u00fc\u00e7 cisimli sistemlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlamak ve fizik\u00e7ilerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar alt\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi genel g\u00f6relilikle ilgili problemleri saptamak i\u00e7in \u015fu ana kadar bulunan en iyi do\u011fal kozmik laboratuvar\u0131 bize sunuyor.\u201d diyor ve ekliyor: \u201cBir\u00e7ok y\u00f6nden bu fevkalade bir sistem, \u00e7\u0131lg\u0131n bir olu\u015fum hik\u00e2yesinin ne oldu\u011funu g\u00f6steriyor, bunu iyice anlamak i\u00e7in yapacak \u00e7ok i\u015fimiz var.\u201d<\/p>\n<p>Kendi eksenleri etraf\u0131nda d\u00f6nerken, deniz feneri gibi, uzaya do\u011fru h\u0131zla hareket eden radyo dalgalar\u0131 yayan pulsarlar S\u00fcpernova patlamas\u0131n\u0131n sonucunda olu\u015furlar. Ortaya \u00e7\u0131kan par\u00e7alar bir araya gelerek yo\u011fun ve y\u00fcksek manyetik alana sahip n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Astronomlar D\u00fcnya\u2019ya 4200 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta, kendi etraf\u0131nda saniyede 366 devirle d\u00f6nen bir pulsar\u0131 Green Bank Teleskobu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ke\u015ffettiler. Bu h\u0131zda d\u00f6nen g\u00f6kcisimlerine \u201cmilisaniye pulsarlar\u201d denir. Ayr\u0131ca k\u00fctle\u00e7ekim etkileri ve di\u011fer olaylar \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda astronomlar taraf\u0131ndan hassas ayg\u0131tlar olarak kullan\u0131l\u0131r. Ke\u015ffedilen pulsar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki beyaz c\u00fcce e\u015fin y\u00f6r\u00fcngede d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l s\u00fcrerken, i\u00e7tekinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc iki g\u00fcnden k\u0131sa zaman al\u0131yor.<\/p>\n<p>I\u015f\u0131malar\u0131n geli\u015f h\u0131z\u0131 kesin bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Biliminsanlar\u0131 bu sayede y\u0131ld\u0131zlar\u0131n k\u00fctlelerini ve sistemin geometrisini \u00e7\u0131karabildi.<\/p>\n<p><strong>Yeni bir genel g\u00f6relilik teorisine do\u011fru<\/strong><\/p>\n<p>Biliminsanlar\u0131 \u00fc\u00e7 g\u00f6kcisimli sistemler hakk\u0131nda hevesle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu sistemler birbiriyle yar\u0131\u015fan k\u00fctle\u00e7ekim teorilerinin test edilmesine olanak sa\u011fl\u0131yor. Fakat \u015fimdiye dek bilinen tek \u00fc\u00e7l\u00fc sistemde, milisaniye pulsar d\u0131\u015f tarafta e\u015fi olan bir gezegenle birlikteydi. Bu da sadece zay\u0131f k\u00fctle\u00e7ekimi etkile\u015fimlerine sebep oluyordu. \u201cB\u00f6yle bir sistemde bulunan ilk milisaniye pulsar bu. K\u00fctle\u00e7ekiminin do\u011fas\u0131 ve etkileri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak ad\u0131na bize harika bir f\u0131rsat verdi\u011fini hemen fark ettik.\u201d diyor Profes\u00f6r Ransom. Ayr\u0131ca sistemin her \u00fcyesinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 k\u00fctle\u00e7ekime ba\u011fl\u0131 sapmalar\u0131n son derece kusursuz ve \u015fiddetli oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7l\u00fcn\u00fcn y\u00f6r\u00fcngelerinin a\u015f\u0131r\u0131 derecede birbirine yak\u0131n olmas\u0131 k\u00fctle\u00e7ekiminin kesin olarak \u00f6l\u00e7\u00fclmesine imk\u00e2n sa\u011fl\u0131yor. Bu durumun Einstein\u2019\u0131n teorisindeki zorluklara \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmesi bekleniyor. Einstein taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan e\u015fitlik ilkesine g\u00f6re k\u00fctle\u00e7ekiminin bir cisim \u00fczerindeki etkisi bu cismin do\u011fas\u0131na ya da i\u00e7yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Biliminsanlar\u0131 bu yeni sistemle Einstein\u2019\u0131n ortaya koydu\u011fu e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131 noktalar\u0131 bulmak i\u00e7in \u015fimdiye dek en iyi f\u0131rsat\u0131 yakalam\u0131\u015f oluyorlar.<\/p>\n<p>Galileo\u2019nun me\u015fhur \u00f6rne\u011finde vard\u0131r, farkl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klarda iki top E\u011fik Pisa Kulesi\u2019nden at\u0131l\u0131r. 1971\u2019de Apollo 15 Kumandan\u0131 Dave Scott da Ay\u2019da ayakta dururken \u00e7eki\u00e7 ve \u015fahin t\u00fcy\u00fcn\u00fc atar. T\u00fcy yere s\u00fcz\u00fclerek d\u00fc\u015fece\u011fine, \u00e7eki\u00e7le ayn\u0131 h\u0131zla d\u00fc\u015ferek yere \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcy\u00fcn h\u0131z\u0131n\u0131 kesecek hava direnci olmad\u0131\u011f\u0131ndan cisimlerin ikisi de Ay\u2019\u0131n y\u00fcz\u00fcne ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015fer.<\/p>\n<p>Ransom, Einstein\u2019\u0131n genel g\u00f6relilik teorisinin bug\u00fcne dek her deneyle do\u011frulan\u0131rken, kuantum teorisiyle uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cPulsar\u0131n \u2018fener\u2019 \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fcksek-hassasiyetli \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc astronomlara e\u015fitlik prensibindeki sapmalar\u0131 daha \u00f6nce olmad\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck bir hassasiyetle yakalama imkan\u0131 verecek,\u201d diye belirten British Columbia \u00dcniversitesi\u2019nden astronom Profes\u00f6r Ingrid Stairs, bir sapman\u0131n bulunmas\u0131 halinde genel g\u00f6relilik teorisinin \u00e7\u00f6kece\u011fini ve bunun bizi yeni, do\u011fru bir genel g\u00f6relilik teorisine g\u00f6t\u00fcrece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar k\u00fctle\u00e7ekiminin as\u0131l do\u011fas\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilecek, daha \u00f6nce e\u015fine rastlanmam\u0131\u015f \u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u0131ld\u0131z sistemi ke\u015ffetti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, iki beyaz c\u00fccenin e\u015flik etti\u011fi bir pulsar (atarca) buldular. Bu beyaz c\u00fcceler D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesinden daha dar bir alanda toplanm\u0131\u015flard\u0131. Merkezi Virginia\u2019n\u0131n Charlottesville \u015fehrinde bulunan, ABD\u2019nin Ulusal Radyo Astronomi G\u00f6zlemevi\u2019nden (NROA) Scott Ransom, \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc sistem, buna benzer \u00fc\u00e7 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":486,"featured_media":23142,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[157,19,38],"tags":[248,1161,1883],"class_list":["post-23141","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-120-sayi","category-bilim-gundemi","category-dergi-sayilari","tag-astronomi","tag-kutlecekim","tag-pulsar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/486"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23141"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23141\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}