{"id":23223,"date":"2014-02-01T19:53:20","date_gmt":"2014-02-01T17:53:20","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23223"},"modified":"2018-04-17T12:04:38","modified_gmt":"2018-04-17T09:04:38","slug":"23223","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/02\/01\/23223","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’de kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hikayesi: Dizginsiz talan, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz rant, Allahl\u0131k kapitalizm"},"content":{"rendered":"

\u00d6ncekilerin yapamay\u0131p AKP’nin ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 \u015fey, uluslararas\u0131 sermayenin taleplerine uygun bir hukuksal ve idari d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devletin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fmi\u015ftir bir bak\u0131ma. Yani ya\u015fanan bir kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fildir asl\u0131nda. Topyek\u00fbn bir ekonomik, toplumsal, siyasi ve hukuki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn mek\u00e2na yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm T\u00fcrkiye’nin \u00f6nemli bir meselesi. Nereye baksan\u0131z bir toplu konut projesi, y\u00fckselen dev binalar, al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri ve tabi \u00e7\u0131lg\u0131n projeler g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Gezi’yle ba\u015flayan Haziran direni\u015fi kentin nas\u0131l talan edildi\u011fine yeniden dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde de yolsuzluk operasyonlar\u0131yla bu konu ba\u015fka bir boyutuyla yine g\u00fcndeme geldi. Biz de TMMOB Mimarlar Odas\u0131’ndan M\u00fccella Yap\u0131c\u0131’yla s\u00f6yle\u015ferek kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn T\u00fcrkiye’de nas\u0131l ba\u015flay\u0131p bug\u00fcnlere geldi\u011fini hat\u0131rlayal\u0131m dedik.<\/p><\/blockquote>\n

T\u00fcrkiye modernle\u015fmesini gecikerek ama s\u0131\u00e7ramal\u0131, h\u0131zl\u0131 ve \u00e7arp\u0131k bi\u00e7imde ya\u015fayan bir \u00fclke. Kentlerin de bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde do\u011fal olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir de\u011fi\u015fim var. Bug\u00fcn \u00e7ok\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc bu do\u011fal de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinden ay\u0131ran ne? <\/em><\/strong><\/p>\n

Biliyorsunuz, \u00e7a\u011fda\u015f anlamda kentler kapitalizmin eseridir, modern kentleri sanayi devriminden sonra \u00fcretim ili\u015fkileri belirlemi\u015ftir. Kentlerin geli\u015fimi ise do\u011fald\u0131r ki \u00e7ok bile\u015fenli bir s\u00fcre\u00e7tir, yani sadece bir etkene ba\u011flayamazs\u0131n\u0131z. Ama \u00fcretim-t\u00fcketim ili\u015fkileriyle ve sermaye birikim s\u00fcre\u00e7leriyle do\u011frudan bir ili\u015fkisi var. Tabi ki her kent geli\u015fir. Kendi do\u011fas\u0131ndaki bir s\u00fcr\u00fc bile\u015fene ba\u011fl\u0131 olarak, y\u00fcr\u00fct\u00fclen ekonomik sosyal politikalara g\u00f6re, g\u00f6\u00e7ler gibi co\u011frafi y\u00f6nleri de olan etkenlere ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fimler ya\u015far. Ama bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fildir. Son d\u00f6nemde kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm dedi\u011fimiz s\u00fcrecin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, t\u00fcm bu etkenlerin \u00f6tesinde, temelde d\u00fcnyadaki \u00fcretim ili\u015fkilerinin de\u011fi\u015fmesine ba\u011fl\u0131 geli\u015fmi\u015ftir. Sanayi devriminden bu yana hi\u00e7bir zaman bu kadar mek\u00e2na dayal\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015famad\u0131 kapitalizm. Onun i\u00e7in kentlerin \u015fu anda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011fal geli\u015fim s\u00fcre\u00e7leriyle hi\u00e7bir \u015fekilde kar\u0131\u015ft\u0131rmamak laz\u0131m.<\/p>\n

Neden bu d\u00f6nemde ya\u015fand\u0131 bu mek\u00e2nsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm?<\/em><\/strong><\/p>\n

1970\u2019lerden sonra ba\u015flayan ve SSCB’nin \u00e7\u00f6kmesiyle tek kutuplu d\u00fcnyaya ge\u00e7ilmesinin ard\u0131ndan h\u0131zlanan bir s\u00fcrecin sonucunda, k\u00fcresel sermaye art\u0131k herhangi bir engel tan\u0131madan b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla gezinebilir hale geldi. Zaman ve mek\u00e2n engellerini tan\u0131maz oldu. Bilgi toplumu, ileti\u015fim toplumu dedi\u011fimiz \u015feylerin do\u011fu\u015fu da bu temeldedir. Ve bu noktada emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sanayideki girdisinin maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek \u00fczere, kentlerdeki \u00fcretim alanlar\u0131 ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu co\u011frafyalara kayd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu hem tek tek \u00fclkelerin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, hem de daha \u00f6nemlisi, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fand\u0131 ve eskinin \u00fcretim ili\u015fkilerine ba\u011fl\u0131 kentlerin bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7tir, nas\u0131l sanayi devriminden sonra kapitalist kentlerin kayna\u011f\u0131 \u0130ngiltere ise, bu kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn kayna\u011f\u0131 da \u0130ngiltere oldu. K\u00fcresel sermaye \u00fcretim alanlar\u0131n\u0131 ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu co\u011frafyalara kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman, birdenbire kentlerdeki bir s\u00fcr\u00fc fabrika alan\u0131 ve ona ba\u011fl\u0131 yerle\u015fmeler bo\u015fald\u0131, i\u015flevini yitirdi. Kentlerin merkezine yak\u0131n, bo\u015f, kullan\u0131lmayan bir tak\u0131m alanlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu alanlar\u0131n nas\u0131l de\u011ferlendirilece\u011fi, kentlerin nas\u0131l bir yeni i\u015flev kazanaca\u011f\u0131 meselesi do\u011fdu b\u00f6ylece.<\/p>\n

Kapitalizm krizlerini y\u00f6neterek ilerliyor. Bu defa krizini mek\u00e2n \u00fczerinden a\u015fmaya y\u00f6neldi. Bunun fikir babas\u0131 Milton Friedman say\u0131labilir, \u201c2000\u2019lerin trendleri\u201d \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131yla neoliberalizmin manifestosunu olu\u015fturdu bir bak\u0131ma. Mek\u00e2na dayanan bu \u00e7\u00f6z\u00fcmde, \u00fcretim ili\u015fkilerinin belirledi\u011fi kentler art\u0131k t\u00fcketim ili\u015fkilerinin \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi alanlar haline geldi.<\/p>\n

D\u00fcnya sanki ikiye yar\u0131ld\u0131. Geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerin kentleri esas kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, \u00fcretimin planlamas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sanayinin Ar-Ge\u2019si diyebilece\u011fimiz faaliyetlerin \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi merkezler oldu. \u00d6te tarafta da sanayi \u00fcretimi d\u00fcnyan\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerinde toplan\u0131rken, az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin kentleri, \u00f6zellikle de yeni geli\u015fen metropoller ve megapoller \u00e7ok ciddi pazarlar haline geldi. T\u00fcketimin \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi, emlak sermayesinin finans sermayesi k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yeniden ve yeniden \u00fcretti\u011fi alanlar olarak i\u015flev kazand\u0131. Bu \u015fehircilik, planlamada kendi teorisini yaratt\u0131.<\/p>\n

70\u2019lerle ba\u015flayan bu yeniden yap\u0131lanmada kentlere \u00e7ok ciddi ekonomik ve sosyal bir tak\u0131m roller bi\u00e7ildi. \u0130ngiltere\u2019de bunu rejenerasyon, yani yeniden canland\u0131rma olarak adland\u0131rd\u0131lar ama bizdeki ise tam bir transformasyon, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm oldu. Bunu en iyi \u0130stanbul \u00fczerinden g\u00f6zleyebiliriz.<\/p>\n

1980\u2019e do\u011fru \u0130stanbul\u2019u Beyrut\u2019la yar\u0131\u015ft\u0131rma s\u00f6zleri dolanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 zaten. Ama o g\u00fcn\u00fcn Beyrut\u2019u tabi; Ortado\u011fu\u2019nun e\u011flence ve finans merkezi durumundaki Beyrut. Ancak 80 \u00f6ncesinde, di\u011fer neoliberal ekonomi politikalar\u0131 gibi bunu da uygulamalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Zaten darbe de bu politikalar\u0131n yolunun d\u00fczlenmesi i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 asl\u0131nda.<\/p>\n

24 Ocak kararlar\u0131ndan bahsediyorsunuz…<\/em><\/strong><\/p>\n

Tabi, \u00e7ok bilin\u00e7lidir 1980 darbesi. K\u0131smen Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131yla belirlenen refah toplumunda i\u015f\u00e7i haklar\u0131, baz\u0131 temel insan haklar\u0131 gibi, \u00e7evre ve mek\u00e2nla ilgili haklar da anayasalara girmi\u015f durumdayd\u0131. Bizim anayasam\u0131zda \u00f6rne\u011fin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131 dahi yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Her zaman oldu\u011fu gibi, o g\u00f6rece demokratik ortam\u0131n ortadan kalkmas\u0131, sesin \u00e7\u0131kmamas\u0131 gerekiyordu ki baz\u0131 kanunlar yerle\u015ftirilebilsin. 80 darbesinin hemen ard\u0131ndan, turizmi te\u015fvik yasas\u0131, orman yasas\u0131, k\u0131y\u0131 yasas\u0131 gibi do\u011frudan mek\u00e2n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 etkileyen \u00f6nemli yasalar yap\u0131ld\u0131. Anayasan\u0131n 15. maddesiyle bunlar, hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lamayacak yasalar haline getirildi. Bug\u00fcn G\u00f6kkafes, Park Otel gibi ucubeler bu 12 Eyl\u00fcl hukukunun korudu\u011fu yerlerdir.<\/p>\n

Sonra \u00d6zal’la birlikte devletin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 geldi. Devlet sosyal g\u00f6revlerinden soyundu, bu i\u015fleri cemaatlere b\u0131rakt\u0131, sivil toplum diye bir \u015fey \u00e7\u0131kt\u0131 ve devletin merkezi planlama i\u015flevi ortadan kalkmaya ba\u015flad\u0131. Oysa bizim cumhuriyet d\u00f6neminden al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz planlama \u015f\u00f6yleydi: \u00dclkenin bir stratejik ekonomik plan\u0131 yap\u0131l\u0131rd\u0131. Devlet Planlama Te\u015fkilat\u0131 be\u015f y\u0131ll\u0131k kalk\u0131nma planlar\u0131n\u0131 yaparken b\u00fct\u00fcn kurumlardan g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131rd\u0131. Sonra \u00fclke i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f kalk\u0131nma plan\u0131ndan b\u00f6lge planlar\u0131na inilirdi. B\u00f6lge planlar\u0131ndan da varsa kentlerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekteki planlar\u0131na, sonra mek\u00e2na dair planlara… Bu da sosyal refah devletinden kalma bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar yok edilirken, 90\u2019larda y\u00f6neti\u015fim gibi kavramlar\u0131 duymaya ba\u015flad\u0131k. 95\u2019te Habitat konferanslar\u0131nda ilk defa T\u00fcrkiye i\u00e7in governance<\/em>\/y\u00f6neti\u015fimi kavram\u0131 dillendirildi. Yani art\u0131k devlet hem \u00fcretimden, hem ticaretten, hem bu t\u00fcr planlama i\u015flerinden elini \u00e7eksin. Bunun yerine kamu, \u00f6zel sekt\u00f6r ve sivil toplumdan olu\u015fan \u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u00f6neti\u015fim olu\u015fturulsun. B\u00f6ylelikle merkezden planlanan, g\u00f6rece dengeli bir kalk\u0131nman\u0131n yerine, her kentin di\u011feriyle rekabet halinde kendi \u015fans\u0131n\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 bir projecilik modeli yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Dendi ki, art\u0131k kentler -\u015fimdi giderek mahalleler tabi- kendi \u015fanslar\u0131n\u0131 kendileri yaratacaklar. Yani \u00f6yle eskisi gibi ulus devletin planlad\u0131\u011f\u0131, nispeten dengeli bir kalk\u0131nma modeli olmayacak. Avrupa\u2019da asl\u0131nda epeyce yol alm\u0131\u015f olan bu yerelle\u015fme kavram\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bu t\u00fcr modeller akademide ve baz\u0131 sol kesimlerde de ra\u011fbet g\u00f6rd\u00fc. Biz ise dinozor muamelesi g\u00f6rd\u00fck; bir kentin tek ba\u015f\u0131na, hatta baz\u0131 durumlarda ba\u015fka kentlerin aleyhine geli\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr diye sordu\u011fumuz i\u00e7in. \u0130stanbul s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu daha da b\u00fcy\u00fck bir sorundur. Zaten h\u0131zl\u0131 sermaye birikimini sa\u011flamak ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u00fclke sanayisinin d\u00f6rtte birini buraya y\u00fcklemi\u015fsin, Anadolu\u2019yu bo\u015faltm\u0131\u015f\u0131n.<\/p>\n

\u00dcstelik \u00fcretim de kalmay\u0131nca metropollerde zenginlerle yoksullar aras\u0131ndaki u\u00e7urum inan\u0131lmaz bi\u00e7imde a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcthi\u015f bir n\u00fcfus i\u015fsiz duruma d\u00fc\u015ft\u00fc. Yerine bir \u015fey koymak gerekiyordu. O zaman yeni end\u00fcstri alanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar; k\u00fclt\u00fcr end\u00fcstrisi, turizm end\u00fcstrisi, yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstriler, inovasyon end\u00fcstrisi gibi. Esas \u00fcretim ili\u015fkileri \u00e7ekildi\u011fi anda bu sefer ikincil end\u00fcstrileri devreye soktular ve kentlere bu \u00e7er\u00e7evede \u00e7ok \u00f6nemli bir rol verildi.<\/p>\n

Ya in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc?..<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu da meselenin ba\u015fka ve \u00e7ok temel bir boyutu. Finans sermayesini beslemek i\u00e7in in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran bir sistem \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya. Bunu Londra\u2019da yapamazd\u0131n\u0131z, bu sistem ancak bizim gibi \u00fclkelerde i\u015f g\u00f6rebilirdi. Zaten 70\u2019lerden ba\u015flayarak b\u00fct\u00fcn kentsel altyap\u0131 projeleri yabanc\u0131 sekt\u00f6re verilmi\u015fti. Yerel y\u00f6netimlere bor\u00e7lanma hakk\u0131 getirilmi\u015fti. Bu en b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm darbesidir bence. Yerel y\u00f6netimlere dendi ki, \u0130ller Bankas\u0131 kaynaklar\u0131na bel ba\u011flamay\u0131n, art\u0131k do\u011frudan yabanc\u0131 sermayeden bor\u00e7 alabilirsiniz. B\u00fct\u00fcn bunlar zaten ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ama ilerlemiyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc her ne kadar 12 Eyl\u00fcl\u2019de i\u011fdi\u015f edildiyse de, refah devleti d\u00f6nemlerinden kalma korumac\u0131 bir anayasa ve kanunlar vard\u0131. TMMOB olarak habire dava a\u00e7\u0131yoruz evvelden beri; Haydarpa\u015fa, Galataport gibi projelerin y\u00fcr\u00fctmesini engellerken, dayana\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcd\u00fck de olsa bu yasalard\u0131. Ufak ufak \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fsalar da bu durum rahats\u0131zl\u0131k vericiydi sermaye i\u00e7in. Hi\u00e7bir zaman T\u00fcrkiye\u2019de neoliberal sistemin istedi\u011fi hukuksal ve yap\u0131sal d\u00fczen oturtulamad\u0131. Ta ki AKP iktidar\u0131na kadar… Hat\u0131rlay\u0131n, kamu reformu, uyum yasalar\u0131 gibi y\u0131\u011f\u0131nla evrak, \u00e7al\u0131\u015fma, tasar\u0131 vard\u0131r o d\u00f6nemlerde. Bunun i\u00e7in \u00c7iller de Ecevit de u\u011fra\u015ft\u0131; ama olmad\u0131. \u00a0AKP\u2019ye kadar\u2026<\/p>\n

AKP hangi noktada devrald\u0131 ve ilerletti?<\/em><\/strong><\/p>\n

1999\u2019da Marmara depreminin \u00f6ncesinde D\u00fcnya Bankas\u0131 manifesto gibi bir rapor yazm\u0131\u015ft\u0131. Kabaca dedi ki T\u00fcrkiye\u2019ye, bak karde\u015fim b\u00f6yle olmaz, sen vakit kaybediyorsun, e\u011fer k\u00fcresel ekonomide yer almak istiyorsan mutlaka bir veya iki kentini k\u00fcresel d\u00fczlemde yar\u0131\u015ft\u0131racaks\u0131n. O d\u00f6nemin be\u015f y\u0131ll\u0131k kalk\u0131nma plan\u0131nda ilk defa \u015fu yer ald\u0131. “\u0130stanbul d\u00fcnya kenti olarak k\u00fcresel hiyerar\u015fide yer alacakt\u0131r.”<\/p>\n

D\u00fcnya Bankas\u0131 raporundan sonra Ali M\u00fcfit G\u00fcrtuna me\u015fhur \u201c2023 vizyonu\u201dnu ortaya att\u0131. Hen\u00fcz daha deprem olmam\u0131\u015ft\u0131, 1999\u2019un ilk aylar\u0131yd\u0131 ve mega d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projeleriyle ilk defa burada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. \u0130stanbul \u201cBilgi \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n, Lider ve Y\u00f6neten Kenti\u201d olarak an\u0131l\u0131yordu. Vizyon sihirli bir kelime gibiydi, gelece\u011fin lider kentlerinin enerjilerini vizyonlar\u0131ndan alaca\u011f\u0131 s\u00f6yleniyordu.<\/p>\n

B\u00f6yle b\u00fcy\u00fck laflar edildi, aman hemen ard\u0131ndan pat diye deprem geldi ve \u0130stanbul\u2019la birlikte, vizyon falan da yerle bir oldu. Kentleri nas\u0131l bir plans\u0131zl\u0131k ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckle y\u00f6nettikleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131. Devlet k\u00fc\u00e7\u00fcls\u00fcn diyen o zaman\u0131n \u00d6zelle\u015ftirme Bakan\u0131, \u201cdevlet nerede\u201d diye ba\u011f\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Marmara depremiyle \u00fclkenin ekonomisinin y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lge darmaduman olmu\u015ftu. Bundan ders al\u0131p kentlerin ve ekonominin \u00f6rg\u00fctlenmesine \u00e7eki d\u00fczen verecekleri yerde, depremi kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in bir f\u0131rsata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. Depremin hemen ard\u0131ndan ABD Ba\u015fkan\u0131 Clinton geldi, hat\u0131rlayacaks\u0131n\u0131z. Conrad Otel\u2019de bir toplant\u0131 yap\u0131ld\u0131. Hi\u00e7 unutmuyorum, zar zor girebilmi\u015ftik i\u00e7eriye. Amerikan M\u00fcteahhitler Birli\u011fi falan gelmi\u015fti. \u00a0T\u00fcrkiye\u2019nin bu krizi atlatmas\u0131 i\u00e7in on alt\u0131n adam yeter dediler orada. Bu alt\u0131n adamlar\u0131n kimler oldu\u011fu, \u015fimdi kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle ilgili yolsuzluklarda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Daha \u00f6l\u00fcler enkaz alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015fken, depremi bir f\u0131rsata \u00e7evirmenin planlar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar. Birdenbire k\u00fcresel emlak sekt\u00f6r\u00fc ak\u0131n etti. Kapitalizmden en \u00e7ok i\u011frendi\u011fim zamand\u0131r hayat\u0131mda. Swiss Otel\u2019de “Deprem ve K\u00fcresel \u0130\u015f F\u0131rsatlar\u0131” toplant\u0131lar\u0131 yap\u0131ld\u0131. Tam deprem mast\u0131r planlar\u0131 haz\u0131rlan\u0131rken AKP iktidara geldi. Ard\u0131ndan da \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesine Kadir Topba\u015f se\u00e7ildi.<\/p>\n

De\u011fi\u015fen ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Topba\u015f Ali M\u00fcfit G\u00fcrtuna\u2019n\u0131n 2023 vizyonu dedi\u011fi \u015feyi ald\u0131, revize etti. O revizyon \u00e7ok \u00f6nemli politik alt metinler i\u00e7erir. D\u00fcnya kenti olmaktan vazge\u00e7mi\u015f, \u00e7\u0131tay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f bir \u0130stanbul. \u015eimdi oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc tarif eden, Asya\u2019yla Avrupa aras\u0131nda bir nevi koridor, ge\u00e7i\u015f alan\u0131, g\u00f6steri\u015fli bir yol kenar\u0131 tesisi. \u015eu anda \u0130stanbul\u2019a bi\u00e7ilen rol budur.<\/p>\n

B\u00f6ylece kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ilk defa deprem kullan\u0131larak me\u015fruiyet zemini bulmu\u015f oldu. Ve art\u0131k \u201cDeprem Odakl\u0131 Mega Kentsel D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d diye an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Net olarak \u015fu \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc T\u00fcrkiye ekonomisinin itici g\u00fcc\u00fc olacakt\u0131r. Burada pazarlanacak tek nesne de \u0130stanbul\u2019dur. Bunun karar\u0131 verildi.<\/p>\n

Ad\u0131m ad\u0131m bunun hukukunun haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fand\u0131 bir yandan da. Sermayenin vakit kaybetmeye tahamm\u00fcl\u00fc yoktu. GATS gibi uluslararas\u0131 anla\u015fmalarla alan k\u0131smen temizlenmi\u015fti ama bu yeterli de\u011fildi. \u00d6ncekilerin yapamay\u0131p AKP’nin ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 budur. Uluslararas\u0131 sermayenin taleplerine uygun bir hukuksal ve idari d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devletin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fmi\u015ftir bir bak\u0131ma. Yani ya\u015fanan bir kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fildir asl\u0131nda. Ekonomik, toplumsal, siyasi ve hukuki bir topyek\u00fbn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn mek\u00e2na yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu hukuksal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn nihai darbesi de 12 Eyl\u00fcl 2010 Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi oldu zaten. \u0130kinci bir 12 Eyl\u00fcl darbesidir neoliberal politikalar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak bak\u0131m\u0131ndan. O d\u00f6neme bakarsak, 2004\u2019te kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yasa tasar\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131 ancak bu tasar\u0131 \u015fimdi art\u0131k kabullendi\u011fimiz m\u00fclkiyetlere el koyma izleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, bu y\u00fczden \u00e7ok tepki \u00e7ekti\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019ye a\u011f\u0131r geldi\u011fi i\u00e7in komisyonda kald\u0131. \u0130\u00e7inden 5366 say\u0131l\u0131 yasay\u0131 \u00e7ekip ald\u0131lar, bu kadar\u0131 kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in, Sulukule\u2019nin Tarlaba\u015f\u0131\u2019n\u0131n ya\u015fanmas\u0131 i\u00e7in yeterli oldu.<\/p>\n

Art\u0131k dil de de\u011fi\u015fmi\u015fti. B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi \u201c\u0130stanbul g\u00f6r\u00fcc\u00fcye \u00e7\u0131k\u0131yor\u201d s\u00f6zleriyle Cannes\u2019daki D\u00fcnya Gayrimenkul Fuar\u0131\u2019na kat\u0131ld\u0131. Yirmi proje vard\u0131 ellerinde.<\/p>\n

Neydi bunlar? <\/em><\/strong><\/p>\n

Bir tanesi Haydarpa\u015fa, T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck \u00f6zelle\u015ftirme projesi olarak sunulmu\u015ftu o zaman. Galataport, Hali\u00e7, Balat, S\u00fctl\u00fcce, \u0130ETT garaj\u0131, tersaneler, Kartal’daki b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projesi, K\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7ekmece’de Florya K\u00f6\u015fk\u00fcne dikilecek 70 katl\u0131 g\u00f6kdelen. Halen u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, hukuk m\u00fccadelesi verdi\u011fimiz bu projeleri davul zurna e\u015fli\u011finde pazarlamaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler fuara. Tayyip Erdo\u011fan \u201cben \u00fclkemi pazarlamakla m\u00fckellefim\u201d diyordu. Satabildikleri her \u015feyi, limanlar\u0131, hazine arazilerini satt\u0131lar. \u00dclkenin, mek\u00e2n\u0131n, kentin, sanat\u0131n, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn metala\u015fmas\u0131 art\u0131k sloganlarda da kendisini buldu. Sanat\u00e7\u0131lar bile eserlerine i\u015f diyordu art\u0131k. Zihinler haz\u0131rd\u0131 yani. T\u00fcrkiye\u2019deki insanlar\u0131n beyinleri, ayd\u0131n\u0131ndan solcusuna kadar ideolojik bir hapishaneye sokulmu\u015ftu; “\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn yok mu, sus o zaman ele\u015ftirme”. Sadece kent d\u00fczeyinde de\u011fil, her anlamda projecilik ald\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc.<\/p>\n

Tabi kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in kamu idaresinde de ciddi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fand\u0131. 2005\u2019te Kalk\u0131nma Ajanslar\u0131yla T\u00fcrkiye asl\u0131nda eyaletlere b\u00f6l\u00fcnd\u00fc ama kimse fark\u0131nda de\u011fil. B\u00fct\u00fcn valiler, sermayeyle uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirildi. Yani kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hik\u00e2yesi devletin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn hik\u00e2yesidir ayn\u0131 zamanda dedi\u011fim gibi.<\/p>\n

Bu i\u015flerde hep TOK\u0130 akla geliyor ilk olarak. O da kamuda b\u00f6ylesi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn eseri mi?<\/strong><\/p>\n

TOK\u0130 m\u00fcthi\u015f bir mekanizma olarak devreye girdi kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde. Asl\u0131nda sosyal devletten, o cici devlet baba zamanlar\u0131ndan kalma, dar ve yoksul gelirliye konut edinirken kredi vermek i\u00e7in kurulmu\u015f bir kurumdu. Kendisi in\u015faat yapmazd\u0131, kredi verir, kooperatifleri \u00f6rg\u00fctlerdi ve k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 bir kurum de\u011fildi.<\/p>\n

2004\u2019de TOK\u0130 kanunundaki b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklikle, gayrimenkul yat\u0131r\u0131m ortakl\u0131klar\u0131yla i\u015f yapabilir hale geldi. \u00d6ncesinde Emlak Bankas\u0131n\u0131n tasfiyesi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 zaten. Bir de Arsa Ofisi diye bir kurum vard\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de. Biliyorsunuz, Osmanl\u0131\u2019da toprak mir\u00eedir. Kent topraklar\u0131nda \u00f6zel m\u00fclkiyet yoktur. Toprak asl\u0131nda padi\u015fah\u0131nd\u0131r, o kullan\u0131m hakk\u0131n\u0131 da\u011f\u0131t\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla cumhuriyetin devrald\u0131\u011f\u0131 vak\u0131f arazisi, hazine arazisi \u00e7oktur. 1960\u2019larda kurulmu\u015f Arsa Ofisi\u2019nin \u00f6zellikle kentsel alanlarda bu kamu arazilerini de\u011ferlendirerek dar ve orta gelirliye arsa \u00fcretmek gibi bir g\u00f6revi vard\u0131. Hem okul ve hastane gibi kamu kurumlar\u0131 i\u00e7in, hem de yoksul ve dar gelirlinin konut sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in… Arsa ofisi kapat\u0131ld\u0131 ve b\u00fct\u00fcn malvarl\u0131klar\u0131 TOK\u0130\u2019ye devredildi. Gene bir kamusal toprak, 775 say\u0131l\u0131 gecekondu yasas\u0131 sayesinde Belediyelerin elinde kalm\u0131\u015f olan gecekondu \u0131slah b\u00f6lgelerindeki ciddi kentsel toprak stoku da TOK\u0130\u2019ye verildi.<\/p>\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda TOK\u0130’ye planlama, kamula\u015ft\u0131rma yapma, in\u015faat yapma, yabanc\u0131 \u00fclkelerde i\u015f yapma yetkisi verildi. K\u00e2r edebilir bir \u015firket haline getirildi. Yasayla Say\u0131\u015ftay’\u0131n denetimi d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131, do\u011frudan Ba\u015fbakana ba\u011fland\u0131. Bu arada 2010’da anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin ard\u0131ndan Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k ve \u0130skan bakanl\u0131\u011f\u0131 ile DPT yok edildi ve \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 kuruldu. TOK\u0130 Ba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan Bayraktar bakanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 bir m\u00fcd\u00fcrl\u00fck haline getirildi.<\/p>\n

D\u00fcnyada hi\u00e7bir \u00f6rne\u011fi olmayan bir tekel haline gelmi\u015f olan TOK\u0130, muazzam yetkilerle, \u00fclke topraklar\u0131ndan olu\u015fan m\u00fcthi\u015f bir sermayeyle i\u015f g\u00f6r\u00fcyor \u015fimdi. En b\u00fcy\u00fck i\u015fi de gelir payla\u015f\u0131ml\u0131 i\u015fler, ortakl\u0131klar. Haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan hukuki yap\u0131ya dayanarak, bu arazileri yanda\u015flar\u0131yla birlikte de\u011ferlendirmeye ba\u015flad\u0131lar. 1453 A\u011fao\u011flu, Tekel Lik\u00f6r, Bomonti, Ali Sami Yen, Arena, Ata\u015fehir, Varyap, finans merkezleri, bunlar\u0131n hepsi TOK\u0130\u2019nin kamu arazilerini bu sermayeye pe\u015fke\u015f \u00e7ekmesiyle y\u00fcr\u00fcyen i\u015flerdir.<\/p>\n

Peki yabanc\u0131 sermaye?..<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu sermayenin de ne kadar yerli oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r tabi, ama esas olarak, kelimenin tam anlam\u0131yla yabanc\u0131 b\u00fcy\u00fck sermayeyi \u00e7a\u011f\u0131rmak gerekiyordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fc, t\u00fcneller, Kanal \u0130stanbul vs gibi ileri teknoloji gerektiren \u00e7\u0131lg\u0131n megaprojeler burada devreye girdi. Tabi b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yaparken sistem s\u00f6zde bir \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam modeline dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ideolojik bir i\u00e7erik de ta\u015f\u0131yan, kendi taban\u0131n\u0131n g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ok\u015fayacak \u00c7aml\u0131ca\u2019da ve Taksim\u2019de planlananlar gibi bir tak\u0131m dev cami projeleri de devreye girdi.<\/p>\n

Buraya kadar herkes memnundu, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle g\u00fczel payla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki. Fakat yetmedi. Gayrimenkul sekt\u00f6r\u00fc \u00e7ok ciddi olarak t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130stanbul\u2019da konut fazlas\u0131 vard\u0131. Her yere yapt\u0131lar, \u015fimdi bo\u015f, kullan\u0131lmadan duruyor bu konutlar. Burada kara para imdada yeti\u015fti. Dubai\u2019de ofis a\u00e7t\u0131 A\u011fao\u011flu, adam\u0131n biri \u201coradan bana bir kilo domates sar\u201d der gibi, 1453\u2019\u00fcn bir blo\u011funa talip oldu. Uyu\u015fturucu, petrol, silah, art\u0131k her nereden kaynaklan\u0131yorsa, sisteme girecek bir kara para var \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Bug\u00fcne gelirken, t\u0131kanan sistemin imdad\u0131na bir kez daha deprem yeti\u015fti. Bu defa Van depremi. Depremden iki ay \u00f6nce haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan afet yasas\u0131, riskli alanlar gibi d\u00fczenlemeler, daha enkaz kald\u0131r\u0131lmadan apar topar tedav\u00fcle sokuldu. \u015eimdilerde, \u00f6zellikle \u0130stanbul\u2019da, ama ba\u015fka bir \u00e7ok kentte de farkl\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm modeline ge\u00e7ildi. Binalar riskli ilan ettirilerek in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcne yeni bir alan a\u00e7\u0131ld\u0131. Yine Friedman demi\u015f, bir topluma afet sonras\u0131 istedi\u011finiz \u015feyi kabul ettirebilirsiniz diye. Halk i\u00e7in felaket olan bunlar i\u00e7in f\u0131rsat oluyor hep. Bizdeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ivmeleri de hep b\u00fcy\u00fck felaketleri kullanarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n

B\u00f6ylelikle in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc yeniden ivme kazand\u0131. Fakat bu a\u00e7g\u00f6zl\u00fcler, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck projelerde o kadar b\u00fcy\u00fck bir beceriksizlik, usuls\u00fczl\u00fck, yolsuzluk yapt\u0131lar ki, d\u00fcnya sermayesi bile kald\u0131ramad\u0131. At de\u011fi\u015ftirmeye karar vermelerinin bir sebebi de budur bence. Bu b\u00fcy\u00fck rant\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde sorun ya\u015fad\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin son kurban\u0131 da Tayyip Erdo\u011fan\u2019d\u0131r, sistem \u015fimdi de onun \u00fczerinden bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme gidiyor.<\/p>\n

Meselenin ba\u015fka bir y\u00f6n\u00fcne bakal\u0131m m\u0131? Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, bu i\u015fin rant\u0131n\u0131 yiyenler d\u0131\u015f\u0131nda, halk nezdinde de iyi bir \u015fey gibi alg\u0131lanabiliyor…<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n bilin\u00e7lerinde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden s\u00f6z ettik ya, bunun da bir k\u00f6keni var. Elveri\u015fli konut hakk\u0131, yani insanca ya\u015fayabilece\u011fin bir konutta ya\u015fama hakk\u0131 bir insan hakk\u0131d\u0131r. Bu bir meta olamaz, bunun \u00fczerinden k\u00e2r elde edilemez. Devletler bunu \u00e7\u00f6zmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Ge\u00e7mi\u015f anayasam\u0131zda vard\u0131 bunlar. Ama 70\u2019lerde \u00f6zellikle bu belediye yasas\u0131n\u0131n ilk de\u011fi\u015fti\u011fi d\u00f6nemlerde konut bar\u0131nma arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Sanayisizle\u015ftirmenin getirdi\u011fi ciddi bir i\u015fsizle\u015fme ve yoksulla\u015fman\u0131n oldu\u011fu bir ortamda, kent topraklar\u0131 da aflarla \u00f6zelle\u015ftirilince, ister ka\u00e7ak ister ruhsatl\u0131 olsun bir konuta sahip olmak, ya\u015fam g\u00fcvencesi haline getirildi. \u0130nsanlar emeklerinin hakk\u0131n\u0131 savunarak, i\u015f g\u00fcvencesine ve insanca ya\u015fayacak bir \u00fccrete sahip olmak i\u00e7in m\u00fccadele ederek bir g\u00fcvence elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fmak yerine, bu g\u00fcvenceyi bir konuta sahip olarak edinmeye y\u00f6nlendirildiler.<\/p>\n

Bu b\u00fcy\u00fck bir zihniyet d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc bence. \u00dcretim mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p ev i\u00e7i, fason ya da ta\u015feron \u00fcretime d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, eski dayan\u0131\u015fma modelleri de yok oldu.\u00a0 Pa\u015fabah\u00e7e kundura fabrikas\u0131nda bir araya gelmi\u015f, fabrikan\u0131n civar\u0131ndaki gecekondularda oturan s\u0131n\u0131f kalmad\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda. \u00dcretim alanlar\u0131 azald\u0131, kalan\u0131 da Dilovas\u0131\u2019na falan att\u0131lar ki oralar ayr\u0131 bir rezalet. Hal b\u00f6yle olunca bir m\u00fclk sahibi olmak temel bir g\u00fcvence kayna\u011f\u0131 hale geldi.<\/p>\n

Sistem de sizi buna itiyor. Bak\u0131n hi\u00e7 kiral\u0131k konut laf\u0131 var m\u0131? Halbuki kiral\u0131k konut meselesi Avrupa\u2019daki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerde \u015fartt\u0131r. Avrupa\u2019daki bir kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm alan\u0131nda projelerde konutlar\u0131n y\u00fczde 30\u2019unun ucuz kiral\u0131k konut olaca\u011f\u0131 \u015feklinde bir \u015fart vard\u0131r. Siz hi\u00e7 TOK\u0130\u2019nin kiral\u0131k konut \u00fcretti\u011fini g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? Mecbursunuz konut sahibi olmaya, \u00e7\u00fcnk\u00fc finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc besleyeceksiniz. Hepimiz gidip kredi alaca\u011f\u0131z, bor\u00e7lanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

“Kira \u00f6der gibi ev sahibi ol” kampanyalar\u0131 gibi?..<\/strong><\/p>\n

Bu asl\u0131nda bizi ev sahibi yapmak i\u00e7in de\u011fil finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in bulunmu\u015f bir \u00e7\u00f6z\u00fcm. Bu sistem \u00e7ok yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman krizi de \u00e7\u00f6z\u00fcyor Allah i\u00e7in. \u00c7ok da ba\u015far\u0131s\u0131z olmad\u0131lar bu konuda.<\/p>\n

\u00d6zetle, bu noktada en b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm elveri\u015fli konut hakk\u0131n\u0131n hak olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p bir sosyal g\u00fcvence haline gelmesidir. Bir \u015fekilde kentte bir m\u00fclk edinebilip bu g\u00fcvenceyi sahip olmu\u015f insanlara sistem bir \u015fey vaat ediyor; evini yeniliyor, bir kat daha veriyor vs. Herkes bu rant ekonomisinin mikro par\u00e7alar\u0131 haline getirilmi\u015f oluyor b\u00f6ylece. Onun i\u00e7in, politik olarak kar\u015f\u0131 dursa da herkesin \u00f6d\u00fc patl\u0131yor bu iktidar gider de sistem bozulur diye.<\/p>\n

Ama kaz\u0131n aya\u011f\u0131 \u00f6yle de\u011fil. M\u00fclkleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda daire alanlar kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden nasiplenmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar belki ama ya\u015fayam\u0131yorlar yeni dairelerinde. Ya \u015fehrin \u00e7ok \u00fccra yerlerine s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oluyorlar, ya da yeni dairelerinde aidatlar\u0131 falan \u00f6deyemeyip sokakta kal\u0131yorlar. Bunun \u00e7ok \u00f6rne\u011fini g\u00f6rd\u00fck. \u0130stanbul’da evsizlerin, sokakta ya\u015fayanlar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla art\u0131yor. Oysa eskiden evsizi olmayan bir \u00fclkeydik.<\/p>\n

\u015eimdi Gezi’ye gelelim. Gezi’ye bir milat dendi, kente ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yere sahip \u00e7\u0131kma bilinci a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne de\u011fi\u015fti Gezi’yle?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ok \u015fey… Kent hareketleri emek\u00e7ilerin, dar gelirlilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 mahallerde zaten g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Zaten bir direnme hali vard\u0131. \u0130lgin\u00e7 olan, direnmesi beklenebilecek yerlerde, yerle\u015fik ayd\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kentin merkezi mahallelerinde bir direni\u015f yoktu. \u00dcstelik buralarda oturanlar, direnen mahallere “bunlar zaten ka\u00e7ak i\u015fler yap\u0131yorlar, her t\u00fcrl\u00fc ahlaks\u0131zl\u0131k, pislik buralarda boy veriyor, buralar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fildir” diye bak\u0131yordu. Bu kesimler Gezi’yle birlikte meselenin esas\u0131n\u0131n bu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavrad\u0131lar.<\/p>\n

\u0130kincisi ve daha \u00f6nemlisi; Gezi’ye kadar herkes oturdu\u011fu yer \u00fczerinde bir m\u00fccadele veriyor, evini, kendi m\u00fclkiyetini savunuyordu. Kendisinin olmayan bir yeri topyek\u00fbn savunmay\u0131 Gezi’de \u00f6\u011frendik. Sadece tapusuna sahip oldu\u011fumuz, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn kentin kamusal alanlar\u0131n\u0131n bize ait oldu\u011funu kavrad\u0131k. Taksim hi\u00e7 kimsenindir ama ayn\u0131 zamanda herkesindir. O meydan i\u00e7in m\u00fccadele etmekle kendi ya\u015fam\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele etmek aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 birdenbire fark etti insanlar. Bu demokrasi m\u00fccadelesinde, kent m\u00fccadelesinde atlanm\u0131\u015f bir e\u015fiktir.<\/p>\n

Eskiden bir tek mimarlar, \u015fehir planc\u0131lar\u0131, \u00e7evre \u00f6rg\u00fctleri falan k\u0131yameti kopar\u0131yordu kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda. \u015eimdi millet mahallesindeki saks\u0131n\u0131n, fidan\u0131n yerinin de\u011fi\u015fmesine kar\u015f\u0131 bile duyarl\u0131 hale geldi. Bu neden \u00f6nemli biliyor musun? Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bir tezah\u00fcr. Bu projeler esas\u0131nda ekonomik, sosyal ve devletteki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn mek\u00e2na yans\u0131mas\u0131. Mekan \u00e7ok \u00f6nemli art\u0131k. Mekan \u00fczerinden \u00fcretiliyor b\u00fct\u00fcn ekonomik politikalar. Ama bu s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bir \u015fey, sonsuz kayna\u011fa sahip de\u011filiz \u00e7\u00fcnk\u00fc. \u015eimdi sistem burada da t\u0131kand\u0131, onun i\u00e7in sosyalizm \u00e7ok yak\u0131n bence. Gezi bizi sisteme mahkum eden ideolojik hegemonyay\u0131 \u00e7atlatm\u0131\u015f oldu, bize dayat\u0131lana kar\u015f\u0131 durabilece\u011fimizi, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Allahl\u0131k Kapitalizm
\n<\/strong><\/p>\n

Planlardan, mega projelerden s\u00f6z ediyoruz ama asl\u0131nda bu adamlar i\u015fi \u00f6yle y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar ki, her \u015fey Allah’a emanet. \u00d6rne\u011fin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fc…<\/p>\n

Uluslararas\u0131 in\u015faat tekellerini besleyecek diye, otomotiv tekellerinin bu karayolu ge\u00e7i\u015flerine ihtiyac\u0131 var diye, Tayyip Erdo\u011fan b\u00fct\u00fcn yasalar\u0131 ve uyar\u0131lar\u0131 ihlal ederek bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fcy\u00fc getirdi, mast\u0131r plana i\u015fletti. \u0130n\u015faat ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda daha plan\u0131 bitmemi\u015fti, projesi ortada yoktu. Amerika’dan al\u0131nan k\u00f6pr\u00fc projesi in\u00e7 sistemine g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, bizim haritalar ise metrik sistemdir. Bunlar \u00e7ok beceriksiz olduklar\u0131 ve alelacele bu i\u015fi yapmak istedikleri i\u00e7in in\u00e7 sistemiyle metrik sistemi s\u00fcperpoze ettiler. Onun i\u00e7in k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ayaklar\u0131 80 metre \u00f6nde \u00e7\u0131kt\u0131, yani karada olmas\u0131 gerekirken denize denk geldi. Denizi doldurdular.<\/p>\n

Bu k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ihalesini iki defa iptal ettiler. Niye? Yat\u0131r\u0131mc\u0131ya “sen k\u00f6pr\u00fcy\u00fc yap, ben sana i\u015fletmesini vereyim” diyorlar, yani ihalede verdi\u011fi s\u00fcre boyunca k\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7i\u015flerden yat\u0131r\u0131mc\u0131 kazanacak. G\u00fcnde tek y\u00f6nde 135 bin ge\u00e7i\u015f garanti ediyorlar. Ama ortada hesap kitap var. Ancak 50 bin ta\u015f\u0131t ge\u00e7er gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. H\u00fck\u00fcmet aradaki fark\u0131 tanesi 3 dolardan ben \u00f6demeyi garanti ediyorum diyor. KDV si de var. Ama k\u00fcresel sermaye ak\u0131ll\u0131, \u00f6yle bir paran m\u0131 var diyor? Bizim ayakkab\u0131 kutular\u0131nda milyon dolarlar var da diyemiyorsun tabi, kara para teminat g\u00f6sterilebilir mi? Bu \u015fartlarda giren olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in iki defa ihale iptal edildi. Sonunda ben o g\u00fczergaha d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck havaalan\u0131n\u0131 yapay\u0131m, al sana ge\u00e7i\u015f garantisi dendi. Yani k\u00f6pr\u00fcye m\u00fc\u015fteri bulmak i\u00e7in oraya havaalan\u0131 kondu.<\/p><\/blockquote>\n

* * *<\/p>\n

Dalga ge\u00e7iyoruz ama i\u015fler sahiden a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yle y\u00fcr\u00fcyor. Ayn\u0131 hesaps\u0131zl\u0131k, beceriksizlik Marmaray’da da var. Biz Marmaray fikrine, yani iki yakay\u0131 ba\u011flayan bir t\u00fcp ge\u00e7it projesine kar\u015f\u0131 de\u011filiz. Bu eskiden beri TMMOB’un \u00f6nerdi\u011fi bir projedir. \u0130stanbul i\u00e7in bizim ula\u015f\u0131m modelimiz deniz ve demiryolunun entegre edildi\u011fi bir toplu ta\u015f\u0131ma sistemidir ve bo\u011fazda bir t\u00fcp ge\u00e7it bu sistemin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130stanbul bu bak\u0131mdan d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka hi\u00e7bir kentiyle k\u0131yaslanamayacak imk\u00e2nlara sahiptir ve trafik sorunu en kolay \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek kentlerdendir. Bu yap\u0131lan\u0131n ise kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm b\u00f6lgelerinin \u00f6zel bir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmak d\u0131\u015f\u0131nda bir i\u015flevi yok.<\/p>\n

Marmaray’\u0131n ilk projesi y\u00fczeyin alt\u0131ndan ge\u00e7iyordu. Do\u011frusu da budur, \u00e7\u00fcnk\u00fc Marmaray’\u0131n hemen 16 kilometre alt\u0131ndan, \u0130stanbul depremi i\u00e7in esas tehlike yaratmakta olan Kuzey Marmara fay hatt\u0131 ge\u00e7er. Ancak y\u00fczeyin alt\u0131ndan, karadan ge\u00e7ti\u011fi zaman, e\u011fim hesaplar\u0131na g\u00f6re iki yakadaki istasyon \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 75 metre derinlikte olmas\u0131 gerekiyordu. Bunun maliyeti y\u00fcksek geldi. Projeyi denizin dibine t\u00fcp oturtulmas\u0131 \u00fczerine kurdular, bu durumda istasyon derinli\u011fi 62 metre gibi oldu ve maliyet epeyce azald\u0131. Ancak ciddi bir problemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131lar. Bir deprem vurdu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kacak olan, kat\u0131 zeminle s\u0131v\u0131 zeminde kayma farklar\u0131 i\u00e7in 40 santimlik bir pay b\u0131rakt\u0131lar. Ama beklemedikleri bir \u015fey oldu. Daha in\u015faat ba\u015flamadan denizin dibindeki s\u0131v\u0131la\u015fma potansiyeli y\u00fcz\u00fcnden t\u00fcp 15 santim a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc. Alt\u0131n\u0131 betonla beslediler, ayaklar\u0131 oynayan masan\u0131n alt\u0131n\u0131 ka\u011f\u0131tla besledi\u011fimiz gibi, t\u00fcpleri bir araya getirip ba\u011flad\u0131lar, milleti b\u0131rakt\u0131lar i\u00e7ine.<\/p><\/blockquote>\n

* * *<\/p>\n

Son bir tane daha anlatay\u0131m m\u0131? Taksim’de Gezi Park\u0131ndaki olaylar ilk nerede patlad\u0131 biliyor musun? Bunlar asl\u0131nda Taksim Park\u0131 olarak Divan Otel taraf\u0131ndaki Le Jardin de Taksim<\/em>‘i kabul ediyorlar. Yemin billah ediyorlar oraya dokunmayaca\u011f\u0131z diye, dertleri \u00f6b\u00fcr tarafla, eskiden Top\u00e7u K\u0131\u015flas\u0131’n\u0131n bulundu\u011fu yerle. Do\u011fru da s\u00f6yl\u00fcyorlar, projelerini ezbere biliyorum. Park\u0131n Divan Oteli y\u00f6n\u00fcne dair bir plan yok. Bizim b\u00fct\u00fcn dikkatimiz de k\u0131\u015flan\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 yere y\u00f6nelmi\u015f zaten.<\/p>\n

27 May\u0131s gecesi bir telefon geldi bana, “M\u00fccella hocam burada a\u011fa\u00e7lar\u0131 s\u00f6k\u00fcyorlar” diye. Kalkt\u0131m gittim ama Divan’\u0131n oras\u0131 akl\u0131ma gelmiyor. Bakt\u0131m bir \u015fey yok. A\u011fa\u00e7lar da duruyor insanlar da, bir hareket yok. \u00d6b\u00fcr tarafa gittik, ger\u00e7ekten oradalar. Durdurduk, nap\u0131yorsunuz, ruhsat\u0131n\u0131z var m\u0131, m\u00fchendisiniz var m\u0131? Yok. Sonra anla\u015f\u0131ld\u0131. Bunlar ne yapm\u0131\u015flar biliyor musun? Meydan\u0131n alt\u0131ndan ge\u00e7en yollar yapt\u0131lar ya, buraya yaya yolu b\u0131rakmam\u0131\u015flar, hi\u00e7bir projede yok. Bakm\u0131\u015flar insanlar ge\u00e7emiyor, bir gece bask\u0131n\u0131yla \u00e7akt\u0131rmadan park\u0131n kenar\u0131ndan biraz keser, yaya yolu yapar\u0131z demi\u015fler. \u00d6yle de yapt\u0131lar.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00d6ncekilerin yapamay\u0131p AKP’nin ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 \u015fey, uluslararas\u0131 sermayenin taleplerine uygun bir hukuksal ve idari d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devletin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fmi\u015ftir bir bak\u0131ma. Yani ya\u015fanan bir kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fildir asl\u0131nda. Topyek\u00fbn bir ekonomik, toplumsal, siyasi ve hukuki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn mek\u00e2na yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm T\u00fcrkiye’nin \u00f6nemli bir meselesi. Nereye baksan\u0131z bir toplu konut projesi, y\u00fckselen dev […]<\/p>\n","protected":false},"author":227,"featured_media":23400,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[157,217,38],"tags":[2845,607,2844],"class_list":["post-23223","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-120-sayi","category-cevre-bilimleri","category-dergi-sayilari","tag-halk","tag-kentsel-donusum","tag-rant"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t