Bir \u015fark\u0131n\u0131n s\u00f6zlerini tam olarak hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, internet de yoksa, \u015fark\u0131y\u0131 akl\u0131m\u0131zdan bir t\u00fcrl\u00fc de \u00e7\u0131karam\u0131yorsak yapaca\u011f\u0131m\u0131z ilk i\u015f bu bilgiye sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 aramakt\u0131r. \u0130\u015fte 1985\u2019te ge\u00e7i\u015fken haf\u0131za hipotezini ortaya atan Wegner\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 da bu.\u00a0 Fakat Wegner birbirini yak\u0131ndan tan\u0131yan insanlar\u0131n bu kadarla kalmayarak baz\u0131 bilgileri birbirlerinin haf\u0131zalar\u0131na emanet etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, belli bir sosyal \u00e7evrede haf\u0131zalar aras\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc yap\u0131yoruz.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6nce aile ve \u00e7iftler \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftiren Wegner, daha sonra hipotezinin kapsam\u0131n\u0131, birlikte \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filere kadar geni\u015fletir. Buna g\u00f6re, bizler yaln\u0131zca kendi haf\u0131zam\u0131zda depolad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgileri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hangi bilgileri kimlerin depolad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliriz. Bu bilgi, depolad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgileri \u015fekillendirir. Kendi \u00f6rnekleriyle, diyelim ki bir \u00e7ift bir do\u011fum g\u00fcn\u00fc davetiyesi al\u0131r. \u00c7iftin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 uzun deneyimler, onlar\u0131n bir sonraki ad\u0131mlar\u0131n\u0131 belirler: Biri do\u011fum g\u00fcn\u00fcne resmi mi yoksa g\u00fcnl\u00fck k\u0131yafetlerle mi gidilece\u011fini haf\u0131zas\u0131na not al\u0131r; di\u011feri ise, yer ve zaman\u0131.<\/p>\n
Wegner\u2019e g\u00f6re yeni bir bilgi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, baz\u0131 bilgi ve kavramlar\u0131 hat\u0131rlama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc otomatik olarak i\u00e7inde bulundu\u011fumuz sosyal grup i\u00e7inde da\u011f\u0131t\u0131r\u0131z. Bir k\u0131s\u0131m bilgiyi kendimiz hat\u0131rlarken bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hat\u0131rlayaca\u011f\u0131na g\u00fcveniriz. Bu b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm, grup i\u00e7inde gereksiz yere \u00e7ifte enerji harcanmas\u0131n\u0131 engeller ve haf\u0131za kapasitesinin bir b\u00fct\u00fcn olarak geni\u015flemesini sa\u011flar. Grubun bilgi kayna\u011f\u0131ndan yararlanmak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, biz de bu bilgi kayna\u011f\u0131n\u0131 kendi sorumlu oldu\u011fumuz alana ili\u015fkin bilgi derinli\u011fimizi art\u0131rmak \u00fczere kullan\u0131r\u0131z. Bilgi sorumlulu\u011funu payla\u015fan grup \u00fcyeleri, kendi ba\u015f\u0131na sa\u011flayabilece\u011finden daha derin ve geni\u015f bir bilgi birikimine ula\u015fabilir hale gelir.<\/p>\n
Ta ki internetle kar\u015f\u0131la\u015fana kadar\u2026 Daniel Wegner ve dan\u0131\u015fman\u0131 oldu\u011fu \u00f6\u011frencisi Adrian F. Ward\u2019\u0131n\u00a0 Scientific American<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan makalesine g\u00f6re internet, al\u0131\u015fageldi\u011fimiz bu a\u011f\u0131 bozuyor. Neredeyse her t\u00fcrl\u00fc bilginin eri\u015filebilir oldu\u011fu internet teknolojisi, ortak haf\u0131za olu\u015fturdu\u011fumuz insanlar\u0131n ve hatta kendi bili\u015fsel becerilerimizin yerini al\u0131yor. \u0130nternet, haf\u0131za payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7evremizde insan olmas\u0131 gereklili\u011fini kald\u0131r\u0131yor. Ayr\u0131ca yeni \u00f6\u011frenilen \u00f6nemli bilgilerin biyolojik haf\u0131za bankam\u0131za kaydedildi\u011finden emin olma d\u00fcrt\u00fcm\u00fcz\u00fc de baltal\u0131yor. \u0130\u015fte Wegner ve Ward buna \u201cGoogle etkisi\u201d diyor.<\/p>\n Bu savlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in iki test yapan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ilk testte kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan, 40 hat\u0131rlanabilir ve uydurma c\u00fcmleyi (\u201cdeveku\u015funun g\u00f6z\u00fc beyninden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d gibi) bilgisayara kopyalamalar\u0131n\u0131 istiyor. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan yar\u0131s\u0131na yazd\u0131klar\u0131n\u0131n bilgisayara kaydedildi\u011fi, yar\u0131s\u0131na ise kaydedilmedi\u011fi bilgisi veriliyor. Ayr\u0131ca her iki grubun yar\u0131s\u0131ndan da bu bilgileri ezberlemesi isteniyor.<\/p>\n Sonu\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil; yazd\u0131klar\u0131n\u0131n kaydedildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen yar\u0131m\u0131n hat\u0131rlamakta di\u011fer yar\u0131ya g\u00f6re \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131 kendilerine de\u011fil, ge\u00e7i\u015fken haf\u0131za payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131klar\u0131 bilgisayarlara g\u00fcveniyorlar.<\/p>\n \u0130kinci deneyde ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, psikologlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla kulland\u0131\u011f\u0131 ve \u201cStroop testi\u201d ad\u0131 verilen bir deneye tabi tutuluyorlar. Deneyde fark\u0131 renklerle yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zc\u00fckler veriliyor ve her kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcklerin renklerini belirledi\u011fi s\u00fcre not ediliyor. E\u011fer rengi belirlemekte g\u00f6rece yava\u015f kal\u0131rlarsa kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn anlam\u0131na ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin ac\u0131km\u0131\u015f bir insan yemek isimleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, bu isimlerin renklerini belirlemekte herhangi bir kelimeye g\u00f6re gecikiyor. Wegner ve Ward da deney i\u00e7in, bir k\u0131sm\u0131 internetle ili\u015fkili bir k\u0131sm\u0131 ise marka ismi olan farkl\u0131 renklerde s\u00f6zc\u00fckler derliyorlar. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara \u00f6nce kolay bir genel k\u00fclt\u00fcr sorusu sorup s\u00f6zc\u00fckleri g\u00f6steriyorlar; daha sonra ayn\u0131 \u015feyi zor bir soru ile tekrarl\u0131yorlar (\u201cT\u00fcm \u00fclke bayraklar\u0131 en az iki renkten mi olu\u015fur?\u201d gibi). Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar ikinci sorudan sonra internetle ili\u015fkili s\u00f6zc\u00fcklerin renklerini belirlemede yava\u015fl\u0131yorlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunu zor bir soru ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda akl\u0131m\u0131za haf\u0131za arkada\u015f\u0131 olarak \u00e7abucak internetin gelmesi olarak yorumluyor.<\/p>\n \u0130ki deney de internetle kurdu\u011fumuz ili\u015fkinin, bir haf\u0131za arkada\u015f\u0131 ile kurdu\u011fumuz ili\u015fkiye benzedi\u011fini g\u00f6steriyor. Fakat biz interneti \u00f6yle mi alg\u0131l\u0131yoruz? Haf\u0131za arkada\u015f\u0131m\u0131z ile ili\u015fkimizde hangi bilgilerin kendimizde ve hangilerinin \u00e7evremizde oldu\u011funu biliyoruz. Fakat Wegner ve Ward, Google ve Wikipedia\u2019n\u0131n baz\u0131 bilgileri kendi haf\u0131zam\u0131zdan dahi \u00f6nce servis etti\u011fini ve bunun i\u00e7-d\u0131\u015f s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 sildi\u011fini belirtiyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bilgi kayna\u011f\u0131 olarak kitap ve internetle kurdu\u011fumuz ili\u015fki bu noktada farkl\u0131la\u015f\u0131yor: \u0130nterneti kendi haf\u0131zam\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Bunun i\u00e7in bir deney daha yapan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00f6nce kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kendi haf\u0131zalar\u0131n\u0131 \u201c\u00e7ok iyi\u201d ya da \u201ciyi\u201d gibi derecelendirmelerini istiyor. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara Google\u2019la ya da Google\u2019s\u0131z cevaplamalar\u0131 istenen genel k\u00fclt\u00fcr sorular\u0131 veriliyor ve kendilerini bu deneydeki haf\u0131za performans\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yine de\u011ferlendirmeleri isteniyor. Deney sonunda, interneti kullananlar\u0131n haf\u0131zalar\u0131na \u00e7ok daha fazla g\u00fcvendi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Verdikleri cevaplar, internet sitesinde yaz\u0131lanla bire bir ayn\u0131 olsa da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, bu bilginin Google de\u011fil kendileri taraf\u0131ndan \u00fcretildi\u011fi yan\u0131lsamas\u0131na sahip olduklar\u0131 g\u00f6zlemleniyor.<\/p>\n Bu sonucun arkas\u0131nda, deneye kat\u0131lanlar\u0131n Google kullanarak daha fazla soru cevaplad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kendilerini g\u00fcvenilir g\u00f6rmeleri olabilir. Fakat ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in bir y\u00f6ntem daha izleniyor. Google kullanmayan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara, neredeyse b\u00fct\u00fcn sorular\u0131 do\u011fru cevaplad\u0131klar\u0131 s\u00f6yleniyor. \u0130ki grubun da testi ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesine ra\u011fmen internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kendilerini daha g\u00fcvenilir ve zeki buluyor. Bu sonu\u00e7lardan yola \u00e7\u0131kan Wegner ve Ward, internetin insanlar\u0131n kendi bili\u015fsel ara\u00e7lar\u0131 haline geldi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n \u201cGoogle etkisi\u201d hem haf\u0131za arkada\u015flar\u0131m\u0131zla kurdu\u011fumuz ba\u011f\u0131 zay\u0131flat\u0131yor, hem de kendi bili\u015fsel becerilerimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131yla ilgili bir yan\u0131lsama yarat\u0131yor. Ak\u0131l ve makine aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n bulan\u0131kla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu deney sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 insanlar\u0131n kimliksizle\u015fmesi olarak yorumlayacak olanlar\u0131 ise uyar\u0131yor, iki biliminsan\u0131: \u201cSadece di\u011fer insanlarla de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgi kayna\u011f\u0131 ile \u015fekillenerek, kendimizi daha b\u00fcy\u00fck bir \u015fey ile birle\u015ftiriyoruz.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bir \u015fark\u0131n\u0131n s\u00f6zlerini tam olarak hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, internet de yoksa, \u015fark\u0131y\u0131 akl\u0131m\u0131zdan bir t\u00fcrl\u00fc de \u00e7\u0131karam\u0131yorsak yapaca\u011f\u0131m\u0131z ilk i\u015f bu bilgiye sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 aramakt\u0131r. \u0130\u015fte 1985\u2019te ge\u00e7i\u015fken haf\u0131za hipotezini ortaya atan Wegner\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 da bu.\u00a0 Fakat Wegner birbirini yak\u0131ndan tan\u0131yan insanlar\u0131n bu kadarla kalmayarak baz\u0131 bilgileri birbirlerinin haf\u0131zalar\u0131na emanet etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":448,"featured_media":23304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[156,19],"tags":[1606,298,311,2858],"class_list":["post-23299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-119-sayi","category-bilim-gundemi","tag-google","tag-hafiza","tag-internet","tag-wegner"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/448"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23299"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23299\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}