{"id":23445,"date":"2015-03-01T14:56:52","date_gmt":"2015-03-01T12:56:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23445"},"modified":"2018-04-17T15:11:26","modified_gmt":"2018-04-17T12:11:26","slug":"biliminsanlari-evrim-teorisini-gercekten-tartisiyor-evrim-teorisi-yeniden-degerlendirilmeli-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/03\/01\/biliminsanlari-evrim-teorisini-gercekten-tartisiyor-evrim-teorisi-yeniden-degerlendirilmeli-mi","title":{"rendered":"Biliminsanlar\u0131 evrim teorisini \u201cger\u00e7ekten\u201d tart\u0131\u015f\u0131yor: Evrim teorisi yeniden de\u011ferlendirilmeli mi?"},"content":{"rendered":"

9 Ekim 2014 tarihli \u201cNature\u201d dergisinde, biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda evrim teorisi \u00fczerine s\u00fcren bir tart\u0131\u015fma yer buldu. \u201cEvrim teorisi yeniden de\u011ferlendirilmeli mi?\u201d sorusuna, \u201cEvet, acilen\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenlerle, \u201cHay\u0131r, gerek yok\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenlerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak, gerek\u00e7eleriyle birlikte sunuluyordu. Biliminsanlar\u0131n\u0131 taraflara b\u00f6len, evrim incelenirken, hangi s\u00fcre\u00e7lerin temel al\u0131naca\u011f\u0131 konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip olmalar\u0131. Tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7evirdik, sunuyoruz.<\/em><\/p>\n

\u00c7evirmenin sunu\u015fu<\/strong><\/p>\n

Canl\u0131lar\u0131n ortak bir k\u00f6kenden gelmesi ve evrimle\u015ferek yeni \u00f6zellikler, t\u00fcrler olu\u015fturmas\u0131 her ne kadar t\u00fcm biliminsanlar\u0131n\u0131n uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek olsa da, bunun hangi mekanizmalarla ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi h\u00e2l\u00e2 ke\u015ffedilmeye ve tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam ediliyor. Laland ve di\u011ferlerinin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131, \u201cevrim kuram\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmek\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yeni ufuklar a\u00e7mas\u0131n\u0131 ve bilimin ilerleyi\u015finin temel unsurlar\u0131ndan olan kuramsal tart\u0131\u015fmalara yeni bir boyut eklemesini murat ediyorum.<\/p><\/blockquote>\n

Geni\u015fletilmi\u015f Evrimsel Sentez<\/strong> (Extended Evolutionary Synthesis \u2013 GES) kavram\u0131 ilk defa T\u00fcrk\u00e7e bir yay\u0131nda do\u011frudan pop\u00fcler bilim okuyucusuyla bulu\u015fuyor. (http:\/\/www.nature.com\/news\/does-evolutionary-theory-need-a-rethink-1.16080#\/noalliswell) adresinden alarak \u00e7evirdi\u011fimiz bu yaz\u0131, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de bulunmayan baz\u0131 terimlere kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6nermek durumunda kald\u0131. Evrim teorisinin, do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131 s\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131nda topluma ta\u015f\u0131nabildi\u011fi bir \u00fclkede, en az\u0131ndan Bilim ve Gelecek<\/em> okurlar\u0131na evrim teorisinin nas\u0131l tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermesi umuduyla\u2026<\/p>\n

\u201cEVET, AC\u0130LEN EVR\u0130M TEOR\u0130S\u0130 YEN\u0130DEN DE\u011eERLEND\u0130R\u0130LMEL\u0130\u201d<\/strong><\/h4>\n

Kevin Laland <\/strong>(S. Andrews \u00dcniversitesi, Evrimsel ve Davran\u0131\u015fsal Biyoloji Profes\u00f6r\u00fc) ve meslekta\u015flar\u0131 \u00a0(Tobias Uller, Marc Feldman, Kim Sterelny, Gerd B. M\u00fcller, Armin Moczek, Eva Jablonka, John Odling-Smee)<\/strong><\/p>\n

Kevin Laland ve di\u011ferleri, geni\u015fletilmi\u015f bir evrimsel \u00e7er\u00e7eve olmadan, teorinin en \u00f6nemli mekanizmalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131da kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Charles Darwin genlerin varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar olmadan do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimi tasavvur etti. \u015eimdi ise ana ak\u0131m evrim teorisi, neredeyse tamamen genetik kal\u0131t\u0131m ve gen frekanslar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim s\u00fcrecine odaklan\u0131r hale geldi.<\/p>\n

\u015eimdiye dek ili\u015fkili alanlardan elde edilen bilgiler, bu k\u0131s\u0131tl\u0131 durumun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlamaya ba\u015fl\u0131yor. Organizmalar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi ve geli\u015fiminin evrimin bir sonucu oldu\u011funu kabul eden alternatif bir evrim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc billurla\u015f\u0131yor.<\/p>\n

6 y\u0131l \u00f6nce aram\u0131zdan baz\u0131lar\u0131, bu geli\u015fmeleri tart\u0131\u015fmak \u00fczere ilk defa topland\u0131k. O zamandan beri disiplinler aras\u0131 bir tak\u0131m\u0131n \u00fcyeleri olarak, Geni\u015fletilmi\u015f Evrimsel Sentez <\/strong>(Bundan sonra yaz\u0131da GES olarak an\u0131lacakt\u0131r; \u0130ngilizcesi \u201cExtended Evolutionary Synthesis \u2013 GES\u201d) olarak isimlendirilen, daha kapsaml\u0131 bir teorik \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmak ve bunun yap\u0131s\u0131n\u0131, varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 ve tahminlerini olgunla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Esas olarak bu sentez, hi\u00e7biri genlere indirgenemeyecek ve evrim teorisinin dokusunda mutlaka olmas\u0131 gereken \u00f6nemli etmenleri koruyor.<\/p>\n

\u0130nan\u0131yoruz ki GES, evrimin nas\u0131l i\u015fledi\u011fine yeni bir \u0131\u015f\u0131k tutacak. Organizmalar\u0131 basit\u00e7e geli\u015fimi genler taraf\u0131ndan \u201cprogramlanm\u0131\u015f\u201d olarak de\u011fil, geli\u015fimi s\u0131ras\u0131nda in\u015fa edilir bi\u00e7imde ele al\u0131yoruz. Ya\u015fayan \u015feyler \u00f6nceden varolmayan ortamlara uyum sa\u011flayacak \u015fekilde evrimle\u015fmezler, tersine ekosistemlerin yap\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fim s\u00fcreci i\u00e7erisinde birlikte in\u015fa edilir ve birlikte evrimle\u015firler.<\/p>\n

Evrimin nas\u0131l kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda de\u011fi\u015fim arayan biyologlar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla art\u0131yor. Birbirine ba\u011fl\u0131 olan alanlardan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir destek geliyor, \u00f6zellikle genom biliminden, epigenetik, ekoloji ve sosyal bilimlerden. Evrimsel biyolojinin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yoruz ve e\u011fer bu ger\u00e7ekle\u015firse, di\u011fer disiplinler i\u00e7in de \u00e7ok faydal\u0131 olacakt\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc destekleyen veriler her g\u00fcn g\u00fc\u00e7leniyor.<\/p>\n

GES bu sade a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen, evrimsel biyologlar aras\u0131nda s\u0131k\u00e7a duygusal, hatta d\u00fc\u015fmanca tepkiler do\u011furuyor. S\u0131kl\u0131kla, hayati tart\u0131\u015fmalar karma\u015fa veya yanl\u0131\u015f tan\u0131t\u0131m\u0131n getirdi\u011fi su\u00e7lamalarla birlikte h\u0131r\u00e7\u0131nl\u0131k seviyesine d\u00fc\u015f\u00fcyor. Belki de yakalar\u0131n\u0131 b\u0131rakmayan ak\u0131ll\u0131 tasar\u0131m vesvesesi y\u00fcz\u00fcnden, evrimsel biyologlar bilim kar\u015f\u0131tlar\u0131na birle\u015fik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc vermek istiyor. Baz\u0131lar\u0131 e\u011fer fizyologlar veya geli\u015fimsel biyologlar gibi d\u0131\u015flanm\u0131\u015flar alanlar\u0131na girerse, daha az kaynak sa\u011flanaca\u011f\u0131ndan ve daha az tan\u0131nacaklar\u0131ndan korkuyor olabilir.<\/p>\n

Ancak, ba\u015fka bir etmen \u00e7ok daha \u00f6nemli: Geleneksel evrimsel biyologlar bizim ihmal edildi\u011fini iddia etti\u011fimiz s\u00fcre\u00e7leri \u00e7ok daha farkl\u0131 kavr\u0131yorlar (Bkz. \u201cHay\u0131r, gerek yok\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131). Bu akademik ortamda kopan bir f\u0131rt\u0131na de\u011fil, bilim dal\u0131n\u0131n temel ruhu i\u00e7in verilen bir m\u00fccadeledir. Burada GES\u2019in mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m anlat\u0131yoruz, umudumuz bu tart\u0131\u015fmay\u0131 biraz \u0131s\u0131tmak ve evrimsel de\u011fi\u015fimin temel sebepleri \u00fczerine a\u00e7\u0131k bir tart\u0131\u015fmay\u0131 te\u015fvik etmektir.<\/p>\n

Temel unsurlar<\/strong><\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f evrim teorisinin temeli 1930\u2019lu ve 1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda olu\u015fturuldu. Do\u011fal se\u00e7ilim, genetik ve di\u011fer alanlar, evrimin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi hakk\u0131nda ortak bir bak\u0131\u015fta birle\u015ftirildi. Bu \u201cmodern sentez\u201d evrimsel s\u00fcrecin bir pop\u00fclasyon i\u00e7indeki genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe ait frekans\u0131n\u0131n zaman i\u00e7eresindeki de\u011fi\u015fimini, \u00f6rne\u011fin tav\u015fanlardaki miksom vir\u00fcs\u00fcne genetik direncin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, \u00a0matematiksel bi\u00e7imde ifade etmeye olanak tan\u0131yordu.<\/p>\n

On y\u0131llar boyunca, evrimsel biyoloji, modern sentez doktriniyle birlikte geli\u015fmeleri tutarl\u0131 bi\u00e7imde kapsad\u0131. Bunlardan birisi evrimdeki rasgele vakalar\u0131 a\u00e7\u0131klayan \u201cn\u00f6tral teori\u201ddir. Ancak, standart evrim teorisi (SET) insanlar\u0131n evrim hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnc\u00fclerini y\u00f6nlendiren orijinal modern sentezin benzer varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu korudu.<\/p>\n

\"\"
Bir plastisite \u00f6rne\u011fi: Commodore kelebekleri, kuru (solda) ve \u0131slak mevsimlerde farkl\u0131 renklerle ortaya \u00e7\u0131karlar. Turuncu: Peter Chadwick \/ SPL; Mavi: Lawrence Lawry \/ SPL.<\/figcaption><\/figure>\n

SET\u2019in anlat\u0131s\u0131 basit\u00e7e \u015f\u00f6yledir: Rasgele genetik mutasyonlar yoluyla yeni varyasyonlar a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar; DNA yoluyla kal\u0131t\u0131m ger\u00e7ekle\u015fir ve do\u011fal se\u00e7ilim adaptasyonun yeg\u00e2ne sebebidir, adaptasyon s\u00fcreci canl\u0131lar\u0131n ortamlar\u0131na uyum sa\u011flamalar\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re biyolojik geli\u015fimin -bir canl\u0131da b\u00fcy\u00fcrken ve ya\u015flan\u0131rken ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fikliklerin- karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ikincil, hatta \u00e7ok az \u00f6nemdedir.<\/p>\n

Bizim bak\u0131\u015f\u0131m\u0131za g\u00f6re, bu \u201cgen-merkezci\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frudan evrimin s\u00fcre\u00e7lerinin geni\u015f a\u00e7\u0131 foto\u011fraf\u0131n\u0131 ortaya koymak konusunda ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131r. Eksik par\u00e7alardan baz\u0131lar\u0131, fiziksel geli\u015fimin varyasyonun olu\u015fumunu nas\u0131l etkiledi\u011fi (\u201cdevelopmental bias\u201d, geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k); \u00e7evrenin canl\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini nas\u0131l do\u011frudan \u015fekillendirdi\u011fi (\u201cplastisite\u201d, esneklik); canl\u0131lar\u0131n \u00e7evreyi nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fi (ni\u015f in\u015fas\u0131) ve canl\u0131lar\u0131n genlerden fazlas\u0131n\u0131 nas\u0131l nesiller aras\u0131 aktard\u0131\u011f\u0131 (gen-\u00f6tesi aktar\u0131m). SET\u2019e g\u00f6re bu fenomenler evrimin sadece \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131d\u0131r. GES\u2019e g\u00f6reyse, bunlar da evrimin sebepleridir.<\/p>\n

Adaptasyonun sebepleri ve yeni \u00f6zelliklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na dair k\u0131ymetli bir kavray\u0131\u015f evrimsel geli\u015fimsel biyolojiden (\u201cevo-devo\u201d) geliyor. Bu alan\u0131n baz\u0131 deneysel bulgular\u0131n\u0131n SET\u2019e uydurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131nda zorlan\u0131l\u0131yor. \u00c7etrefilli g\u00f6zlemlerden birisi \u00e7o\u011fu varyasyonun rasgele olmamas\u0131 ve geli\u015fimsel s\u00fcre\u00e7lerin baz\u0131 bi\u00e7imleri di\u011ferlerine g\u00f6re \u00e7ok daha kolay \u00fcretebilmesidir. \u00d6rne\u011fin, bir grup k\u0131rkayak grubu i\u00e7erisinde, bin tane t\u00fcr\u00fcnden fazlas\u0131n\u0131n hepsi, segment geli\u015fim mekanizmalar\u0131 sebebiyle, tek say\u0131da ayak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 segmentine sahiptir.<\/p>\n

Bizim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z, geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn canl\u0131lar\u0131n ortamlar\u0131na nas\u0131l adapte olduklar\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 t\u00fcrlere nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131m etti\u011fidir. \u00d6rne\u011fin Malawi G\u00f6l\u00fc\u2019ndeki ciklet bal\u0131klar\u0131, kendi g\u00f6llerindeki di\u011fer cikletlere, Tanganyika G\u00f6l\u00fc\u2019ndeki di\u011fer ciklet bal\u0131klar\u0131na g\u00f6re daha yak\u0131n akrabad\u0131r; ancak iki g\u00f6ldeki t\u00fcrler \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde benzer v\u00fccut \u015fekillerine sahiptir. Her bir vakada, baz\u0131 bal\u0131klar geni\u015f etli dudaklara, di\u011ferleri \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131k al\u0131nlara ve daha farkl\u0131lar\u0131 ise k\u0131sa ve kuvvetli \u00e7enelere sahiptir.<\/p>\n

\"\"
Hem Tanganika G\u00f6l\u00fc (soldaki), hem de Malavi G\u00f6l\u00fc (sa\u011fda) ciklet bal\u0131klar\u0131nda benzer v\u00fccut \u015fekilleri geli\u015fmi\u015ftir. \u0130ll\u00fcstrasyon: R. Craig Albertson.<\/figcaption><\/figure>\n

SET b\u00f6ylesi paralellikleri yak\u0131nsak evrim olarak a\u00e7\u0131klar: Benzer \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 rasgele genetik varyasyonlar\u0131 birbirine denk sonu\u00e7larla se\u00e7er. Bu durumda her g\u00f6lde \u00e7ok say\u0131da birbirine paralel t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir tesad\u00fcfe ihtiyac\u0131m\u0131z var. Daha k\u0131sa yoldan bir a\u00e7\u0131klama, geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k ve do\u011fal se\u00e7ilimin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hipotezidir. Zorlu\u011fu herhangi bir fiziksel olas\u0131l\u0131kla a\u015fmakta \u00f6zg\u00fcr olan se\u00e7ilim yerine, bu adaptasyon geli\u015fim s\u00fcrecinde a\u00e7\u0131lan spesifik bir g\u00fczerg\u00e2h taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka bir \u00e7e\u015fidi, bireylerin \u00e7evrelerine bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirerek cevap vermeleri ile ortaya \u00e7\u0131kar. Bu durum plastisite olarak isimlendirilir. \u00d6rne\u011fin, yaprak \u015fekli topra\u011f\u0131n suyu ve kimyas\u0131 ile birlikte de\u011fi\u015fir. SET plastisiteye sadece bir akort ayarlama veya g\u00fcr\u00fclt\u00fc olarak bakar. GES ise, adaptif bir evrimdeki olas\u0131 ilk ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fcr. Buradaki kilit bulgu, organizmalar\u0131n sadece yeni ortam ko\u015fullar\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kmas\u0131 de\u011fil, kendilerine en uygun \u00f6zellikleri olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. E\u011fer se\u00e7ilim \u00e7evre de\u011fi\u015fimlerine cevap \u00fcreten genetik varyasyonlar\u0131 koruyorsa, adaptasyon b\u00fcy\u00fck oranda sabitlenen genetik varyasyonlar\u0131n birikimi ile ortaya \u00e7\u0131kar.(5, 6)<\/sup> Ba\u015fka bir deyi\u015fle, genellikle \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zelliktir, bu ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan genler bazen pek \u00e7ok nesil \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Bal\u0131klar, ku\u015flar, amfibiler ve b\u00f6cekler \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6stermektedir ki, ba\u015flang\u0131\u00e7taki adaptasyonlar \u00e7evresel olarak yeni ortamlardaki kolonile\u015fmeyi ve kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcrle\u015fmeyi sa\u011flayabilir.(5, 6) <\/sup>Bunun en iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 \u00f6rnekleri dikenli bal\u0131k ve Salvelinusalpinus <\/em>(Arcticchar) benzeri bal\u0131klardad\u0131r. Dipte ve y\u00fczeyde ya\u015fayan bal\u0131klar\u0131n beslenme bi\u00e7imlerindeki ve \u00e7evresel \u015fartlar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar, farkl\u0131 v\u00fccut bi\u00e7imlerini ortaya \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, yeni t\u00fcrlerin olu\u015fmas\u0131ndaki evrelerden birisi olan \u00fcreme yal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n evrimle\u015fmesi gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Bir evrimsel soydaki t\u00fcrlerin say\u0131s\u0131 yaln\u0131zca rasgele genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin ka\u00e7 \u00e7evresel elek taraf\u0131ndan ay\u0131kland\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda geli\u015fimsel \u00f6zelliklere de ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu \u00f6zelliklerin soyun \u201cevrimle\u015febilirili\u011fi\u201d \u00fczerinde etkisi vard\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Do\u011fada, \u00e7o\u011fu varyasyonun rasgele olmad\u0131\u011f\u0131 ve geli\u015fimsel s\u00fcre\u00e7lerin baz\u0131 bi\u00e7imleri di\u011ferine g\u00f6re \u00e7ok daha kolay \u00fcretebildi\u011fi g\u00f6zleniyor. \u00d6rne\u011fin, bir grup k\u0131rkayak grubu i\u00e7erisinde, bin tane t\u00fcr\u00fcnden fazlas\u0131n\u0131n hepsi, segment geli\u015fim mekanizmalar\u0131 sebebiyle, tek say\u0131da ayak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 segmentine sahip.<\/figcaption><\/figure>\n

Esas\u0131nda SET \u00e7evreyi \u201carka plan durumu\u201d olarak g\u00f6r\u00fcr, bu arka plan se\u00e7ilimi tetikleyebilir veya modifiye edebilir, ancak tek ba\u015f\u0131na evrimsel s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. Termitlerin kendi in\u015fa etti\u011fi tepeciklere nas\u0131l adapte olduklar\u0131 ile, diyelim, organizmalar\u0131n volkanik patlamalara nas\u0131l adapte oldu\u011fu sorular\u0131na cevap ararken ayr\u0131m yapmaz. Biz bu iki vakay\u0131 esasen fakl\u0131 yorumluyoruz.<\/p>\n

Volkanik patlamalar kendine has olaylar olarak, organizmalar\u0131n etkisinden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, termitler yuvalar\u0131n\u0131 tekrar eden ve y\u00f6nl\u00fc bir davran\u0131\u015fla bi\u00e7imsel olarak in\u015faa eder ve d\u00fczenlerler; y\u00f6n \u00f6nceki se\u00e7ilimler taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirilir ve sonraki se\u00e7ilimleri ate\u015flerler. Benzer bi\u00e7imde memeliler, ku\u015flar ve b\u00f6cekler yuvalar\u0131n\u0131 korur, s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve geli\u015ftirirler; yuva in\u015fas\u0131na y\u00f6nelik adaptif tepkiler yeniden ve yeniden evrimle\u015fir.(7) <\/sup>Bu \u201cni\u015f in\u015faas\u0131nda\u201d, geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131\u011fa benzer \u015fekilde, organizmalar kendi evrimlerini sistematik olarak de\u011fi\u015fen \u00e7evreler ve dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6nelimli se\u00e7ilimle birlikte y\u00f6nlendirirler.<\/p>\n

Genlerin \u00f6tesinde kal\u0131t\u0131m<\/strong><\/p>\n

SET \u00f6zel vakalarda uzun addedilen gen d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131t\u0131m mekanizmalar\u0131na sahiptir; insan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ba\u015fl\u0131ca \u00f6rne\u011fi olu\u015fturur. GES ebeveyn-yavru benzerli\u011finin, ebeveynlerin kendi geli\u015fimsel ortamlar\u0131n\u0131 yavrular\u0131 i\u00e7in yeniden d\u00fczenlemelerinin bir sonucu olarak a\u00e7\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fcr. \u201cGen-d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131t\u0131m\u201d taksonda do\u011fruganl\u0131\u011f\u0131, ya\u015fama uzunlu\u011funu ve hastal\u0131k direncini etkileyen epigenetik i\u015faretleri (gen dizisinden bulunmayan, ancak DNA ifadesini etkileyen kimyasal de\u011fi\u015fiklikler) i\u00e7erir.(8)<\/sup> Dahas\u0131, gen-d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131t\u0131m, hayvanlardaki sosyal olarak aktar\u0131lan davran\u0131\u015flar\u0131 da i\u00e7erir, \u015fempanzelerdeki yemi\u015f k\u0131rma veya resif bal\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7sel \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri gibi.(8, 9) <\/sup>GES bu yap\u0131lar\u0131 ve ayn\u0131 zamanda ni\u015f in\u015faas\u0131 (kunduzlar\u0131n baraj\u0131ndan solucanlar\u0131n i\u015fledi\u011fi topra\u011fa kadar).(7, 10) <\/sup>\u00a0arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yavrular\u0131na b\u0131rakt\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015fen ko\u015fullar\u0131 kapsar. Ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131llar boyunca, bu t\u00fcr miraslara dair \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma yay\u0131mland\u0131; bunun genel teorinin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Evrimsel dinamiklerle ilgili matematik modellerden gen-\u00f6tesi kal\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7erenler, i\u00e7ermeyenlere g\u00f6re farkl\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunuyor.(7, 9) <\/sup>Kapsay\u0131c\u0131 modeller \u00e7ok say\u0131da kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 fenomenlerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na yard\u0131m ediyor. Ev ispinozlar\u0131n\u0131n Kuzey Amerika\u2019daki h\u0131zl\u0131 kolonile\u015fmeleri, d\u00fc\u015f\u00fck genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip istilac\u0131 bitkilerin uyum g\u00fcc\u00fc ve \u00fcreme yal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011finin a\u00e7\u0131klamas\u0131, kuram\u0131n yard\u0131m etti\u011fi sorunlara \u00f6rnek verilebilir.<\/p>\n

Hatta bu miraslar makro-evrimsel \u00f6r\u00fcnt\u00fcler yaratabilir. \u00d6rne\u011fin, kan\u0131tlar s\u00fcngerlerin deniz yata\u011f\u0131ndaki di\u011fer canl\u0131lar i\u00e7in olanaklar yaratarak okyanusa oksijen kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.(10)<\/sup> Biriken fosil veriler t\u00fcrlerin miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7evresel de\u011fi\u015fikliklerin, bazen milyonlarca y\u0131l sonra, yeni t\u00fcrler ve ekosistemlerin evrimine olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.(10)<\/sup><\/p>\n

Birlikte daha iyi<\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131daki kavray\u0131\u015flar farkl\u0131 alanlardan t\u00fcremi\u015ftir, ancak bir araya geldiklerinde \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir tutarl\u0131l\u0131k i\u00e7indedir. Bu kavray\u0131\u015flar \u00e7e\u015fitlili\u011fin rasgele olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, genlerden daha fazla kal\u0131t\u0131m oldu\u011funu ve canl\u0131lar ile \u00e7evreleri aras\u0131ndaki uyum i\u00e7in bir\u00e7ok yol oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Daha \u00f6nemlisi geli\u015fimin, adaptasyon ve t\u00fcrle\u015fmenin neden ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011finin, evrimsel de\u011fi\u015fimin h\u0131z\u0131 ve \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn do\u011frudan bir sebebi oldu\u011funu ortaya koyuyorlar.<\/p>\n

\"\"
Salvelinusalpinus. Dipte ve y\u00fczeyde ya\u015fayan bal\u0131klar\u0131n beslenme bi\u00e7imlerindeki ve \u00e7evresel \u015fartlar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar, farkl\u0131 v\u00fccut bi\u00e7imlerini ortaya \u00e7\u0131kart\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

SET bu fenomenleri \u00f6nemlerini k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rerek ele al\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k, genellikle se\u00e7ilimin ba\u015farabileceklerini k\u0131s\u0131tlayan bir engel, sadece adaptasyonun yoklu\u011funu a\u00e7\u0131klayan bir ayak ba\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. GES ise tersine geli\u015fimsel s\u00fcre\u00e7leri yarat\u0131c\u0131 bir unsur olarak ele al\u0131r, hangi form ve \u00f6zelliklerin evrimle\u015fece\u011fini ve bunun sonucu olarak ni\u00e7in canl\u0131lar\u0131n kendi \u00fcrettikleri \u00f6zelliklere sahip olduklar\u0131ndan sorumlu olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n

Fizyoloji ve ekolojiden, antropolojiye dek farkl\u0131 alanlardan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, di\u011ferlerinin de ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmadan standart evrim teorisinin s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 \u00e7er\u00e7evesine kar\u015f\u0131 hareket ediyorlar. \u0130nan\u0131yoruz ki, bilimdeki \u00e7oklu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 yeni hipotezlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 y\u00fcreklendiriyor ve ampirik (deneysel ve g\u00f6zlemsel) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 te\u015fvik ediyor. Art\u0131k itiraz eden bir hareketten ibaret olmayan GES, \u015fimdi farkl\u0131 alanlardan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 tek bir teorik \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplayarak faydal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara ilham veriyor ve teorik \u00e7at\u0131 evrimsel biyolojinin konsept de\u011fi\u015fikli\u011fini etkiliyor.<\/p>\n

\u201cHAYIR, EVR\u0130M TEOR\u0130S\u0130N\u0130N YEN\u0130DEN DE\u011eERLEND\u0130R\u0130LMES\u0130NE GEREK YOK\u201d<\/strong><\/h4>\n

Gregory A. Wray <\/strong>(Kuzay Karolina-Durham Duke \u00dcnv.\u2019nden Biyoloji Profes\u00f6r\u00fc), Hopi E. Hoekstra <\/strong>(Harvard \u00dcniv.\u2019nden Biyoloji Profes\u00f6r\u00fc) ve meslakta\u015flar\u0131 (Douglas J. Futuyma, Richard E. Lenski, Trudy F. C. Mackay, Dolph Schluter, Joan E. Strassmann)<\/strong><\/p>\n

Ekim 1881\u2019de, \u00f6lmeden tam alt\u0131 ay \u00f6nce, Charles Darwin son kitab\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Solucanlar\u0131n Faaliyetleri Yoluyla Sebze G\u00fcbresi Olu\u015fumu<\/em> olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde sat\u0131ld\u0131: Darwin\u2019in \u00f6nceki yay\u0131nlar\u0131 sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flama alm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcm bir kitab\u0131n\u0131 k\u0131smen bu m\u00fctevaz\u0131 canl\u0131lara adad\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar ilgin\u00e7 bir geri besleme s\u00fcrecine \u00f6rnek te\u015fkil ediyordu. Yer solucanlar\u0131 kendi faaliyetlerinin bi\u00e7imlendirdi\u011fi \u00e7evreye uyum sa\u011flar.<\/p>\n

Darwin yer solucanlar\u0131 hakk\u0131ndaki bilgisini, bah\u00e7\u0131vanlarla yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalardan ve kendi k\u00fc\u00e7\u00fck deneylerinden \u00f6\u011frendi. Evrimsel s\u00fcre\u00e7leri derin bir kavray\u0131\u015fla dam\u0131tma konusunda bir d\u00e2hiydi; genellikle y\u0131llarca s\u00fcren g\u00f6zlemsel ve deneysel veriyi bir araya getirdikten sonra, \u00a0tar\u0131m, jeoloji, embriyoloji ve davran\u0131\u015f bilim gibi apayr\u0131 alanlardan faydaland\u0131. Evrimci d\u00fc\u015f\u00fcnce o zamandan beri kan\u0131ta verdi\u011fi \u00f6nem ve di\u011fer alanlardan sentezlemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan Darwin\u2019in izinden y\u00fcr\u00fcmeye devam ediyor.<\/p>\n

1920\u2019lerde bir avu\u00e7 istatistik\u00e7i ve genetik\u00e7i \u00e7arp\u0131c\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in dayanaklar ileri s\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, evrimsel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015fte k\u00f6kten bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ba\u015flad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 1936 ve 1947\u2019de \u201cmodern sentez\u201d ad\u0131yla v\u00fccut buldu. Bu sentez Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7ilim kavram\u0131 ile yeni ortaya \u00e7\u0131kan genetik alanlar\u0131n\u0131 ve daha dar kapsamda paleontoloji ve s\u0131n\u0131fland\u0131rma bilimini bir araya getirdi. Daha \u00f6nemlisi, en temel iki evrimsel mekanizma olan adaptasyon ve t\u00fcrle\u015fmenin niceliksel ve kesin olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan teorik temelleri ortaya koydu.<\/p>\n

On y\u0131llar boyunca, evrimsel biyolog ku\u015faklar\u0131, modern sentezi say\u0131s\u0131z \u015fekilde de\u011fi\u015ftirdi, d\u00fczeltti ve \u00e7er\u00e7evesini geni\u015fletti. Darwin gibi, di\u011fer alanlardan yo\u011fun bi\u00e7imde faydalan\u0131ld\u0131. Molek\u00fcler biyologlar DNA\u2019y\u0131 kal\u0131t\u0131m ve varyasyon olu\u015fumun maddesel temelleri olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131nda, ke\u015fifleri evrim teorisinin temel geni\u015flemesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. \u00d6rne\u011fin, \u00e7o\u011fu genetik de\u011fi\u015fikli\u011fin \u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkilemedi\u011finin fark edilmesi pop\u00fclasyon geneti\u011fi alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck teorik geli\u015fmelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. \u201cBencil\u201d DNA\u2019n\u0131n ke\u015ffi, organizman\u0131n \u00f6zellikleri yerine genler d\u00fczeyinde se\u00e7ilim tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Nas\u0131l \u00f6zelliklerin se\u00e7ilime u\u011frayan akrabalar\u0131 etkileyece\u011fini a\u00e7\u0131klayan akraba se\u00e7ilimi teorisi, ayr\u0131 bir kapsam art\u0131\u015f\u0131n\u0131 temsil etti.<\/p>\n

\"\"
Bir termit yuvas\u0131. Termitler yuvalar\u0131n\u0131 tekrar eden ve y\u00f6nl\u00fc bir davran\u0131\u015fla bi\u00e7imsel olarak in\u015faa ediyor ve d\u00fczenliyorlar.<\/figcaption><\/figure>\n

Bunlarla beraber, genetik konsepti etraf\u0131nda kemikle\u015fmi\u015f bu teoriyi tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an evrimsel biyologlar da var. Konuyu a\u00e7\u0131mlamak gerekirse, evrimsel s\u00fcre\u00e7lerde d\u00f6rt fenomenin \u00f6nemli oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorlar: Fenotipik plastisite, ni\u015f in\u015faas\u0131, kapsay\u0131c\u0131 kal\u0131t\u0131m ve geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k. Kesinlikle ayn\u0131 fikirdeyiz. Biz de bu konular \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Ancak bu s\u00fcre\u00e7lerin \u201cgeni\u015fletilmi\u015f evrimsel sentez, GES\u201d gibi bir ad\u0131 alacak kadar \u00f6zel bir \u00f6nemi hak etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz. Bu ba\u015fl\u0131klar\u0131n g\u00fcncel evrim teorisinde ele al\u0131n\u0131yor oldu\u011funa neden inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klayan \u00fc\u00e7 sebebi a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zetliyoruz.<\/p>\n

Yeni kelimeler, eski konsept<\/strong><\/p>\n

Laland ve di\u011ferlerinin, uzun s\u00fcredir faydal\u0131 kavray\u0131\u015flar sa\u011flarlarken savunduklar\u0131 fenomen, halihaz\u0131rda evrimsel biyolojinin i\u00e7ine sa\u011flam bi\u00e7imde yerle\u015fmi\u015f bulunuyor. Do\u011frusu t\u00fcm bu konseptler, yer solucanlar\u0131n\u0131n topra\u011fa adapte olmalar\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki geri besleme analizlerinde \u00f6rnekledi\u011fi gibi, Darwin\u2019in kendisine kadar uzan\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn \u201cni\u015f in\u015faas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 veriyoruz, ancak yeni bir ad\u0131n\u0131n olmas\u0131 evrimsel biyologlar\u0131n y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir organizmalar ve \u00e7evreleri aras\u0131ndaki geri beslemeyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor.(13)<\/sup> Termit yuvalar\u0131, kunduz barajlar\u0131 ve \u00e7ardak ku\u015funun sergileri gibi b\u00fcy\u00fcleyici adaptasyonlar uzun s\u00fcredir evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131. Sadece mikroskobik ve molek\u00fcler d\u00fczeyde g\u00f6zlenebilir vakalar da daha az dikkate de\u011fer de\u011fil. Vir\u00fcslerin \u00e7o\u011falmak i\u00e7in konak h\u00fccreyi ele ge\u00e7irmesi ya da bakterilerin yapt\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr grup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc olan \u201c\u00e7o\u011funlu\u011fu alg\u0131lama\u201d (\u2018quorum sensing\u2019) gibi…<\/p>\n

\"\"
Gen-d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131t\u0131m, hayvanlardaki sosyal olarak aktar\u0131lan davran\u0131\u015flar\u0131 da i\u00e7erir, \u00f6rne\u011fin \u015fempanzelerdeki yemi\u015f k\u0131rma davran\u0131\u015f\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Bir di\u011fer s\u00fcre\u00e7, fenotipik plastisite, evrimsel biyologlar tarf\u0131ndan kayda de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcde dikkate de\u011ferdir. \u00c7evrenin \u00f6zellik \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fczerine etkisi, ciklet bal\u0131klar\u0131n\u0131n yiyecek kayna\u011f\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klara g\u00f6re de\u011fi\u015fen \u00e7ene \u015fekillerinden, yaprak taklit\u00e7isi b\u00f6ceklerin kurak mevsimde do\u011fanlar\u0131n\u0131n kahverengi ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 durumda ise ye\u015fil olmalar\u0131na kadar, say\u0131s\u0131z vakada belgelenmi\u015ftir. Ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131l i\u00e7indeki teknolojik geli\u015fmeler gen ifadesindeki \u00e7e\u015fitli \u00e7evresel ko\u015fullara yan\u0131t olarak ortaya \u00e7\u0131kan inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcdeki plastisiteyi ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve nesnel temellerini kavraman\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Plastisitenin adaptasyon s\u0131ras\u0131ndaki genetik de\u011fi\u015fiklikler taraf\u0131ndan nas\u0131l \u00f6ncelenebilece\u011fini ke\u015ffeden davran\u0131\u015f bilimci Mary Jane West-Eberhard\u2019\u0131n kitab\u0131nda(5)<\/sup> daha fazlas\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, Laland ve di\u011ferlerinin savundu\u011fu fenomenerin hi\u00e7biri, evrimsel biyoloji taraf\u0131ndan g\u00f6z ard\u0131 edilmemi\u015ftir. Di\u011fer t\u00fcm fikirler gibi titizli\u011fin ba\u015fta geldi\u011fi teori alan\u0131nda de\u011ferlerini kan\u0131tlamak i\u00e7in ampirik sonu\u00e7lara ve ciddi bir de\u011ferlendirmeye ihtiya\u00e7lar\u0131 var. Bu d\u00f6rt fenomenin \u00e7a\u011fda\u015f evrim kuram\u0131 i\u00e7erisinde \u00f6nemle incelenmesinin sebebi kan\u0131tlanm\u0131\u015f a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcd\u00fcr, dikkat yoksunlu\u011fu de\u011fil.<\/p>\n

Modern a\u00e7\u0131l\u0131m<\/strong><\/p>\n

Dahas\u0131, Laland ve di\u011ferleri, evrimsel biyoloji i\u00e7erisinde gelecekte geli\u015fme vaat eden pek \u00e7ok fenomenden sadece d\u00f6rd\u00fcyle ilgileniyor. \u00c7o\u011fu evrimsel biyolo\u011fun daha \u00e7ok dikkat vermek istedikleri bir ba\u015fl\u0131k listesi vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 epistaziye (genetik varyantlar\u0131n karma\u015f\u0131k etkile\u015fimleri) uzun s\u00fcredir gereken \u00f6nemin verilmedi\u011fi \u00f6ne s\u00fcrecektir. Di\u011ferleri ise kapal\u0131 genetik varyasyonu (mutasyonlar\u0131n sadece belirli genetik ve \u00e7evresel ko\u015fullarda \u00f6zellikleri etkilemesi) savunabilir. Ba\u015fka birileri ise, t\u00fcr t\u00fckeni\u015flerini veya iklim de\u011fi\u015fikliklerine adaptasyonu veya davran\u0131\u015flar\u0131n evrimini vurgulayabilir. Bu liste bu \u015fekilde uzat\u0131labilir.<\/p>\n

Durup bunlar\u0131n hangisine \u201cyeterli\u201d \u00f6nemi verip vermedi\u011fimizi tart\u0131\u015fabiliriz ya da kollar\u0131 s\u0131vay\u0131p, \u00e7al\u0131\u015fmaya koyulabilir ve teorik bulgular ile sa\u011flam ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalara dayanarak ortaya \u00e7\u0131kartabiliriz. Tarafgirlik bir fikri belirli bir noktaya kadar g\u00f6t\u00fcrebilir. Laland ve di\u011ferlerinin kulland\u0131\u011f\u0131 standart evrim teorisi terimi, bu alana statik ve monolitik bak\u0131\u015f\u0131n bir karikat\u00fcr\u00fcd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz evrimsel biyologlar\u0131n\u0131 gelene\u011fe meydan okuyan fikirleri dikkate almakta isteksiz olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. \u00c7ok farkl\u0131 d\u00fcnyalar g\u00f6r\u00fcyoruz. Biz kendimizi modern sentezden bu yana en heyecan verici, en kapsaml\u0131 ve en yenilik\u00e7i d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u015fansl\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde evrim teorisi ya\u015fam dolu bir yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve h\u0131zla geni\u015fleyen bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, ge\u00e7mi\u015fte s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmaktan \u00e7ok uzakt\u0131r. Evrimsel biyologlar bug\u00fcn genom bilimi, t\u0131p, ekoloji, yapay zek\u00e2 ve robot bilimine kadar uzanan farkl\u0131 alanlardan ilham almaktad\u0131r. Darwin g\u00f6rse be\u011fenirdi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

Genler merkezidir<\/strong><\/p>\n

Son olarak Laland ve di\u011ferlerinin suland\u0131rarak alaya ald\u0131\u011f\u0131 \u201cgen-merkezci\u201d bak\u0131\u015f evrim teorisinin en fazla kestirim g\u00fcc\u00fcne sahip, geni\u015f uygulama alan\u0131 bulunan ve ampirik olarak onaylanm\u0131\u015f bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Kal\u0131t\u0131msal materyaldeki de\u011fi\u015fimler, adaptasyon ve t\u00fcrle\u015fmenin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bakterilerin antibiyotik direncinden, alaca farelerin kamuflaj renklenmesine ve insanlardaki laktoz tolerans\u0131na kadar say\u0131s\u0131z adaptasyon i\u00e7in kesin genetik temeller ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla belgelenmi\u015ftir.<\/p>\n

Genetik de\u011fi\u015fimler adaptasyon i\u00e7in gerekli olmakla birlikte genetik olmayan s\u00fcre\u00e7ler de bazen canl\u0131lar\u0131n nas\u0131l evrimle\u015fece\u011finde etkili olabilir. Laland ve di\u011ferleri fenotipik plastisitenin bireylerin adaptasyon g\u00fcc\u00fcne katk\u0131da bulunabilece\u011fi konusunda hakl\u0131lar. Bir fide daha parlak \u0131\u015f\u0131\u011fa do\u011fru e\u011filebilir, karde\u015flerinden farkl\u0131 \u015fekilde bir a\u011fa\u00e7 olarak b\u00fcy\u00fcyebilir. Pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma, bu t\u00fcrdeki plastisitenin yararl\u0131 (evrimsel \u00e7\u0131kar) oldu\u011funu ve yan\u0131t verecek genetik varyasyon varsa, kolayca evrimle\u015febilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.(14)<\/sup> Plastisitenin evrimsel de\u011fi\u015fimdeki bu rol\u00fc olduk\u00e7a iyi bi\u00e7imde belgelenmi\u015ftir ve \u00f6zel bir fikir savunuculu\u011funa ihtiya\u00e7 duymaz.<\/p>\n

\"\"
Darwin, evrimsel s\u00fcre\u00e7leri derin bir kavray\u0131\u015fla dam\u0131tma konusunda bir d\u00e2hiydi; genellikle y\u0131llarca s\u00fcren g\u00f6zlemsel ve deneysel veriyi bir araya getirdikten sonra, tar\u0131m, jeoloji, embriyoloji ve davran\u0131\u015f bilim gibi apayr\u0131 alanlardan faydaland\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Daha belirsiz olan ise plastisitenin adaptasyon s\u00fcrecinde genetik varyasyona \u201c\u00f6nc\u00fcl\u00fck\u201d edip, edemeyece\u011fidir. Yar\u0131m y\u00fcz y\u0131ldan fazla s\u00fcre \u00f6nce geli\u015fimsel biyolog Concrad Waddington genetik asimilasyon dedi\u011fi s\u00fcreci tan\u0131mlad\u0131.(15)<\/sup> Buna g\u00f6re, spesifik \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n yoklu\u011funda dahi, yeni mutasyonlar plastik bir \u00f6zelli\u011fi bir ba\u015fkas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir ve asl\u0131nda bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc kendisi tetiklemi\u015ftir. Birka\u00e7 vaka belgelenmi\u015ftir, ne var ki laboratuvar d\u0131\u015f\u0131nda. Bu s\u00fcrecin ciddi bir dikkate sahip olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ya da do\u011fada \u00f6zg\u00fcn bir enderli\u011fi yans\u0131t\u0131p yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 ancak ileri ara\u015ft\u0131rmalarla cevaplanabilir.<\/p>\n

Geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n adaptif \u00f6zelliklerin evriminde (ya da evrimin yoklu\u011funda) sahip olabilece\u011fi etkiyi kan\u0131tlar\u0131n yoklu\u011funda de\u011ferlendirmek olduk\u00e7a zor. Genomun \u00f6zelliklerine dayanan geli\u015fimsel s\u00fcre\u00e7ler, belirli bir grup organizmada \u00f6zg\u00fcn olabilir, bu kesinlikle do\u011fal se\u00e7ilimin rol oynayabilece\u011fi \u00f6zelliklerin \u00e7e\u015fitlili\u011fine etkide bulunacakt\u0131r. Ancak, \u00f6zellik \u00e7e\u015fitlili\u011finin kapsam\u0131nda de\u011filse ve(ya) hatta belli mekanik bir etkisi yoksa, bunun ne \u00f6nemi vard\u0131r ki\u2026 \u00d6zellikle baz\u0131 se\u00e7ilimsel avantajlar bah\u015fetmiyorsa, \u00f6zelliklerdeki kal\u0131t\u0131labilir fakl\u0131l\u0131klar\u0131n ne \u00f6nemi kal\u0131r? Benzer \u015fekilde, burada adaptasyondaki kal\u0131t\u0131labilir epigenetik modifikasyonun (\u201ckapsay\u0131c\u0131 kal\u0131t\u0131m\u201d olarak isimlendirilen k\u0131s\u0131m) k\u00fc\u00e7\u00fck bir kan\u0131t\u0131 bulunmaktad\u0131r: Biliyoruz ki, gen dizisinden bo\u015fanm\u0131\u015f keskin bi\u00e7imde epigenetik temelli yeni bir \u00f6zelli\u011fin bulundu\u011fu hi\u00e7bir vaka yoktur. \u0130ki ba\u015fl\u0131kta da, ileri \u00e7al\u0131\u015fmalar de\u011ferli olacakt\u0131r.<\/p>\n

Laland ve di\u011ferlerini varolmayan hayali b\u00f6l\u00fcnmeler yerine, daha b\u00fcy\u00fck bir geni\u015fleme i\u00e7in bize kat\u0131lmaya davet ediyoruz. Gelecekte evrim teorisinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilecek fikirlerini takdir ediyoruz. Biz de geni\u015fletilmi\u015f evrimsel sentezi istiyoruz, ancak bizim i\u00e7in kelimler k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle ba\u015fl\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu alan\u0131m\u0131z\u0131n her zamanki geli\u015fme bi\u00e7imi.(16)<\/sup><\/p>\n

Fenotipik plastisite, kapsay\u0131c\u0131 kal\u0131t\u0131m, ni\u015f in\u015faas\u0131 ve geli\u015fimsel yanl\u0131l\u0131k (ve daha bir\u00e7oklar\u0131) gibi ger\u00e7ek anlamda ilgi \u00e7ekici fenomenlerin hakk\u0131n\u0131 verebilmenin en iyi yolu, kendi \u00f6nemleri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde kuvvetli kan\u0131tlard\u0131r.<\/p>\n

Darwin yer solucanlar\u0131 hakk\u0131nda \u201cD\u00fcnya tarihinde \u00e7o\u011fu ki\u015finin ilk varsay\u0131m\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemli bir rol oynad\u0131lar\u201d (11)<\/sup> yazmadan \u00f6nce, 40 y\u0131l boyunca veri toplad\u0131. Bundan sonra bile yak\u0131nda \u201conlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015faca\u011f\u0131\u201d (17)<\/sup> korkusu ile yazd\u0131klar\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Pigliucci, M. & M\u00fcller, G. B.; Evolution: The Extended Synthesis<\/em> (MIT Press, 2010).<\/p>\n

2) Noble, D. et al., \u201cJ. Physiol\u201d, 592, 2237\u20132244 (2014).<\/p>\n

3) Arthur, W. Biased, Embryos and Evolution<\/em> (Cambridge Univ. Press, 2004).<\/p>\n

4) Brakefield, P. M., Trends Ecol. Evol<\/em>., 21, 362\u2013368 (2006).<\/p>\n

5) West-Eberhard, M. J., Developmental Plasticity and Evolution<\/em> (Oxford Univ. Press, 2003).<\/p>\n

6) Pfennig D. W. et al., Trends Ecol. Evol<\/em>., 25, 459\u2013467 (2010).<\/p>\n

7) Odling-Smee, F. J., Laland, K. N. & Feldman, M. W. Niche; Construction: The\u00a0<\/em>Neglected Process in Evolution<\/em> (Princeton Univ. Press, 2003).<\/p>\n

8) Jablonka, E. & Lamb, M., Evolution in Four Dimensions: Genetic, Epigenetic,\u00a0<\/em>Behavioral, and Symbolic Variation in the History of Life<\/em> (MIT Press, 2014).<\/p>\n

9.) Hoppitt, W. & Laland, K. N.; Social Learning: An Introduction to Mechanisms,\u00a0<\/em>Methods, and Models <\/em>(Princeton Univ. Press, 2013)<\/p>\n

10) Erwin, D. H. & Valentine J. W.; The Cambrian Explosion: The Construction of\u00a0<\/em>Animal Biodiversity<\/em> (Roberts, 2013).<\/p>\n

11) Darwin, C., The Formation of Vegetable Mould, Through the Actions of Worms\u00a0<\/em>(John Murray, 1881).<\/p>\n

12) Alcock, J., The Triumph of Sociobiology<\/em> (Oxford Univ. Press, 2001).<\/p>\n

13) Bailey, N. W., Trends Ecol. Evol<\/em>., 27, 561\u2013569 (2012).<\/p>\n

14) Wada, H. & Sewall, K. B. Integ. Comp. Biol. http:\/\/dx.doi.org\/10.1093\/icb\/icu097 (2014).<\/p>\n

15) Waddington, C. H.; Nature150, 563\u2013565 (1942).<\/p>\n

16) Callebaut, W.; \u00a0in Evolution<\/em>: \u201cThe Extended Synthesis\u201d (Pigliucci, M. & M\u00fcller, G. B. eds) \u00a0443-482 (MIT Press, 2010).<\/p>\n

17) Browne, J., Charles Darwin: The Power of \u00a0Place<\/em>, Vol. II, 479 (Jonathan Cape, 2003).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

9 Ekim 2014 tarihli \u201cNature\u201d dergisinde, biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda evrim teorisi \u00fczerine s\u00fcren bir tart\u0131\u015fma yer buldu. \u201cEvrim teorisi yeniden de\u011ferlendirilmeli mi?\u201d sorusuna, \u201cEvet, acilen\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenlerle, \u201cHay\u0131r, gerek yok\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenlerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak, gerek\u00e7eleriyle birlikte sunuluyordu. Biliminsanlar\u0131n\u0131 taraflara b\u00f6len, evrim incelenirken, hangi s\u00fcre\u00e7lerin temel al\u0131naca\u011f\u0131 konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip olmalar\u0131. Tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7evirdik, sunuyoruz. \u00c7evirmenin […]<\/p>\n","protected":false},"author":601,"featured_media":23453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[170,21,32],"tags":[482,197,200],"class_list":["post-23445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-133-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-bilim","tag-biyoloji","tag-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t