{"id":23491,"date":"2018-03-01T16:56:17","date_gmt":"2018-03-01T13:56:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23491"},"modified":"2018-04-17T17:44:53","modified_gmt":"2018-04-17T14:44:53","slug":"devrimler-ve-oyun-teorisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/03\/01\/devrimler-ve-oyun-teorisi","title":{"rendered":"Devrimler ve oyun teorisi"},"content":{"rendered":"

Oyun teorisi ve siyasi de\u011fi\u015fim teorisi \u00fczerine pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma mevcut. 19. y\u00fczy\u0131ldaki Bat\u0131 Avrupa\u2019ya odaklanm\u0131\u015f bir model ne kadar genel de\u011ferlendirmelerde bulunabilir? Modeli onaylayan deneysel bir \u00e7al\u0131\u015fma var m\u0131? Modelde d\u00f6ng\u00fclere rastlan\u0131yor mu? Devrimin fiyat\u0131 nas\u0131l hesaplan\u0131r? Dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken sorular bunlar. Teorilerle ilgili tart\u0131\u015fmalar ve ara\u015ft\u0131rmalar s\u00fcrmeye devam edecek.<\/em><\/p>\n

Hayat bize, bir insan\u0131n, aslan\u0131n, turnan\u0131n veya bir ba\u015fka varl\u0131\u011f\u0131n, belirli bir hedefe ula\u015fmak i\u00e7in taktik ve strateji geli\u015ftirdi\u011fini farkl\u0131 \u00f6rneklerle g\u00f6stermi\u015ftir. Zihinde plan kurulur, alternatifler hesaplan\u0131r, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine kafa yorulur. Bir nevi oyundur bu.<\/p>\n

Oyunlarda \u015fans, i\u015fbirli\u011fi, kazan\u00e7, \u00e7at\u0131\u015fma gibi kavramlara s\u0131k\u00e7a rastlar\u0131z. Oyun teorisi denilince ilk akla gelen, poker, satran\u00e7 veya futbol olabilir. Bir yak\u0131nl\u0131k kurma \u00e7abas\u0131na ra\u011fmen, kastedilen daha \u00f6tesidir. Matemati\u011fin bir alt dal\u0131 olan oyun teorisi, \u00e7ok ki\u015fili karar verme problemlerini kapsar.<\/p>\n

Bilgiler, getiriler, stratejiler ve oyuncular, bir oyunun elementleridir. Oyun teorisinin en \u00e7ok kullan\u0131lan iki beliti \u201crasyonalite\u201d ve \u201cortak bilgi\u201ddir. A ve B isimli iki oyuncunun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. En sade ifadeyle rasyonalite, A veya B\u2019nin, getirisini maksimize etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Genel bilgi ise, A\u2019n\u0131n B\u2019nin, B\u2019nin de A\u2019n\u0131n rasyonel oldu\u011funu bilmesidir. Devam edelim; A, B\u2019nin, kendisinin rasyonel oldu\u011funu bildi\u011fini bilir ve tersi. Bu b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gider.<\/p>\n

Mahk\u00fbm \u00c7\u0131kmaz\u0131 ve Nash Dengesi<\/strong><\/p>\n

Konuyla ilgili bilinen \u00f6rneklerden biri \u201cMahk\u00fbm \u00c7\u0131kmaz\u0131\u201dd\u0131r. \u0130ki zanl\u0131 bir soru\u015fturma kapsam\u0131nda g\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131r ve ayr\u0131 h\u00fccrelere konulur. Su\u00e7la ilgili yeterli kan\u0131t yoktur, zanl\u0131lara (Z1 ve Z2) bir \u00f6neri getirilir. Z1 Z2\u2019yi ele verir ve Z2 suskun kal\u0131rsa, Z1 serbest kal\u0131r, Z2 ise 10 y\u0131l hapse mahk\u00fbm edilir, tersi de ge\u00e7erlidir. \u0130kisi susmay\u0131 tercih ederse her ikisi 1\u2019er y\u0131l; birbirlerini su\u00e7larlarsa her ikisi 6\u2019\u015far y\u0131l ceza alacakt\u0131r.<\/p>\n

Z1 \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: Z2\u2019yi ele verirsem ve o susarsa hi\u00e7 ceza almam. Z2\u2019yi ele verdi\u011fimde o da beni su\u00e7lam\u0131\u015f olursa ikimiz de 6\u2019\u015far y\u0131l ceza al\u0131r\u0131z. Bu durum, benim susmam, onun ise beni ele vermesi durumunda 10 y\u0131l ceza almamdan iyidir. En mant\u0131kl\u0131s\u0131 onu ele vermem.<\/p>\n

Yukar\u0131daki s\u00fcre\u00e7 Z2 i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fundan zanl\u0131lar birbirini su\u00e7lar ve 6\u2019\u015far y\u0131l ceza al\u0131r. Bu sonu\u00e7 \u201cNash Dengesi\u201ddir. Z1 ve Z2 daha k\u00e2rl\u0131 bir sonuca ula\u015famaz. Birbirlerine g\u00fcven duyup sussalard\u0131 1 y\u0131ll\u0131k ceza ile kurtulacaklard\u0131.<\/p>\n

Lenin, \u00c7ar ve oyun teorisi<\/strong><\/p>\n

Uygulama alan\u0131 olduk\u00e7a geni\u015f olan oyun teorisi, pek \u00e7ok farkl\u0131 alanda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar: ev arkada\u015f\u0131 aray\u0131\u015f\u0131, devlet g\u00fcvenli\u011fi, \u015firketlerin pazar rekabeti, vb. Bizi ilgilendiren alan siyasal ekonomi, devrimler, darbeler, demokratikle\u015fme \u00e7abalar\u0131.<\/p>\n

Analitik Marksizm okulundan John E. Roemer, oyun teorisini kullanarak Sovyet devrimini analiz eder. Makalesinin ad\u0131, \u201cDevrimci \u0130deolojiyi Rasyonelle\u015ftirme: Lenin ve \u00c7ar\u2019\u0131n Hik\u00e2yesi\u201ddir. (1)<\/p>\n

\u0130ki oyuncudan birinin kazanc\u0131n\u0131n di\u011ferinin kayb\u0131na e\u015fit oldu\u011fu oyuna, 0-toplaml\u0131 oyun <\/strong>denir. Roemer\u2019e g\u00f6re devrim, Lenin ve \u00c7ar aras\u0131ndaki 0-toplaml\u0131 bir oyundur. \u0130ki lider, toplumun deste\u011fini kazanmak i\u00e7in rekabet halindedir. Lenin, politik g\u00fcc\u00fc elinde bulunduran \u00c7ar\u2019\u0131 devirmek amac\u0131yla devrim organize eder. Bunu yaparken yeni bir gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 vaadi verir. \u00c7ar ise devrimi \u00f6nlemek i\u00e7in cezaland\u0131rma y\u00f6ntemini se\u00e7er. Bireyler devrime kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmama karar\u0131n\u0131 verirken yeni gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve Lenin\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 halinde alacaklar\u0131 cezay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Teoride, devrime kat\u0131lan insan say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a devrimin ba\u015far\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckselece\u011fi kabul edilmektedir.<\/p>\n

Roemer\u2019in modeline g\u00f6re Lenin ve \u00c7ar\u2019\u0131n mutlaka ideolojik olmas\u0131 gerekmez. Stratejileri vard\u0131r ve ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Lenin devrim olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmak isterken \u00c7ar d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7abalar. Model, oyunun denge noktas\u0131nda \u00c7ar\u2019\u0131n stratejisinin ne kadar \u201czalim\u201d, Lenin\u2019in stratejisinin ise ne kadar \u201cilerici\u201d oldu\u011fuyla ilgilidir.<\/p>\n

\u00c7ar\u2019\u0131n ceza d\u0131\u015f\u0131nda bir ba\u015fka se\u00e7ene\u011finin olabilece\u011fi, reform yoluna gidebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Devrim, payla\u015f\u0131m problemi olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bu anda ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131m belirir.<\/p>\n

Daron Acemo\u011flu, James Robinson ve siyasi de\u011fi\u015fim teorisi<\/strong><\/p>\n

Elimizdeki yeni model rejim de\u011fi\u015fikliklerinin neden ve ne zaman oldu\u011fu, devrimlerin rasyonelli\u011fi (2), farkl\u0131 rejimlerin iktisadi k\u00f6kenleri gibi meselelerle ilgilenir. Acemo\u011flu ve Robinson konuyla ilgili bir dizi makale ve Diktat\u00f6rl\u00fck ve Demokrasinin \u0130ktisadi K\u00f6kenleri <\/em>adl\u0131 bir kitap (3) yay\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Anti-demokratik bir durumda siyaset iki oyunculu bir oyun olarak modellenir: elitler ve vatanda\u015flar. Modelin \u00fc\u00e7 temel noktas\u0131, gelir e\u015fitsizli\u011fi, devrim tehdidi ve demokrasinin bir s\u00f6z verme arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Gelir e\u015fitsizli\u011fi artt\u0131k\u00e7a demokrasinin yara ald\u0131\u011f\u0131, azald\u0131k\u00e7a g\u00fc\u00e7lendi\u011fi \u015feklinde genel bir kabul olsa da bu modele g\u00f6re, gelir e\u015fitsizli\u011fi ile demokrasi aras\u0131nda U <\/strong>harfiyle ifade edilebilecek bir ili\u015fki vard\u0131r. \u00d6zetle, demokrasinin varl\u0131\u011f\u0131 \u201corta\u201d d\u00fczeyde bir gelir e\u015fitsizli\u011fini gerektirmektedir. Bu e\u015fitsizlik \u00e7ok veya az olursa demokrasi \u015fans\u0131 azal\u0131r. \u0130kinci nokta devrim tehdididir. Devrim ger\u00e7ekle\u015fmese bile devrimin olma ihtimali elitlerin stratejisini etkiler. Son olarak, tehdit durumunda iktidar yeni bir gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z\u00fc verebilir ancak bu g\u00fcvenilir de\u011fildir. Bug\u00fcnk\u00fc gelirin yeniden da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yeterli olmaz, yar\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir ve bunu demokrasi yapabilir.<\/p>\n

Elit kesim iktidarda olsa bile konumu de\u011fi\u015febilir. Vatanda\u015flar devrim yapma g\u00fcc\u00fcne sahiptir ancak devrim ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131rken bedel \u00f6denir, k\u0131sacas\u0131 devrimin fiyat\u0131 vard\u0131r. Toplam gelirin bir k\u0131sm\u0131 iktidar m\u00fccadelesi s\u0131ras\u0131nda yok olur, kalan tutar devrimden sonra halk aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Halk\u0131n ikinci durumdaki geliri ilk durumdakinden fazla olacaksa, elitler \u00fc\u00e7 farkl\u0131 strateji kullanabilirler: imtiyaz verme, demokrasinin ilan\u0131 veya bask\u0131 kurma. Bu a\u015famada elitler k\u00e2r-zarar hesab\u0131na giderler. Oyunun dengesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

– Devrim tehdidi yoksa, devrimin fiyat\u0131 y\u00fcksekse mevcut rejim s\u00fcrer.<\/p>\n

– Devrim tehdidi varsa;<\/p>\n

– Bask\u0131n\u0131n fiyat\u0131 y\u00fcksekse ve imk\u00e2n varsa imtiyaz verilir.<\/p>\n

– \u0130mtiyazlar yetersiz ve demokrasinin fiyat\u0131 y\u00fcksekse, bask\u0131 daha ucuza geliyorsa veya demokrasi gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda yetersiz kal\u0131yorsa bask\u0131 uygulan\u0131r.<\/p>\n

– \u0130mtiyazlar yetersizse, bask\u0131n\u0131n fiyat\u0131 y\u00fcksekse ve demokrasideki gelir payla\u015f\u0131m\u0131 yeterliyse demokrasi ilan edilir.<\/p>\n

Acemo\u011flu ve Robinson bu modele d\u00f6rt \u00f6rnek verir: 19. y\u00fczy\u0131lda demokrasiye ge\u00e7mi\u015f \u0130ngiltere, devrimler ve darbeler aras\u0131nda gidip gelen Arjantin, gelir e\u015fitsizli\u011finin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu Singapur ve gelir e\u015fitsizli\u011finin y\u00fcksek, bask\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck fiyatl\u0131 oldu\u011fu G\u00fcney Afrika.<\/p>\n

Birka\u00e7 not<\/strong><\/p>\n

Oyun teorisi ve siyasi de\u011fi\u015fim teorisi \u00fczerine pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma mevcut. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u00e7al\u0131\u015fmalar kendi tan\u0131mlar\u0131, kabulleri \u00fczerinde yol al\u0131yor. Devrim, demokrasi, iktidar, halk kavramlar\u0131 say\u0131s\u0131z incelemeye konu olmu\u015fken iki teorinin ifade bi\u00e7imlerine sad\u0131k kalmak en do\u011frusuydu.<\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131ldaki Bat\u0131 Avrupa\u2019ya odaklanm\u0131\u015f bir model ne kadar genel de\u011ferlendirmelerde bulunabilir? Modeli onaylayan deneysel bir \u00e7al\u0131\u015fma var m\u0131? Modelde d\u00f6ng\u00fclere rastlan\u0131yor mu? Devrimin fiyat\u0131 nas\u0131l hesaplan\u0131r? Dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken sorular bunlar. Teorilerle ilgili tart\u0131\u015fmalar ve ara\u015ft\u0131rmalar s\u00fcrmeye devam edecek.<\/p>\n

Makaleler ve kitaplarda teorilerin matematiksel y\u00f6n\u00fcyle ilgili kapsaml\u0131 bilgiler mevcut, dileyen ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 derinle\u015ftirebilir. Her ne kadar yaz\u0131da pek ipucu olmasa da kaynaklar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda matemati\u011fin etkisi rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclecektir. Devrimler ve matematik yan yana gelince etkilenmemek elde de\u011fil. K\u0131z\u0131l bayrak \u00fczerine yaz\u0131l\u0131 form\u00fcller bizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Not: <\/strong>Viyana\u2019da farkl\u0131 disiplinlerden isimler, \u2018Per\u015fembe Konu\u015fmalar\u0131\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir araya gelerek ortak \u00fcretimde bulunuyor. Bu yaz\u0131, bahsi ge\u00e7en bulu\u015fmalardan birinde, Viyana Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Gizem Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi sunumdan yola \u00e7\u0131k\u0131larak haz\u0131rland\u0131. Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n tez konusu: The Dynamics of Europe\u2019s Political Economy – A Game Theoretic Analysis. Yaz\u0131 s\u00fcrecindeki deste\u011fi i\u00e7in kendisine te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Roemer, J. E. Rationalizing Revolutionary Ideology: A Tale of Lenin and the Tsar. In M. Taylor (Ed.), Rationality and Revolution<\/em>, Cambridge University Press.<\/p>\n

2) Kolektif hareket problemi: Bir ki\u015fi, eyleme kat\u0131lmadan veya oy kullanmadan \u00f6nce, ba\u015fkalar\u0131 zaten bu i\u015fi yap\u0131yor diye pasif durabilir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imine ra\u011fmen insanlar eylemlere kat\u0131l\u0131r, oy kullan\u0131rlar.<\/p>\n

3) Acemoglu, D., & Robinson, J. A. Economic Origins of Dictatorship and Democracy<\/em>, Cambridge University Press, (2006).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oyun teorisi ve siyasi de\u011fi\u015fim teorisi \u00fczerine pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma mevcut. 19. y\u00fczy\u0131ldaki Bat\u0131 Avrupa\u2019ya odaklanm\u0131\u015f bir model ne kadar genel de\u011ferlendirmelerde bulunabilir? Modeli onaylayan deneysel bir \u00e7al\u0131\u015fma var m\u0131? Modelde d\u00f6ng\u00fclere rastlan\u0131yor mu? Devrimin fiyat\u0131 nas\u0131l hesaplan\u0131r? Dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken sorular bunlar. Teorilerle ilgili tart\u0131\u015fmalar ve ara\u015ft\u0131rmalar s\u00fcrmeye devam edecek. Hayat bize, bir insan\u0131n, […]<\/p>\n","protected":false},"author":441,"featured_media":23492,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[170,2023],"tags":[2880,1726,536],"class_list":["post-23491","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-133-sayi","category-yorungemiz-bilim","tag-devrimler","tag-oyun-teorisi","tag-siyaset"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t