19. Milli E\u011fitim \u015euras\u0131nda al\u0131nan kararlar, kindar ve dindar nesil yeti\u015ftirme projeleri, k\u00fclliye ve medrese a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ve en son 6 ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n evlenebilece\u011fi gibi a\u00e7\u0131klamalardan sonra net bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmektedir ki AKP\u2019nin topluma dayatt\u0131\u011f\u0131 gericile\u015fme pervas\u0131zca devam etmektedir.<\/p>\n
E\u011fer AKP\u2019nin gerici dayatmalar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilecekse ayd\u0131nlanma ve laiklik m\u00fccadelesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Fakat laiklik tart\u0131\u015fmalar\u0131 sosyal demokratlar, Kemalistler, Aleviler, K\u00fcrtler ve sosyalistler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 yorumlanmaktad\u0131r. Bu nedenle a\u015fa\u011f\u0131daki ba\u015fl\u0131klar\u0131n bir pusula i\u015flevi g\u00f6rece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n
Laikli\u011fi \u2018din ve devlet i\u015flerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131\u2019 kolayc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile tan\u0131mlamayacaksak, laiklik \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek mecburiyetindeyiz. Di\u011fer taraftan laiklik tart\u0131\u015fmalar\u0131, gerek T\u00fcrkiye gerekse Avrupa \u00fclkeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini ve g\u00fcncelli\u011fini korumaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u00fclkemizde AKP gericili\u011finin dayatmalar\u0131na kar\u015f\u0131 laiklik ve laiklik m\u00fccadelesi konusunda birka\u00e7 defa daha d\u00fc\u015f\u00fcnmek, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin de \u00f6tesinde eylem i\u00e7inde olmak bir zorunluluk\u2026<\/p>\n
Ayd\u0131nlanma ve laiklik m\u00fccadelesinin \u2018T\u00fcrkiye laiktir laik kalacak\u2019, \u2018Dini hassasiyetlere sayg\u0131\u2019 \u2018K\u0131l\u0131k k\u0131yafet serbestisi\u2019 \u2018Y\u00fczde 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman bir toplumda ya\u015f\u0131yoruz\u2019 gibi slogan ve arg\u00fcmanlarla y\u00fcr\u00fct\u00fclemeyece\u011fi, ge\u00e7i\u015ftirilemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. O halde ilk elden ayd\u0131nlanma ve laiklik kavramlar\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmek gerekiyor. Ayd\u0131nlanma daha geni\u015f bir yaz\u0131n\u0131n konusu oldu\u011fundan, ayd\u0131nlanma laiklik ili\u015fkisine ard\u0131ndan da laikli\u011fe y\u00f6ntemsel bir giri\u015f yapmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
Ayd\u0131nlanma ve laiklik <\/strong><\/p>\n Genel anlamda ayd\u0131nlanma; insanl\u0131\u011f\u0131n ileriye do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ad\u0131d\u0131r. Bu ileriye do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, do\u011frusal olmay\u0131p, ini\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131, kopu\u015flu ve s\u00fcreklilik arz eden bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca ayd\u0131nlanma anl\u0131k bir durum olmay\u0131p bir s\u00fcrecin ad\u0131d\u0131r, bu s\u00fcre\u00e7 devam etmektedir.<\/p>\n K\u00f6kleri \u00e7ok gerilerde olmakla birlikte ayd\u0131nlanma; R\u00f6nesans ve Reform hareketlerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc temellere kavu\u015fmu\u015f, \u0130ngiliz Sanayi Devrimiyle ba\u015fka bir evreye ge\u00e7mi\u015f, 1789 Frans\u0131z Devrimiyle doruk noktas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f, siyaset, hukuk, sanat, toplum, felsefe, e\u011fitim gibi geni\u015f bir alandaki bilim ve ak\u0131l merkezli s\u00fcre\u00e7lerdir.<\/p>\n Ayd\u0131nlanma felsefesi, Frans\u0131z Devrimine d\u00fc\u015f\u00fcnsel kaynakl\u0131k ederken, Frans\u0131z devrimi de laik uygulamalar\u0131 ile ayd\u0131nlanmay\u0131 toplumsal bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu anlam\u0131yla laiklik, ayd\u0131nlanman\u0131n prati\u011fidir.<\/p>\n Laikli\u011fin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc <\/strong><\/p>\n Ayd\u0131nlanmay\u0131 ve laikli\u011fi t\u00fcm toplumlar i\u00e7in ayn\u0131 bi\u00e7imde ya\u015fanm\u0131\u015f ve ya\u015fanmakta olan bir s\u00fcre\u00e7 olarak alg\u0131lamak bizleri yan\u0131lt\u0131r. Ayd\u0131nlanma, \u00f6zellikle laiklik farkl\u0131 co\u011frafyalarda farkl\u0131 bi\u00e7imlerde farkl\u0131 parametrelerin etkisiyle v\u00fccut bulmu\u015ftur. Bu nedenle \u00fclkelerin laiklik modelleri incelenirken o topraklar\u0131n nesnelli\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n \u00dclkeler, laiklik \u00fczerinden bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya-incelemeye tabi tutulacaksa belirli \u015fablonlar \u00fczerinden gidilmemelidir. As\u0131l olan dinin devlet y\u00f6netiminden, toplumsal ya\u015fama kadar etkisinin azalt\u0131l\u0131p azalt\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm alanlarda ak\u0131l ve bilimin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131l\u0131p artt\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Din, misyonu ve din- iktidar ili\u015fkisi <\/strong><\/p>\n Laikli\u011fin tan\u0131m\u0131 ve uygulamalar\u0131, iktidarda olan partilerin veya egemen s\u0131n\u0131f\u0131n dine y\u00fckledi\u011fi i\u015fleve g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; iktidar\u0131n temeli ve kayna\u011f\u0131 olarak dini kullanan iktidarlara g\u00f6re laiklik ile dini sosyal bir tutkal veya k\u00fclt\u00fcrel bir motif olarak i\u015flevlendiren iktidarlar\u0131n laikli\u011fi aras\u0131nda farkl\u0131 tan\u0131mlamalar ve uygulamalar vard\u0131r. O halde herhangi bir \u00fclkedeki laikle\u015fme ad\u0131na at\u0131lan ad\u0131mlar incelenirken iktidarlar\u0131n dine yakla\u015f\u0131m\u0131 birinci dereceden \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n Herhangi bir alandaki (e\u011fitim, hukuk vb.) laik uygulamalar\u0131n incelenmesinde ve \u00fclkelerin laiklik modellerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00fczerinde \u00f6nemle durulmas\u0131 gerekenlerden biri de o co\u011frafyada hakim olan din olgusudur. \u0130slam\u2019\u0131n etkili oldu\u011fu \u00fclkelerdeki laik uygulamalar ile H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n egemen oldu\u011fu \u00fclkelerdeki laiklik modelleri birbirlerinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Tek ba\u015f\u0131na din olgusu dahi \u00e7ok belirleyicidir.<\/p>\n \u0130slam bireyin sadece ruhsal d\u00fcnyas\u0131na hitap eden bir din olman\u0131n \u00f6tesinde siyasetten, ekonomiye kadar bir\u00e7ok dini norm belirlemi\u015ftir. Di\u011fer taraftan bireydevlet, birey-toplum ili\u015fkisini d\u00fczenleyen bir i\u015fleve sahiptir. \u0130slam do\u011fu\u015fundan itibaren siyasipolitik bir hareket olagelmi\u015ftir. Peygamber d\u00f6neminden, Osmanl\u0131 devletine kadar \u0130slam ile devlet y\u00f6netimi aras\u0131nda bir i\u00e7 i\u00e7elik durumu vard\u0131r. Hatta bu i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7me durumu Cumhuriyetle birlikte zay\u0131flasa da k\u0131smen devam etmi\u015ftir.<\/p>\n Burjuva laikli\u011finin ikili\u011fi <\/strong><\/p>\n Avrupa \u00fclkeleri ba\u015fta olmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019de de laik uygulamalar ikili bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131r. T\u00fcrkiye ve bir\u00e7ok Avrupa \u00fclkesinin anayasalar\u0131nda ve yasalar\u0131nda \u2018\u00fclkenin dini yoktur\u2019 \u2018\u00fclke laiktir\u2019 gibi ifadeler ve bu yasa maddelerinin gere\u011fi laik uygulamalar varken \u0130slam\u2019\u0131n veya H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n herhangi bir mezhebine ait dini kurumlara ve din g\u00f6revlilerine ekonomik, sosyal ve politik ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 2. maddesinde \u201c\u2026 demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir\u201d ibaresi yer al\u0131rken ayn\u0131 anayasan\u0131n 24. maddesinde \u201c\u2026 Din k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ahlak \u00f6\u011fretimi ilk ve orta\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda okutulan zorunlu dersler aras\u0131nda yer al\u0131r\u201d ifadesi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu durumda, anayasan\u0131n 2. maddesini dikkate al\u0131p \u2018T\u00fcrkiye Cumhuriyeti laiktir\u2019 denebilirken, ayn\u0131 anayasan\u0131n 24. maddesine bak\u0131p \u2018T\u00fcrkiye Cumhuriyeti laik de\u011fildir\u2019 iddias\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Bu durum sadece ayn\u0131 anayasada yer alan \u00e7eli\u015fkili maddelerden kaynaklanmaz pratikteki uygulamalarda da bu durum g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu \u00e7eli\u015fkili veya ikili durum sadece T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc de de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin; Almanya\u2019da resmi bir devlet dini ve kilisesi tarif edilmemesine ra\u011fmen, \u00fclkede ya\u015fayan H\u0131ristiyan k\u00f6kenli emek\u00e7ilerin \u00fccretlerinden kilise vergisi ad\u0131 alt\u0131nda kesintiler yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu kesintilerin yan\u0131nda kamu b\u00fct\u00e7esinden kiliselere kaynak aktar\u0131mlar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. 2012 y\u0131l\u0131nda Alman Katolik ve Protestan kiliselerine aktar\u0131lan kaynak 460 milyon eurodur. Kilise vergisi ve kiliselerin kendi kaynaklar\u0131 da hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Alman kiliseleri milyar eurolar\u0131 ge\u00e7en parasal kayna\u011f\u0131 y\u00f6netmektedir.<\/p>\n Bel\u00e7ika\u2019da da Almanya\u2019ya benzer bir durum s\u00f6z konusudur. Bel\u00e7ika devleti, yasalarla dinler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesine ra\u011fmen, Katolikler, Protestanlar, Yahudiler, Anglikanlar, M\u00fcsl\u00fcmanlar ve Ortodokslar devlet\u00e7e tan\u0131nan dinler aras\u0131ndad\u0131r. Bu dinlerin g\u00f6revlilerine maa\u015flar\u0131 Bel\u00e7ika h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan \u00f6denmektedir. \u0130spanya\u2019da devlet bir din veya bir mezhep tarif etmemesine, dinler kar\u015f\u0131s\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yasalarla g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131na ra\u011fmen, Katolik kilisesi \u0130spanya\u2019da ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir konuma sahiptir. \u0130spanya din g\u00f6revlileri, konut vergisinden muaft\u0131r. Okullarda din e\u011fitimi kilise taraf\u0131ndan organize edilmektedir. Laikli\u011fin anavatan\u0131 say\u0131labilecek Fransa\u2019da durum di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine g\u00f6re daha farkl\u0131d\u0131r. Laik e\u011fitim, Frans\u0131z laikli\u011finin temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Dinin veya herhangi bir mezhebin e\u011fitimde belirleyicili\u011fi yoktur. Frans\u0131z devleti kiliseleri (dinleri) \u2018kabul etmeksizin tan\u0131maktad\u0131r.\u2019 Frans\u0131z h\u00fck\u00fcmeti dini kurumlar\u0131, di\u011fer derneklerle ayn\u0131 kapsamda de\u011ferlendirip, dolayl\u0131 ekonomik yard\u0131mlarda bulunmaktad\u0131r. Fransa\u2019da di\u011fer derneklere sa\u011flanan vergi muafiyeti veya indirimi dini dernekler i\u00e7inde ge\u00e7erlidir. Bir dizi nesnel ve \u00f6znel \u015fartlardan kaynakl\u0131 \u2018Frans\u0131z laikli\u011finin ikili\u011fi\u2019 di\u011fer laik Avrupa \u00fclkelerine ve T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6re daha \u00f6rt\u00fck ve etkisizdir. Ancak bu ikilik durumu Fransa i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n Sonu\u00e7 <\/strong><\/p>\n Ayd\u0131nlanma ve laiklik m\u00fccadelesinin \u00f6nemini kavramak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130slam dininin; do\u011fu\u015fundan itibaren politik bir yan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, AKP\u2019nin elinde nas\u0131l i\u015flevlendirildi\u011fi ve AKP iktidar\u0131 ile din aras\u0131nda nas\u0131l bir ili\u015fki oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Liberallerin, laikli\u011fe sava\u015f ilan etmesinin bir y\u00f6ntemi olarak, farkl\u0131 \u00fclkelerin laiklik modellerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 ve bunun \u00fczerinden laikli\u011fi mahk\u00fbm etmesine prim verilmemelidir. Bu durum elma ile armudu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaktan farks\u0131zd\u0131r. Laikli\u011fi tan\u0131mlayacaksak, \u00f6zg\u00fcnl\u00fckler ilk s\u0131raya yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u2018T\u00fcrkiye hi\u00e7 laik olmad\u0131 ki\u2019, \u2018Ger\u00e7ek laiklik bu de\u011fil\u2019 veya \u2018T\u00fcrkiye laiktir laik kalacak\u2019 gibi arg\u00fcman ve sloganlar \u00fcretilirken bir kez daha d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n Burjuva laikli\u011finin bu ikili\u011fi, burjuva iktidarlar i\u00e7in yap\u0131sal bir durumdur. Burjuvazi iktidar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in her durumda belirli bi\u00e7imlerde dine yaslanmak durumundad\u0131r. Bu durum T\u00fcrkiye i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi Almanya, Bel\u00e7ika, \u0130spanya hatta Fransa i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Burjuvazinin iktidarda oldu\u011fu \u00fclkelere (T\u00fcrkiye de dahil) bak\u0131p, mevcut laik uygulamalara burun k\u0131v\u0131rmak apolitizmdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut laik uygulamalar burjuvazinin siyasi \u00f6d\u00fcnleridir. Halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan emek\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kazan\u0131lm\u0131\u015f haklard\u0131r. Temelinde insanl\u0131\u011f\u0131n ileriye do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc, m\u00fccadelesi vard\u0131r.<\/p>\n AKP ile m\u00fccadele edilecekse, mevcut laik uygulamalara \u2018amas\u0131z\u2019, \u2018fakats\u0131z\u2019 bir bi\u00e7imde sahip \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00dclkemizde gericili\u011fin p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi, yenilmesi i\u00e7in mevcut laik uygulamalar \u00f6nemli tutamak noktalar\u0131d\u0131r. Sorun bu tutamak noktalar\u0131ndan tutup mevcudun nas\u0131l a\u015f\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 19. Milli E\u011fitim \u015euras\u0131nda al\u0131nan kararlar, kindar ve dindar nesil yeti\u015ftirme projeleri, k\u00fclliye ve medrese a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ve en son 6 ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n evlenebilece\u011fi gibi a\u00e7\u0131klamalardan sonra net bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmektedir ki AKP\u2019nin topluma dayatt\u0131\u011f\u0131 gericile\u015fme pervas\u0131zca devam etmektedir. E\u011fer AKP\u2019nin gerici dayatmalar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilecekse ayd\u0131nlanma ve laiklik m\u00fccadelesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Fakat […]<\/p>\n","protected":false},"author":390,"featured_media":23508,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[170,535],"tags":[548,229,1179,838],"class_list":["post-23504","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-133-sayi","category-forum","tag-akp","tag-din","tag-laiklik","tag-turkiye"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/390"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23504"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23504\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}