NASA\u2019n\u0131n Mars\u2019ta g\u00f6rev yapan \u201cCuriosity\u201d isimli arac\u0131, Mars\u2019\u0131n atmosferindeki metan seviyesinde on katl\u0131k bir art\u0131\u015f tespit etti. Arac\u0131n \u00fczerinde bulunan robotik delme laboratuvar\u0131n\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerde, ba\u015fka organik molek\u00fcllere de rastland\u0131.<\/p>\n
Michigan \u00dcniversitesi\u2019nden Sushil Atreya, \u201cMetandaki ge\u00e7ici art\u0131\u015f ve y\u00fcksek oranda art\u0131\u015f\u0131 takip eden d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, bize yak\u0131n mesafede yerel bir kayna\u011f\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steriyor\u201d derken, Curiosity bilimsel ekibinde yer alan Ann Arbor ise,\u201cBiyolojik veya biyolojik olmayan bir\u00e7ok olas\u0131 kaynak var. Bunlardan biri su ve kaya\u00e7lar\u0131n etkile\u015fimi olabilir\u201d dedi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Mars\u2019\u0131n atmosferdeki metan\u0131 tespit edebilmek i\u00e7in 20 ay boyunca Curiosity\u2019nin \u00fczerinde yer alan SAM (Mars \u00d6rnek Analizi) adl\u0131 laboratuvar\u0131 kulland\u0131. 2013\u2019\u00fcn sonlar\u0131nda ve 2014\u2019\u00fcn ba\u015flar\u0131na denk gelen iki ay s\u00fcresince yap\u0131lan 4 \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn ortalamas\u0131, metan oran\u0131n\u0131n milyarda yedi oran\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde ise, metan oran\u0131 sadece onda bir seviyelerindeydi.<\/p>\n
Curiosity Mars atmosferindeki \u00e7e\u015fitli organik kimyasallar\u0131, Cumberland olarak adland\u0131r\u0131lan kayay\u0131 delerek elde etti\u011fi tozdan saptad\u0131. Bu, Mars\u2019\u0131n y\u00fczeyinde organik malzemelerin varl\u0131\u011f\u0131yla ilgili ilk belirgin bulgu olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. Organiklerin Mars \u00fczerinde olu\u015fmu\u015f veya Mars\u2019a d\u00fc\u015fen meteoritler taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Karbon ve (genellikle) hidrojen i\u00e7eren molek\u00fcllerin, ya\u015fam\u0131n kimyasal yap\u0131 blo\u011funu olu\u015fturuyor olmalar\u0131na ra\u011fmen, canl\u0131lar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 ortamlarda da var olabildikleri biliniyor. Curiosity\u2019nin atmosfer ve kaya tozu \u00f6rneklerinden elde etti\u011fi bulgular mikrobik canl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan g\u00f6stermese de, Mars\u2019\u0131n yak\u0131n zaman \u00f6nce kimyasal olarak aktif oldu\u011funa ve hatta daha eski zamanlarda ya\u015fama elveri\u015fli bir ortama sahip oldu\u011funa \u0131\u015f\u0131k tutuyor.<\/p>\n
Kaliforniya Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Curiosity Projesinden \u00e7al\u0131\u015fan John Grotzinger, \u00f6nlerinde,\u201cMetan miktar\u0131ndaki dalgalanmalar gibi Mars atmosferindeki di\u011fer bir\u00e7ok kimyasal aktivite hakk\u0131nda daha fazla bilgi \u00f6\u011frenebilecek miyiz? Saptanabilir organikleri bar\u0131nd\u0131ran kayalar\u0131 se\u00e7ebilecek miyiz?\u201d vb. sorular\u0131n durdu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n
Mars\u2019\u0131n organik bile\u015fenlerini kayalar\u0131n i\u00e7inden tespit etmek olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir i\u015f. Bunun sebebi Mars\u2019\u0131n kayalar\u0131nda ve y\u00fczeyinde perklorat\u0131n zor tespit edilebilir olmas\u0131. Perkloratlar SAM taraf\u0131ndan \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, organik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmektedir. Bu durum Mars\u2019\u0131n kayalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulunan organiklerin kimli\u011finin belirlenmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Curiosity projesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Roger Summons,\u201cMars\u2019taki kaya\u00e7larda organik karbonun bulundu\u011funun ilk kez do\u011frulanmas\u0131 bize \u00e7ok \u015fey vaat ediyor\u201d diyor. \u201cOrganik maddeler, varolu\u015flar\u0131ndan bu yana ge\u00e7irdikleri kimyasal s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131labilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bize bilgi verebilir. Bu, s\u0131ras\u0131yla D\u00fcnya-Mars aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve Gale Krateri\u2019ndeki tortul kayalar\u0131n organik maddelerin bar\u0131nmas\u0131 i\u00e7in elveri\u015fli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6\u011fretici. \u015eimdiki hedefimiz Sharp Da\u011f\u0131\u2019ndaki organik bile\u015fikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00e7e\u015fitli envantere sahip di\u011fer kayalar\u0131 bulmak.\u201d<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Curiosity\u2019nin 3 milyar y\u0131ldan daha \u00f6ncesinde Cumberland kayas\u0131ndaki g\u00f6l yata\u011f\u0131 minerallerinin i\u00e7inde hapsolmu\u015f suyu incelemesinden sonra, gezegenin bir zamanlar sahip oldu\u011fu suyun \u00e7o\u011funu bu g\u00f6l yata\u011f\u0131 olu\u015fmadan \u00f6nce kaybetti\u011fini ve sonras\u0131nda da h\u0131zla kaybetmeye devam etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
SAM, Mars\u2019ta suyun ge\u00e7mi\u015fi hakk\u0131nda bilgi toplamak i\u00e7in milyarlarca y\u0131ld\u0131r bir kaya \u00f6rne\u011finin i\u00e7inde hapsolmu\u015f bi\u00e7imde bulunan su molek\u00fcllerini inceledi. Kayan\u0131n i\u00e7ine hapsolmu\u015f su molek\u00fcllerini kurtarmak i\u00e7in kayay\u0131 \u0131s\u0131tan SAM, suyun i\u00e7eri\u011findeki hidrojen izotoplar\u0131n\u0131 analiz etti. Hidrojenin daha a\u011f\u0131r bir izotopu olan d\u00f6teryumun bulunma oran\u0131n gezegen tarihinin \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemleri hakk\u0131nda daha fazla bilgi vermesi bekleniyor.<\/p>\n
Yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler d\u00f6teryumun-hidrojene oran\u0131n\u0131n zamanla artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bunun sebebi hafif hidrojenin a\u011f\u0131r olan d\u00f6teryuma g\u00f6re, daha kolayca Mars\u2019\u0131n \u00fcst atmosferinden ka\u00e7abilmesi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, zamanda geriye gidip Mars suyundaki d\u00f6teryum-hidrojen oran\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar nas\u0131l bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6zlemek i\u00e7in, atmosferdeki ve kayalar\u0131n i\u00e7erisinde hapsolmu\u015f suyun oranlar\u0131na bakacak. D\u00fcnya \u00fczerinde bulunan Mars kaynakl\u0131 meteoritler baz\u0131 bilgiler sa\u011fl\u0131yor, fakat bu kay\u0131tta eksiklikler bulunmakta. D\u00fcnya\u2019da bulunan Mars meteoritlerinin hi\u00e7birinin ya\u015f\u0131 Mars\u2019ta bulunan ve 3,9- 4,6 milyar y\u0131l \u00f6nce olu\u015fmu\u015f kayalar\u0131nki ile yak\u0131n de\u011fil.<\/p>\n
Curiosity\u2019nin Cumberland \u00f6rneklerinden elde etti\u011fi oran, Mars\u2019\u0131n bug\u00fcnk\u00fc atmosferinde bulunan su buhar\u0131ndan elde etti\u011fi oran\u0131n 1,5 kat\u0131. Bu durum gezegendeki su kayb\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bu kayan\u0131n olu\u015fumundan bu yana ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Kaynaklar ve ileri okuma:<\/strong><\/p>\n 1) http:\/\/www.jpl.nasa.gov\/news\/news.php?feature=4413<\/p>\n 2) Mars\u2019ta bulunan metan ve suyla ilgili yeni bilimsel geli\u015fmeler i\u00e7in http:\/\/go.nasa.gov\/1cbk35X adresini ziyaret edebilirsiniz.<\/p>\n 3) Curiosity hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in, http:\/\/www.nasa.gov\/msl ve http:\/\/mars.jpl.nasa.gov\/msl\/ adreslerini ziyaret edebilirsiniz.<\/p>\n 4) NASA\u2019n\u0131n Mars yolculu\u011fu hakk\u0131nda bilgiye, http:\/\/www.nasa.gov\/content\/nasas-journey-to-mars\/adresinden ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" NASA\u2019n\u0131n Mars\u2019ta g\u00f6rev yapan \u201cCuriosity\u201d isimli arac\u0131, Mars\u2019\u0131n atmosferindeki metan seviyesinde on katl\u0131k bir art\u0131\u015f tespit etti. Arac\u0131n \u00fczerinde bulunan robotik delme laboratuvar\u0131n\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerde, ba\u015fka organik molek\u00fcllere de rastland\u0131. Michigan \u00dcniversitesi\u2019nden Sushil Atreya, \u201cMetandaki ge\u00e7ici art\u0131\u015f ve y\u00fcksek oranda art\u0131\u015f\u0131 takip eden d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, bize yak\u0131n mesafede yerel bir kayna\u011f\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steriyor\u201d derken, Curiosity bilimsel […]<\/p>\n","protected":false},"author":859,"featured_media":23519,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[168,30,19,22],"tags":[248,657,1057,2883,392],"class_list":["post-23518","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-131-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-kimya","tag-astronomi","tag-evren","tag-mars","tag-organik-madde","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t