{"id":23709,"date":"2015-01-01T14:00:07","date_gmt":"2015-01-01T12:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=23709"},"modified":"2018-04-19T14:04:37","modified_gmt":"2018-04-19T11:04:37","slug":"portekizde-ahtapotbilim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/01\/01\/portekizde-ahtapotbilim","title":{"rendered":"Portekiz\u2019de ahtapotbilim"},"content":{"rendered":"

Portekiz\u2019de Ba\u015fbakan Passos Coelho televizyonlara \u00e7\u0131k\u0131p Portekiz\u2019de ekonomik kriz varken biliminsanlar\u0131na ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama illa ara\u015ft\u0131rma yapmak istiyorlarsa o zaman ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7melerini tavsiye etmi\u015f. <\/em><\/p>\n

Ahtapotlar me\u011fer duygusal hayvanlarm\u0131\u015f. Bilmezdim. Ta ki Portekiz\u2019in Lizbon \u015fehrindeki hesaplamal\u0131 biyoloji alan\u0131ndaki gen\u00e7 biliminsanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131na davetli konu\u015fmac\u0131 olarak kat\u0131lana kadar. Kar\u015f\u0131mdaki gen\u00e7 profes\u00f6r, laboratuarda besledikleri ahtapotlar\u0131n nas\u0131l baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n elinden yemeklerini \u015fapur \u015fupur yediklerini, ama sevmedikleri ara\u015ft\u0131rmac\u0131 onlara yemek vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa \u00fczerlerine b\u00fct\u00fcn kollar\u0131 ile su s\u0131\u00e7ratt\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n

\u015eimdi diyelim ki kar\u015f\u0131n\u0131zda bir ahtapot var. Sizi sever mi sevmez mi, i\u015fte onu bilimsel olarak tahmin etmek \u015fu anda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama duygular\u0131na g\u00f6re davran\u0131yor hayvan i\u015fte. Hem ak\u0131ll\u0131 da hayvan. Bazen ka\u00e7\u0131yor, saklan\u0131yor. O zaman ara da bul deney yapmak i\u00e7in! Ya da kalbi k\u0131r\u0131l\u0131rsa, k\u00fcs\u00fcyor, i\u00e7ine kapan\u0131yor, hi\u00e7bir \u015fey yemiyor ve \u00f6l\u00fcyor – yani intihar ediyor. O nedenle davran\u0131\u015f bilimleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131 i\u00e7in ahtapot ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer; onlar i\u00e7in kedi, k\u00f6pek gibi bir evcil hayvan stat\u00fcs\u00fcne geldi\u011fi i\u00e7in yiyemiyorlar.<\/p>\n

Portekiz b\u00f6yle heyecanl\u0131 biliminsanlar\u0131 ile dolu, ama bilim yapmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan zor bir yer. \u00d6zellikle son 2011 ekonomik krizi sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ayakta kalabilmeleri olduk\u00e7a zorla\u015fm\u0131\u015f. Bilime ayr\u0131lan toplam b\u00fct\u00e7e (68 milyon dolar ya da 50 milyon Avro) kesilmemi\u015f oldu\u011fu halde, \u00fclkenin bilim ve teknoloji vakf\u0131 (FCT), \u00fclkenin toplam 322 ara\u015ft\u0131rma biriminden y\u00fczde 22\u2019sine (yani 1904 biliminsan\u0131na ve t\u00fcm biliminsanlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 12\u2019sine) \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d ya da \u201cge\u00e7er\u201d not vermi\u015f. Bu ara\u015ft\u0131rma birimleri Portekiz h\u00fck\u00fcmetinden 2015-2020 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda hi\u00e7bir ara\u015ft\u0131rma fonu alamayacak. Nitekim Avrupa Toplulu\u011fu ya da ba\u015fka bir fondan da kaynak bulamazlarsa b\u00fcy\u00fck ihtimalle kapanacaklar. Belki de bu nedenle, tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Portekizli biliminsanlar\u0131 inan\u0131lmaz yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma temposu i\u00e7erisindeler. Sona kalmamak onlar i\u00e7in bir varolu\u015f m\u00fccadelesi.<\/p>\n

Ba\u015fbakan\u2019dan g\u00f6\u00e7 edin tavsiyesi!<\/strong><\/p>\n

Portekiz\u2019de Antonio Salazar ve Marcelo Caetano\u2019nun 50 y\u0131ll\u0131k Estado Novo (ikinci cumhuriyet) diktat\u00f6rl\u00fckleri, ordudaki orta dereceli subaylar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 karanfil devrimi ile 40 y\u0131l kadar \u00f6nce sonlanm\u0131\u015f. Ama h\u00e2l\u00e2 \u00fclkenin hem politik hem de ekonomik arenada halletmesi gereken \u00e7ok sorun var. 2011 ekonomik krizi sonras\u0131 Ba\u015fbakan Passos Coelho, IMF, Avrupa Merkez Bankas\u0131 ve Avrupa Toplulu\u011funun dayatmalar\u0131na uymay\u0131 tercih etmi\u015f ve hatta bu organizasyonlar\u0131ndan daha da ileriye giderek ciddi bir kemer s\u0131kma politikas\u0131 g\u00fctm\u00fc\u015f. Ama ekonomisi zay\u0131f ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke i\u00e7in bu politikalar a\u015f\u0131r\u0131 gelmi\u015f ve Portekizliler i\u015f bulmak i\u00e7in ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015f. \u00dclke kontrol\u00fcndeki su ve elektrik \u015firketlerinin \u00c7inli \u015firketlere sat\u0131lmas\u0131 ve banka sisteminin \u201ctersine s\u00f6m\u00fcrgecilik\u201d ile Angola paras\u0131 ile g\u00fcvence alt\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse durumlar\u0131 hi\u00e7 parlak de\u011fil.<\/p>\n

Ba\u015fbakan Passos Coelho da televizyonlara \u00e7\u0131k\u0131p Portekiz\u2019de ekonomik kriz varken biliminsanlar\u0131na ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama illa ara\u015ft\u0131rma yapmak istiyorlarsa o zaman ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7melerini tavsiye etmi\u015f. \u00dclkede bilimin gelecek 5 y\u0131ldan sonraki durumu da bu nedenle iyi g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Ger\u00e7i bir \u00f6nceki ba\u015fbakan Jose Socrates\u2019in, vergi sahtekarl\u0131\u011f\u0131, yolsuzluk ve para aklama su\u00e7lar\u0131ndan \u015fu anda hapiste oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak, bakal\u0131m as\u0131l Coelho\u2019n\u0131n gelecek 5 y\u0131l i\u00e7indeki durumu ne olacak!<\/p>\n

Zaten enflasyon dolay\u0131s\u0131yla fiyatlar artarken biliminsanlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131 da her y\u0131l azal\u0131yor. B\u00fct\u00fcn bu zor ko\u015fullara ra\u011fmen Lizbon \u00dcniversitesi\u2019nde bilim a\u015fk\u0131 ile bir araya gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 bir de s\u00fcrpriz bekliyordu. D\u0131\u015far\u0131da hava 9 derece olmas\u0131na ra\u011fmen konferans salonunda hi\u00e7 \u0131s\u0131tma yoktu ve k\u0131\u015fl\u0131k montlar\u0131m\u0131z ile hem \u0131s\u0131nmaya hem de ara\u015ft\u0131rma konular\u0131na konsantre olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. B\u00fct\u00fcn bu olumsuzluklara ra\u011fmen bilim yolundan sapmayan Portekizlileri takdir etmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n

Ger\u00e7i sorunun bir k\u0131sm\u0131 \u00fcniversite seviyesindeki e\u011fitimin tamamen devlet eliyle olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. \u00d6zel \u00fcniversiteler de var, ama kaliteleri d\u00fc\u015f\u00fck. Portekiz\u2019de temel y\u00fcksek \u00f6\u011frenim i\u00e7in her \u00f6\u011frenci senede sadece yakla\u015f\u0131k 1000 Avro civar\u0131 bir har\u00e7 \u00f6d\u00fcyor. Genellikle \u00f6\u011frenciler ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fehirde e\u011fitim g\u00f6r\u00fcyorlar- Coimbra, Porto, Lizbon en b\u00fcy\u00fck \u015fehirleri ve hepsinde iyi okullar var. Derecelerini 3 y\u0131lda alabiliyorlar; \u00fczerine de isterlerse 2 y\u0131l master yap\u0131yorlar. Genellikle durumu iyi olanlar master i\u00e7in Erasmus gibi programlarla ba\u015fka bir Avrupa \u00fclkesine gitmeyi se\u00e7iyor. Doktora ise ABD\u2019deki 5-6 y\u0131ll\u0131k ortalama yerine yine 3 y\u0131l kadar k\u0131sa bir s\u00fcrede al\u0131nabiliyor.<\/p>\n

Konferans\u0131 organize eden doktor \u0130rina Moreira, Porto \u015fehrindeki Oporto \u00dcniversitesi, Kimya ve biyokimya b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi. Portekiz\u2019e gelmi\u015fken mutlaka\u00a0 ziyaretine gelmemde \u0131srar ediyor.\u00a0 Zaten 10 milyon n\u00fcfuslu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fclkenin ortas\u0131ndaki Lizbon\u2019dan kuzeydeki Porto\u2019ya gitmek sadece 3 saat kadar s\u00fcr\u00fcyor. Hem gelen IMF t\u00fcr\u00fc yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ba\u015fbakan yol yapmaya kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bol yol ve az trafik var. Bu sayede \u00fclkenin kuzey yar\u0131s\u0131n\u0131 da dola\u015fm\u0131\u015f oluyorum.<\/p>\n

Porto yolu \u00fczerinde d\u00fcnyan\u0131n en eski \u00fcniversitelerinden ve UNESCO taraf\u0131ndan bir d\u00fcnya miras\u0131 ilan edilen Coimbra \u00dcniversitesi bulunuyor (Universidade de Coimbra). Lizbon\u2019un 2 saat kadar kuzeyinde. 1290 y\u0131l\u0131ndan beri kesintisiz e\u011fitim veriyor. Portekiz\u2019e gelen uluslararas\u0131 \u00f6\u011frencilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu bu okulu tercih ediyor. Tarihi Coimbra \u015fehri minik mi minik ve ekonomisi de \u00fcniversite ve 20 bin \u00f6\u011frencisine ba\u011f\u0131ml\u0131.<\/p>\n

\"\"
1947\u2019de Portekiz k\u0131y\u0131s\u0131nda meydana gelen en b\u00fcy\u00fck deniz kazas\u0131 sonucu hayatlar\u0131n\u0131 yitiren 152 denizci an\u0131s\u0131na geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 dul e\u015flerini simgeleyen son derece etkileyici sahil heykeli (Naufragie de 1947) ile Matosinhos \u015fehrinde.<\/figcaption><\/figure>\n

Coimbra\u2019ya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hava kararmak \u00fczereydi. Bah\u00e7ede c\u00fcppelerini giymi\u015f dola\u015fan gen\u00e7 insanlar akl\u0131m\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Bir mezuniyet t\u00f6renine mi denk gelmi\u015ftik? Ama hay\u0131r, Coimbra ve hatta Portekiz\u2019in \u00e7o\u011fu \u00fcniversitesindeki geleneklere g\u00f6re \u00fcst s\u0131n\u0131ftakiler c\u00fcppelerini giymi\u015f, alt s\u0131n\u0131ftakilere dediklerini yapt\u0131r\u0131yordu. K\u00fc\u00e7\u00fcklerin amac\u0131 b\u00fcy\u00fcklerin bulunduklar\u0131 cemiyete (fraternity)\u2019e girebilmek. 4-5 c\u00fcppeli, kar\u015f\u0131lar\u0131nda 40-50 k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe komutlar ya\u011fd\u0131r\u0131yor: \u201cD\u00f6n!\u201d \u201cKo\u015f!\u201d. K\u00fc\u00e7\u00fckler de itaat halinde; d\u00f6n\u00fcyor, ko\u015fuyorlar. Yanlar\u0131na gelip resimlerini \u00e7ekiyorum. K\u0131zarlar m\u0131 diye korkuyorum ama kimse oral\u0131 bile olmuyor. Ger\u00e7i oldum olas\u0131 bu tip \u00f6\u011frenci cemiyeti, tarikat, vs t\u00fcr\u00fc gruplara \u00fcye olma iste\u011fini anlayamam\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Kar\u015f\u0131mda c\u00fcppeli bir gen\u00e7 ko\u015f deyince ko\u015fmam gerekiyorsa o gruba dahil olmam daha iyi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. Ama seyretmek enteresand\u0131 ve gen\u00e7 insanlar\u0131n i\u00e7lerindeki co\u015fku beni de heyecanland\u0131rd\u0131; tekrar \u00f6\u011frencilik g\u00fcnlerime d\u00f6nebilmeyi ve kar\u015f\u0131lar\u0131na ge\u00e7ip \u201caa bu \u00e7ok sa\u00e7ma\u201d diye bilmi\u015f bilmi\u015f konu\u015fmay\u0131 istedim (!).<\/p>\n

Yemek i\u00e7in Porto\u2019nun yan\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131k\u00e7\u0131 kasabas\u0131 Matosinhos\u2019a gidiyoruz. Sen \u015fakrak bal\u0131k\u00e7\u0131lar, c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l s\u00fcsl\u00fc Portekizli han\u0131mlar aras\u0131nda, sanki eski siyah beyaz \u0130talyan filmlerinden f\u0131rlam\u0131\u015f gibi tepeden t\u0131rna\u011fa siyah giymi\u015f,\u00a0 ba\u015f\u0131 t\u00fcrbanl\u0131, y\u00fcz\u00fc s\u00fczg\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck teyzeler g\u00f6r\u00fcyorum. \u0130rina onlar\u0131n denizde kaybolan bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n dul e\u015fleri olduklar\u0131n\u0131 kula\u011f\u0131ma f\u0131s\u0131ld\u0131yor. \u00c7o\u011funlu\u011fu Katolik olan bu \u00fclkede tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Portekizli biliminsanlar\u0131n\u0131n evlenmeden birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve hatta \u00e7ocuk yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve evlili\u011fe pek yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledikten sonra, bu kadar k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde ku\u015faklar aras\u0131 b\u00f6yle bir fark olmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum.<\/p>\n

Bal\u0131klara gelince\u2026 Ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz lezizdi.\u00a0 \u201cBeni sev ve affet\u201d dedim i\u00e7imden gizli gizli, taba\u011f\u0131mdaki ahtapota. Ha\u015flanm\u0131\u015f, \u00fczerine zeytinya\u011f\u0131 gezdirilmi\u015f, mis ki nas\u0131l.\u00a0 Ger\u00e7i ahtapotun duygular\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce i\u00e7im \u201cc\u0131z\u201d etti. Ama Portekiz\u2019de leziz deniz \u00fcr\u00fcnl\u00fc yemeklerden ka\u00e7mak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Portekiz\u2019de Ba\u015fbakan Passos Coelho televizyonlara \u00e7\u0131k\u0131p Portekiz\u2019de ekonomik kriz varken biliminsanlar\u0131na ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama illa ara\u015ft\u0131rma yapmak istiyorlarsa o zaman ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7melerini tavsiye etmi\u015f. Ahtapotlar me\u011fer duygusal hayvanlarm\u0131\u015f. Bilmezdim. Ta ki Portekiz\u2019in Lizbon \u015fehrindeki hesaplamal\u0131 biyoloji alan\u0131ndaki gen\u00e7 biliminsanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131na davetli konu\u015fmac\u0131 olarak kat\u0131lana kadar. Kar\u015f\u0131mdaki gen\u00e7 profes\u00f6r, laboratuarda besledikleri ahtapotlar\u0131n nas\u0131l baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":555,"featured_media":23710,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[168,744],"tags":[610,482,276,2915],"class_list":["post-23709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-131-sayi","category-bilumum-bilim","tag-akademi","tag-bilim","tag-egitim","tag-portekiz"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t