{"id":243,"date":"2006-02-01T01:15:14","date_gmt":"2006-01-31T23:15:14","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=243"},"modified":"2017-07-17T11:08:34","modified_gmt":"2017-07-17T08:08:34","slug":"kus-gribi-ve-insan-gribi-viruslerinin-dansi-h5n1in-korkutan-evrimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2006\/02\/01\/kus-gribi-ve-insan-gribi-viruslerinin-dansi-h5n1in-korkutan-evrimi","title":{"rendered":"Ku\u015f gribi ve insan gribi vir\u00fcslerinin dans\u0131: H5N1’in korkutan evrimi"},"content":{"rendered":"

H5N1 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn, hem kendi alt tipindeki vir\u00fcslerden hem de di\u011fer ku\u015f gribi vir\u00fcslerinden genetik madde alma yetisi var. Kal\u0131tsal maddesi par\u00e7al\u0131 yap\u0131da oldu\u011fu i\u00e7in, infekte etti\u011fi konak h\u00fccrede \u00fcrerken, \u015fayet ayn\u0131 h\u00fccrede o s\u0131rada ba\u015fka bir t\u00fcr grip vir\u00fcs\u00fc varsa, b\u00fcnyesine yanl\u0131\u015fl\u0131kla onun RNA par\u00e7alar\u0131ndan da alabilmekte. Bu ikinci vir\u00fcs\u00fcn bir insan grip vir\u00fcs\u00fc olmas\u0131 durumunda ise, ortaya insandan insan kolayl\u0131kla bula\u015fabilen bir vir\u00fcs\u00fcn \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Vir\u00fcs, \u015fimdiden olduk\u00e7a yol alm\u0131\u015f durumda. H5N1, evrim basamaklar\u0131n\u0131 h\u0131zla t\u0131rman\u0131yor. <\/em><\/h4>\n

B\u00fcy\u00fck usta Sait Faik\u2019in \u201cSon Ku\u015flar\u201d isimli enfes \u00f6yk\u00fcs\u00fc bir s\u00fcredir akl\u0131mdan \u00e7\u0131km\u0131yor. Marmara Denizi’ne z\u00fcmr\u00fct taneleri gibi serpilmi\u015f adalardan Burgazada\u2019daki do\u011fa y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131, \u015fiirsel bir dille anlatt\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde Sait Faik, ada sakini, ku\u015f tuzak\u00e7\u0131s\u0131 Konstantin Efendi\u2019nin \u201c \u2026 bin tanesi iki y\u00fcz elli gram et vermeyen sakalar\u0131, isketeleri, floryalar\u0131, aralar\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ser\u00e7eleri g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden birer birer toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d yaz\u0131yordu. \u201cSeneler var ki ku\u015flar gelmiyor. Daha do\u011frusu ben g\u00f6remiyorum. G\u00fcz\u00fcn o g\u00fczel g\u00fcnlerini penceremden g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez, Konstantin Efendi\u2019nin bulunabilece\u011fi s\u0131rtlar\u0131 hesaplayarak yollara \u00e7\u0131k\u0131yorum. Bir ku\u015f c\u0131v\u0131lt\u0131s\u0131 duysam, kan\u0131m donuyor, y\u00fcre\u011fim atm\u0131yor. Halbuki sonbahar kocayemi\u015fleri, beyaz esmer bulutlar\u0131, yakmayan g\u00fcne\u015fi, durgun mavili\u011fi, bol ye\u015fili ile ku\u015flarla beraber olunca, insana sulh, \u015fiir, \u015fair, edebiyat, resim, musiki, mesut insanlarla dolu anla\u015fm\u0131\u015f, sevi\u015fmi\u015f, a\u00e7s\u0131z, h\u0131rss\u0131z bir d\u00fcnya d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Her memlekette k\u0131ra \u00e7\u0131kan her insan, ku\u015f sesleriyle b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnecektir.\u201d diye devam eden usta, son birka\u00e7 ayd\u0131r T\u00fcrkiye\u2019de olanlar\u0131 g\u00f6rse neler yazard\u0131 acaba?..<\/p>\n

Yakalad\u0131klar\u0131 her kanatl\u0131 hayvan\u0131, acemice, cahilce, gaddarca \u00f6ld\u00fcren itlaf (\u00f6ld\u00fcrme) ekiplerini izliyoruz ekranlarda. Bunlar devletin resmi g\u00f6revlileri!. Bir de g\u00f6remedi\u011fimiz ve ama durumdan vazife \u00e7\u0131karan ekipler var. \u00d6rne\u011fin Kayseri\u2019de ku\u015flar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir do\u011fal bar\u0131nma \u00fcreme ve konaklama alan\u0131 olan Sultansazl\u0131\u011f\u0131 Batakl\u0131\u011f\u0131\u2019nda baz\u0131 insanlar\u0131n yang\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Bakal\u0131m akpelikan, k\u00fc\u00e7\u00fckkarabatak, dikkuyruk, k\u0131l\u0131\u00e7gaga, turna, karasumru ve flamingolar\u0131n bu sulak alanlarda bir gelece\u011fi olacak m\u0131, g\u00f6rece\u011fiz. Baz\u0131 \u015fehirlerde ise havai fi\u015fekler atarak ku\u015flar\u0131 b\u00f6lgeden ka\u00e7\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f. Yaz gelince leyleklere neler yapacaklar acaba?<\/p>\n

\u00d6yk\u00fc 1918’de ba\u015flad\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar, hikayenin bilebildi\u011fimiz k\u0131sm\u0131yla, yakla\u015f\u0131k 87 y\u0131l \u00f6nce ku\u015flara ait bir grip vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn insanlar\u0131 infekte etmesi ile ba\u015flad\u0131. 1918 grip salg\u0131n\u0131 en b\u00fcy\u00fck insan kayb\u0131na \u0130spanya\u2019da neden oldu\u011fu i\u00e7in, “\u0130spanyol Gribi” olarak tarihe ge\u00e7ti. K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce, molek\u00fcler biyologlar\u0131n \u00e7abalar\u0131 ile, \u0130spanyol gribine neden olan vir\u00fcs\u00fcn asl\u0131nda bir ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcnden evrimle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ku\u015flara \u00f6zg\u00fc olan bir grip vir\u00fcs\u00fc, insana bula\u015fma ve onu hasta etme yetisi kazanm\u0131\u015ft\u0131. Farkl\u0131 t\u00fcrlere ait vir\u00fcslerin normalde, kendi orijinal konaklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131lara bula\u015fma ihtimali olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck de olsa bu olas\u0131l\u0131k her zaman vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc vir\u00fcsler, di\u011fer t\u00fcm canl\u0131lar gibi, genetik yani kal\u0131tsal maddesinde de\u011fi\u015fiklik ge\u00e7irmeye a\u00e7\u0131k canl\u0131lard\u0131r. D\u00fcnyam\u0131zdaki b\u00fcy\u00fck canl\u0131 \u00e7e\u015fitli\u011finin kayna\u011f\u0131 bu de\u011fi\u015fmelerdir. Biyolojik evrim olarak tan\u0131mlanan bu s\u00fcre\u00e7 sonunda d\u00fcnyam\u0131zda daha \u00f6nce varolmayan yeni organizmalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. \u00dcreme ko\u015fullar\u0131, canl\u0131lar\u0131n kal\u0131tsal yap\u0131lar\u0131nda \u00e7e\u015fitli yollarla meydana gelen bu de\u011fi\u015fmelerden hangilerinin bir sonraki nesle iletilece\u011finde \u00e7ok belirleyicidir.<\/p>\n

Vir\u00fcs, girebilece\u011fi h\u00fccre ar\u0131yor<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eu anda ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcyle ilgili ya\u015fananlar, tamamen bu vir\u00fcs\u00fcn evrimiyle ilgilidir. Ku\u015f gribi hastal\u0131\u011f\u0131na neden olan vir\u00fcsler, influenza A olarak tan\u0131mlanan bir gurubun \u00fcyesidir. 1918 y\u0131l\u0131nda \u0130spanyol gribine neden olan vir\u00fcs H1N1 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. \u201cH\u201d harfi bu vir\u00fcs\u00fcn y\u00fczeyini kaplayan koruyucu k\u0131l\u0131f\u0131n d\u00f6rt protein molek\u00fcl\u00fcnden biri olan, \u201chemagl\u00fctinin-HA\u201d proteinini temsil etmektedir. HA\u2019n\u0131n g\u00f6revi, vir\u00fcs\u00fcn enfekte edece\u011fi h\u00fccrenin y\u00fczeyine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Vir\u00fcsler kendi kendini \u00e7o\u011faltmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak mekanizman\u0131n elemanlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131ndan yoksun olduklar\u0131ndan, \u00fcremek i\u00e7in, mutlaka sistemlerini kullanabilecekleri bir konak h\u00fccreye gereksinim duyarlar. Vir\u00fcsler bu ama\u00e7la, tek h\u00fccreli bakteriler dahil, her t\u00fcrl\u00fc canl\u0131ya ait h\u00fccreleri kullanabiliyorlar. \u0130\u015fte viral enfeksiyonunun bu a\u015famas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc vir\u00fcs\u00fcn bu y\u00fczey proteini konak h\u00fccrenin y\u00fczeyindeki al\u0131c\u0131 molek\u00fclleri tan\u0131yamazsa, vir\u00fcs\u00fcn o h\u00fccrenin i\u00e7ine girip, kendini \u00e7o\u011faltmas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir. 566 amino asitten olu\u015fan bu b\u00fcy\u00fck protein molek\u00fcl\u00fcn\u00fc kodlayan gende meydana gelen mutasyonlar sayesinde, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn di\u011fer t\u00fcrlere ait h\u00fccrelere ba\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.<\/p>\n

\"H5N1'in
H5N1’in yap\u0131s\u0131n\u0131n \u015femayla g\u00f6sterili\u015fi.<\/figcaption><\/figure>\n

H1N1 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131n nedeni HA proteininin 16 alt tipinden (H1-H16) ilkini i\u00e7eriyor olmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u0130spanyol Gribinden sonra Asya Gribine neden olan vir\u00fcs, influenza A\u2019n\u0131n H2N2 alt tipiydi. Yani bunda HA proteinin di\u011fer bir tipi bulundu\u011fundan, H2 olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1997 y\u0131l\u0131nda Hong Kong Gribine neden olan ve \u00fclkemizde de g\u00f6r\u00fclen etmen, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn H5N1 alt tipiydi. HA proteininin H5 tipi olduk\u00e7a tehlikeli bir molek\u00fcld\u00fcr. H1 molek\u00fcl\u00fc 1918 y\u0131l\u0131nda ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn insana ge\u00e7mesine \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftu, fakat vir\u00fcs\u00fcn sadece akci\u011fer h\u00fccrelerine tutunabilmesini sa\u011flayabilmi\u015fti. Hemagl\u00fctinin y\u00fczey proteininin H5 tipi ise ge\u00e7irdi\u011fi mutasyonlar sonucu, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn akci\u011fer d\u0131\u015f\u0131nda insan\u0131n di\u011fer doku h\u00fccrelerine de ba\u011flanabilmesinin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

H5N1 neden korku sal\u0131yor?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eu anda herkesin merak etti\u011fi \u015fey, H5N1\u2019in insandan insana ge\u00e7mesinin m\u00fcmk\u00fcn olup olamayaca\u011f\u0131. Bunun i\u00e7in H5 molek\u00fcl\u00fcnde yeni birtak\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fck mutasyonlar\u0131n olmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyini \u00f6rten d\u00f6rt proteinden ikincisi, \u201cNA\u201d k\u0131saltmas\u0131 ile tan\u0131mlanan, n\u00f6raminidaz enzimidir. Bu 454 amino asitten olu\u015fan bir proteindir. Bu proteinin dokuz alt tipi (N1-N9) vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u0130spanyol Gribi etmeninde bu proteinin N1 tipi bulunurken, Asya Gribine neden olanda N2 tipi yer al\u0131yordu. Bu proteinin g\u00f6revi konak h\u00fccre i\u00e7inde \u00e7o\u011falan vir\u00fcslerin oradan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bu sayede vir\u00fcslerin yay\u0131lmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn insanda ciddi bir salg\u0131na neden olabilmesi i\u00e7in, HA yan\u0131nda, bu molek\u00fclde de baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fikliklerin meydana gelmesi gereklidir. \u00d6rne\u011fin ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn HA\u2019s\u0131nda meydana gelebilecek tek bir amino asit de\u011fi\u015fikli\u011finin bile bu molek\u00fcl\u00fcn, insan grip vir\u00fcslerinin HA molek\u00fcllerinin becerisini kazanabilmesinde yeterli oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. NA proteini de insan grip vir\u00fcslerindeki NA\u2019ya yak\u0131n bir yap\u0131sal \u00f6zelli\u011fe sahiptir. Yani onlara d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in az say\u0131daki mutasyon yeterli olabilecektir. Buradan H5N1\u2019in neden bu kadar korku sald\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

Vir\u00fcs, evrim basamaklar\u0131n\u0131 h\u0131zla t\u0131rman\u0131yor<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc proteinler M1 ve M2 k\u0131saltmalar\u0131 ile g\u00f6sterilmektedir. M1’in g\u00f6revi, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn kal\u0131tsal maddesi olan tek iplik\u00e7ikli RNA molek\u00fcl\u00fcne ba\u011flanarak onu korumakt\u0131r. M2 proteini ise, vir\u00fcs, h\u00fccre i\u00e7ine girdikten sonra, RNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn \u00fczerindeki k\u0131l\u0131f\u0131n a\u00e7\u0131larak onun \u00e7\u0131plak hale getirilmesini sa\u011flar. Bu i\u015flem vir\u00fcs\u00fcn genetik maddesinin \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli bir a\u015famad\u0131r.<\/p>\n

\"H5N1<\/a>
H5N1 vir\u00fcs\u00fc<\/figcaption><\/figure>\n

H5N1 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn genetik maddesi, sekiz ayr\u0131 RNA molek\u00fcl\u00fcnden olu\u015fan segmentli (par\u00e7al\u0131) bir yap\u0131dad\u0131r. Bu genomda vir\u00fcse ait on gen yer al\u0131r. Bu genlerden d\u00f6rd\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc olan proteinlerden daha \u00f6nce s\u00f6z edilmi\u015fti. Geri kalan alt\u0131 proteinden \u00fc\u00e7\u00fc bir enzimin olu\u015fumuna kat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Vir\u00fcs RNA\u2019s\u0131n\u0131 konak h\u00fccre i\u00e7inde \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in \u201cRNA polimeraz\u201d isimli bir enzime gereksinim vard\u0131r. Bu enzim k\u0131saca PB2, PB1 ve PA olarak adland\u0131r\u0131lan \u00fc\u00e7 protein molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden olu\u015fur. Bunlar 700\u2019\u00fcn \u00fczerinde amino asit i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck proteinlerdir. Kal\u0131tsal madde sentezlenmesi i\u015finde RNA polimeraz enzimine yard\u0131m eden bir protein daha bulunur. K\u0131saca \u201cNP\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu molek\u00fcl\u00fcn ad\u0131 nukleoprotein\u2019dir. \u00d6zellikle ilk \u00fc\u00e7 proteinde meydana gelen mutasyonlar \u00e7ok \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc bir ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fc olan 1918 \u0130spanyol Gribi vir\u00fcs\u00fc ile insan influenza vir\u00fcsleri aras\u0131ndaki amino asit fark\u0131n\u0131n 10 amino asite kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir ifade ile, bir ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcne ait RNA polimeraz enziminin, bir insan grip vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn RNA polimeraz\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in gereken amino asit de\u011fi\u015fikli\u011fi say\u0131s\u0131 sadece 10\u2019dur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sa\u011flayacak mutasyonlar\u0131n meydana gelmesi i\u00e7in \u00e7ok uzun bir s\u00fcre beklenmeyece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeler. \u00c7\u00fcnk\u00fc H5N1\u2019in insan ve ku\u015flardan izole edilen \u00e7e\u015fitli bireylerinde bu amino asit mutasyonlar\u0131ndan yedi tanesine halihaz\u0131rda rastlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani evrimle\u015fmesi son y\u0131llarda h\u0131zlanan H5N1\u2019in a\u015fmas\u0131 gereken engelin \u00e7ok fazla olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte.<\/p>\n

Viral genler taraf\u0131ndan kodlanan son iki protein NS1 ve NEP\u2019tir. NS1 \u201canti interferon protein\u201ddir. G\u00f6revlerinden biri vir\u00fcs\u00fcn konak olarak yerle\u015fece\u011fi organizman\u0131n, vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel bir savunma sisteminin etkisiz hale getirilmesidir. NS1 proteininde meydana gelebilecek tek bir amino asit de\u011fi\u015fikli\u011finin bile, molek\u00fcl\u00fcn savunma sistemimizi atlatabilmesi i\u00e7in yeterli oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi H5N1, insan vir\u00fcsleri ile aras\u0131ndaki fark\u0131 olduk\u00e7a kapatm\u0131\u015f durumdad\u0131r. NEP proteinin g\u00f6revi ise sentezlenip bir araya paketlenen viral RNA+protein kompleksinin h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n

Viral genler taraf\u0131ndan kodlanan bu molek\u00fcller i\u00e7inde antiviral ila\u00e7lar\u0131n hedef molek\u00fcl\u00fc olarak se\u00e7ilenler, HA, NA, M2 yani koruyucu y\u00fczey proteinleridir. Ayn\u0131 \u015fekilde v\u00fccudun savunma molek\u00fclleri olan antikorlar\u0131n hedefi de bu proteinlerdir. Fakat H5N1\u2019in insanlarda hastal\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1997 y\u0131l\u0131nda saptanmas\u0131ndan sonra, vir\u00fcs\u00fcn ge\u00e7en zaman i\u00e7inde amantadin, rimantadin gibi baz\u0131 antiviral ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 diren\u00e7 kazand\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ila\u00e7lar y\u00fczey proteinlerinin g\u00f6revlerini yapmas\u0131n\u0131 engelleyen maddelerdir. Buradan vir\u00fcs\u00fcn genetik yap\u0131s\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fimlerin baz\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde koruyarak, evrimle\u015fmeye devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

H5N1’in korkutan becerileri<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130nfluenza A vir\u00fcs\u00fc kal\u0131tsal materyalini \u00e7o\u011falt\u0131rken olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck genetik hatalar, vir\u00fcs evrimle\u015fmesindeki temel kaynakt\u0131r. 1918 y\u0131l\u0131nda insanlar aras\u0131nda \u00f6l\u00fcmc\u00fcl salg\u0131na neden olan H1N1 vir\u00fcs\u00fc y\u00fczey proteinlerini etkileyen mutasyonlar sonucu, ku\u015flardan insana ge\u00e7meyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Fakat H5N1 vir\u00fcs\u00fc H1N1\u2019den farkl\u0131 olarak, hem kendi alt tipindeki vir\u00fcslerden hem de di\u011fer ku\u015f gribi vir\u00fcslerinden de genetik madde alma yetisi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. H5N1 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn kal\u0131tsal maddesi, daha \u00f6nce vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi, par\u00e7al\u0131 yap\u0131da oldu\u011fu i\u00e7in, infekte etti\u011fi konak h\u00fccrede \u00fcrerken, \u015fayet ayn\u0131 h\u00fccrede o s\u0131rada ba\u015fka bir t\u00fcr grip vir\u00fcs\u00fc varsa, b\u00fcnyesine yanl\u0131\u015fl\u0131kla onun RNA par\u00e7alar\u0131ndan da alabilmektedir. Bu ikinci vir\u00fcs\u00fcn bir insan grip vir\u00fcs\u00fc olmas\u0131 durumunda ise, ortaya yeni \u00f6zellikler kazan\u0131p, insandan insan kolayl\u0131kla bula\u015fabilen \u201chibrit\u201d bir vir\u00fcs\u00fcn \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 do\u011facakt\u0131r. Di\u011fer bir ifade ile, hem ku\u015f hem de insan grip vir\u00fcsleri ile infekte olabilen domuzlarda oldu\u011fu gibi, insan v\u00fccudu da bir t\u00fcr \u201cgenetik madde kar\u0131\u015f\u0131m kab\u0131\u201d haline gelebilecektir.<\/p>\n

H5N1 vir\u00fcs\u00fc di\u011fer H5N1\u2019lerden de genetik madde alabilmektedir. Vir\u00fcsler de, ayni t\u00fcrden canl\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu topluluklardaki gibi, t\u00fcr i\u00e7i \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahiptir. Ayn\u0131 alt tipe ait olsa da topluluktaki t\u00fcm vir\u00fcslerin genetik yap\u0131s\u0131 birbirinin ayn\u0131s\u0131 de\u011fildir. Biz insanlardaki farkl\u0131l\u0131klar gibi onlar\u0131n aralar\u0131nda da k\u00fc\u00e7\u00fck genetik farklar vard\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n baz\u0131lar\u0131 vir\u00fcs\u00fcn hastal\u0131k yapma, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck ya da farkl\u0131 canl\u0131 gruplar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lma potansiyelinde bir art\u0131\u015fa sebep olabilmektedir. Bu olumsuz \u00f6zelliklerin belli vir\u00fcslerde toplanmas\u0131 ve bu tip vir\u00fcslerin s\u00fcratle \u00e7o\u011falmas\u0131, korkulan senaryonun ger\u00e7ekle\u015fmesine neden olabilecektir.<\/p>\n

“D\u00fcnya de\u011fi\u015fiyor dostlar\u0131m…”<\/em><\/strong><\/p>\n

Vir\u00fcsler evrende yer alan di\u011fer t\u00fcm sistemlerde oldu\u011fu gibi de\u011fi\u015fime yani evrimle\u015fmeye a\u00e7\u0131k yap\u0131lard\u0131r. De\u011fi\u015fim evrenin temel yasas\u0131d\u0131r. Evrendeki her \u015fey birbiri ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Son olayda oldu\u011fu gibi kimi zaman do\u011fada vir\u00fcslerin, ku\u015flar\u0131n, insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 birbirleriyle sert bir \u015fekilde kesi\u015fir. Son olayda ne yaz\u0131k ki en b\u00fcy\u00fck kayb\u0131, \u015fimdilik milyona varan \u00f6l\u00fcmle, ku\u015flar verdiler.<\/p>\n

Hem ku\u015flardan dolay\u0131 hem de s\u00f6ze Sait Faik\u2019le ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mdan, s\u00f6z\u00fc yine onunla bitirmek istiyorum:<\/p>\n

\u201cKu\u015flar\u0131 bo\u011fdular, \u00e7imenleri s\u00f6kt\u00fcler, yollar \u00e7amur i\u00e7inde kald\u0131. D\u00fcnya de\u011fi\u015fiyor dostlar\u0131m. G\u00fcn\u00fcn birinde g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde, g\u00fcz mevsiminde art\u0131k esmer lekeler g\u00f6remeyeceksiniz. G\u00fcn\u00fcn birinde yol kenarlar\u0131nda, toprak anam\u0131z\u0131n koyu ye\u015fil sa\u00e7lar\u0131n\u0131 da g\u00f6rmeyeceksiniz. Bizim i\u00e7in de\u011fil ama, \u00e7ocuklar, sizin i\u00e7in k\u00f6t\u00fc olacak. Biz ku\u015flar\u0131 ve ye\u015fillikleri \u00e7ok g\u00f6rd\u00fck. Sizin i\u00e7in k\u00f6t\u00fc olacak. Benden hikayesi.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

H5N1 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn, hem kendi alt tipindeki vir\u00fcslerden hem de di\u011fer ku\u015f gribi vir\u00fcslerinden genetik madde alma yetisi var. Kal\u0131tsal maddesi par\u00e7al\u0131 yap\u0131da oldu\u011fu i\u00e7in, infekte etti\u011fi konak h\u00fccrede \u00fcrerken, \u015fayet ayn\u0131 h\u00fccrede o s\u0131rada ba\u015fka bir t\u00fcr grip vir\u00fcs\u00fc varsa, b\u00fcnyesine yanl\u0131\u015fl\u0131kla onun RNA par\u00e7alar\u0131ndan da alabilmekte. Bu ikinci vir\u00fcs\u00fcn bir insan grip vir\u00fcs\u00fc olmas\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":479,"featured_media":246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[197,198,204,199,200,202,205,203],"class_list":["post-243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-24-sayi","tag-biyoloji","tag-cevre","tag-dogal-afetler","tag-ekoloji","tag-evrim","tag-kus-gribi","tag-mikrobiyoloji","tag-tibbi-biyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/479"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=243"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}