{"id":24482,"date":"2014-11-01T17:16:51","date_gmt":"2014-11-01T15:16:51","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24482"},"modified":"2018-05-03T17:37:18","modified_gmt":"2018-05-03T14:37:18","slug":"alan-turingin-hayati-ve-kisiligine-dair","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/11\/01\/alan-turingin-hayati-ve-kisiligine-dair","title":{"rendered":"Alan Turing\u2019in hayat\u0131 ve ki\u015fili\u011fine dair"},"content":{"rendered":"

Alan Turing deyince, hem hayat\u0131n\u0131 matematik ve mant\u0131k konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalara adam\u0131\u015f, bilgisayarlar\u0131n ke\u015ffi ve geli\u015fmesinde \u00f6nc\u00fc rol oynam\u0131\u015f bir biliminsan\u0131ndan, hem de 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Nazi Almanyas\u0131\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u015fifrelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n M\u00fcttefik Devletler lehine de\u011fi\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015f bir kod k\u0131r\u0131c\u0131dan s\u00f6z ediyoruz. Ama Alan Turing ayn\u0131 zamanda, \u00fclkesindeki e\u015fcinsel d\u00fc\u015fman\u0131 yasalar y\u00fcz\u00fcnden i\u015fkenceye tekab\u00fcl eden kimyasal tedavilerle bo\u011fu\u015fmu\u015f ve en yayg\u0131n kan\u0131ya g\u00f6re kendi hayat\u0131na son vermi\u015f insand\u0131r.<\/em><\/p>\n

\u015eu an i\u00e7inde bulundu\u011fumuz 2014 y\u0131l\u0131, Alan Turing\u2019in 102. do\u011fum ve 60. \u00f6l\u00fcm y\u0131llar\u0131na denk d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu iki basit say\u0131 aras\u0131ndaki fark \u0130ngiltere\u2019de do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131n ne kadar erken son buldu\u011funu bize g\u00f6stermekte. \u00dclkesindeki e\u015fcinsel d\u00fc\u015fman\u0131 yasalar y\u00fcz\u00fcnden i\u015fkenceye tekab\u00fcl eden kimyasal tedavilerle bo\u011fu\u015fmu\u015f ve nihayetinde en yayg\u0131n kan\u0131ya g\u00f6re kendi hayat\u0131na son vermi\u015f bir isimden bahsediyoruz. Bu isim hem hayat\u0131n\u0131 matematik ve mant\u0131k konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalara adam\u0131\u015f, bilgisayarlar\u0131n ke\u015ffi ve geli\u015fmesinde \u00f6nc\u00fc rol oynam\u0131\u015f bir biliminsan\u0131, hem de 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Nazi Almanyas\u0131\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u015fifrelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n M\u00fcttefik Devletler lehine de\u011fi\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015f bir kod k\u0131r\u0131c\u0131. B\u00fct\u00fcn bu ve benzeri \u00f6zellikleri – kimlikleri ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olan Alan Turing, bizim 20. y\u00fczy\u0131l tarihine \u00e7ok farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan bakmam\u0131z\u0131 da sa\u011fl\u0131yor. Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 da Alan\u2019\u0131n 42 y\u0131ll\u0131k k\u0131sa hayat\u0131nda yap\u0131p ettiklerinin, ya\u015fay\u0131p hissettiklerinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu g\u00fczel insan\u0131 biraz daha yak\u0131ndan tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015fmak.<\/p>\n

Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131 anlatmaya ba\u015flamadan \u00f6nce, k\u0131saca benim bu yaz\u0131y\u0131 kaleme almama giden s\u00fcre\u00e7ten bahsetmeme izin verin. Deneysel psikoloji ve sinirbilim konular\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten biri olarak Alan Turing\u2019e olan ilgim herhangi bir bili\u015fsel bilimcininkinden daha fazla de\u011fil. Zihne dair kafa y\u00fcr\u00fctenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cBilgisayarlar d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunu hen\u00fcz 1950\u2019de bilim d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6neltmesi, cevap aray\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lacak y\u00f6ntemleri tan\u0131mlamas\u0131 ve kendi verdi\u011fi cevab\u0131n olumlu olmas\u0131 Alan Turing ismini zihin bilimleri tarihinde elbette \u00e7ok \u00f6nemli bir noktaya koymakta. Hal b\u00f6yle olunca, gerek 2004\u2019te \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 50. y\u0131l\u0131nda, gerekse de 2012\u2019de do\u011fumunun 100. y\u0131l\u0131nda Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131 ve eserlerini daha iyi anlamaya y\u00f6nelik etkinlikler d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Biz de Logos Seminerleri\u2019ni d\u00fczenleyen bir grup arkada\u015f olarak 2012 Sonbahar etkinli\u011fimizi Alan Turing an\u0131s\u0131na Bili\u015fim \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131(1)<\/sup> ismi ile ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Felsefe, mant\u0131k, matematik ve bilgisayar bilimlerinde Turing\u2019in ard\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras\u0131n \u00f6nemini kavramak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferli oturumlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi etkinli\u011fin program\u0131na ilk bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Alan Turing\u2019in hayat\u0131ndan bahsetmezsek kendisine sayg\u0131s\u0131zl\u0131k etmi\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Eserlerine dair tart\u0131\u015fmalar\u0131n Alan\u2019\u0131n do\u011fdu\u011fu andan trajik \u00f6l\u00fcm\u00fcne giden yolda neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, neleri benimseyip nelere kar\u015f\u0131 durdu\u011funu, nelere \u00fcz\u00fcl\u00fcp nelere sevindi\u011fini biraz olsun merak etmeden eksik kalaca\u011f\u0131n\u0131 hissettik. Kald\u0131 ki Alan sadece e\u015fcinsel y\u00f6nelime sahip oldu\u011fu i\u00e7in \u0130ngiltere\u2019de yasa kar\u015f\u0131s\u0131nda su\u00e7lu ilan edilmi\u015f ve bu \u015fekilde ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 onun intihar\u0131yla sonlanm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131 ve ki\u015fili\u011fini \u00f6\u011frenme ve \u00e7al\u0131\u015ftayda anlatma k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcstlenmi\u015f oldum. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada temel kayna\u011f\u0131m en detayl\u0131 ve do\u011fru Turing biyografisi kabul edilen ve Andrew Hodges taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Alan Turing: the Enigma<\/em>(2)<\/sup> oldu. A\u015fa\u011f\u0131daki hayat hik\u00e2yesindeki bilgilerin tamam\u0131, aksi belirtilmedi\u011fi takdirde, ya bu kitaptan ya da gene Hodges taraf\u0131ndan g\u00fcncel bilgilerle s\u00fcrekli yenilenen internet sitesinden gelmektedir.(3) <\/sup>Umuyorum siz de Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131 ilgin\u00e7 bulur, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 haks\u0131zl\u0131klara ra\u011fmen mizah\u0131 ve \u00e7ocuksulu\u011fu ile hayranl\u0131k uyand\u0131rm\u0131\u015f bu d\u00e2hinin sizi de derinden etkilemesine izin verirsiniz.<\/p>\n

\"\"
Alan, her ne kadar 5 ya\u015f\u0131ndayken \u00fc\u00e7 hafta i\u00e7erisinde okumay\u0131 \u00f6\u011frense de, kimi becerilerini olduk\u00e7a ge\u00e7 kazand\u0131; misal b\u00f6lmeyi ancak 9 ya\u015f\u0131nda, annesi Hindistan\u2019dan temelli d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman \u00f6\u011frendi.<\/figcaption><\/figure>\n

Ailesi ve hayat\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131<\/strong><\/p>\n

Alan Turing\u2019in anne ve baba soylar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kar\u015f\u0131m\u0131za bir yanda B\u00fcy\u00fck Britanya \u0130mparatorlu\u011fu emperyalizm prati\u011fi, \u00f6te yanda ise d\u00f6nem aristokratlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131nda tespit edebilece\u011fimiz bilim merak\u0131 \u00e7\u0131kmakta. Her iki ailede de Hindistan\u2019da imparatorluk \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden, askeri ve b\u00fcrokratik g\u00f6revler alm\u0131\u015f ki\u015filerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Annesi Ethel Sara\u2019n\u0131n taraf\u0131nda benzer g\u00f6revleri \u0130rlanda\u2019da s\u00fcrd\u00fcrenler de mevcut. Ethel Sara Stoney, Alan\u2019\u0131n babas\u0131 olacak Julius Mathison Turing ile 1907\u2019de Hindistan\u2019dan \u0130ngiltere\u2019ye gemi ile yolculuk ederken tan\u0131\u015f\u0131yor ve \u00e7ift ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde evleniyor. Her ne kadar Alan Turing ana karn\u0131na Hindistan\u2019da Madras\u2019ta d\u00fc\u015fse de, hayat\u0131 boyunca bu \u00fclkeye ya da genel anlamda do\u011fuya ad\u0131m atm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 yok. Annesinin ailesinde, bilimle u\u011fra\u015fm\u0131\u015f olanlara verebilece\u011fimiz en iyi \u00f6rnek, elektronu ke\u015ffetmemi\u015f ama elektrona ismini vermi\u015f olan uzak akrabalar\u0131 George Johnstone Stoney. Julius Mathison\u2019un babas\u0131 ise her ne kadar matematik okumu\u015f olsa da, hayat\u0131n\u0131 din adam\u0131 olarak ge\u00e7irmi\u015f bir ki\u015fi. Anne taraf\u0131ndaki bilim ve m\u00fchendislik ge\u00e7mi\u015fi asgari d\u00fczeyde bir rol oynam\u0131\u015f bile olsa, ailelerdeki bu \u00f6zelliklerinTuring\u2019i do\u011frudan etkiledi\u011fini ve kariyerini \u015fekillendirdi\u011fini iddia etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Biyograf\u0131 Andrew Hodges\u2019un da dile getirdi\u011fi gibi Turing\u2019in hik\u00e2yesi aile ya da gelenekten de\u011fil, kendisinin izole edilmi\u015f ve otonom zihninden beslenmekte.<\/p>\n

Alan Turing 23 Haziran 1912\u2019de, Londra\u2019daki Paddington\u2019da bulunan, daha sonra otele d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen bir bak\u0131m evinde d\u00fcnyaya g\u00f6zlerini a\u00e7\u0131yor. Alan do\u011fdu\u011funda babas\u0131 \u0130ngiltere\u2019de de\u011fil ve hayat\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131 da, her iki ebeveyn \u00e7o\u011funlukla Hindistan\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in koruyucu bir ailenin himayesinde ge\u00e7iyor. Uzun y\u0131llar sonra bir ili\u015fkide arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, yaln\u0131z bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irmi\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00fczerindeki uzun vadeli etkilerinden yak\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funa dair bilgiler de mevcut. Olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren kar\u0131\u015f\u0131mlara, form\u00fcllere ve atlaslara kar\u015f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ilgisi var. Her ne kadar be\u015f ya\u015f\u0131nda iken \u00fc\u00e7 hafta i\u00e7erisinde okumay\u0131 \u00f6\u011frenmesi \u00e7evresindekilerce \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131lansa da, kimi yeteneklerini olduk\u00e7a ge\u00e7 kazanmaya ba\u015fl\u0131yor; misal b\u00f6lmeyi ancak9 ya\u015f\u0131nda annesi Hindistan\u2019dan temelli d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman \u00f6\u011freniyor.\u00a0 Bu d\u00f6nemde kendisi hakk\u0131nda hem dad\u0131s\u0131 hem annesi taraf\u0131ndan farkl\u0131 olaylara at\u0131fla anlat\u0131lan bir \u00f6zelli\u011fi, belki de Alan\u2019\u0131n ileride kazanaca\u011f\u0131 ki\u015filik ve zihninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair bize fikir verebilir. Anlat\u0131lara g\u00f6re Alan ile bir oyun icat edip oynamaya ba\u015flad\u0131 iseniz ve e\u011fer \u00e7ocuk kazans\u0131n da sevinsin diye ba\u015fta tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kurallardan saparsan\u0131z yand\u0131n\u0131z. Bu durumlarda Alan \u00e7ok \u00f6fkeleniyor, ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor ve size i\u015fin en g\u00fczel k\u0131sm\u0131n\u0131 mahvetti\u011finizi hayk\u0131r\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun i\u00e7in \u00f6nemli olan ba\u015fta koyulan kurallara, belki bir anlamda algoritmaya ba\u011fl\u0131 kalarak kafan\u0131z\u0131 ve oyuna g\u00f6re \u015fans\u0131n\u0131z\u0131 kullanmak ve kendinizi zorlamak, yoksa kazanmak de\u011fil.<\/p>\n

Zeki ama okula uyumsuz bir \u00f6\u011frenci<\/strong><\/p>\n

\u0130lk deneyiminden itibaren Alan Turing\u2019in kurumsal \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim ile b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Belirli s\u0131k\u0131c\u0131 kurallar ve \u00f6nceden belirlenmi\u015f i\u00e7erikle t\u00fcm herkese ayn\u0131 \u015feylerin \u00f6\u011fretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler, yani okullar, Alan taraf\u0131ndan hakl\u0131 olarak kendi ilgilenmek istedi\u011fi konulara ay\u0131rabilece\u011fi zaman\u0131 \u00e7alan ve kendi \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncelerini zapturapt alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fan mek\u00e2nlar olarak alg\u0131lan\u0131yor. Bu durum ilk kez, hen\u00fcz alt\u0131 ya\u015f\u0131nda \u00f6zellikle Latince \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in g\u00f6nderildi\u011fi St. Michael\u2019s okulunda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Latince\u2019den nefret eden Alan\u2019\u0131n di\u011fer \u00e7ocuklardan daha farkl\u0131 ve zeki oldu\u011fu \u00f6\u011fretmenleri taraf\u0131ndan fark edilse de, bu \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc birinci \u00f6ncelik ileride sayg\u0131n ve \u00fccretsiz devlet okullar\u0131ndan birine gidebilmesi i\u00e7in Latince \u00f6\u011frenmek. Burada Turing ailesinin Hindistan\u2019da \u00f6nemli g\u00f6revlerde olmalar\u0131na ra\u011fmen bolluk ya\u015famad\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bu sayg\u0131n okullara g\u00f6ndermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ellerindeki az miktarda kayna\u011f\u0131 da e\u011fitim i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131n\u0131 belirtelim. Alan\u2019\u0131n bu y\u0131llar\u0131 Latince\u2019den nefret ederek ve ailesinin hasreti ile ge\u00e7meye devam ediyor.<\/p>\n

\"\"
Gen\u00e7 Turing, arkada\u015flar\u0131yla.<\/figcaption><\/figure>\n

1922\u2019de Alan\u2019\u0131n \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim i\u00e7indeki ikinci dura\u011f\u0131 a\u011fabeyinin de gitti\u011fi Hazelhurst Okulu. Buras\u0131 36 erkek \u00e7ocu\u011funa matematik, resim ve m\u00fczik gibi derslerin verilerek yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz devlet liselerine haz\u0131rland\u0131klar\u0131 bir kurum. A\u011fabeyi bu okulda olduk\u00e7a sevilen, hatta son d\u00f6neminde \u00f6\u011frenci ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapan bir \u00e7ocukken, Alan ba\u015ftan itibaren uyum sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yor ve buray\u0131 kendi \u00f6\u011frenmek istedikleri i\u00e7in bir engel olarak tan\u0131ml\u0131yor. \u00d6zellikle beden dersi ve \u00f6\u011fleden sonra \u00e7ocuklar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 oyunlar kendisi i\u00e7in adeta bir k\u00e2bus. Her ne kadar bu ya\u015flarda sportif faaliyetlerden hazzetmeyen bir \u00e7ocuk olsa da Alan, aradan 15-20 sene ge\u00e7tikten sonra neredeyse olimpiyatlara kat\u0131lmaya hak kazanacak bir maratoncu halini de alacak. Hatta Alan Turing bu yetene\u011finin k\u00f6kenlerinde Hazelhurst\u2019ta \u00e7ocuklar hokey oynarken s\u00fcrekli toptan ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u015fakayla kar\u0131\u015f\u0131k iddia ediyor. Hokey s\u0131ras\u0131nda \u00e7izgi hakemli\u011fi ise sevdi\u011fi bir i\u015f, \u00e7\u00fcnk\u00fc at\u0131lan toplar\u0131n hangi h\u0131zla ve hangi y\u00f6nde gelirse tam olarak ne zaman \u00e7izgiyi ge\u00e7ti\u011fini de\u011ferlendirmeyi ve g\u00f6zlemeyi pek sevmekte. Bu u\u011fra\u015f\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in \u201cTuring\u2019in futbol sahas\u0131 i\u00e7in vard\u0131r sevgisi \/ \u00e7\u00fcnk\u00fc geometri sorular\u0131 i\u00e7in elveri\u015flidir saha \u00e7izgileri\u2019 diye \u00e7evirebilece\u011fimiz bir tekerleme uydurmalar\u0131n\u0131 da sa\u011fl\u0131yor. Hazelhurst\u2019taki g\u00fcnlerinde sevdi\u011fi okul etkinlikleri i\u00e7erisinde m\u00fcnazaralar ve satran\u00e7 mevcut. Bir yandan da kendi imk\u00e2nlar\u0131 ile co\u011frafya ve di\u011fer konulardaki ilgisini beslemeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Bu d\u00f6nemde Turing\u2019i di\u011fer \u00e7ocuklar oyun oynarken p\u00fcr dikkat papatyalar\u0131n nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc izlerken de g\u00f6rebiliyoruz. \u0130\u015fte bu kendine \u00f6zg\u00fc oyunlar ve u\u011fra\u015flar ile zaman\u0131n\u0131 seve seve ge\u00e7iren Alan, derslerinde ise olduk\u00e7a ortalama notlar alarak i\u00e7inde bulundu\u011fu sisteme tam olarak eklemlenememe emareleri g\u00f6stermeye de devam ediyor.<\/p>\n

\u201cHer \u00c7ocu\u011fun Bilmesi Gereken Do\u011fa Harikalar\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n

1922 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda ger\u00e7ekle\u015fen bir olay Alan Turing\u2019in do\u011faya ve do\u011fadaki kanunlara dair hayranl\u0131k ve merak\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tetikliyor. Eline Her \u00c7ocu\u011fun Bilmesi Gereken Do\u011fa Harikalar\u0131<\/em> isimli Edwin Tenney Brewster taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f kitap ge\u00e7iyor.(4)<\/sup> Burada kastedilen do\u011fa harikalar\u0131 do\u011fum ve b\u00fcy\u00fcme gibi biyolojik s\u00fcre\u00e7ler. Alan annesine bu kitap ile g\u00f6zlerinin bilime a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve biz de Alan\u2019da bir bilgi biriktirme ve \u00fcretme y\u00f6ntemi olarak bilim fikrinin ilk kez bu kitapla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu kitapta kar\u015f\u0131m\u0131za bedenin insan\u0131n \u00fcretmi\u015f oldu\u011fu en karma\u015f\u0131k makineden dahi karma\u015f\u0131k olsa da, gene de en nihayetinde bir makine oldu\u011funa dair mekanist ve materyalist diyebilece\u011fimiz ifadeler mevcut. Ayn\u0131 \u015fekilde v\u00fccudun h\u00fccrelerden olu\u015fuyor olmas\u0131, tu\u011fladan yap\u0131lan evler benzetmesi ile gen\u00e7 okuyucuya aktar\u0131l\u0131yor. D\u00f6nemin en yeni biyoloji bulgular\u0131n\u0131 ve h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi gibi konular\u0131 da i\u00e7eren kitap, papatyalar\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc izleyen Alan i\u00e7in bilimle ger\u00e7ek anlamda tan\u0131\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu zamandan sonra kimya ve \u00f6zelde de organik kimya temel ilgi alanlar\u0131ndan birini olu\u015fturmaya ba\u015fl\u0131yor. Eline ge\u00e7irdi\u011fi kimya ansiklopedileri ve kendisine hediye edilen amat\u00f6r kimya seti ile kendisi ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocuktan beklenenin olduk\u00e7a \u00f6tesinde deneyler ger\u00e7ekle\u015ftirmeye ba\u015fl\u0131yor. Bilimle bu \u015fekilde ve tutkuyla kurdu\u011fu ili\u015fki sayesinde, gene s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7ok iyilerinden olmasa da lise s\u0131navlar\u0131n\u0131 kazanabilecek kadar bir ders ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6stermeye ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

Lise ve ilk a\u015fk<\/strong><\/p>\n

Alan\u2019\u0131n bir yandan e\u011fitim sistemi ile m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrece\u011fi ama bir yandan da hayat\u0131nda hem g\u00fczel hem trajik baz\u0131 ilkleri ya\u015fayaca\u011f\u0131 bir sonraki mek\u00e2n, lise e\u011fitimi veren Dorset\u2019teki yat\u0131l\u0131 Sherborne Okulu. Sherborne, yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz sayg\u0131n devlet liselerinden biri. Alan\u2019\u0131n okula 1926\u2019da trenle ula\u015fma \u00e7abas\u0131 tam bir maceraya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn 1926 Genel Grevi\u2019ne denk gelince, trenler \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor ve 97 kilometrelik bir yolu bisikletle iki g\u00fcnde ge\u00e7ip Sherborne\u2019a ula\u015f\u0131yor ve bu marifeti yerel gazetede haber olmas\u0131na da yol a\u00e7\u0131yor. Ama gene okula ba\u015flang\u0131\u00e7ta e\u011fitim sisteminden kaynakl\u0131 sorunlar ya\u015f\u0131yor. Her ne kadar okul sayg\u0131n bir lise de olsa, Alan\u2019\u0131n bilim ve matematik konusundaki h\u00fcneri dil, edebiyat, felsefe, sanat tarihi gibi klasikler tabir edilen derslerin \u00e7ok daha \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bu yerde \u00f6nemsenmiyor. Burada okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc ve \u00f6\u011fretmenler taraf\u0131ndan Alan\u2019a veya ailesine okul performans\u0131 konusunda ula\u015ft\u0131r\u0131lan notlardaki ifadeler bu e\u011fitim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 olduk\u00e7a iyi \u00f6zetliyor. M\u00fcd\u00fcr g\u00f6nderdi\u011fi ilk notlardan birinde \u201cUmar\u0131m iki arada bir derede kalmaz. E\u011fer devlet lisesinde kalacaksa, hedefi e\u011fitilmek <\/strong>olmal\u0131. E\u011fer sadece uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir biliminsan\u0131 olmak istiyorsa, vaktini devlet lisesinde bo\u015funa harc\u0131yor demektir\u201d diyor. Burada asl\u0131nda Alan\u2019\u0131n hayatta tam olarak ne olmak istedi\u011fi ve ger\u00e7ekten de ne olaca\u011f\u0131 konusunda m\u00fcthi\u015f bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc oldu\u011funu da biraz g\u00fcl\u00fcmseyerek belirtelim. Kendisi hakk\u0131nda \u00f6\u011fretmenlerinin \u201cHi\u00e7 iyi de\u011fil, s\u00fcrekli ileri matematik konular\u0131na kafa yorup duruyor\u201d gibi \u201cserzeni\u015flerinin\u201d oldu\u011fu bu d\u00f6nemde Yunanca ve Latince gibi derslerde s\u0131n\u0131f\u0131n sonuncular\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor hep Alan. Favorileri olan matematik ve Frans\u0131zcada ise, s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda yer almakta. \u00d6zellikle ilk senesi boyunca kendisine, \u00f6\u011fretmenlerinin deyimi ile \u00f6ncelikle \u00f6\u011frenci ve vatanda\u015f olmas\u0131 \u00f6\u011fretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Otoriteye ba\u011fl\u0131l\u0131k, okula sadakat ve \u00f6\u011fretmenlere itaatin a\u015f\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu atmosferde \u00e7ok erken ya\u015flardan itibaren nas\u0131l olursa olsun \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnmenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ke\u015ffetmi\u015f bir Alan Turing\u2019in nefes almakta \u00e7ok zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\"\"
Alan\u2019\u0131n \u201cba\u015fka herkesi o kadar s\u0131radan k\u0131l\u0131yor ki\u201d diye bahsetti\u011fi Christopher\u2019la ilk yak\u0131nla\u015fmalar\u0131, birbirlerine sorduklar\u0131 matematik problemleriyle oldu.<\/figcaption><\/figure>\n

Bir kez daha bilim ve matematik merak\u0131n\u0131 ye\u015fertmeye de\u011fil, bilakis k\u00f6reltmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir ortamla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve bilimsel geli\u015fiminde yaln\u0131zla\u015fm\u0131\u015f Alan Turing i\u00e7in can simidini atanlar \u00f6nce matematik \u00f6\u011fretmeni, ard\u0131ndan da okulda tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frencilerden Christopher Morcom oluyor. Matematik \u00f6\u011fretmeni Eperson, Alan\u2019\u0131n kendi haline b\u0131rak\u0131l\u0131rsa ilgilendi\u011fi alanlarda bir dahi gibi parlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ediyor ve bunu ailesi ve di\u011fer \u00f6\u011fretmenleri ile de payla\u015f\u0131yor. Hatta kabakulak olup da yataktan \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dersleri takip edemedi\u011fi d\u00f6nemde Alan\u2019\u0131n notlar\u0131 belirgin bir \u015fekilde y\u00fckselmeye ba\u015fl\u0131yor! Bu arada eline Einstein\u2019\u0131n g\u00f6relilik teorisini anlatt\u0131\u011f\u0131 kitaplar\u0131 ge\u00e7irmi\u015f olan Alan\u2019\u0131n, baz\u0131 kan\u0131tlar\u0131 farkl\u0131 yollardan kendisi t\u00fcretecek, Einstein\u2019\u0131n anlatmadan ge\u00e7ti\u011fi noktalarda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131karsamalar\u0131 not edecek kadar konuyu hatmetmi\u015f oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Hen\u00fcz 16 ya\u015f\u0131nda g\u00f6relilik teorisini t\u00fcm detaylar\u0131yla biliyor olmas\u0131 ve konu hakk\u0131nda tuttu\u011fu defterlerde yazd\u0131klar\u0131, matematik \u00f6\u011fretmeninin de sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

\"\"Alan\u2019\u0131n okulda a\u015fk\u0131m diye anaca\u011f\u0131 Christoph Morcom\u2019u ilk kez fark etmesi 1927 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131na denk d\u00fc\u015f\u00fcyor. Gerek Alan\u2019a pek \u00e7ekici gelen y\u00fcz\u00fc, gerekse de kendisinden bir ya\u015f b\u00fcy\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen olduk\u00e7a \u00e7elimsiz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc Turing\u2019i etkilemeye yetiyor. Alan\u2019\u0131n \u201cba\u015fka herkesi o kadar s\u0131radan k\u0131l\u0131yor ki\u201d diye bahsetti\u011fi Christopher\u2019la yak\u0131n bir arkada\u015fl\u0131k kurmas\u0131 \u00e7ok uzun s\u00fcrm\u00fcyor. Ama Turing\u2019in de belirtti\u011fi gibi, bu ayn\u0131 zamanda onun daha sonra tekrarlanacak erkeklere kar\u015f\u0131 hissetti\u011fi a\u015fklardan da ilki. \u0130lk yak\u0131nla\u015fmalar\u0131 birbirlerine sorduklar\u0131 matematik problemlerine farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ba\u015fl\u0131yor. Zaten zek\u00e2 ve bilime ilgi, ikisinin ortak \u00f6zellikleri.Turing\u2019in bilimsel ilgi alanlar\u0131na g\u00f6relilik ve kimyadan sonra astronomi de ekleniyor. Art\u0131k bu d\u00f6nemde Alan, Eperson gibi \u00f6\u011fretmenlerinin etkisiyle zek\u00e2s\u0131ndan \u015f\u00fcphe edilmez bir noktaya gelmi\u015f ise de, gene \u00f6devlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ve ifade bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a da\u011f\u0131n\u0131k ve bu y\u00fczden de ele\u015ftirilmeye devam ediyor. Ama Christopher\u2019\u0131n her konuda \u00e7ok titiz ve derli toplu davran\u0131yor olu\u015fu, ona hayranl\u0131kla onun gibi olmaya \u00e7al\u0131\u015fan Alan\u2019\u0131 da yava\u015f yava\u015f de\u011fi\u015ftirmeye, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ba\u015fl\u0131yor. Alan, Christopher\u2019\u0131n daha fazla g\u00f6z\u00fcne girebilmek i\u00e7in hem bir yandan derslerinde \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olmaya ba\u015fl\u0131yor, hem de derslerin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi s\u0131n\u0131flara erken gidip onun yan\u0131nda oturmay\u0131 garanti alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu tekrarlanan tesad\u00fcf kar\u015f\u0131s\u0131nda Christoph zaman zaman \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirse de, durumdan da memnun g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. \u00dcniversiteye haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n h\u0131z kazanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu y\u0131llarda, ikilinin ders \u00e7al\u0131\u015fma, k\u00fc\u00e7\u00fck deneyler yapma ve teleskopla g\u00f6k kubbeyi izleme pratikleri, Alan i\u00e7in bu ilk gen\u00e7lik romans\u0131n\u0131n arka plan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Ancak bu dostluk ve ilk a\u015fk Turing\u2019in \u00fczerinde hayat boyu ge\u00e7meyecek derin bir yara izi b\u0131rakarak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde bitiyor. Her ne kadar Christopher Morcom\u2019un s\u0131k \u015fekilde hastalan\u0131yor olu\u015fu Alan\u2019\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015fse de, bunun k\u00fc\u00e7\u00fckken i\u00e7ti\u011fi s\u00fctten kaynaklanan bir t\u00fcr t\u00fcberk\u00fcloz ve ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 komplikasyonlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131ndan habersiz. 1930 \u015eubat\u2019\u0131nda, yani Turing 18\u2019ine hen\u00fcz girmemi\u015fken, daha yeni en \u00e7ok gitmek istedi\u011fi \u00fcniversiteye burslu kabul edilmi\u015f olan Christopher Morcom hayata g\u00f6zlerini yumuyor.\u00a0 Alan\u2019\u0131n dini inanc\u0131n\u0131 da yok eden bu \u00f6l\u00fcmden Cambridge\u2019de \u00fcniversiteye ba\u015flamas\u0131na kadar ge\u00e7en s\u00fcrede, Alan Christopher\u2019\u0131n ailesi ile s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor, \u00f6zellikle annesine ili\u015fkilerinin t\u00fcm detaylar\u0131n\u0131 mektuplarla anlat\u0131yor ve onun odas\u0131nda ama tek ba\u015f\u0131na y\u0131ld\u0131zlar\u0131 seyretme \u015fans\u0131na sahip oluyor.<\/p>\n

\"\"\u00dcniversite y\u0131llar\u0131: Turing makinesi ve \u015fifreleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n

Alan 1931\u2019den 1934\u2019e Cambridge\u2019de King\u2019s College\u2019de okuyor ve y\u00fcksek onur derecesi ile mezun oluyor. \u00dcniversite, ba\u015flang\u0131\u00e7ta gene uyum sorunlar\u0131 ya\u015fasa da, art\u0131k tamam\u0131 ile kendi ilgilerine e\u011filebildi\u011fi bir yer. Ve her ne kadar hem kendisinden hem de toplumdan kaynaklanan bask\u0131lama devam etse de, e\u015fcinselli\u011fini daha iyi anlayaca\u011f\u0131 ve deneyimleyece\u011fi de bir ortam. Bu d\u00f6nemde sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 hareketin de i\u00e7erisinde yer al\u0131yor, ama odas\u0131nda Lenin\u2019in resmi as\u0131l\u0131 olan Hardy gibi isimlerin aksine, Sovyet sistemini otoriter buldu\u011fu i\u00e7in sosyalizmi benimsemiyor. 1935\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131 tez ile merkezi limit teoremini kan\u0131tl\u0131yor ve bu sayede okulda akademik kariyerine de devam edebiliyor. \u0130\u015fin ilginci bu teorem 1922\u2019de kan\u0131tlanm\u0131\u015f olsa da Turing\u2019in bundan haberi yok ve daha sonra birka\u00e7 kez daha ba\u015f\u0131na gelecek \u015fekilde bir ke\u015ffi ikinci kez yapan ki\u015fi olmu\u015f oluyor. Turing\u2019in saf matematik ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde Cambridge\u2019in entelekt\u00fcel atmosferinin Hardy, Dirac ve Eddington gibi isimler sayesinde son derece tatmin edici oldu\u011funu da belirtelim.<\/p>\n

Turing\u2019in ses getiren ilk \u00f6nemli eseri, Hilbert\u2019in matemati\u011fin \u00f6z\u00fcne dair sordu\u011fu \u00fc\u00e7 temel sorudan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcne cevab\u0131n\u0131 i\u00e7eren, 1936\u2019da sundu\u011fu ve ertesi y\u0131l yay\u0131mlanan makalesi.(5) <\/sup>Bu sorulardan ikisine Kurt G\u00f6del\u2019in verdi\u011fi cevaplar o zaman mevcut, ama matemati\u011fin karar verilebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz netlik kazanm\u0131\u015f durumda de\u011fil. Turing sorunun cevab\u0131n\u0131n hay\u0131r oldu\u011funu, daha sonra Turing makinesi olarak an\u0131lmaya ba\u015flayacak makalede, teorik ama ger\u00e7ekte uygulanabilir olan ayg\u0131tlar ile kan\u0131tl\u0131yor. \u0130leride John von Neumann taraf\u0131ndan, modern bilgisayarlar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak bu makaledeki Turing makineleri g\u00f6steriliyor. Yaln\u0131z gene Turing\u2019in ve civar\u0131ndaki \u00e7o\u011fu meslekta\u015f\u0131n\u0131n bilmedi\u011fi, buna e\u015fde\u011fer, ama y\u00f6ntemi olduk\u00e7a farkl\u0131 bir kan\u0131t\u0131n hen\u00fcz birka\u00e7 ay \u00f6nce ABD\u2019de Princeton\u2019da Alonzo Chruch taraf\u0131ndan sunulmu\u015f olmas\u0131. Gene de birbirlerine \u00e7ok yak\u0131n zamanda ve farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle ayn\u0131 kan\u0131ta ula\u015fmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bu kan\u0131t Church-Turing tezi olarak an\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Turing, sportif faaliyetlerden hi\u00e7 ho\u015flanmayan bir \u00e7ocuk olarak b\u00fcy\u00fcmesine kar\u015f\u0131n, ilerde maraton ko\u015fucusu olacakt\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Matemati\u011fin karar verilebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair bu temel soruya ilk bak\u0131\u015fta basit ama ileride bilgisayarlar\u0131n temelini olu\u015fturacak Turing makineleri ile cevap vermesi, bize Alan Turing\u2019in teori ile prati\u011fi birlikte ele almas\u0131n\u0131n en g\u00fczel \u00f6rneklerinden birini sunmakta. Morcom \u00f6ld\u00fckten ve Alan \u00fcniversiteye ba\u015flamadan \u00f6nce, ba\u015fka bir arkada\u015f\u0131 ve onun babas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi projede Alan, engin optik bilgisini d\u0131\u015f alanlara as\u0131lacak posterleri her yeri e\u015fit parlak olacak \u015fekilde ayd\u0131nlatmada kullan\u0131yor. Bu deneyimin teoriye h\u00e2kimiyetin fiziksel d\u00fcnyada ger\u00e7ek sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede nas\u0131l i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kar\u015f\u0131n\u0131za sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z elle tutulabilir bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan anlaml\u0131 oldu\u011funu iddia edebiliriz. Ayn\u0131 \u015fekilde Alan, doktoras\u0131n\u0131 yapaca\u011f\u0131 Princeton\u2019da daha lisedeyken merak\u0131n\u0131 cezbetmi\u015f bir ba\u015fka uygulama ile de daha yak\u0131ndan ilgilenme \u015fans\u0131 buluyor. Biraz sonra g\u00f6rece\u011fimiz gibi 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n gidi\u015fat\u0131 i\u00e7in belirleyici olan bu alan, \u015fifreleme. \u0130statistik ve mekanize edilmi\u015f matematiksel y\u00f6ntemler ile do\u011fal dilden t\u00fcretilmi\u015f mesajlar nas\u0131l \u015fifrelenebilir ve e\u011fer \u015fifreli bir mesaj ele ge\u00e7ti ise \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi nas\u0131l yap\u0131labilir? Basit\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak bir matematiksel ifade olarak ele alabilece\u011fimiz bir metin par\u00e7as\u0131n\u0131 bir fonksiyona tabi tutup fonksiyonun \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 \u015fifreli bir mesaj olarak kullanabilir, ya da i\u015flemi tersten uygulay\u0131p \u015fifreli mesaj\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na ula\u015fabiliriz. Teori ile pratik alanlar aras\u0131nda temel bir fark g\u00f6rmeden, zihninin rahat\u00e7a ikisi aras\u0131nda dola\u015fmas\u0131na izin veren Alan Turing, bilgisayarlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcnemeyecekleri konusunda asl\u0131nda gene yarat\u0131c\u0131l\u0131ktan yola \u00e7\u0131k\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fcncelerin, ifadeler olarak ele al\u0131nabilecek kavramlara uygulanan matematiksel operasyonlardan ibaret olabilece\u011fine dair fikirleri makine zek\u00e2s\u0131 ve bilincini m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6rmesini sa\u011fl\u0131yor. Morcom\u2019u kaybettikten sonra kuantum teorisinden yola \u00e7\u0131karak ruhlar\u0131n \u00f6l\u00fcmden sonra hangi evrende ve ne ko\u015fullarda varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebiliyor olduklar\u0131na dair olu\u015fturdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de, bu ba\u011flamda sadece fantezi olarak g\u00f6r\u00fcp bir kenara atmaktansa Turing\u2019in yaln\u0131z zihnini anlamada ipu\u00e7lar\u0131 olarak kullanabiliriz. Kald\u0131 ki kendisi \u00f6zellikle ilerideki d\u00f6nemlerde matematik bilgisini metin \u015fifrelemeden d\u00fc\u015f\u00fcnen bilgisayarlar\u0131n programlanmas\u0131na, insan sesi analizinden zebralar\u0131n desenlerini olu\u015fturan morfogenetik s\u00fcre\u00e7lere kadar bir\u00e7ok alanda uygulamaya d\u00f6kmeye devam edecek.<\/p>\n

\"\"
Turing, Cambridge\u2019de King\u2019s College\u2019de \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131yla.<\/figcaption><\/figure>\n

Turing 1936\u2019dan 1938\u2019e e\u011fitimine az \u00f6nce bahsetti\u011fimiz teze ad\u0131n\u0131 veren di\u011fer ki\u015fi olan Alonzo Church\u2019un g\u00f6zetmenli\u011finde Princeton\u2019da devam ediyor ve doktora derecesini al\u0131yor. \u00d6zellikle Avrupa\u2019daki Nazi yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ka\u00e7an bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7inin bulu\u015ftu\u011fu bu merkezde, daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz John von Neumann gibi matemati\u011fin en \u00f6nde gelen isimleri de mevcut. Alan bu d\u00f6nemde biyograflar\u0131nca en derin ve en zor matematiksel \u00fcr\u00fcnlerini, bu sat\u0131rlar\u0131 yazan bendenizin ne oldu\u011funu biliyormu\u015f gibi dahi yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131, s\u0131ral\u0131 mant\u0131k alan\u0131nda ortaya koymaya devam eder ve kendi ad\u0131yla an\u0131lan bir\u00e7ok matematik ve mant\u0131k terimini de kullan\u0131ma sokar. Her ne kadar John von Neumann taraf\u0131ndan kendisine Princeton\u2019da bir k\u00fcrs\u00fc \u00f6nerilse de, Alan \u0130ngiltere\u2019ye, Cambridge\u2019e d\u00f6ner.<\/p>\n

2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 – H\u00fck\u00fcmet Kod ve \u015eifre Okulu<\/strong><\/p>\n

Alan\u2019\u0131n \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6nmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \u0130ngiltere\u2019nin Almanya kar\u015f\u0131s\u0131nda sava\u015fa girmesi Alan Turing\u2019in hayat\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7ar. Zaten \u015fifreleme teknikleri konusunda kafa yormaya \u00e7oktan ba\u015flam\u0131\u015f olan Alan, \u0130ngiltere sava\u015fa girmeden \u201cH\u00fck\u00fcmet Kod ve \u015eifre Okulu\u201dnda(6)<\/sup> yar\u0131 zamanl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak burada kendilerine, hen\u00fcz gizli tutulan Almanya ordusunun kulland\u0131\u011f\u0131 makineler g\u00f6sterilmemekte, \u015fifrelemenin do\u011fas\u0131 ve mekanize edilmi\u015f matematiksel rutinler ile neler yap\u0131labilece\u011fi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Sava\u015f karar\u0131 al\u0131n\u0131r al\u0131nmaz Alan, Milton Keynes kentindeki \u00fcnl\u00fc Bletchley Park\u2019a ge\u00e7er ve kod k\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kariyeri tam anlam\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olur. Bletchley Park, bahsetti\u011fimiz h\u00fck\u00fcmete ba\u011fl\u0131 \u015fifre kurumunun \u00fcss\u00fcd\u00fcr ve sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan itibaren bir\u00e7ok matematik\u00e7i, mant\u0131k\u00e7\u0131 ve hatta satran\u00e7 ustas\u0131 bu \u00fcste \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Bu d\u00f6nemde art\u0131k eski \u015fifrelerin yerini \u00e7e\u015fitli makinelerle olu\u015fturulmu\u015f \u015fifrelerin alm\u0131\u015f olmas\u0131 ne kadar d\u00e2hiyane olursa olsun, bir nevi kalem k\u00e2\u011f\u0131tla bulmaca \u00e7\u00f6zmeye benzeyen eski kod k\u0131rma tekniklerini yetersiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela bir metindeki her bir harf, ba\u015fka bir harfe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa, bu metni \u00e7\u00f6zmenin b\u00fcy\u00fck bir zorlu\u011fu yoktur. Mesela biz m<\/strong> harflerini t<\/strong>\u2019ye, e<\/strong> harflerini k<\/strong>\u2019ya, ve n <\/strong>harflerini a<\/strong>\u2019ya \u00e7eviren bir y\u00f6ntem kullan\u0131yorsak, menemen<\/strong> kelimesini tkaktka <\/strong>diye yazar\u0131z. Her ne kadar ilk bak\u0131\u015fta as\u0131l kelimeyi tespit etmek g\u00fc\u00e7 g\u00f6z\u00fckse de, e\u011fer T\u00fcrk\u00e7edeki uyum kurallar\u0131n\u0131, harf s\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 ve her iki harfin yan yana gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fcst dereceden istatistikleri biliyorsak, \u015fifreyi k\u0131rmam\u0131z zor olmaz. Harfler yerine say\u0131larla d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak aramam\u0131z\u0131 T\u00fcrk\u00e7edeki 1232123 kal\u0131b\u0131na uyan kelimelerle veya kelime gruplar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutar\u0131z ve bu da i\u015fi olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Belki \u00f6nce bo\u015fluklar kodlanm\u0131yor diye ba\u015fa ba\u015f<\/strong> oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz, ama metin \u00e7o\u011fu zaman oldu\u011fu gibi bir veya birka\u00e7 kelimeden fazlas\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor ise as\u0131l kelime k\u0131sa s\u00fcrede anla\u015f\u0131l\u0131r. Ancak \u00f6zellikle 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Almanya\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kodlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, metindeki her bir harfin \u015fifrelenmesinin \u015fifreleme fonksiyonunu de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, yani ba\u015fta k<\/strong>\u2019ye \u00e7evrilen harfin ikinci kez metinde ge\u00e7ti\u011finde misal p<\/strong>\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu da bize menemen<\/strong> kelimesinin kar\u015f\u0131m\u0131za tkaomut<\/strong> gibi bir \u015fekilde \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyor. \u0130\u015fte bu yeni ve makinelerle olu\u015fturulan \u015fifreli mesajlar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131, ancak matematik, mant\u0131k ve mekanizasyon ile m\u00fcmk\u00fcn olmakta, bu da Alan Turing gibi isimleri vazge\u00e7ilmez k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Turing\u2019in ses getiren ilk \u00f6nemli eseri, Hilbert\u2019in matemati\u011fin \u00f6z\u00fcne dair sordu\u011fu \u00fc\u00e7 temel sorudan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcne cevab\u0131n\u0131 i\u00e7eren makalesi.<\/figcaption><\/figure>\n

Sava\u015f\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda istihbarat a\u00e7\u0131s\u0131ndan Almanya ve Britanya ordular\u0131na, \u00f6zellikle de donanmalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ortada m\u00fcthi\u015f bir asimetri mevcut. \u0130ngiliz donanmas\u0131ndaki ara\u00e7lar\u0131n yerleri Naziler taraf\u0131ndan adeta \u0130ngilizlerden daha iyi bilinmekte, \u0130ngiliz gemileri en g\u00fcvende olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde dahi bat\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Almanya donanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n ne zaman nerede ortaya \u00e7\u0131kacaklar\u0131na dair ise Man\u015f Denizi\u2019nin \u00f6te taraf\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman hi\u00e7bir fikir yoktur. Her ne kadar \u0130ngiltere Almanya ordusunun Mors mesajlar\u0131n\u0131 dinleyebiliyor olsa da, bu \u015fifreli mesajlar\u0131n ne anlama geldi\u011fi anla\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bu mesajlar\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 piyasada rahat\u00e7a sat\u0131n al\u0131nabilen Enigma ad\u0131 verilen cihazlarla \u015fifrelenmektedir. Elle daktilodan \u00e7ok farkl\u0131 olmayan bir \u015fekilde yaz\u0131 giri\u015fi yap\u0131labilen bu cihazlar, i\u00e7lerindeki rotorlar sayesinde her harf giri\u015finden sonra hangi harfin hangi harfe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclece\u011fini belirleyen kurulumu de\u011fi\u015ftirirler. Bu y\u00fczden de cihaz\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7taki kurulumu, yani anahtar bilinmeden bir \u015fifreli mesaj\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi milyon kere milyon olas\u0131l\u0131ktan do\u011fru se\u00e7imi yapmay\u0131 gerektirir, bu da pratikte yani sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda ve sonlu zamanda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bletchley Park\u2019ta yap\u0131lan ise, bu cihaz\u0131n donan\u0131m ve kurulum \u00f6zelliklerinden kaynaklanan, mesaj ile \u015fifrelenmi\u015f hali aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fte ortaya \u00e7\u0131kan desenlerden ve tabii Almanca dilinin \u00f6zelliklerinden faydalanarak bu olas\u0131l\u0131k say\u0131s\u0131n\u0131 olabildi\u011fince azaltmakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Alman ordusunda yap\u0131lan insan hatalar\u0131, mesela belli kelimelerin ordu b\u00fcrokrasisi gere\u011fi her g\u00f6nderilen mesaj\u0131n ba\u015f\u0131nda yer almas\u0131 \u015fifrenin k\u0131r\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynamaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u00f6nceden Polonya\u2019da edinilmi\u015f olan Enigma kaynakl\u0131 \u015fifreli mesajlar\u0131n analizine dair bilgilerin payla\u015f\u0131lmas\u0131 sayesinde, Bletchley Park\u2019ta geli\u015ftirilen y\u00f6ntemler \u015fifrelerin k\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00e7ok etkili olur. M\u00fcttefik g\u00fc\u00e7lerinin Avrupa\u2019da ba\u015fkomutan\u0131 olan ve sonradan ABD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 da yapan Eisenhower, Bletchley Park sayesinde sava\u015f\u0131n en az iki y\u0131l k\u0131sald\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130ngiliz yetkililer ise en zor d\u00f6nemlerinde \u00f6zellikle adaya denizden yiyecek ak\u0131\u015f\u0131 da durdu\u011fundan, sava\u015f\u0131 kaybetmeye d\u00f6rt ay kadar yakla\u015fm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler. Bu noktada ortada bir kez k\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken, ard\u0131ndan t\u00fcm mesajlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak Hollywood filmlerinden f\u0131rlam\u0131\u015f tek bir \u015fifre olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim. Enigma cihaz\u0131n\u0131n farkl\u0131 konfig\u00fcrasyonlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, zaman i\u00e7erisinde tasar\u0131m\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131 ve hatta di\u011fer ba\u015fka \u015fifreleme cihazlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 kod k\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131 sava\u015f boyu devam eden bir s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7te hem yeni istatistiki y\u00f6ntemler geli\u015ftirilir, hem de erken d\u00f6nem bilgisayarlar\u0131 ile do\u011fru kurulumu tespit etme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 otomatik ve mekanize bir \u015fekilde ilerlemeye ba\u015flar. Yaln\u0131z mekanize \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flemlerin sadece temel aritmetik gerektiren k\u0131s\u0131mlar\u0131 bu bilgisayarlarca de\u011fil, gene Bletchley Park\u2019ta binlerce gen\u00e7 kad\u0131n i\u015f\u00e7i taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Bu d\u00f6nemde Alan, \u00f6ncelikle \u00f6nce Polonya\u2019da yap\u0131lan Bombe adl\u0131 Enigma kodlar\u0131n\u0131 k\u0131rmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131lan cihaz\u0131, kendisi de matematik\u00e7i olan Gordon Welchman ile birlikte \u00e7ok \u00f6nemli oranda geli\u015ftirir. 2012 y\u0131l\u0131na dek gizli tutulan iki makalede de, kriptografide kulland\u0131\u011f\u0131 matematiksel y\u00f6ntemleri anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Her ne kadar Bletchley Park\u2019taki t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar bir tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olsa da, daha sonra 20 y\u0131l boyunca H\u00fck\u00fcmet Kod ve \u015eifre Okulu\u2019nun ba\u015f\u0131nda olacak olan Hugh Alexander e\u011fer aram\u0131zda vazge\u00e7ilmez biri vard\u0131 ise o da Turing\u2019di diyecektir. Bletchley Park sayesinde, istihbarat asimetrisi tersine d\u00f6ner ve Alan Turing sava\u015fa yeni kat\u0131lan ABD\u2019ye eldeki bilgileri payla\u015fmaya g\u00f6nderildi\u011finde, art\u0131k en g\u00fcvenli yol halini alm\u0131\u015f olan deniz yolu se\u00e7ilir.<\/p>\n

\"\"
Sava\u015f\u2019\u0131n dengelerini M\u00fcttefik Devletlerin lehine, Almanlar\u0131n aleyhine \u00e7evirecek olan \u015fifre k\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u0130ngiltere\u2019de H\u00fck\u00fcmet Kod ve \u015eifre Okulu\u2019nda yap\u0131l\u0131yordu. Bu kurumun ba\u015f\u0131nda olan Hugh Alexander, o d\u00f6nemden s\u00f6z ederken, \u201cE\u011fer aram\u0131zda vazge\u00e7ilmez biri vard\u0131ysa, o da Turing\u2019di\u201d diyecektir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7ifte gizlilik<\/strong><\/p>\n

Alan Turing\u2019in Bletchley Park\u2019ta ge\u00e7irdi\u011fi zaman bize sadece zek\u00e2s\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermiyor, ayn\u0131 zamanda \u00e7ocuksulu\u011fu ve hayat\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olduk\u00e7a ilgin\u00e7 anekdotlar sunuyor. Bir yanda Bletchley Park Alan Turing\u2019i \u00e7ift taraftan gizlili\u011fe mahk\u00fbm ediyor. \u00c7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 proje, elbette akademinin tersine burada geli\u015ftirilen y\u00f6ntem ve ke\u015fiflerin d\u0131\u015f d\u00fcnya ile payla\u015f\u0131lmas\u0131na izin vermiyor. \u0130kinci gizlilik ise do\u011fal olarak Alan\u2019\u0131n cinsel y\u00f6neliminden kaynaklan\u0131yor. \u0130ngiltere\u2019de e\u015fcinsellik a\u011f\u0131r bir su\u00e7 ve Alan h\u00fck\u00fcmet i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta! Ama \u00f6te yandan her ne kadar burada devlete ve tabii orduya ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, Churchill\u2019in de deste\u011fi sayesinde olduk\u00e7a \u00f6zg\u00fcr bir ortamda bulunuyorlar ve bir\u00e7ok konuda en yetkili ki\u015fi Turing. Bu da ona \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini kendisinin belirlemesi ve \u00e7ocuklu\u011funda oldu\u011fu gibi tuhaf k\u0131yafetlerle ortalarda g\u00f6r\u00fcnmesi gibi imk\u00e2nlar sunmakta. Bu ba\u011flamda arada s\u0131rada y\u00fcz\u00fcnde gaz maskesi ile ortaya \u00e7\u0131k\u0131p, etraf\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131n bak\u0131\u015flara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtelim. Sava\u015f\u0131n \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bitmeyece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131nca, Bletchley Park\u2019takilere de zamanlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131nda bir nevi vatan bek\u00e7isi olarak klasik ordu e\u011fitimi almalar\u0131 s\u00f6yleniyor. Bu duruma at\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6\u011frenece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek sevinen Alan olduk\u00e7a istekli bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm \u00e7iziyor. Ancak Alan doldurulmas\u0131 gereken formlardaki \u201cOrduya kat\u0131larak askeri kanunlara tabi olaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kabul ediyor musunuz?\u201d \u015feklindeki soru i\u00e7in, buna evet demenin hay\u0131rl\u0131 bir sonucu asla olamaz diyerek, \u201chay\u0131r\u201d \u015f\u0131kk\u0131n\u0131 i\u015faretliyor ve bu durum formalite olarak g\u00f6r\u00fclen formlar kontrol edilmedi\u011fi i\u00e7in kimsenin g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpm\u0131yor. Alan ger\u00e7ekten de bu e\u011fitim ile beraber k\u0131sa s\u00fcrede iyi bir at\u0131c\u0131 oluyor, ama gerek akl\u0131n\u0131n me\u015fguliyeti gerekse de uyku al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 t\u00f6ren ve say\u0131mlar\u0131 ka\u00e7\u0131rmas\u0131na yol a\u00e7\u0131nca, yetkili \u00fcst r\u00fctbeli ki\u015fi taraf\u0131ndan makam\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131yor. Burada kendisine \u201cBu davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n askeri yasalara g\u00f6re su\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor mu?\u201d diye sorulunca, Alan cevab\u0131n evet oldu\u011funu tahmin edebildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Hiddetlenen subay o zaman su\u00e7 i\u015fliyorsunuz diye \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nca, Alan kendi formunu getirtip su\u00e7 i\u015flemedi\u011fini g\u00f6stermi\u015f oluyor ve askerlik maceras\u0131 bu \u015fekilde son buluyor.<\/p>\n

\"\"
Enigma adl\u0131 cihazla yap\u0131lan \u015fifreleri k\u0131rmak olduk\u00e7a zordu. Elle daktilodan \u00e7ok farkl\u0131 olmayan bir \u015fekilde yaz\u0131 giri\u015fi yap\u0131labilen bu cihazlar, i\u00e7lerindeki rotorlar sayesinde her harf giri\u015finden sonra hangi harfin hangi harfe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclece\u011fini belirleyen kurulumu de\u011fi\u015ftirirler. Bu y\u00fczden cihaz\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7taki kurulumu bilinmeden, bir \u015fifreli mesaj\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi milyon kere milyon olas\u0131l\u0131ktan do\u011fru se\u00e7imi yapmay\u0131 gerektirir.<\/figcaption><\/figure>\n

Alan birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kad\u0131n matematik\u00e7i Joan Clarke\u2019a evlenme teklif ediyor ve \u00e7iftin ni\u015fan\u0131 Bletchley Park\u2019ta da kutlan\u0131yor. Alan\u2019\u0131n e\u015fcinsel oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, bu ilk bak\u0131\u015fta garip g\u00f6r\u00fcnse de evlilik Alan i\u00e7in sadece kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gereken bir toplumsal beklenti. Zaten ikili aras\u0131nda tensel bir yak\u0131nl\u0131k hi\u00e7 geli\u015fmiyor. Alan Joan\u2019a e\u015fcinselli\u011fini itiraf ediyor, Joan bunun onun i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Alan \u00f6z\u00fcr dileyerek onunla evlenemeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Sava\u015ftan sonra: Elektronik beynin icad\u0131<\/strong><\/p>\n

Alan Turing sava\u015f\u0131n son y\u0131llar\u0131nda, art\u0131k adeta zek\u00e2s\u0131n\u0131 Bletchley Park\u2019taki makinelere aktarm\u0131\u015f bir \u015fekilde di\u011fer fikirlerine a\u011f\u0131rl\u0131k verir ve kod k\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kta daha ziyade g\u00f6zetmenlik rol\u00fc \u00fcstlenmeye ba\u015flar. Bu d\u00f6nemde ABD\u2019de \u00e7e\u015fitli laboratuvarlarda da vakit ge\u00e7irmek sureti ile yaz\u0131lan de\u011fil konu\u015fulan dilin \u015fifrelenmesi konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar ve fikirler \u00fcretir. Ancak bu esnada kendisini en \u00e7ok me\u015fgul eden konu, elektronik bir bilgisayar yapmak ve bunun d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flamakt\u0131r. Hen\u00fcz 1944\u2019te Donald Bayley\u2019e bir \u201cbeyin yapma\u201d fikrinden bahseder. Yaln\u0131z bir kez daha kendi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 erken davrananlar\u0131n izinde devam edecek gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. ENIAC isimli daha erken ve onluk sistemde \u00e7al\u0131\u015fan ilk elektronik bilgisayar\u0131n ard\u0131ndan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz bilgisayarlar\u0131 gibi ikilik sistemde \u00e7al\u0131\u015facak olan EDVAC\u2019\u0131n planlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bilimsel makale von Neumann\u2019in ismiyle 1945\u2019te yay\u0131mlan\u0131r. Ne var ki Alan Turing\u2019in 1946\u2019da hakk\u0131nda bir makale yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ACE bilgisayar\u0131na dair a\u00e7\u0131klamalar \u00e7ok daha detayl\u0131d\u0131r. ABD\u2019de geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bilgisayarlar\u0131n aksine, ACE i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, istendi\u011fi zaman farkl\u0131 bir amaca hizmet edebilecek esnek bir \u00e7al\u0131\u015fma prensibidir. Yani evrensel bir makine olarak hem aritmetik problemleri \u00e7\u00f6zebilecek, hem kod k\u0131rmada kullan\u0131labilecek, hem de satran\u00e7 oynayabilecektir. Bug\u00fcn bize olduk\u00e7a tan\u0131d\u0131k gelen bu durum, fonksiyonlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 programlama ile de\u011fil donan\u0131mdaki elektronik par\u00e7alar ile m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nan ACE\u2019ye rakip sistemler i\u00e7in \u00f6ncelik de\u011fildi. Alan Turing\u2019in bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, sava\u015f ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 yapt\u0131klar\u0131 ge\u00e7 \u00f6\u011frenilen Almanyal\u0131 Konrad Zuse(7)<\/sup> ile beraber, sadece ilk bilgisayar mucitlerinden biri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ilk programlama dili geli\u015ftircilerinden biri olarak an\u0131lmas\u0131n\u0131 da sa\u011flar.<\/p>\n

\"\"
Bletchley Park, h\u00fck\u00fcmete ba\u011fl\u0131 \u015fifre kurumunun \u00fcss\u00fcd\u00fcr ve sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan itibaren bir\u00e7ok matematik\u00e7i, mant\u0131k\u00e7\u0131 ve hatta satran\u00e7 ustas\u0131 bu \u00fcste \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/figcaption><\/figure>\n

Her ne kadar sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Alan Turing\u2019in al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, herkesin ayn\u0131 anda ve ayn\u0131 ama\u00e7 u\u011fruna vakit ve enerjisini birle\u015ftirdi\u011fi ortam\u0131n art\u0131k ge\u00e7erli olmamas\u0131 sebebiyle ACE asla tamamlanamasa da, Alan Turing\u2019in geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu fikirler benim bu sat\u0131rlar\u0131 yazmakta kulland\u0131\u011f\u0131m \u201cTuring makinesi\u201dnin i\u00e7inde dola\u015f\u0131yor desek herhalde yeridir. Bu ba\u011flamda Alan Turing\u2019in 1950\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131 ve \u201cEle almak istedi\u011fim soru bilgisayarlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcnemeyece\u011fi\u201d diye ba\u015flayan makaleye(8) <\/sup>de\u011finmeden ge\u00e7mek olmaz. Alan bu makalede, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Turing testi diye adland\u0131r\u0131lan \u00fcnl\u00fc taklit oyununu ortaya koyar ve bir yandan da bilgisayarlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnemeyece\u011fi ya da d\u00fc\u015f\u00fcnmemesi gerekti\u011fine inananlara olduk\u00e7a esprili yan\u0131tlar verir. Bu oyunda bir sorgucu insan mevcuttur ve sorular\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fi iki sisteme yaz\u0131l\u0131 olarak ula\u015ft\u0131r\u0131p onlardan gelen cevaplar\u0131 de\u011ferlendirir. Bu sistemlerden biri insan di\u011feri ise bir bilgisayar, ama hangisinin hangisi oldu\u011funu sorgucu bilmemektedir. Yapmas\u0131 gereken ise cevaplara bakmak suretiyle i\u00e7lerinden insan olan\u0131 se\u00e7mektir. Turing\u2019e g\u00f6re bu durumda sorgucu bir noktada i\u00e7ten bir \u015fekilde bilgisayar\u0131n insan oldu\u011funa ikna olursa, burada varmam\u0131z gereken kesin sonu\u00e7 bu bilgisayar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Olduk\u00e7a davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir test olan taklit oyunu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen yapay sistemlere uygulan\u0131yor.(9)<\/sup> Makalenin ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde, teolojik ve makineler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse ba\u015f\u0131m\u0131za bela a\u00e7arlar diye korkudan kaynaklanan (duydu\u011fu ve olas\u0131 buldu\u011fu kar\u015f\u0131kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flara olduk\u00e7a ho\u015f cevaplar Turing, d\u00fc\u015f\u00fcncenin tamam\u0131 ile matematiksel mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde tan\u0131mlanabilece\u011fine inanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koyar.<\/p>\n

\"\"
Bletchley Park\u2019ta binlerce kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. G\u00f6revleri, \u015fifreleme cihazlar\u0131n\u0131n do\u011fru kurulumunu tespit etme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen istatistiki y\u00f6ntemlerin, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilgisayarlarca yap\u0131labilecek temel aritmetik gerektiren i\u015flemlerini, mekanize yollarla yapmakt\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarla beraber Alan Turing\u2019in hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda kafas\u0131n\u0131n bir yandan ilk ilgi alanlar\u0131ndan birine, biyolojik geli\u015fimin matematiksel y\u00f6nlerine de kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim. 1952\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131 makale ile embriyo geli\u015fiminden hayvanlar\u0131n \u00fczerindeki desenlere kadar morfogeneti\u011fin bir\u00e7ok sorusuna matematiksel cevaplar vermi\u015ftir.(10)<\/sup> Alan\u2019\u0131n burada kulland\u0131\u011f\u0131 modellerle \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131 geli\u015fim deseninin tamam\u0131 ve bir fazlas\u0131, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz 2014 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda \u00e7ok sayg\u0131n bir bilim dergisinde yay\u0131mlanan makale sayesinde g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlarla desteklenmi\u015f oldu.(11)<\/sup><\/p>\n

\u201cSkandal\u201d<\/strong><\/p>\n

23 Ocak 1952\u2019de, morfogenesis makalesini dergiye g\u00f6nderdikten sadece iki ay kadar sonra, Alan Turing\u2019in evine h\u0131rs\u0131z girer. Soru\u015fturma s\u0131ras\u0131nda Alan, o zaman 19 ya\u015f\u0131nda bir erkek olan Arnold Murray ile ili\u015fki ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, evine birka\u00e7 kez gelip gitmi\u015f oldu\u011funu polise anlat\u0131r. 1885\u2019ten beri ge\u00e7erli olan ve Oscar Wilde\u2019\u0131n da yarg\u0131lanmas\u0131na neden olmu\u015f \u201ci\u011fren\u00e7 ahlaks\u0131zl\u0131k\u201d ile su\u00e7lan\u0131r ve 31 Mart\u2019ta tutuklan\u0131r. \u00d6n\u00fcne iki se\u00e7enek konur, ya hapse girecek ya da bir kimyasal kastrasyon y\u00f6ntemi olan \u00f6strojen tedavisini kabul edecektir. Tedaviye ba\u015flan\u0131r. \u0130ktidars\u0131zl\u0131k, testislerin k\u00fc\u00e7\u00fclmesi ve g\u00f6\u011f\u00fcs b\u00fcy\u00fcmesi gibi tedavinin tipik yan etkileri k\u0131sa s\u00fcrede Alan\u2019\u0131n kendisine yabanc\u0131la\u015fmaya ba\u015flamas\u0131na yol a\u00e7ar. E\u015fcinsel olmas\u0131 gerek\u00e7esi ile ABD\u2019ye girmesine izin verilmez, az ki\u015finin bildi\u011fi \u015fekilde devam etti\u011fi \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fifreleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Alan Turing an\u0131s\u0131na bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Tataristan pulu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130\u00e7inde bulunulan So\u011fuk Sava\u015f ortam\u0131nda e\u015fcinsellere olan g\u00fcvensizlik, Alan\u2019\u0131n bildikleri ile birle\u015fince art\u0131k tehdit olu\u015fturan ve izlenen bir fig\u00fcr halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde kendisini ziyarete gelenler ve Avrupa i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 yurtd\u0131\u015f\u0131 seyahatleri hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcpheleri artt\u0131rm\u0131\u015f ve kendisi de muhtemelen g\u00f6zlerin \u00fczerinde oldu\u011funu idrak etmi\u015ftir. Bir d\u00f6nem psikoterapiye gider. 1954\u2019\u00fcn 8 Haziran\u2019\u0131nda evine gelen temizlik\u00e7i taraf\u0131ndan yata\u011f\u0131nda \u00f6l\u00fc bulunur. Bir g\u00fcn \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ba\u015fucunda birka\u00e7 \u0131s\u0131r\u0131k alm\u0131\u015f oldu\u011fu siyan\u00fcre bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f elma bulunur. Siyan\u00fcr\u00fc evinde alt\u0131n kaplama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaparken kullanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ntihar i\u00e7in se\u00e7mi\u015f oldu\u011fu bu y\u00f6ntemin ard\u0131nda, 1938\u2019de g\u00f6sterime girmi\u015f, izledi\u011fi ve elma sahnesinden etkilendi\u011fi \u00e7evresince bilinen Pamuk Prenses ve Yedi C\u00fcceler<\/em> filminin yatt\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131n kan\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Alan Turing an\u0131s\u0131na bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f St. Helena pulu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6z\u00fcrler <\/strong><\/p>\n

2009 y\u0131l\u0131nda, zaman\u0131n \u0130ngiltere ba\u015fbakan\u0131 Gordon Brown, Alan Turing\u2019in affedilmesi i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen kampanyalar sonras\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klama ile Alan\u2019\u0131n \u00e7ok daha iyisini hak etmi\u015f oldu\u011fu ifadesini de bar\u0131nd\u0131ran bir \u00f6z\u00fcr yay\u0131mlar. 2013 sonunda Krali\u00e7e taraf\u0131ndan Alan\u2019\u0131n i\u015flemi\u015f oldu\u011fu \u201csu\u00e7\u201d resmi olarak affedilir. 2009\u2019daki \u00f6zr\u00fcn ard\u0131ndan \u015fair Matt Harvey \u015fu dizeleri kaleme al\u0131r Alan i\u00e7in:<\/p>\n

\"\"
Apple\u2019\u0131n logosundaki \u0131s\u0131r\u0131lm\u0131\u015f elman\u0131n, Turing\u2019in intihar (?) etmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131, i\u00e7ine siyan\u00fcr zerkedilmi\u015f elma oldu\u011fu s\u00f6ylenir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cAlan Turing\u2019e kald\u0131ral\u0131m kadehi \/ Daha zor ve karanl\u0131k zamanlarda do\u011fan \/ kutunun d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnen \/ ve \u00e7izgilerin d\u0131\u015f\u0131nda seven \/ ve b\u00f6yle k\u0131r\u0131ld\u0131 kodlar\u0131 k\u0131ran \/ ve \u00f6z\u00fcr dileriz \/ evet o kelime \u00e7\u0131kt\u0131 a\u011f\u0131zdan \/ uyand\u0131 resmi vicdan \/ kelimeler \u00f6zenle se\u00e7ildi ama hi\u00e7 olmazsa \u015fifrelenmedi \/ hik\u00e2yenin bize sundu\u011fu Turing Testine ikinci bir k\u0131s\u0131m \/ 1. Makineler insan\u00a0 gibi davranabilir mi? \/ 2. Peki ya biz?\u201d<\/em><\/p>\n

Bir \u00f6l\u00fcmden 60 sene sonra gelen \u00f6z\u00fcr ve af h\u00e2l\u00e2 tepki \u00e7ekerken, ayn\u0131 su\u00e7tan ceza alm\u0131\u015f on binlerce di\u011fer LGBT\u2019li i\u00e7in bir af ise \u015fimdilik ufukta g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Alan Turing\u2019in hayat\u0131 oyunlara, kitaplara ve filmlere ilham kayna\u011f\u0131 olmaya devam ederken, vakit ge\u00e7irdi\u011fi mek\u00e2nlar\u0131n bah\u00e7elerine onu hat\u0131rlatan tabelalar as\u0131lmakta, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fcniversitelere heykelleri dikilmekte.<\/p>\n

\u201cBiz \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki sadece k\u0131sa bir mesafeyi g\u00f6rebiliriz, ama orada yap\u0131lacak \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.\u201d (Alan Turing)<\/p>\n

\"\"
Manchester\u2019daki Turing heykeli, hayranlar\u0131n\u0131n ziyaretlerine u\u011fruyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Sons\u00f6z <\/strong><\/p>\n

\u0130ki y\u0131ll\u0131k bir aradan sonra, tam yeniden her \u015feyi ile s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bu insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015fken, her y\u00f6n\u00fcyle ak\u0131lda kalacak bir ba\u015fka g\u00fczel insan, Nejat Suphi A\u011f\u0131rnasl\u0131, \u00f6l\u00fcm haberi ile akl\u0131m\u0131n ayn\u0131 k\u00f6\u015felerine girdi. Kaderin cilvesi ile bende bu \u015fekilde bir araya gelmi\u015f olmalar\u0131na de\u011finmeden bitirmek istemedim. \u0130nsan gibi ya\u015famak ve ya\u015fatmak i\u00e7in t\u00fcm hayatlar\u0131 ile parlarlarken, kendilerine \u00f6l\u00fcm\u00fc dayatan eli kanl\u0131 sistem kar\u015f\u0131s\u0131nda arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ku\u015faklar\u0131 sonsuza kadar etkileyecek olan bu iki hep \u00e7ocuk kalm\u0131\u015f ve kalacak \u201cgenci\u201d bu son sat\u0131rlarla selaml\u0131yorum.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) \u00a0http:\/\/turing.logosseminerleri.org\/<\/p>\n

2) \u00a0Hodges, A. (1983); Alan Turing: The Enigma<\/em>, New York: Simon\u00a0 andSchuster.<\/p>\n

3) http:\/\/www.turing.org.uk\/index.html<\/p>\n

4) Brewster, E. T. (1939); Natural wonders every child should know<\/em>, New York: Doubleday. \u0130lk bask\u0131s\u0131 ise 1915 y\u0131l\u0131na ait.<\/p>\n

5) Turing, A. M. (1937); \u201cOn computable Numbers, with an application to the Entscheidungs problem\u201d, Proceedings of the London Mathematical Society<\/em>, (Ser. 2, Vol. 42, 1937).<\/p>\n

6) Government Code and Cypher School<\/p>\n

7) http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Konrad_Zuse<\/p>\n

\"\"8) Turing, A. M. (1950); \u201cComputing Machinery and Intelligence\u201d, Mind<\/em> 49, 433-460.<\/p>\n

9) http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Loebner_%C3%96d%C3%BClleri<\/p>\n

10) Turing, A. M. (1950); \u201cThe chemical basis of morphogenesis\u201d, Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B, Biological Sciences, 237, 37-72.<\/p>\n

11) Tompkins ve arkada\u015flar\u0131 (2014); \u201cTesting Turing\u2019s theory of morphogenesis in chemical cells\u201d, Proceedings of the national academy of sciences<\/em>, 111, 4397-4402.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Alan Turing deyince, hem hayat\u0131n\u0131 matematik ve mant\u0131k konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalara adam\u0131\u015f, bilgisayarlar\u0131n ke\u015ffi ve geli\u015fmesinde \u00f6nc\u00fc rol oynam\u0131\u015f bir biliminsan\u0131ndan, hem de 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Nazi Almanyas\u0131\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u015fifrelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n M\u00fcttefik Devletler lehine de\u011fi\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015f bir kod k\u0131r\u0131c\u0131dan s\u00f6z ediyoruz. Ama Alan Turing ayn\u0131 zamanda, \u00fclkesindeki e\u015fcinsel d\u00fc\u015fman\u0131 yasalar y\u00fcz\u00fcnden i\u015fkenceye […]<\/p>\n","protected":false},"author":603,"featured_media":24483,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[166,453,1464,25],"tags":[2927,255,1143,3100,326,2928],"class_list":["post-24482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-129-sayi","category-bilisim","category-dosya","category-matematik","tag-alan-turing","tag-bilgisayar","tag-biyografi","tag-enigma","tag-kriptoloji","tag-turing-makinesi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t