\u0130ki bu\u00e7uk milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika savanlar\u0131nda ya\u015fayan atalar\u0131m\u0131z avlad\u0131klar\u0131 hayvanlar\u0131 par\u00e7alamak ve etlerini kemiklerinden ay\u0131rmak i\u00e7in k\u0131r\u0131l\u0131p yontulmu\u015f ta\u015f aletler kullan\u0131yordu. 700.000 y\u0131l boyunca b\u00fct\u00fcn k\u0131taya yay\u0131lan bu kasapl\u0131k teknolojisi, Berkeley\u2019deki Kaliforniya, \u0130ngiltere\u2019deki Liverpool ve St. Andrews \u00dcniversitelerinin ortak ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi kadar\u0131yla, insan\u0131n evrimsel geli\u015fiminde temel g\u00fc\u00e7lerden birisi olmu\u015f.<\/p>\n
Sonu\u00e7lar\u0131\u00a0\u00a0Nature Communications<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan, psikoloji, evrimsel biyoloji ve arkeolojinin i\u015fbirli\u011fiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fma, genler ve k\u00fclt\u00fcr aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 evrimi, bilinen en eski kesme-par\u00e7alama aleti olan tarih\u00f6ncesi Oldowan aletleri ba\u011flam\u0131nda inceleyen, \u015fimdiye kadar yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma. Buna g\u00f6re, en eski atalar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki ileti\u015fim, \u015fimdiye kadar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden daha karma\u015f\u0131k ve yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ilkel bir proto-dili ve \u00f6\u011fretme-\u00f6\u011frenme ili\u015fkisini kapsayacak d\u00fczeyde olabilir.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n birbirleriyle konu\u015fmaya ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine tahminler 50.000 y\u0131l gibi k\u0131sa bir ge\u00e7mi\u015ften 2 milyon y\u0131l gibi insan cinsinin ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar geni\u015f bir tarih aral\u0131\u011f\u0131na yay\u0131l\u0131yor. S\u00f6zler arkeolojik izler b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131ndan, s\u00f6zl\u00fc ileti\u015fimin tarihini saptamak i\u00e7in alet yapma becerileri vs. sembolik yetenekler gibi dolayl\u0131 verilerden hareket etmek d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fansa sahip de\u011filiz. Bu dolayl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar da soruna yan\u0131t getirmekte yeterli say\u0131lmaz. \u0130lgili \u00e7al\u0131\u015fma soruna yeni bir deneysel yakla\u015f\u0131m getiriyor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 180 \u00fcniversite \u00f6\u011frencisine de\u011fi\u015fik yollarla \u201cOldowan ta\u015f yontma\u201d sanat\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretildi\u011fi bir dizi deney ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f. Bu teknik sert bir ta\u015fa ba\u015fka bir ta\u015fla vurmaktan ibaret. Kula\u011fa basit geliyor olsa da, uzun ve keskin yongalar elde etmek do\u011fru a\u00e7\u0131yla do\u011fru yere vurmak gibi bir incelik gerektiriyor. Bu eski tekni\u011finin aktar\u0131lma h\u0131z\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek ve dil gibi daha kompleks ileti\u015fim yollar\u0131n\u0131n daha iyi sonu\u00e7 getirece\u011fini kan\u0131tlamak i\u00e7in, g\u00f6n\u00fcll\u00fc denekler be\u015f de\u011fi\u015fik \u00f6\u011frenme tekni\u011fi izleyecek be\u015ferli ve onarl\u0131 \u201c\u00f6\u011frenme zincirleri\u201dne b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f. Bir gruptaki \u00f6\u011frencilere ta\u015flar ve elde edilmi\u015f yongalar g\u00f6sterilip kendileri yapmalar\u0131 s\u00f6ylenmi\u015f. Bir ba\u015fka grup sadece izleyerek ve taklit ederek \u00f6\u011frenmi\u015f. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc gruba, herhangi bir jest ya da anlat\u0131m olmadan tekni\u011fin nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilerek \u00f6\u011fretilmi\u015f. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc grup sadece jestler ve i\u015faretlerle \u00f6\u011frenirken, sonuncusunda \u00f6\u011fretenin \u00f6\u011frenenle konu\u015fmas\u0131 tamamen serbestmi\u015f. Her \u00f6\u011frenme zincirin ba\u015f\u0131ndaki ki\u015fiye bu farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle yontman\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterildikten sonra ham malzemeler verilmi\u015f ve be\u015f dakika kendisinin uygulamas\u0131na izin verilmi\u015f. Daha sonra bu ki\u015fi tekni\u011fi zincirin ikinci halkas\u0131na g\u00f6stermi\u015f, ikinci \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcye ve b\u00f6yle devam etmi\u015f.<\/p>\n Sonu\u00e7ta jestlerin ve kelimelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gruplarla di\u011ferleri aras\u0131nda \u00e7ok belirgin bir fark oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015f. Tek bir vuru\u015fla kullan\u0131\u015fl\u0131 bir yonga elde etme ba\u015far\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, jestlerle \u00f6\u011frenenler di\u011fer gruplar\u0131 ikiye katlarken, s\u00f6zl\u00fc ileti\u015fimle \u00f6\u011frenenler d\u00f6rt kat\u0131 ba\u015far\u0131 elde etmi\u015f.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131, Berkeley\u2019de psikoloji alan\u0131nda doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yapan Thomas Morgan, vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lara dayanarak, ta\u015f aletlerin sadece insan evriminin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, modern insan\u0131n ileti\u015fim ve \u00f6\u011fretme becerisi i\u00e7in gerekli evrimsel fayday\u0131 yaratarak ayn\u0131 zamanda onu ilerletti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cVerilerimiz, bu s\u00fcrecin iki bu\u00e7uk milyon y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelmekte oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Buradan hareketle, modern insan\u0131n dil kapasitesinin evriminin \u00e7ok yava\u015f ve a\u015famal\u0131 bir evrim ge\u00e7irdi\u011fini ve basit \u2018proto-diller\u2019in \u00f6nceden tahmin etti\u011fimizden daha eskiye gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.\u201d Bu sonucun Oldowan insans\u0131lar\u0131 i\u00e7in ne anlama geldi\u011fine gelince; \u201cOnlar muhtemelen hen\u00fcz konu\u015fam\u0131yordu\u201d diyor Morgan.\u201dBu aletler 700.000 y\u0131l boyunca yapt\u0131klar\u0131 tek aletti. E\u011fer bir dilleri olsayd\u0131, daha h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenecek ve yeni teknolojileri daha h\u0131zl\u0131 geli\u015ftireceklerdi.\u201d<\/p>\n Yine de, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortaya koydu\u011funa g\u00f6re, dilin, \u00f6\u011fretmenin ve \u00f6\u011frenmenin tohumlar\u0131 Oldowan aletlerine olan talebe ba\u011fl\u0131 olarak at\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131. \u0130lk insanlar ileti\u015fimde kendilerini geli\u015ftirdi ve yakla\u015f\u0131k 1,7 milyon y\u0131l sonra a\u015f\u00f6lyen el baltalar\u0131 ve sat\u0131rlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.\u201dBir noktada, ileti\u015fimde a\u015f\u00f6lyen el baltalar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretilmesine ve ba\u015far\u0131yla yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na imk\u00e2n veren ve neredeyse kesin olarak bir t\u00fcr \u00f6\u011fretim ve proto-dil i\u00e7eren, e\u015fik say\u0131labilecek bir d\u00fczeye ula\u015ft\u0131lar\u201d diyen Morgan, \u201cA\u015f\u00f6lyen teknolojisini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in bir t\u00fcr e\u011fitim ve belki de bir t\u00fcr dilin varl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fcyor olmal\u0131, bu sadece \u2018evet\u2019 ya da \u2018hay\u0131r\u2019, \u2018burada\u2019 ya da \u2018orada\u2019 anlam\u0131na gelen sesler ve jestlerden ibaret basit bir proto-dil dahi olsa\u2026\u201d diye ekliyor.<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc sadece sezilerle tahmin edilebilecek bir alana deneysel bir yakla\u015f\u0131m getirmek gibi bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck ta\u015f\u0131sa da, deneysel sonu\u00e7lar\u0131 kesin bir kan\u0131t saymamak gerekir. Zira denekler zaten bir dile sahipler ve onu kullanarak yeti\u015fmi\u015fler, dolay\u0131s\u0131yla ilk atalar\u0131m\u0131zdan farkl\u0131 olarak konu\u015farak anla\u015fmak onlar i\u00e7in en etkin ve verimli yol. Denekler s\u00f6zc\u00fckleri kullanmaya ne kadar yak\u0131nlarsa, ta\u015f alet kullanmaya da o kadar uzaklar.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1) http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2015\/01\/150113121048. htm<\/p>\n 2) http:\/\/news.sciencemag.org\/archaeology\/2015\/01\/human-language-may-have-evolved-help-our-ancestors-make-tools<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ki bu\u00e7uk milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika savanlar\u0131nda ya\u015fayan atalar\u0131m\u0131z avlad\u0131klar\u0131 hayvanlar\u0131 par\u00e7alamak ve etlerini kemiklerinden ay\u0131rmak i\u00e7in k\u0131r\u0131l\u0131p yontulmu\u015f ta\u015f aletler kullan\u0131yordu. 700.000 y\u0131l boyunca b\u00fct\u00fcn k\u0131taya yay\u0131lan bu kasapl\u0131k teknolojisi, Berkeley\u2019deki Kaliforniya, \u0130ngiltere\u2019deki Liverpool ve St. Andrews \u00dcniversitelerinin ortak ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi kadar\u0131yla, insan\u0131n evrimsel geli\u015fiminde temel g\u00fc\u00e7lerden birisi olmu\u015f. Sonu\u00e7lar\u0131\u00a0\u00a0Nature Communications dergisinde yay\u0131mlanan, psikoloji, […]<\/p>\n","protected":false},"author":227,"featured_media":25789,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[169,19,21,38],"tags":[523,3101,200],"class_list":["post-24506","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-132-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-dergi-sayilari","tag-afrika","tag-alet","tag-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24506","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/227"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24506"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24506\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}