{"id":24552,"date":"2014-10-01T14:30:19","date_gmt":"2014-10-01T11:30:19","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24552"},"modified":"2018-05-07T13:26:06","modified_gmt":"2018-05-07T10:26:06","slug":"yapay-zeka-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/10\/01\/yapay-zeka-nedir","title":{"rendered":"Yapay zek\u00e2 nedir?"},"content":{"rendered":"

Ara\u015ft\u0131rmalar, insana \u00f6zg\u00fc silikon temelli m\u00fchendislik \u00fcr\u00fcn\u00fc bilgisayarlar\u0131n \u00fczerinde Sembolik Yapay Zek\u00e2<\/strong>\u2019n\u0131n bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri, canl\u0131 bedenindeki n\u00f6ral a\u011f\u0131 benzetimlendiren Yapay Sinir A\u011flar\u0131<\/strong> metodolojisi ve biyoloji ile bili\u015fsel bilimlerin ortak \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olan Sibernetik<\/strong> bilimi ile devam ediyor. Ama\u00e7: biyolojik organiz\u00adman\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi zek\u00e2y\u0131 taklit etmek ve hatta ondan daha \u00fcst\u00fcn bir yapay zek\u00e2 \u00fcretmek. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne felsefi, hukuksal ve ahlaki yepyeni sorunlar da getirecek. <\/em><\/p>\n

Yapay Zek\u00e2<\/strong> (\u0130ngilizce: Artificial Intelligence) terimi, k\u00f6ken olarak iki ayr\u0131 kavram\u0131n adlar\u0131 olan \u201cyapay\u201d ve \u201czek\u00e2\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin yan yana kullan\u0131m\u0131ndan olu\u015fur. Terimdeki \u201cyapay\u201d, insana ait olan yaratma eyle\u00admini ve taklit etmeyi, \u201czek\u00e2\u201d ise canl\u0131 do\u011faya ait olan hayatta kalma stratejisini, uyumu ve beceriyi anlat\u0131r.<\/p>\n

Zek\u00e2 ile ilgili bilimsel saptamalar<\/strong><\/p>\n

Terimin i\u00e7inde anlam a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan ve insan toplumumuzun g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131s\u0131nda s\u0131kl\u0131kla kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201czek\u00e2\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00e7o\u011funlukla yukar\u0131daki tan\u0131mdan farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u201cBu ki\u015fi zekidir\u201d dedi\u011fi\u00admizde, tan\u0131mlam\u0131\u015f oldu\u011fumuz zeki insan, asl\u0131nda ortalama insanlardan daha iyi muhakeme yapabilen, prob\u00adlem \u00e7\u00f6zebilen, sorunlara yarat\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131mlar getirebilen, \u00fcst\u00fcn \u00f6\u011frenme ve plan yapma yetene\u011fi olan insan\u00add\u0131r. Burada konu edilen, insana ait geli\u015fmi\u015f zek\u00e2n\u0131n \u00fcst bili\u015fsel i\u015flevleri dedi\u011fimiz daha karma\u015f\u0131k kavramlar\u0131d\u0131r ve dil ile ileti\u015fim, soyut d\u00fc\u015f\u00fcnme, usa vurma, ve ahlak gibi insan denen primat\u0131n bili\u015fsel, fiziksel ve sosyal evriminin sonucu olan di\u011fer karma\u015f\u0131k kavramlar ve beceriler ile birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"Oysa, bir yapay zek\u00e2 kuramc\u0131s\u0131 i\u00e7in zek\u00e2, geli\u015fmi\u015f primat zek\u00e2s\u0131na ait olan bu kavramlardan \u00e7ok daha fazlas\u0131\u00add\u0131r. Yapay zek\u00e2 kuramc\u0131s\u0131, binlerce y\u0131ld\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin, antropologlar\u0131n ve t\u00fcm di\u011fer sosyal bilimcilerin yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 zek\u00e2 tan\u0131mlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, zek\u00e2n\u0131n girdisi<\/strong> ve ayn\u0131 zamanda da \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131<\/strong> olan bilginin<\/strong> biyolojik olarak nas\u0131l depoland\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u015flendi\u011fini ve \u00e7o\u011falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da merak eder. Bu i\u015flevlerin izini s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, insan zek\u00e2\u00ads\u0131ndan \u00e7ok daha basit, ilkel ancak verimli, amaca odakl\u0131 ve etkileyici ba\u015fka zek\u00e2 \u00f6rneklerini ta\u015f\u0131yan, genetik malzeme ve h\u00fccre say\u0131s\u0131 olarak da g\u00f6rece basit diyebilece\u011fimiz k\u00fc\u00e7\u00fck zeki varl\u0131klarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z.<\/p>\n

Do\u011fa bilimleri penceresinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, temel olarak zek\u00e2n\u0131n canl\u0131n\u0131n y\u00fcz milyonlarca y\u0131ld\u0131r ge\u00e7irdi\u011fi bi\u00adyolojik evrimi ile birlikte geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu hayatta kalma stratejisinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Yani zek\u00e2, canl\u0131n\u0131n kendi varl\u0131k sorununa getirdi\u011fi etkili bir yakla\u015f\u0131md\u0131r ve asl\u0131nda yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemli olan, zek\u00e2n\u0131n evrimin hangi a\u015famas\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n saptanmas\u0131d\u0131r. Zek\u00e2, bilgi ileten n\u00f6ronlar ve on\u00adlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6rece karma\u015f\u0131k sistemlere sahip, evrimin daha \u00fcst basamaklar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan canl\u0131lara m\u0131 \u00f6zg\u00fcd\u00fcr, yoksa zeki varl\u0131k<\/strong> tan\u0131m\u0131, n\u00f6ronlara sahip olmayan ve bitkileri de kapsayan basit otonom (kendi kendine hareket eden) canl\u0131lar i\u00e7in de ge\u00e7erli midir? Bu sorunun cevab\u0131 hen\u00fcz netlik kazanm\u0131\u015f de\u011fildir, zira bilginin biyolojik yap\u0131 i\u00e7inde nas\u0131l depoland\u0131\u011f\u0131 ile ilgili bilgilerimiz kesinlik kazanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir grup biliminsan\u0131, n\u00f6ron i\u00e7eren karma\u015f\u0131k biyolojik yap\u0131lar\u0131n i\u00e7inde saklanan bilginin \u00f6r\u00fcnt\u00fclerden olu\u015f\u00adtu\u011funu ve birimlerden olu\u015fan bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin sembolik bir birle\u015ftirme ile bir araya gelen \u201c0\u201d ve \u201c1\u201dlerden olu\u015ftu\u011funu savlamaktad\u0131rlar. N\u00f6ronlar\u0131n elektrik ak\u0131m\u0131 ile bu birimsel bilgileri sadece ilettiklerini ve bilgilerin protein sentezi (1) ve d\u0131\u015flanmas\u0131 (0) ile sakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler. Bu sava g\u00f6re, sentezci h\u00fccreler ile n\u00f6\u00adronlar\u0131n bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi vard\u0131r ve ger\u00e7ekten de bunu do\u011frulayan g\u00f6zlemler ve bulgular mevcuttur. Bu t\u00fcrden savlara kaynakl\u0131k eden bilgiler, kuramlar ve g\u00f6zlemler yeni de\u011fildir ve y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesine uzanmakta, Mate\u00admatik (\u0130kili Say\u0131 Sistemi: 1703 G. W. Leibniz, Boolean Cebiri: 1854 George Boole), Fizik (I\u015f\u0131k ve Renk kuramlar\u0131: 1704 Newton, 1810 J. W. Goethe, 1802 Thomas Young, 1850 H. Helmholtz) ve Bilgisayar (1937 ikili say\u0131 siste\u00adminin ve boolean cebirinin bilgisayara uyarlanmas\u0131: Claude E. Shannon) bilimlerine dayanak olmaktad\u0131r. Pro\u00adtein sentezi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, n\u00f6ron i\u00e7ermeyen canl\u0131 yap\u0131larda \u00f6rne\u011fin bitkilerde veya az h\u00fccreli basit canl\u0131larda bilginin biyo-kimyasal s\u00fcre\u00e7ler ile ta\u015f\u0131nabilece\u011fini savlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Zek\u00e2 ile ilgili bilimsel saptamalar\u0131n yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve kuramlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi, yapay zek\u00e2 i\u00e7eren insan-makine aray\u00fczlerinin yap\u0131labilmesi, hayat\u0131m\u0131z\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilecek robotlar\u0131n insana veya di\u011fer canl\u0131lara benzetilebilmesinde sa\u011flanacak ba\u015far\u0131m ile artacakt\u0131r. Ba\u015far\u0131m\u0131n artmas\u0131, zek\u00e2 benzetimine<\/strong> (sim\u00fclasyonuna) ve do\u011fa-canl\u0131 ili\u015fkisinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bilginin yeniden sunumuna<\/strong> (g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ses, konu\u015fma) ve hatta duygu ve duygulan\u0131ma<\/strong> sahip d\u00fc\u015f\u00fcnen makinelerden ve insanlardan olu\u015fan heterojen toplumlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ihtimalini g\u00fc\u00e7lendirmektedir.<\/p>\n

Abak\u00fcsten yapay zek\u00e2ya\u2026<\/strong><\/p>\n

\u00d6te yandan, eski \u00e7a\u011flardan bu yana zek\u00e2 ve ak\u0131l, felsefenin de \u00f6nemli y\u00f6nelimlerinden biri olmu\u015ftur. Zek\u00e2n\u0131n girdilerini ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturan bilgi, Bilgi Kuram\u0131<\/strong> (Epistemoloji) ile felsefenin \u00f6nemli alanlar\u0131ndan birini olu\u015fturur, ancak ak\u0131ldan temellenen kimi felsefe ak\u0131mlar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyu zek\u00e2n\u0131n ve akl\u0131n temellendi\u011fi s\u00fcre\u00e7leri incelemekten ziyade onun varg\u0131lar\u0131n\u0131 ve \u00fcretti\u011fi karma\u015f\u0131k olgular\u0131 incelemi\u015flerdir.<\/p>\n

\"\"
\u0130nsan \u00e7abas\u0131 gerektirmeyen hesaplama ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131, 1642\u2019de Blaise Pas\u00accal (Pascaline) ile ba\u015flar.<\/figcaption><\/figure>\n

Bilginin insan taraf\u0131ndan yapay olarak i\u015flenmek istenmesi, M\u00d6 3. binlerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinen ilk hesapla\u00adma arac\u0131 Abak\u00fcs<\/strong>\u2019e kadar uzanmakla birlikte, insan \u00e7abas\u0131 gerektirmeyen hesaplama ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131, Yeni \u00c7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n geli\u015fme \u00e7abalar\u0131n\u0131n sonucu olarak bilginin \u00f6nem kazanmas\u0131 sayesinde 1642\u2019de Blaise Pas\u00adcal<\/strong> (Pascaline) ile ba\u015flar. 1694\u2019de ise, Alman matematik\u00e7i Wilhelm Von Leibniz<\/strong> taraf\u0131ndan Pascal\u2019\u0131n mekanik d\u00fczene\u011finin geli\u015ftirilmesi ile toplama, \u00e7\u0131karma, \u00e7arpma ve b\u00f6lme gibi hesaplamalar makineler ile yap\u0131labilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki y\u00fczy\u0131l sonra, 1822\u2019de \u0130ngiliz matematik\u00e7i Charles Babbage<\/strong>, olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f bir makinenin tasar\u0131m\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Fark Makinesi, bir de\u011ferler serisini otomatik olarak hesaplayabilme\u00adyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Sonlu farklar y\u00f6nteminden yararlanarak, \u00e7arpma ve b\u00f6lme i\u015flemlerinden yararlanmaks\u0131z\u0131n hesaplama yapmak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131. Charles Babbage\u2019\u0131n asl\u0131nda logaritmalar\u0131 ve trigonometrik fonksiyon\u00adlar\u0131 polinomlar\u0131n sonlu farklar\u0131 ile tahmin etmek amac\u0131yla tasarlad\u0131\u011f\u0131 makinesi, matematik\u00e7ilere bir Analitik Makine\u2019nin yap\u0131labilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n

19.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda bir versiyonu yap\u0131lan bu makine ile, sonras\u0131nda Babbage\u2019\u0131n o\u011flu olan Henry Babba\u00adge<\/strong> taraf\u0131ndan bilginin kaydedilebilece\u011fi de g\u00f6sterilmi\u015f, bunun i\u00e7in de otomatik dokuma tezgah\u0131n\u0131 icat eden Joseph Marie Jackuard<\/strong>\u2019\u0131n bulu\u015fu olan delikli kartlardan yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonras\u0131nda bu fikri geli\u015ftiren ki\u015fi ise 1880 y\u0131l\u0131nda daha sonra bir bilgisayar \u015firketine d\u00f6n\u00fc\u015fecek olan Uluslararas\u0131 \u0130\u015f Makineleri<\/strong> (IBM) \u015firketinde \u00e7al\u0131\u015fan Herman Hollerith<\/strong> olmu\u015ftur. Delikli kart fikri ve teknolojisi, end\u00fcstri devrimine g\u00fc\u00e7 veren bir yenilik oldu\u011fu kadar (dokuma makineleri), sonraki y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kacak olan modern bilgisayarlar i\u00e7in de fikir kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bununla birlikte, mekanik bilgi i\u015fleyici makineler, bilgilerin delikli kartlar ile programland\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131 ile sabit programlara sahip ara\u00e7lard\u0131 ve burada esnek bir Yapay Zek\u00e2\u2019dan bahsetmek zordu.<\/p>\n

\"\"
Yapay zek\u00e2 kuramc\u0131s\u0131, zek\u00e2n\u0131n girdisi ve ayn\u0131 zamanda da \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olan bilginin biyolojik olarak nas\u0131l depoland\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u015flendi\u011fini ve \u00e7o\u011falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da merak eder.<\/figcaption><\/figure>\n

19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar karma\u015f\u0131k ve zor imal edilebilir olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n mekanik bilgisayarlar varl\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1937 y\u0131l\u0131nda, bilgisayar bilimcisi Claude Elwood Shannon<\/strong>\u2019un bir makale ile bildirmi\u015f oldu\u011fu, \u201c\u0130kili Say\u0131 Sisteminin ve Boolean Cebirinin Elektromanyetik R\u00f6lelere Sahip Bilgisayarlara Uyarlanmas\u0131\u201d ile ilgili kuram\u0131, bilgisayar bilimcilerinin bilginin<\/strong> veya bilginin yeniden sunumunun<\/strong> (knowledge representation) r\u00f6lelerden veya transist\u00f6rlerden olu\u015fan mant\u0131k kap\u0131lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kolayca de\u011fi\u015ftirilebilir \u015fekilde kaydedilebilece\u011fini fark etmelerine, b\u00f6ylece elektronik yapay zek\u00e2 kavram\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n

Birka\u00e7 y\u0131l sonra ba\u015flayan \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, sava\u015f\u0131n gerektirdi\u011fi ileti\u015fim (telgraf ve radyo) krip\u00adtolanmakta (\u015fifrelenmekte) ve bu kriptonun dinleyenler taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in mekanik bilgisayar\u00adlardan fazlas\u0131 gerekmekteydi. Bu gereksinimler, bir \u00e7ok m\u00fcttefik \u00fclkeden matematik\u00e7ileri ve m\u00fchendisleri, \u0130ngiltere\u2019de Bletchley Park\u2019ta bir araya getirdi ve 1944\u2019te ilk k\u0131smen yeniden programlanabilir bilgisayar olan Colossus<\/strong> Mark 1<\/strong> yap\u0131ld\u0131. Thomas Flowers<\/strong>\u2019\u0131n m\u00fchendisli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 makine, Alan Turing<\/strong>\u2019in 1935\u2019de olu\u015fturdu\u011fu yaz\u0131l\u0131m fikri \u00fczerine kuruluydu. Makinenin bir birimi ile rulolar\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde delinerek yeni\u00adden programlanabilmesi, Alman Enigma \u015fifrelerini h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f olan program\u0131n girdiler ile program kal\u0131plar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta, ortaya \u00e7\u0131kan anlaml\u0131 metin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 ise, sisteme ba\u011fl\u0131 olan otomatik daktilo makinesinden bas\u0131labilmekteydi. B\u00f6ylece, kripto \u00e7\u00f6z\u00fcmleyen yapay zek\u00e2, sava\u015f stratejilerini de\u015fifre ederek sava\u015f\u0131n 1950 y\u0131l\u0131na kadar uzamas\u0131n\u0131 \u00f6nledi.<\/p>\n

\"\"
1822\u2019de \u0130ngiliz matematik\u00e7i Charles Babbage, olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f bir makinenin tasar\u0131m\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Fark Makinesi, bir de\u011ferler serisini otomatik olarak hesaplayabilme\u00acyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonraki y\u0131llarda, sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n telafi edilmesi, olu\u015fan yeni d\u00fcnya d\u00fczeni ve ekonomi, birer yapay zek\u00e2 uygulamas\u0131 haline gelen yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ve bilgisayar biliminin geli\u015fmesine zemin haz\u0131rlad\u0131. Sonras\u0131nda, yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fmi\u015f kavramlar\u0131 olan ileri bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin yapay olarak \u00fcretilmesi gereksinimi, bili\u015fsel bilimin <\/strong>(cognitive science) ve yapay zek\u00e2n\u0131n akademik hale gelmesine yol a\u00e7t\u0131. Bilgisayar biliminin de kurucular\u0131 aras\u0131nda say\u0131lan biliminsanlar\u0131 John Mc Carthy<\/strong> ve Marvin Minsky<\/strong>, ilk yapay zek\u00e2 labo\u00adratuvarlar\u0131n\u0131 Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fcnde kurarak bu alandaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 1956\u2019da ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131. Bilgisayar ve yapay zek\u00e2 alan\u0131nda ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerin, toplumun, sanat\u0131n ve edebiyat\u0131n \u00fczerinde f\u00fct\u00fcristik etkileri olmaktayd\u0131.<\/p>\n

Bilimkurgu yaz\u0131n\u0131nda yapay zek\u00e2<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda gelece\u011fi hayal etmeye y\u00f6nelik bu giri\u015fimler, t\u00fcm bu geli\u015fmelerden daha \u00f6nce, end\u00fcstri ve teknoloji dev\u00adrimini izleyen uygarla\u015fma s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u00d6ncelikle edebiyat ve plastik sanatlarda ortaya \u00e7\u0131kan akl\u0131 ve duygular\u0131 olan yapay varl\u0131klar, insan\u0131n evreni ve do\u011fay\u0131 anlama \u00e7abas\u0131nda kendisine yard\u0131mc\u0131 olabilecek belki de kendisinden daha zeki, insan \u00f6tesi varl\u0131klar yaratma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. K\u00f6kleri milattan \u00f6ncesi\u00adne, Homeros destan\u0131na kadar giden bu d\u00fc\u015f, 1920\u2019li y\u0131llarda yaz\u0131lan ve sonralar\u0131 Isaac Asimov\u2019u da etkileyen modern bilimkurgu edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fc yazarlar\u0131ndan Karel \u010capek<\/strong>\u2019in eserlerinde d\u0131\u015fa vurmu\u015ftur.<\/p>\n

\"\"
Karel \u010capek\u2019in temsili resmi ve R.U.R adl\u0131 tiyatro oyunu<\/figcaption><\/figure>\n

Karel \u010capek, R.U.R<\/em> adl\u0131 tiyatro oyununda yapay zek\u00e2ya sahip robotlar ile insanl\u0131\u011f\u0131n ortak toplumsal sorunla\u00adr\u0131n\u0131 ele alarak, Avrupa\u2019da end\u00fcstri toplumunun hen\u00fcz olu\u015ftu\u011fu 1900\u2019l\u00fc y\u0131llarda yapay zek\u00e2n\u0131n insan akl\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015febilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Isaac Asimov<\/strong> ise, sayg\u0131n bir bilimadam\u0131 olarak 1950 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 Ben Robot<\/em> ve 1953 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 Robot \u00d6yk\u00fcleri<\/em>\u2019nde \u010capek gibi sosyal robotlar ve insan toplumu aras\u0131nda\u00adki sorunlar\u0131 i\u015flemi\u015ftir. Bu \u00f6yk\u00fcler ile birlikte 3 Robot Yasas\u0131<\/strong>\u2019n\u0131 da ortaya atarak, insan ve yapay zek\u00e2ya \"\"sahip robotlar\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkinin ahlaki \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Asimov, 3 Robot Yasas\u0131 ile insan\u0131n efendi, yapay zek\u00e2ya sahip robotlar\u0131n ise bir t\u00fcr \u00e7a\u011fda\u015f mekanik k\u00f6le olmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izse de daha sonralar\u0131 robot \u00f6yk\u00fclerinden biri olan \u201cBicentennial Man\u201dde, robotlar\u0131n yapay akla, insana \u00f6zg\u00fc duygulara ve bir irade\u00adye sahip olmas\u0131 durumunda, insan\u0131n sahip oldu\u011fu haklara sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini savunmu\u015ftur.<\/p>\n

Yapay zek\u00e2 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ufku<\/strong><\/p>\n

Yapay zek\u00e2 alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar, elektronik ve bilgisayar bilimlerinde meydana gelen \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fmeler, bilimkurgu edebiyat\u0131nda \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6r\u00fclen geli\u015fmi\u015f insani zek\u00e2n\u0131n y\u00fcksek bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerinin birer benze\u00adtiminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na olanak vermi\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde her biri ayr\u0131 ayr\u0131 biyolojik temelli bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler olan g\u00f6\u00adr\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma, ses tan\u0131ma, yapay konu\u015fma, dil temelli d\u00fc\u015f\u00fcnme gibi \u00f6nceleri yapay olarak yeniden \u00fcretilmesi \u00e7ok zor san\u0131lan a\u015famalar ba\u015far\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar \u00e7oktan uzman sistemler olarak, cep telefonlar\u0131m\u0131zda, su\u00e7lu ta\u00adkibinde, telefon servislerinde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir taraf\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rma merkezlerinde, \u00fcniversite ve enstit\u00fclerde iki aya\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcyebilen Asimo gibi robotlara uyarlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar, insana \u00f6zg\u00fc silikon temelli m\u00fchendislik \u00fcr\u00fcn\u00fc bilgisayarlar\u0131n \u00fczerinde Sembolik Yapay Zek\u00e2<\/strong>\u2019n\u0131n bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri, canl\u0131 bedenindeki n\u00f6ral a\u011f\u0131 benzetimlendiren Yapay Sinir A\u011flar\u0131<\/strong> metodolojisi ve biyoloji ile bili\u015fsel bilimlerin ortak \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olan Sibernetik<\/strong> bilimi ile devam etmektedir. Bu dallanmalar, \u00fcst\u00fcn yapay zek\u00e2ya ula\u015fmak i\u00e7in biliminsanlar\u0131n\u0131n izledikleri farkl\u0131 yollar\u0131 temsil etse de ama\u00e7 ayn\u0131d\u0131r: Biyolojik organiz\u00adman\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi zek\u00e2y\u0131 taklit etmek ve hatta ondan daha \u00fcst\u00fcn bir yapay zek\u00e2 \u00fcretmek.<\/p>\n

Yapay olarak akl\u0131n, duygular\u0131n veya bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin yeniden \u00fcretilebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6zellikle muhafazak\u00e2r \u00e7evrelere imkans\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcnse de bug\u00fcn bilim, maddenin gizemini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayd\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r. Atom-alt\u0131 par\u00e7a\u00adc\u0131klar\u0131n ili\u015fkilerini incelemekte, bu par\u00e7alar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu molek\u00fcler ili\u015fkilerin birer matematiksel algoritmas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermekte, geli\u015fen formel mant\u0131k bu ili\u015fkileri birer birer a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Sadece teorik olmayan bu s\u00fcre\u00e7, bir yandan genetik bilimine kaynakl\u0131k etmekte, organik maddenin temel yap\u0131ta\u015f\u0131 olan DNA\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli t\u00fcrler a\u00e7\u0131s\u0131ndan haritalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 sayesinde canl\u0131 genlerinin yeniden programlanmas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r. Teolojik a\u00e7\u0131dan kabul edilemez veya sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fclen bu s\u00fcre\u00e7ler, canl\u0131 organizmalar\u0131n sahip oldu\u011fu mekanizman\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclemez veya anla\u015f\u0131lamayacak kadar karma\u015f\u0131k, kutsal ve dokunulmaz oldu\u011fu gibi yerle\u015fik inan\u00e7lar\u0131 sarsm\u0131\u015ft\u0131r. Katolik Vatikan, evrim kuram\u0131n\u0131 kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015f, fakat genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da yasaklamaktan geri durmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Gelece\u011fin tart\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n

Zek\u00e2n\u0131n evrimin hangi a\u015famas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131r\u0131rken \u201ccanl\u0131 nedir\u201d sorusunu da sor\u00admak gerekmez mi? Canl\u0131y\u0131 bizim g\u00f6z\u00fcm\u00fczde canl\u0131 yapan hangi elementlerden olu\u015ftu\u011fu mudur, yoksa canl\u0131 gibi veya ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahip fakat karbon de\u011fil de silikon temelli bir varl\u0131k da canl\u0131 olarak nitelendirilebilir mi? \u015e\u00fcphesiz yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar \u201ccanl\u0131\u201d tanr\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131land\u0131r diyecektir. Bunun yan\u0131nda, evrim kuram\u0131n\u0131 kabul eden do\u011fa bilimcileri, hukuk ve siyaset insanlar\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde kendi kendine, do\u011fal se\u00e7ilim yasalar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir karbon temelli varl\u0131k ile bu varl\u0131k taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f, silikon temelli fakat d\u00fc\u015f\u00fc\u00adnebilen ve duygular\u0131 olan bir varl\u0131k aras\u0131nda yarat\u0131l\u0131\u015f arg\u00fcman\u0131 olmadan nas\u0131l bir ayr\u0131m olu\u015fturacaklar?<\/p>\n

Yapay zek\u00e2n\u0131n, uzay\u0131n insan\u0131n ula\u015famayaca\u011f\u0131 kadar uzak ve elveri\u015fsiz b\u00f6l\u00fcmlerinde ara\u015ft\u0131rma yapmak, belki uzay\u0131n ayn\u0131 zaman boyutunda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bir t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim kuramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bizden ak\u0131ll\u0131 ya da uygar olsun olmas\u0131n, di\u011fer canl\u0131 t\u00fcrlerine uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc tan\u0131tmak gibi \u00f6nemli g\u00f6revler \u00fcstlenebilecek, insan\u00adl\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve bilimsel olarak s\u0131\u00e7ratabilecek bir potansiyel ta\u015f\u0131yan bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma alan\u0131n\u0131, ge\u00e7mi\u015fte d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011funu veya d\u00fcnyan\u0131n evrenin merkezi oldu\u011funu sanan dindar ve tutucu kesimlerin bilimi yasaklamaya kalkmas\u0131 gibi yasaklayacak m\u0131y\u0131z?<\/p>\n

Gelecekte, inorganik olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z maddelerden olu\u015fan ancak kendini onarma ve \u00fcretme \u00f6zelli\u00ad\u011fini kazanm\u0131\u015f, silikon temelli mikro\u00e7iplerden olu\u015fan bir beyne, metal veya sentetik kompozit malzemelerden olu\u015fan fakat insana veya canl\u0131ya b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla benzetilmi\u015f bir bedene sahip, yapay da olsa duygular\u0131 ve insana \u00f6zg\u00fc bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri olan geli\u015fmi\u015f robotlar\u0131 toplumsal d\u00fczenimizden, hukuk sisteminden ve evrensel haklardan Asimov\u2019un 3 Robot Yasas\u0131 ile temellerini att\u0131\u011f\u0131 bir ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 ile d\u0131\u015flayacak m\u0131y\u0131z?<\/p>\n

\"\"
Bilgisayar biliminin de kurucular\u0131 aras\u0131nda say\u0131lan biliminsanlar\u0131 John Mc Carthy (solda) ve Marvin Minsky, ilk yapay zek\u00e2 labo\u00acratuvarlar\u0131n\u0131 kurarak bu alandaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 1956\u2019da ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Ahlaki a\u00e7\u0131dan tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 zor oldu\u011fundan zaman alabilecek, fakat hukuk, bilim ve felsefe a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lma\u00ads\u0131 zorunlu olan bu ve benzeri sorular, insanl\u0131\u011f\u0131n gelecekteki sorunlar\u0131 olacakt\u0131r. Yapay zek\u00e2ya sahip robotlar\u0131n insan eme\u011fini, hatta varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebiliriz. Buna kar\u015f\u0131n, kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 fakat kendisinden daha zeki bir varl\u0131k ile rekabete girecek olan insan\u0131n, belki siberneti\u011fin yard\u0131m\u0131 ile, belki de do\u011fal se\u00e7ilimin yasalar\u0131 ile geli\u015febilece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Benzer sorunlar\u0131 asl\u0131nda bilimkurgu yazarlar\u0131 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 eserlerde ortaya koymu\u015flard\u0131r. O zamanlar i\u00e7in bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcler erken say\u0131labilirler, ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilimin ve teknolojik geli\u015fimin ivmesi h\u0131zla artt\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00f6yk\u00fclerin ve senaryolar\u0131n ger\u00e7ek olaca\u011f\u0131 zamanlar h\u0131zla yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"Yapay zek\u00e2y\u0131, metodik, bilimsel ve teknik olarak geli\u015ftirirken, insanl\u0131\u011fa olumlu ya da olumsuz etkilerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00admemek ve bug\u00fcnk\u00fc haliyle hen\u00fcz kendi toplumunun derin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zememi\u015f olan insanl\u0131\u011f\u0131n, gelecekte kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kabilecek bir heterojen toplumun sorunlar\u0131n\u0131 nas\u0131l ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 konusunda karamsar olmamak m\u00fcm\u00adk\u00fcn de\u011fildir. Ancak \u00f6te yandan, insano\u011flunun do\u011fada ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, avc\u0131l\u0131k, toplay\u0131c\u0131l\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 ve say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok daha az oldu\u011fu tarih \u00f6ncesi zamanlardan, tar\u0131m\u0131 ke\u015ffetti\u011fi, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131, uygarl\u0131klar ve toplumlar olu\u015fturdu\u011fu sonraki d\u00f6nemlerine de\u011fin hep b\u00fcy\u00fck sorunlarla u\u011fra\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Bu sorunlar\u0131n da insan toplumunun \u00f6n\u00fcne birer uygarl\u0131k sorunu olarak eklenece\u011fini, ancak bu durumun insan\u0131n do\u011fadaki varl\u0131k kavgas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez do\u011fal dinamikleri aras\u0131na girece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Sonu\u00e7ta, hi\u00e7bir bilimsel ve teknolojik donan\u0131m\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde \u00f6rne\u011fin d\u00fc\u015fman\u0131na kar\u015f\u0131 zehir geli\u015ftirebilen bir canl\u0131n\u0131n evrimi ile, tek\u00adnoloji ve bilim ile kendi evrimsel geli\u015fimine y\u00f6n veren insano\u011flunun evrimi aras\u0131nda ne fark olabilir?<\/p>\n

NOTLAR VE KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n

NOT: Makalenin haz\u0131rlanmas\u0131nda \u00e7e\u015fitli kaynaklardan yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ancak makale sadece al\u0131nt\u0131lar\u0131n birle\u015ftirilmesinden olu\u015fmamakta, 10 y\u0131la yay\u0131lan bir yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda elde edilen bilginin usa vurumu ve burada tamam\u0131 belirtilmemesine kar\u015f\u0131n yaz\u0131lan makaleler ile de ifade edilmi\u015f olan \u00f6zg\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015flerimi yans\u0131tmaktad\u0131r. Makalenin, kitaplar\u0131n ve ara\u015ft\u0131rma notlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda yararlan\u0131lan kaynaklar, a\u015fa\u011f\u0131da gruplar halinde belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

1) \u201cBilgisayar Kontroll\u00fc Robotik\u201d, Devrim \u00c7amo\u011flu, Dikeyeksen Yay\u0131nlar\u0131, Ocak 2011 – Kitapta, ikili say\u0131 sistemi ile bilginin yeniden sunumunun a\u015famalar\u0131 detayl\u0131 olarak anlat\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda 4. ve 7. maddelerde kaynaklar\u0131 belirtilen eserlerden yap\u0131lan \u00e7eviriler ile I\u015f\u0131k ve Renk teorileri, insan g\u00f6z\u00fcnde RGB renk sisteminin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ve bu sistemin ke\u015ffi ile renkli foto\u011fraf\u0131n ve televizyonun bulunu\u015fu, \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

2) \u201cA Czecho-Slovak Frankenstein\u201d, John Corbin, New York Times, October 10, 1922, \u201cR.U.R.: a Satiric Nightmare\u201d, Sheppard Butler, Chicago Daily Tribune – Karel \u010capek\u2019in, R.U.R adl\u0131 tiyatro oyununun New York galas\u0131n\u0131 duyuran gazete haberinde oyun i\u00e7eri\u011finden ve karakterlerden s\u00f6z ediliyor. Haberde, o zamanlar insanl\u0131\u011f\u0131n konuya bak\u0131\u015f\u0131 ve yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

3) \u201cFamous Mathematicians\u201d Frances Benson Stonaker, Lippincott (1966) \u201cNever at Rest: A Biography of Isaac Newton.\u201d, Westfall, Richard S. (1983) [1980], Cambridge University Press. pp. 530\u20131. \u201cNewton and Goethe on colour: Physical and physiological considerations\u201d, Duck, Michael, Annals of Science, Volume 45, Number 5, September 1988 , pp. 507\u2013519(13). \u201cTheory of Colours\u201d, Goethe, translation: Charles Lock Eastlake, Cambridge, Massachusetts: The M.I.T. Press, 1982<\/p>\n

4) \u201cD.U.Y.G.U., Dil Uzam Yapay Ger\u00e7ek Uslamlay\u0131c\u0131\u201d Yapay Zek\u00e2 Projesi Ara\u015ft\u0131rma Notlar\u0131, Devrim \u00c7amo\u011flu, 2004.<\/p>\n

5) \u201cDo\u011fal Dil Anlama\u201d, Ara\u015ft\u0131rma projesi notlar\u0131, Devrim \u00c7amo\u011flu 2007. \u201cComputational Intelligence For Movement Sciences\u201d, Rezoul Begg, Marimuthu Palaniswami, Idea Group USA.<\/p>\n

6) \u201cPhysics Today, Exploratory Experimentation: Goethe, Land, and Color Theory\u201d, Ribe, Neil; Steinle, Friedrich, Volume 55, Issue 7, July 2002. \u201cColor Hue and Ink Transfer\u201d Their Relation to Perfect Reproduction, Frank Preucil, TAGA Proceedings, p 102-110 (1953).<\/p>\n

7) \u201cBattle of wits: The Complete Story of Codebreaking in World War II\u201d, Budiansky, Stephen (2000), Free Press, \u201cColossus: The Secrets of Bletchley Park\u2019s Codebreaking Computers\u201d, Copeland, B. Jack, ed. (2006), Oxford: Oxford University Press. \u201cHobi Elektronik\u201d, Devrim \u00c7amo\u011flu, Dikeyeksen Yay\u0131nlar\u0131, A\u011fustos 2013 – Kitapta, yukarda kaynaklar\u0131 belirtilen eserlerden yap\u0131lan \u00e7eviriler ile bilgisayar\u0131n, yapay zek\u00e2n\u0131n ve elektroni\u011fin geli\u015fimi anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

8) \u201cCognitive Psychology: A Student\u2019s Handbook\u201d (Fifth ed.), Eysenck, M. W.; Keane, M. T. (2005), East Sussex:Psychology Pres.<\/p>\n

9) \u201cBoolean Algebras\u201d. Sikorski, Roman (1969). Berlin: Springer-Verlag \u201cThe Theory of Representations for Boolean Algebras\u201d. Stone, Marshall (1936).<\/p>\n

10) \u201cMikrodenetleyiciler ile Elektronik\u201d, Devrim \u00c7amo\u011flu, Dikeyeksen Yay\u0131nlar\u0131, Temmuz 2012. Kitapta, a\u015fa\u011f\u0131da kaynaklar\u0131 belirtilen eserlerden yap\u0131lan \u00e7eviriler ile bilgisayar\u0131n, yapay zek\u00e2n\u0131n ve elektroni\u011fin geli\u015fimi anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

– \u201cThe Computer from Pascal to von Neumann\u201d, Goldstine, Herman, Princeton University Press, 1980.<\/p>\n

– \u201cA History of Modern Computing\u201d, Ceruzzi, P. E. (2003). MIT Press.<\/p>\n

– \u201cA Mathematical Theory of Communication\u201d, Shannon, Claude. E, 2005 [1948].<\/u><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ara\u015ft\u0131rmalar, insana \u00f6zg\u00fc silikon temelli m\u00fchendislik \u00fcr\u00fcn\u00fc bilgisayarlar\u0131n \u00fczerinde Sembolik Yapay Zek\u00e2\u2019n\u0131n bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri, canl\u0131 bedenindeki n\u00f6ral a\u011f\u0131 benzetimlendiren Yapay Sinir A\u011flar\u0131 metodolojisi ve biyoloji ile bili\u015fsel bilimlerin ortak \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olan Sibernetik bilimi ile devam ediyor. Ama\u00e7: biyolojik organiz\u00adman\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi zek\u00e2y\u0131 taklit etmek ve hatta ondan daha \u00fcst\u00fcn bir yapay zek\u00e2 \u00fcretmek. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, […]<\/p>\n","protected":false},"author":600,"featured_media":24553,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165,453],"tags":[2927,2438,3103,400],"class_list":["post-24552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-128-sayi","category-bilisim","tag-alan-turing","tag-charles-babbage","tag-sinir-aglari","tag-yapay-zeka"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t