{"id":24725,"date":"2014-10-01T15:21:10","date_gmt":"2014-10-01T12:21:10","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24725"},"modified":"2018-05-07T16:36:03","modified_gmt":"2018-05-07T13:36:03","slug":"laniakea-superkumesi-ile-tanisin-cunku-burada-yasiyorsunuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/10\/01\/laniakea-superkumesi-ile-tanisin-cunku-burada-yasiyorsunuz","title":{"rendered":"Laniakea S\u00fcperk\u00fcmesi ile tan\u0131\u015f\u0131n, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada ya\u015f\u0131yorsunuz"},"content":{"rendered":"

Hawaii \u00dcniversitesi Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden R. Brent Tully ve arkada\u015flar\u0131 galaksimizin de i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemeyi ba\u015fard\u0131lar. Daha \u00f6nceki \u00f6l\u00e7\u00fcmler sonucunda galaksimizin bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131 Virgo S\u00fcperk\u00fcmesi\u2019ydi ve \u00e7ap\u0131 110 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadard\u0131. Yeni \u00e7al\u0131\u015fmayla birlikte Virgo\u2019yu da kapsayan s\u00fcperk\u00fcmemizin ger\u00e7ek \u00e7ap\u0131 520 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 olarak hesapland\u0131. S\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131, Hawaii dilindeki lani (cennet) ve akea (\u00f6l\u00e7\u00fclemez) s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015ftirilmesiyle Laniakea olarak belirlendi.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Hawaii \u00dcniversitesi Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden R. Brent Tully ve arkada\u015flar\u0131 yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 bir makale ile Samanyolu galaksimizin de i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlediler. Daha \u00f6nce bir s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 do\u011frudan belirlenemiyordu. Bu yeni \u00e7al\u0131\u015fmayla birlikte, s\u00fcperk\u00fcmelerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenmesi problemi de \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktarmadan \u00f6nce astronomi ve kozmoloji alanlar\u0131ndan ihtiyac\u0131m\u0131z olan baz\u0131 bilgilere g\u00f6z atmak faydal\u0131 olacakt\u0131r. Astronominin olduk\u00e7a merak uyand\u0131ran bir bilim dal\u0131 olmas\u0131, astronomiye dair ihtiya\u00e7 duyulan bilgilerin miktar\u0131n\u0131 da art\u0131r\u0131yor. \u0130htiya\u00e7 duyulan bu bilgileri a\u00e7\u0131klarken m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca terminolojiden uzak durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n

\"\"
Laniakea s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde g\u00f6sterilen \u00e7izgiler galaksilerin s\u00fcperk\u00fcme i\u00e7erisindeki hareketlerini temsil ediyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Baz\u0131 temel kavramlara g\u00f6z atal\u0131m<\/strong><\/p>\n

Bildi\u011fimiz gibi G\u00fcne\u015f Sistemi merkezde bulunan G\u00fcne\u015f ve k\u00fctle \u00e7ekim etkisi alt\u0131nda etraf\u0131nda d\u00f6nen gezegenlerden ve gezegenlerden \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fctleli cisimlerden olu\u015fuyor. Burada bir sistemden s\u00f6z etmemizin esas nedeni k\u00fctle \u00e7ekimdir. T\u0131pk\u0131 D\u00fcnya ve Ay gibi. Ay, D\u00fcnya\u2019n\u0131n k\u00fctle \u00e7ekimine hapsolmu\u015ftur. D\u00fcnya da G\u00fcne\u015f\u2019inkine.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde galaksi veya g\u00f6kada, k\u00fctle \u00e7ekim etkisiyle birbirine ba\u011fl\u0131 y\u0131ld\u0131zlar, y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 madde ve burada de\u011finmeyece\u011fimiz karanl\u0131k maddeden olu\u015fan sistemdir. Samanyolu galaksisi, G\u00fcne\u015f\u2019in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu 200-400 trilyon kadar y\u0131ld\u0131zdan olu\u015fmaktad\u0131r. G\u00fcne\u015f, galaksinin merkezi etraf\u0131nda saniyede 220 km h\u0131zla d\u00f6nmektedir. G\u00fcne\u015f gezegenleri ve D\u00fcnya\u2019m\u0131z\u0131 beraberinde s\u00fcr\u00fckledi\u011fi i\u00e7in G\u00fcne\u015f\u2019in bu h\u0131z\u0131n\u0131 g\u00fcnl\u00fck hayatta alg\u0131lamamam\u0131z \u00e7ok do\u011fald\u0131r.<\/p>\n

Y\u0131ld\u0131zlar galaksileri, galaksiler k\u00fcmeleri, galaksi k\u00fcmeleri de s\u00fcperk\u00fcmeleri olu\u015fturur. Burada s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en t\u00fcm sistemler k\u00fctle \u00e7ekim etkisi alt\u0131nda birbirine ba\u011fl\u0131 sistemlerdir. \u00d6rne\u011fin Samanyolu, Andromeda ve Triangulum galaksileri ayn\u0131 k\u00fcme i\u00e7erisinde birbirine k\u00fctle \u00e7ekim etkisiyle ba\u011fl\u0131 galaksilerdir.<\/p>\n

Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ya da galaksilerin uzakl\u0131klar\u0131 nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n

Arabayla yolda giderken, yol kenar\u0131ndaki a\u011fa\u00e7lar\u0131n h\u0131zla yan\u0131m\u0131zdan ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6r\u00fcrken uzaktaki evlerin size g\u00f6re yava\u015f\u00e7a hareket etti\u011fini fark etmi\u015fsinizdir. Hele bir de \u00e7ok uzaklara bak\u0131yorsan\u0131z\u2026 \u00d6rne\u011fin Ay\u2019\u0131n s\u00fcrekli olarak size g\u00f6re durdu\u011funu g\u00f6zlemlersiniz. Uzaktaki bir cisme bakarken, bir ad\u0131m sa\u011fa kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onun ka\u00e7 derece (\u0131rakl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131) yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ve bir ad\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n ne kadar oldu\u011funu biliyorsan\u0131z o cismin sizden ne kadar uzakta oldu\u011funu hesaplayabilirsiniz. Biliminsanlar\u0131 da benzer \u015fekilde bir y\u0131ld\u0131z\u0131n uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplamak i\u00e7in D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden faydalan\u0131yor. Kabaca ifade edecek olursak D\u00fcnya, 6 ayda bir G\u00fcne\u015f\u2019in di\u011fer taraf\u0131na ge\u00e7mi\u015f oluyor, yani G\u00fcne\u015f\u2019e olan uzakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n iki kat\u0131 kadar yer de\u011fi\u015ftirmi\u015f oluyoruz. B\u00f6ylece bir ad\u0131m yana kayarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hesab\u0131 y\u0131ld\u0131zlar i\u00e7in de yapabiliriz. Yer de\u011fi\u015ftirme mesafemiz ne kadar artarsa daha uzaktaki cisimlerin bizden uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplamam\u0131z o kadar m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Cisimler uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en yer de\u011fi\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in hesap yapmak imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131yor. Yukar\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m y\u00f6ntemi kullanarak Samanyolu galaksimizde bulunan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n bizden uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplayabiliyoruz. Ya bizden \u00e7ok uzakta bulunan di\u011fer galaksiler\u2026<\/p>\n

\u0130ki tane yanan \u00f6zde\u015f mumumuz olsun. Birisini yak\u0131na di\u011ferini de uza\u011fa koyal\u0131m. Yak\u0131nda olan daha parlak, uzakta olan ise daha s\u00f6n\u00fck g\u00f6r\u00fcnecektir. E\u011fer yak\u0131nda olan\u0131n uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorsak uzakta olan\u0131n uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hesaplayabiliriz. Parlakl\u0131k, uzakl\u0131\u011f\u0131n karesiyle orant\u0131l\u0131 olarak azalacakt\u0131r. Astronomide, Tip-1a s\u00fcpernova ad\u0131 verilen y\u0131ld\u0131z patlamalar\u0131 parlakl\u0131k olarak birbirinin neredeyse ayn\u0131s\u0131 olduklar\u0131ndan mesafelerin hesaplanmas\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u00f6zde\u015f mumlar\u0131n yerine kullan\u0131labilmektedir. B\u00f6ylece g\u00f6zlemleyebildi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn galaksilerin yakla\u015f\u0131k uzakl\u0131klar\u0131n\u0131 hesaplamak m\u00fcmk\u00fcn oluyor.<\/p>\n

Bir y\u0131ld\u0131z\u0131n h\u0131z\u0131 nas\u0131l hesaplan\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Yolda giden bir ambulans\u0131n siren sesini, ambulans size yakla\u015f\u0131rken daha ince, sizden uzakla\u015f\u0131rken de daha kal\u0131n \u015fekilde duyars\u0131n\u0131z. Buna Doppler etkisi denir. Bu durum sesin dalga \u00f6zelli\u011finden kaynaklan\u0131r. Bu dalga, tepeli \u00e7ukurlu bir su dalgas\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bir dalga kayna\u011f\u0131n\u0131n saniyede \u00fcretti\u011fi dalga tepesi (ya da \u00e7ukuru) say\u0131s\u0131na frekans denir. Ses dalgalar\u0131n\u0131n frekans\u0131 y\u00fcksek ise biz bu sesi ince, d\u00fc\u015f\u00fck ise kal\u0131n olarak alg\u0131lar\u0131z. Size do\u011fru gelen bir dalga kayna\u011f\u0131n\u0131n (ses kayna\u011f\u0131, siren) \u00fcretti\u011fi dalgalar\u0131n, iki tepesi aras\u0131ndaki mesafe k\u0131salacakt\u0131r. \u0130ki tepe aras\u0131ndaki mesafe (dalga boyu) k\u0131sal\u0131nca frekans artacakt\u0131r, yani ses incelecektir. Benzer \u015fekilde sizden uzakla\u015fan bir kayna\u011f\u0131n \u00fcretti\u011fi ses dalgalar\u0131n\u0131n dalga boyu b\u00fcy\u00fcyecek, b\u00f6ylece ses kal\u0131nla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

I\u015f\u0131k da ses gibi dalga \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in tarif etti\u011fimiz Doppler etkisini \u0131\u015f\u0131kta da g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcn. Bizden uzakla\u015fan \u0131\u015f\u0131k kaynaklar\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n frekans\u0131n\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6zlemleriz. Seste d\u00fc\u015f\u00fck frekans kal\u0131n sese tekab\u00fcl ederken \u0131\u015f\u0131kta ise k\u0131rm\u0131z\u0131 renge tekab\u00fcl eder. Bu y\u00fczden bizden uzakla\u015fan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleriz. (Bunu s\u00f6ylerken, t\u0131pk\u0131 kula\u011f\u0131m\u0131zda oldu\u011fu gibi g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn de alg\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek ve d\u00fc\u015f\u00fck frekanslar\u0131n oldu\u011funu belirtmekte fayda var. K\u0131z\u0131l\u00f6tesi, radyo dalgalar\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn alg\u0131layabildi\u011finden d\u00fc\u015f\u00fck frekansa, mor\u00f6tesi, x-\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn alg\u0131layabildi\u011finden y\u00fcksek frekansa tekab\u00fcl eder.) Bize yakla\u015fan \u0131\u015f\u0131k kaynaklar\u0131n\u0131 ise daha y\u00fcksek frekansta g\u00f6zlemleriz, buna maviye kayma denir.<\/p>\n

\"\"
\u0130\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz Samanyolu galaksisi diskinin D\u00fcnya\u2019dan \u00e7ekilmi\u015f ger\u00e7ek bir foto\u011fraf\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Y\u0131ld\u0131zlarda \u00e7ok\u00e7a bulunan hidrojen atomunun yapt\u0131\u011f\u0131 belli \u0131\u015f\u0131malar\u0131n frekans\u0131n\u0131 tam olarak bildi\u011fimiz i\u00e7in, bir y\u0131ld\u0131zdan gelen bu \u0131\u015f\u0131man\u0131n frekans\u0131na bakarak y\u0131ld\u0131z\u0131n bize yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 yoksa uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 bilebiliriz. Dahas\u0131 matematiksel hesaplarla y\u0131ld\u0131z\u0131n yakla\u015fma ya da uzakla\u015fma h\u0131z\u0131n\u0131 hesaplayabiliriz.<\/p>\n

Bir y\u0131ld\u0131z ya da galaksi, yaln\u0131zca bize do\u011fru hareket etmiyor olabilir. Kaba tabirle yana do\u011fru da hareket ediyor olabilir (a\u00e7\u0131sal h\u0131z). Bu h\u0131z\u0131 da y\u0131ld\u0131z\u0131n ya da galaksinin bir y\u0131l i\u00e7erisinde ka\u00e7 derece yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fine ve uzakl\u0131\u011f\u0131na bakarak hesaplayabiliriz. Bu hesaplama cisimler uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a zorla\u015facakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzaktaki cisimler bize g\u00f6re bir y\u0131l i\u00e7erisinde hi\u00e7 yer de\u011fi\u015ftirmemi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcneceklerdir. Galaksimizde bulunan y\u0131ld\u0131zlar, di\u011fer galaksilere g\u00f6re, bize daha yak\u0131n olduklar\u0131 i\u00e7in galaksimizde bulunan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n a\u00e7\u0131sal h\u0131zlar\u0131 bu y\u00f6ntemle hesaplanabilmektedir.<\/p>\n

Bir galakside ka\u00e7 y\u0131ld\u0131z bulunur? Bir galaksinin k\u00fctlesi ne kadard\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Samanyolu galaksisinde 200-400 trilyon y\u0131ld\u0131z bulunuyor. Galaksimizin k\u00fctlesi ise G\u00fcne\u015f\u2019in k\u00fctlesinin 800-1500 trilyon kat\u0131 kadar. Bu kadar devasa bir yap\u0131n\u0131n i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 tek tek saymak, bir kumsalda bulunan kum taneciklerini tek tek saymak kadar imk\u00e2ns\u0131z bir i\u015flem. E\u011fer bir kumsalda bulunan yakla\u015f\u0131k kum say\u0131s\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z olsayd\u0131 belirli bir hacimde ka\u00e7 tane kum oldu\u011funu ve b\u00fct\u00fcn kumsal\u0131n hacmini bilmemiz yeterli olabilirdi. Kumsalda derine kazd\u0131k\u00e7a kum yo\u011funlu\u011fu artabilir, bu durumda integral \u00f6\u011frenmek i\u00e7in ger\u00e7ek bir nedenimiz olurdu ve bu hesab\u0131 yine yapabilirdik. Galaksilerde bulunan y\u0131ld\u0131z yo\u011funlu\u011fu da galaksi merkezinden d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru azalmaktad\u0131r. Astronomlar benzer hesaplar\u0131 kullanarak y\u0131ld\u0131zlar\u0131n yakla\u015f\u0131k say\u0131s\u0131n\u0131 hesaplayabiliyorlar.
\n\u015eimdi de kumsaldaki kumlar\u0131n toplam k\u00fctlesine bakal\u0131m. Belirli bir hacimdeki kum k\u00fctlesini hesaplayarak i\u015fe ba\u015flamal\u0131y\u0131z. Kumsal\u0131n toplam hacmini \u00f6l\u00e7ebildi\u011fimiz i\u00e7in k\u00fctlenin yakla\u015f\u0131k de\u011ferini hesaplayabiliriz.<\/p>\n

\"\"
Samanyolu\u2019na en yak\u0131n galaksi olan Andromeda galaksisine ait ger\u00e7ek bir teleskop g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc. \u00c7\u0131plak g\u00f6zle de g\u00f6r\u00fclebilen tek galaksi.<\/figcaption><\/figure>\n

Kumsalda bulunan kum tanelerinin her biri ayn\u0131 boyutta ve ayn\u0131 k\u00fctleye sahip olmayacakt\u0131r. Fakat kumsalda bulunan kum tanelerinin ortalama k\u00fctlesini hesaplarsak, k\u00fctle hesab\u0131 i\u00e7in yapmam\u0131z gereken, bu ortalama k\u00fctleyi toplam kum say\u0131s\u0131yla \u00e7arpmak olacakt\u0131r. Bu iki y\u00f6ntem de k\u00fctle hesab\u0131nda bizi yakla\u015f\u0131k olarak do\u011fru sonuca ula\u015ft\u0131r\u0131r.
\nBenzer \u015fekilde, daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte galaksi say\u0131s\u0131 da hesaplanabilir. Yakla\u015f\u0131k olarak 100-1000 trilyon civar\u0131nda galaksinin oldu\u011fu tahmin ediliyor. Bu hesaplama da yakla\u015f\u0131k olarak yap\u0131lan bir hesaplama. Her ne kadar b\u00fct\u00fcn galaksiler birbirlerinden farkl\u0131 say\u0131da y\u0131ld\u0131z i\u00e7erseler de toplam y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131n\u0131 hesaplamak i\u00e7in galaksi say\u0131s\u0131 ile bir galakside bulunan y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7arpabiliriz. Ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 i\u00e7in 1\u2019in yan\u0131na 22-24 civar\u0131nda 0 koymak gerekiyor.<\/p>\n

Kozmik geni\u015fleme nedir?<\/strong><\/p>\n

Bir galaksinin uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve galaksinin bize hangi h\u0131zla yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\/uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hangi y\u00f6ntemlerle hesaplayabildi\u011fimizi inceledikten sonra bu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ele almak yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131 g\u00f6zleyemeyebildi\u011fimiz galaksilerin uzakl\u0131klar\u0131n\u0131 ve galaksilerin bize g\u00f6re h\u0131zlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7t\u00fckten sonra, uzakta olan galaksilerin daha h\u0131zl\u0131 olarak bizden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettiler. Yak\u0131nda olan galaksiler g\u00f6rece daha yava\u015f olsa da yine de bizden uzakla\u015fmaktad\u0131rlar. Bu uzakla\u015fma neredeyse b\u00fct\u00fcn galaksiler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. \u00c7ok say\u0131da galaksi incelendi\u011finde uzakl\u0131kla do\u011fru orant\u0131l\u0131 bir uzakla\u015fma s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

Elimize do\u011frusal bir lastik alal\u0131m ve lastik \u00fczerine belirli aral\u0131klarla \u00e7izgiler \u00e7ekelim. Lasti\u011fi \u00e7ekti\u011fimizde b\u00fct\u00fcn noktalar\u0131n birbirinden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Ortadaki noktalardan birisi bizim galaksimiz olsun. B\u00fct\u00fcn noktalar bizden uzakla\u015facakt\u0131r. Uzaktaki noktalar ise daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde bizden uzakla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim bu kozmik geni\u015fleme modeli b\u00fct\u00fcn galaksiler i\u00e7in ge\u00e7erli olacakt\u0131r. \u00d6zcesi evrenin \u00f6zel bir noktas\u0131nda bulunmuyoruz. Lastik \u00fczerinde bulunan her nokta i\u00e7in ayn\u0131 \u00f6zellik ge\u00e7erli olacakt\u0131r. Evrende ya\u015fanan kozmik \u015fi\u015fme, \u015fi\u015fmekte olan bir balonun y\u00fczeyinde bulunan noktalar\u0131n birbirinden uzakla\u015fmas\u0131 \u00f6rne\u011fine daha yak\u0131nd\u0131r. Balonu \u015fi\u015firdik\u00e7e her nokta i\u00e7in di\u011fer b\u00fct\u00fcn noktalar daha uzak yerlere giderler. En uzakta bulunan nokta daha h\u0131zl\u0131 uzakla\u015f\u0131r.<\/p>\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 yeniden belirlendi<\/strong><\/p>\n

Uzun bir giri\u015ften sonra s\u0131ra \u015fimdi de Laniakea ile tan\u0131\u015fmaya geldi. Verilen bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda biliminsanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum.<\/p>\n

Hawaii \u00dcniversitesi Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden R. Brent Tully ve arkada\u015flar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6zlemler sonucunda Samanyolu galaksisinin de i\u00e7inde bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemeyi ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n

Bu hesaplamalar\u0131 yaparken, uzakl\u0131kla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kozmik geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131 galaksilerin h\u0131z\u0131ndan \u00e7\u0131kararak galaksilerin \u201cger\u00e7ek h\u0131z\u201d\u0131n\u0131 hesaplad\u0131lar. Daha somut \u015fekilde ifade edecek olursak, s\u00f6z etti\u011fimiz lastik \u00fczerinde iki tane kar\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu iki kar\u0131nca birbirlerine do\u011fru hareket etseler bile, biz lasti\u011fi gerdi\u011fimiz i\u00e7in bu iki kar\u0131nca birbirinden uzakla\u015facaklar. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u201cger\u00e7ek h\u0131z\u201d lasti\u011fin \u00e7ekilmedi\u011fi durumdaki kar\u0131ncalar\u0131n birbirine g\u00f6re olan h\u0131z\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Kozmik geni\u015flemeyi anlatan bir g\u00f6rsel.<\/figcaption><\/figure>\n

Buradaki mesele \u015fu soruyla \u00f6zetlenebilir: Evren geni\u015flemiyor olsayd\u0131 ger\u00e7ekte hangi galaksiler bize do\u011fru, biz de onlara do\u011fru hareket ediyor olurduk? S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en bu hareketin kayna\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiz ki k\u00fctle \u00e7ekim. E\u011fer b\u00f6yle bir \u00e7ekim alt\u0131nda birbirine do\u011fru hareket eden galaksi k\u00fcmeleri varsa burada s\u00fcperk\u00fcme diyebilece\u011fimiz bir sistemden s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n

Brent Tully ve arkada\u015flar\u0131 galaksilerin \u201cger\u00e7ek h\u0131z\u201dlar\u0131n\u0131 kullanarak galaksimizin de i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemeyi ba\u015fard\u0131lar. Daha \u00f6nceki \u00f6l\u00e7\u00fcmler sonucunda galaksimizin bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131 Virgo S\u00fcperk\u00fcmesi\u2019ydi ve s\u00fcperk\u00fcmenin \u00e7ap\u0131 110 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadard\u0131. Biliminsanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bu yeni \u00e7al\u0131\u015fmayla birlikte Virgo\u2019yu da kapsayan s\u00fcperk\u00fcmemizin ger\u00e7ek \u00e7ap\u0131 520 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 olarak hesapland\u0131.<\/p>\n

Hawaii\u2019de yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fma sonras\u0131nda s\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131, Hawaii dilindeki lani (cennet) ve akea (\u00f6l\u00e7\u00fclemez) s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015ftirilmesiyle Laniakea olarak belirlendi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hawaii \u00dcniversitesi Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden R. Brent Tully ve arkada\u015flar\u0131 galaksimizin de i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemeyi ba\u015fard\u0131lar. Daha \u00f6nceki \u00f6l\u00e7\u00fcmler sonucunda galaksimizin bulundu\u011fu s\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131 Virgo S\u00fcperk\u00fcmesi\u2019ydi ve \u00e7ap\u0131 110 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadard\u0131. Yeni \u00e7al\u0131\u015fmayla birlikte Virgo\u2019yu da kapsayan s\u00fcperk\u00fcmemizin ger\u00e7ek \u00e7ap\u0131 520 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 olarak hesapland\u0131. S\u00fcperk\u00fcmenin ad\u0131, Hawaii dilindeki lani (cennet) […]<\/p>\n","protected":false},"author":857,"featured_media":24745,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165],"tags":[1651,324,3125,3126,1780],"class_list":["post-24725","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-128-sayi","tag-galaksi","tag-kozmoloji","tag-laniakea","tag-superkume","tag-yildiz"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t