{"id":24755,"date":"2014-10-01T16:36:17","date_gmt":"2014-10-01T13:36:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24755"},"modified":"2018-05-07T17:01:03","modified_gmt":"2018-05-07T14:01:03","slug":"elektrikli-ve-otonom-araclar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/10\/01\/elektrikli-ve-otonom-araclar","title":{"rendered":"Elektrikli ve otonom ara\u00e7lar"},"content":{"rendered":"

Elektrik-eloktronik m\u00fchendisli\u011finin otomotiv sanayiine getirdi\u011fi f\u0131rsatlar: Elektrikle \u00e7al\u0131\u015fan, g\u00fcne\u015f enerjisiyle \u015farj olan otomobiller… S\u00fcr\u00fcc\u00fcye seyir kontrol\u00fc imk\u00e2n\u0131 veren sistemler ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar… Gelecek y\u0131llarda bir taraftan elektrikli motor, batarya, sens\u00f6r ve ara\u00e7 bilgisayar\u0131 teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi, di\u011fer taraftan g\u00fcvenli yaz\u0131l\u0131m, sinyal i\u015fleme ve kontrol algoritmalar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131, elektrik-elektronik m\u00fchendislerini hayli me\u015fgul edece\u011fe benziyor. <\/em><\/p><\/blockquote>\n

19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana tan\u0131kl\u0131k etti\u011fimiz teknolojik ilerlemenin ba\u015f akt\u00f6rlerinden biri olan elektrik-elektronik m\u00fchendisli\u011finin, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gitgide kendi alan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve interdisipliner bir \u015fekilde m\u00fchendislik bilimlerinin di\u011fer uzmanl\u0131k dallar\u0131na sirayet edip yepyeni imk\u00e2n ve f\u0131rsatlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemekteyiz. \u0130\u015fte bu di\u011fer dallardan biri, otomotiv sanayidir.<\/p>\n

Elektrik-elektronik m\u00fchendisli\u011finin otomotiv sanayiine el uzat\u0131\u015f\u0131 yeni bir olay de\u011fildir elbette. Batarya enerjisi ile \u00e7al\u0131\u015fan elektrikli ara\u00e7lar \u00e7ok eskilere, 1830\u2019lu y\u0131llara dayan\u0131yor, hatta end\u00fcstriyel \u00fcretime elveri\u015flilik elektrikli araba 1884\u2019te \u0130ngiltere\u2019de tasarland\u0131. Ancak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren petrol \u00fcretiminin h\u0131zla artmas\u0131 ve bu enerji kayna\u011f\u0131n\u0131 kullanmaya y\u00f6nelik teknolojilerin geli\u015fmesi, \u00fcretim maliyetlerinin a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekilmesine neden oldu; sonu\u00e7 olarak, i\u00e7ten yanmal\u0131 motorlu ara\u00e7lar yayg\u0131nla\u015f\u0131rken, elektrikli motorlu ara\u00e7lar otomotiv sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn arka plan\u0131na itildi.<\/p>\n

Ancak 1911 y\u0131l\u0131nda elektrikli starterin kullan\u0131ma sokulu\u015fu ve sonralar\u0131 elektrikli cam a\u00e7ma\/kapama sistemlerinin, 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru elektrikli servo direksiyonun veya daha yak\u0131n tarihlerde hibrit, yani hem elektrikli hem de i\u00e7ten yanmal\u0131 iki ayr\u0131 motor bar\u0131nd\u0131ran ara\u00e7lar\u0131n, ayr\u0131ca sens\u00f6r ve kamera teknolojisinin geli\u015fmesiyle birtak\u0131m ak\u0131ll\u0131 fonksiyonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, elektrik teknolojisinin otomobillerde tekrar boy g\u00f6stermesine neden oldu. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131llarda, bu elektrikselle\u015fme dalgas\u0131n\u0131n daha da b\u00fcy\u00fcmesini bekleyebiliriz. Bununla birlikte, ara\u00e7lar\u0131n \u015fehir i\u00e7i ve \u015fehir d\u0131\u015f\u0131 trafik \u015febekesi ile entegrasyonu veya ak\u0131ll\u0131 yol tasar\u0131m\u0131 gibi konular\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k kazanaca\u011f\u0131n\u0131; ayr\u0131ca trafik yasalar\u0131, sigortalama, sorumluluk hukuku ve benzer pek \u00e7ok alanda yeni teknolojilere ayak uydurma ihtiyac\u0131n\u0131n belirginle\u015fece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

\"\"
Elektrikli motorla \u00e7al\u0131\u015fan bir arac\u0131n maliyetinde, batarya en b\u00fcy\u00fck kalemlerden biri.<\/figcaption><\/figure>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ara\u00e7lar\u0131nda, ara\u00e7 fonksiyonlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc g\u00f6ze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, y\u00fczde 10 ile y\u00fczde 15 aras\u0131 bir elektrikselle\u015fme oran\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn; hibrit ara\u00e7larda ise bu de\u011ferin y\u00fczde 20 ile y\u00fczde 50 aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir.(1) <\/sup>S\u0131rf elektrikli motor ile \u00e7al\u0131\u015fan otomobillerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7ten yanmal\u0131 motorlu otomobillerin (adeta tarihten intikam al\u0131rcas\u0131na) ikinci plana itildi\u011fi g\u00fcn, otomotiv sanayiinin yol haritas\u0131nda \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131na ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f olacak. Son y\u0131llarda, elektrikli motor tasar\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra batarya teknolojilerinde de kaydedilen \u00f6nemli ilerlemeler, bu hedefe do\u011fru ciddi yol al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesidir. S\u0131f\u0131r gaz emisyonlar\u0131yla \u00e7evreye zarar vermeyen elektrikli motorlar, ara\u00e7 tahriki a\u00e7\u0131s\u0131ndan yanmal\u0131 motorlara g\u00f6re daha verimli ve ivmelenme esnas\u0131nda y\u00fcksek torka sahiptir.<\/p>\n

Elektrikli motorlu ara\u00e7lar<\/strong><\/p>\n

Halihaz\u0131rda, s\u0131rf elektrikli motor ile \u00e7al\u0131\u015fan otomobil teknolojisinin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken firman\u0131n, en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en tan\u0131nm\u0131\u015f markalardan birisinin de\u011fil de, aksine, otomotiv sahnesine ancak 2003 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve y\u00f6netim kurulu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vizyoner bir giri\u015fimci ve tasar\u0131mc\u0131 olan milyarder i\u015fadam\u0131 Elon Musk\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 Tesla Motors firmas\u0131n\u0131n olmas\u0131, teknolojik ilerlemede cesur giri\u015fimcili\u011fin \u00f6nemini bir kez daha vurgulamaktad\u0131r. Elon Musk, Tesla\u2019n\u0131n uzun vadeli stratejik amac\u0131n\u0131n, geni\u015f halk kitlelerine hitap eden uygun fiyatl\u0131 elektrik motorlu ara\u00e7lar \u00fcretmek oldu\u011funu ifade etti (Bu alanda Tesla rekabetsiz de\u011fildir elbette: \u00d6rne\u011fin BMW de uygun fiyat aral\u0131\u011f\u0131nda satmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131, s\u0131rf elektrikli motorla \u00e7al\u0131\u015fan araba sat\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u011fmeye bast\u0131). \u0130lgin\u00e7tir ki bir Tesla arac\u0131n\u0131n toplam maliyetinin y\u00fczde 25\u2019i bataryadan kaynaklanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla elektrikli ara\u00e7 fiyatlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f trendini belirleyen en \u00f6nemli etkenlerden biri, lityum-iyon batarya teknolojisi ve bu teknolojinin g\u00f6sterdi\u011fi ve gelecekte de g\u00f6stermeye devam edece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ucuzlama e\u011filimidir. D\u00fcnyadaki lityum-iyon batarya k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, Tesla\u2019y\u0131, Gigafactory diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dev bir lityum-iyon batarya \u00fcretimi fabrikas\u0131 (veya fabrikalar\u0131) in\u015fa etmeye itti. Panasonic firmas\u0131 ile birlikte kurulmaya ba\u015flanan bu tesisler sayesinde, d\u00fcnya lityum-iyon batarya \u00fcretiminin 2020 y\u0131l\u0131nda iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir.<\/p>\n

Elektrikli otomobil sanayiindeki ilerleme ve giri\u015fimcili\u011fi te\u015fvik etmek amac\u0131yla, Tesla firmas\u0131, kendine ait olan teknoloji patentlerini Haziran 2014\u2019te genel kullan\u0131ma a\u00e7t\u0131. B\u00f6yle bir at\u0131l\u0131m\u0131n amac\u0131n\u0131n, sekt\u00f6rdeki \u00f6zg\u00fcn ve yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmleri kam\u00e7\u0131lamaya y\u00f6nelik oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r (Fikri m\u00fclkiyet alan\u0131nda benzer at\u0131l\u0131mlar\u0131n ba\u015fka sanayi sekt\u00f6rlerinde, \u00f6rne\u011fin bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcnde de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmekteyiz). Ancak di\u011fer yandan, bu at\u0131l\u0131m\u0131n sadece elcil bir motivasyondan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda Tesla i\u00e7in fevkalade bir pazarlama ve reklam f\u0131rsat\u0131 do\u011furdu\u011funu da g\u00f6rmemiz gerekir.<\/p>\n

\"\"
Tesla firmas\u0131, elektrikli otomobil sanayiindeki ilerleme ve giri\u015fimcili\u011fi te\u015fvik etmek, sekt\u00f6rdeki \u00f6zg\u00fcn ve yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmleri kam\u00e7\u0131lamak amac\u0131yla, kendine ait olan teknoloji patentlerini Haziran 2014\u2019te genel kullan\u0131ma a\u00e7t\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Elektrik motorlu ara\u00e7 teknolojisinde, s\u00fcr\u00fc\u015f menzili ve batarya \u015farj s\u00fcresi en \u00f6nemli fakt\u00f6rler aras\u0131nda yer al\u0131r. 90 km\/saat h\u0131zla hareket eden ve 85 kWh\u2019l\u0131k batarya kullanan bir Tesla Model S arac\u0131n\u0131n 500 km\u2019ye yak\u0131n menzili oldu\u011fu hesaplanm\u0131\u015f.(2) <\/sup>Bu arac\u0131n 400 km\u2019lik bir yolu kat edebilmesi i\u00e7in, 4saat 15dakikal\u0131k bir \u015farj s\u00fcresine ihtiyac\u0131 var (Bu s\u00fcre, 240V \/ 80A sa\u011flayan bir priz kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. E\u011fer priz 240V \/ 40A\u2019l\u0131k ise, \u015farj s\u00fcresi ikiye katlan\u0131r). Dolay\u0131s\u0131yla, yeni batarya teknolojisi art\u0131k hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r menziller sa\u011flayabilmekte olsa da, \u015farj s\u00fcrelerinin uzunlu\u011fu pratik a\u00e7\u0131dan h\u00e2l\u00e2 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. \u00d6zellikle uzun yolculuklarda, tekrar enerji depolama s\u00fcresi \u00f6nemli bir engel te\u015fkil edebilir.<\/p>\n

Bu soruna kar\u015f\u0131 Tesla\u2019n\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm, Supercharger diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve Haziran 2014 tarihi itibariyle, ABD\u2019de 98, Avrupa\u2019da 23 ve Asya\u2019da 3 istasyondan olu\u015fan h\u0131zl\u0131 \u015farj istasyonlar\u0131 kurmakt\u0131r. Do\u011fru ak\u0131m teknolojisi kullan\u0131lan bu istasyonlarda, yakla\u015f\u0131k 20 dakikada, 240 km\u2019lik s\u00fcr\u00fc\u015f menziline yetecek enerji y\u00fcklenebiliyor; 30 dakikal\u0131k bir \u015farj s\u00fcresi ile 320 km\u2019lik bir mesafe katmak m\u00fcmk\u00fcn (Bu istasyonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00fccretsizdir). ABD\u2019nin bat\u0131 eyaletlerine konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Supercharger istasyonlar\u0131, enerjilerini g\u00fcne\u015f enerjisinden elde ediyor. Uzun vadede t\u00fcm istasyonlar\u0131n g\u00fcne\u015f enerjisi kaynakl\u0131 olmas\u0131 hedefleniyor. Benzer \u015farj istasyonu a\u011flar\u0131, ba\u015fka \u00fcreticiler taraf\u0131ndan da geli\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131. \u015earj s\u00fcresi sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in, kullan\u0131lm\u0131\u015f bataryalar\u0131n dolu bataryalar ile \u00e7abuk\u00e7a de\u011fi\u015ftirildi\u011fi yeni tip takas istasyonlar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 da \u00f6nerilmi\u015ftir. Ancak bu yakla\u015f\u0131m\u0131n uygulanabilirli\u011fi, \u00f6zellikle bu teknolojiye odaklanan Better Place firmas\u0131n\u0131n hazin iflas\u0131ndan sonra, hen\u00fcz kan\u0131tlanabilmi\u015f de\u011fil.<\/p>\n

S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar<\/strong><\/p>\n

Otomotiv m\u00fchendisli\u011fi ile elektrik-elektronik m\u00fchendisli\u011finin kol kola verdi\u011fi bir di\u011fer alan, otonom, yani s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalard\u0131r. Peki, s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olmayan bir araban\u0131n ne gibi avantajlar\u0131 olabilir? Ger\u00e7ek hayattan kurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n

Bu sabah i\u015fe giderken kendinizi yo\u011fun bir trafik ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde buldunuz. \u0130\u015fyerinize varman\u0131z en az\u0131ndan 45 dakika, belki de 1 saat. Bu durumda, konvoy \u015feklinde a\u011f\u0131r tempoda ilerlemekte olan trafikte, arac\u0131n\u0131z\u0131 otonom moduna ge\u00e7irdiniz: Bundan b\u00f6yle ara\u00e7, sizin m\u00fcdahalenize gerek kalmadan ilerleyecek, yolu izleyecek, frenleyip h\u0131zlanacak. Siz ise k\u0131ymetli zaman\u0131n\u0131z\u0131 trafikle ba\u015f etmektense daha faydal\u0131 i\u015flere ay\u0131rabileceksiniz: Telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinizi yapmak, o yar\u0131m kalan raporu okumak, diz bilgisayar\u0131n\u0131z \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak veya g\u00f6zlerinizi kapay\u0131p, koltu\u011funuzda kayk\u0131l\u0131p, bir s\u00fcredir dinlemek isteyip ama bir t\u00fcrl\u00fc vakit bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z Bach\u2019\u0131n \u0130ki Keman Kon\u00e7ertosu<\/em>nu dinlemek…<\/p>\n

\"\"\u0130\u015fyerinize vard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda araban\u0131zdan indiniz, fakat otopark daha 500 m ileride, ancak toplant\u0131n\u0131z\u0131n ba\u015flamas\u0131na iki dakika kalm\u0131\u015f: Ak\u0131ll\u0131 cep telefonunuzu \u00e7\u0131kar\u0131p otonom ara\u00e7 uygulamas\u0131n\u0131 ve oradan da otoparka parket uygulamas\u0131n\u0131 t\u0131kl\u0131yorsunuz. Arac\u0131n\u0131z sizsiz yoluna devam ediyor ve otoparktaki yerini bulup kendi kendini park ediyor. Taa ki siz ak\u015fama i\u015ften \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, ayn\u0131 uygulamay\u0131 kullan\u0131p arac\u0131n\u0131za \u201ci\u015fyerinin \u00f6n\u00fcne gel\u201d komutunu verene kadar…<\/p>\n

Yukar\u0131daki senaryo bir bilimkurgu filminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmaktan \u00e7ok uzak: Bahsetti\u011fimiz fonksiyonlar\u0131n t\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek farkl\u0131 projeler \u00e7er\u00e7evesinde denenmi\u015f ve p\u00fcr\u00fczs\u00fcz, g\u00fcvenilir bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Otonom ara\u00e7lar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla, enerjinin daha etkin bir \u015fekilde kullan\u0131laca\u011f\u0131, kaza say\u0131s\u0131n\u0131n azalaca\u011f\u0131 (kazalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 insan hatas\u0131 kaynakl\u0131; otonom ara\u00e7, tehlike an\u0131nda bir insandan \u00e7ok k\u0131sa bir zamanda \u00e7ok daha fazla senaryoyu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7irebilme ve optimal \u015fekilde karar verme g\u00fcc\u00fcne sahip), \u015fehir i\u00e7inde oldu\u011fu gibi otobanda da trafikte ak\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flanaca\u011f\u0131 ve ayr\u0131ca ya\u015fl\u0131 veya engelli insanlar\u0131n daha kolayca araba kullanabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Google\u2019un otonom ara\u00e7lar\u0131 Eyl\u00fcl 2014 tarihi itibariyle, \u00e7ok az insan m\u00fcdahalesi gerektirecek \u015fekilde ve farkl\u0131 trafik ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda kaza yapmadan toplam 1 milyon k\u00fcsur kilometre kat etmi\u015f bulunuyor. Ancak t\u00fcm\u00fcyle otonom ara\u00e7lar\u0131n piyasaya s\u00fcr\u00fclmesi daha \u00e7ok vakit alacakt\u0131r \u015f\u00fcphesiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc elektrikselle\u015fmede oldu\u011fu gibi otonomla\u015fmada da evrimsel bir s\u00fcre\u00e7 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu ba\u011flamda, otomotiv end\u00fcstrisi, tam otonomlu\u011fa do\u011fru g\u00f6t\u00fcren yol haritas\u0131n\u0131 d\u00f6rt kademe \u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    \n
  1. Kademe: Otonomluk yok.<\/strong><\/li>\n
  2. Kademe: Uyarlanabilir seyir kontrol\u00fc.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n
    \"\"
    S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar\u0131n vaat etti\u011fi: Siz gazetenizi okuyun, arac\u0131n\u0131z sizi g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn…<\/figcaption><\/figure>\n

    G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok araba modeli bu kademeye zaten ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bu kademedeki ara\u00e7larda, kontrol s\u00fcr\u00fcc\u00fcdedir ve otonom sistem s\u00fcr\u00fcc\u00fcye destek verir. Otonomluk yetenekleri, \u201cuyarlanabilir seyir kontrol\u00fc\u201d (adaptive cruise control<\/em>) diye adland\u0131r\u0131lan sistem etraf\u0131nda yo\u011funla\u015f\u0131r. Sens\u00f6r teknolojisinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bu kademede, \u00f6l\u00e7\u00fcmler esasen iki t\u00fcr sens\u00f6r taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r: \u015eerit i\u015faretlerini alg\u0131lamakla sorumlu olan imge sens\u00f6rleri ile arac\u0131n \u00f6ndeki ara\u00e7 ile aras\u0131ndaki mesafeyi \u00f6l\u00e7en radar. Bu sens\u00f6rlerden elde edilen verileri kullanan seyir kontrol sistemi, eyleyiciler (akt\u00fcat\u00f6rler) sayesinde arac\u0131n sa\u011f\/sol, h\u0131zlanma ve yava\u015flama hareketlerini belirler. \u00d6rne\u011fin \u00f6n cam\u0131n alt k\u0131sm\u0131na yerle\u015ftirilen sens\u00f6rler, \u00f6ndeki arac\u0131n fazla yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 alg\u0131lar ve araba kendili\u011finden gaz keser ya da frenler. Veya bir \u015ferit ihlali durumunda, dikiz aynas\u0131n\u0131n arka taraf\u0131nda bulunan sens\u00f6rler \u015ferit \u00e7izgisinin \u00e7i\u011fnendi\u011fini sezimler ve ara\u00e7 otomatik olarak tekrar \u015ferit i\u00e7ine \u00e7ekilir. Her dalg\u0131n \u015fof\u00f6re laz\u0131m… Bir di\u011fer \u00f6rnek, yol durumu monit\u00f6r\u00fcd\u00fcr: Yolun \u0131slak veya buzlu olu\u015fu, lastiklerin d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131ndaki ufak d\u00fczensizlikler sonucu sens\u00f6rler taraf\u0131ndan fark edilir ve bunun \u00fczerine ara\u00e7 otomatik olarak vites de\u011fi\u015ftirir.(1) <\/sup>Sens\u00f6r sinyallerine dayal\u0131 kontrol eyleminin hesaplanmas\u0131, elektrik-elektronik bilim alan\u0131n\u0131n bir altdal\u0131 olan kontrol teorisinin algoritmalar\u0131na dayan\u0131r.<\/p>\n

    Ancak kontrol sisteminin en h\u0131zl\u0131 ve en etkin \u015fekilde m\u00fcdahale edebilmesi i\u00e7in sens\u00f6rlerin d\u0131\u015fa verdi\u011fi sinyallerin do\u011fru yorumlanmas\u0131 (ve sens\u00f6r ya da eyleyicilerden kaynaklanan ar\u0131zalar\u0131n te\u015fhis edilebilmesi) elzemdir, ki bu da her zaman kolay olmaz.Yanl\u0131\u015f yoruma yol a\u00e7abilecek pek \u00e7ok etmenin biraraya gelebilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcp dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken bir husustur. \u00d6rne\u011fin \u0131\u015f\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n (mesela, geceleyin kar\u015f\u0131 \u015feritten gelen ara\u00e7lar\u0131n farlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden) de\u011fi\u015fmesi veya ya\u011fmurdan \u0131slanm\u0131\u015f yol y\u00fczeyinin yans\u0131t\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ya da g\u00f6rsel yan\u0131lsama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, imge yorumunu zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu t\u00fcr durumlarla ba\u015f edebilmek i\u00e7in, sens\u00f6r f\u00fczyonu<\/strong> teknolojisi ve bu teknolojinin algoritmalar\u0131ndan faydalanmak yard\u0131mc\u0131 olabilir (\u00d6rne\u011fin imge alg\u0131lamas\u0131 birimi radar sisteminden yan bilgi edinebilir).(3)<\/sup><\/p>\n

    \u0130\u015fte t\u00fcm bu sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tasar\u0131mlar\u0131nda, ara\u00e7 bilgisayar\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131m kodunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 (y\u00fczde 80-90\u2019\u0131 kadar) \u00e7e\u015fitli te\u015fhis\/m\u00fcdahale i\u015flevlerini yerine getirmeye y\u00f6neliktir, normal kontrol algoritmalar\u0131 ise yaz\u0131l\u0131m\u0131n nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturur. \u0130kinci otonomluk kademesindeki \u00fcr\u00fcnlerde ihtiya\u00e7 duyulan toplam hesap g\u00fcc\u00fc, hem algoritmik y\u00fck hem de i\u015flem h\u0131z\u0131 bak\u0131m\u0131ndan normal performansl\u0131 diyece\u011fimiz bir mikroi\u015flemcinin hesap g\u00fcc\u00fc dahilindedir. \u00d6rne\u011fin imge i\u015fleme tabanl\u0131 fonksiyonlar\u0131n etkinlik ve g\u00fcvenli\u011finin her ne kadar imge \u00e7er\u00e7eve h\u0131z\u0131yla artt\u0131\u011f\u0131 bilinse de, pek \u00e7ok \u00fcr\u00fcnde, saniyede 30 \u00e7er\u00e7eve i\u015flemek yeterli g\u00f6r\u00fclmektedir.(3)<\/sup><\/p>\n

      \n
    1. Kademe: Payla\u015f\u0131ml\u0131 sorumluluk.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Bu kademede, sorumluluk k\u0131smen s\u00fcr\u00fcc\u00fcye, k\u0131smen de otonom sisteme aittir. Sorumlulu\u011fun s\u00fcr\u00fcc\u00fcden araca kaymas\u0131, pek \u00e7ok tasar\u0131m zorlu\u011fu do\u011furur, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcp ba\u015f edilmesi gereken durumlar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla artar ve bu da algoritmik d\u00fczeyde oldu\u011fu kadar karar verme s\u00fcre\u00e7lerinde de karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n adeta patlak vermesine yol a\u00e7ar. Matematiksel a\u00e7\u0131dan \u00f6ng\u00f6r\u00fcc\u00fc modellere ihtiya\u00e7 duyulabilir veya makine \u00f6\u011frenimi<\/strong> tekniklerine ba\u015fvurulabilir. Acil bir durumda, optimal se\u00e7enek ne olmal\u0131d\u0131r? Bir kaza tehlikesi alt\u0131nda, ara\u00e7 ilk \u00f6nce s\u00fcr\u00fcc\u00fcy\u00fc m\u00fc yoksa sokaktaki yayalar\u0131 m\u0131 korumaya yeltenmeli? Kaza ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ise, arabay\u0131 yol kenar\u0131nda park etmi\u015f di\u011fer ara\u00e7lara m\u0131, yoksa yol ortas\u0131ndaki bariyerlere mi \u00e7arpmak tercih edilmeli? G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere sorumluluk, s\u00fcr\u00fcc\u00fcden araca ve asl\u0131nda arac\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 tasarlayan yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendislerine kaym\u0131\u015ft\u0131r. Gayet a\u00e7\u0131k olan \u015fu ki, sadece teknik de\u011fil, \u00e7etrefilli ve yepyeni hukuki sorular\u0131n da cevab\u0131 aranmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

      \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc otonomluk kademesindeki ara\u00e7larda sens\u00f6r teknolojisi daha da ya\u015famsal bir nitelik ta\u015f\u0131r. Bu kademede ihtiya\u00e7 duyulan sens\u00f6rler aras\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc sayal\u0131m:<\/p>\n

      Lidar:<\/strong> \u201clight\u201d (\u0131\u015f\u0131k) ve \u201cradar\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin biraraya getirilmesinden olu\u015fan lidar, cisimleri bir ya da bir\u00e7ok lazer \u0131\u015f\u0131n\u0131 ile ayd\u0131nlat\u0131p yans\u0131yan \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 \u00f6l\u00e7meye dayal\u0131 bir uzaktan alg\u0131lama tekni\u011finin ad\u0131d\u0131r, otonom ara\u00e7larda engel sezimlemek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Google\u2019un s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arac\u0131, 64 \u0131\u015f\u0131nl\u0131 lazer huzmesi kullanan bir lidar cihaz\u0131yla \u00e7evresinin \u00fc\u00e7 boyutlu haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karabilmekte; bu veriler di\u011fer y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc harita verileriyle biraraya getirilerek arac\u0131n kontrol\u00fc belirlenebilmektedir.<\/p>\n

      Stereo kameralar:<\/strong> \u0130ki g\u00f6zle g\u00f6rmede oldu\u011fu gibi, \u00f6n cama monte edilen bu t\u00fcr kameralar \u00fc\u00e7 boyutlu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011flar, yol \u00fczeri ve kenar\u0131ndaki yaya ve di\u011fer cisimlerin uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hareketini saptar.<\/p>\n

      \"\"
      Google\u2019un otonom ara\u00e7lar\u0131, \u00e7ok az insan m\u00fcdahalesi gerektirecek \u015fekilde, kaza yapmadan toplam 1 milyon k\u00fcsur kilometre kat etmi\u015f bulunuyor.<\/figcaption><\/figure>\n

      Atalet \u00d6l\u00e7\u00fcm \u00dcnitesi ile donat\u0131lm\u0131\u015f GPS cihazlar\u0131:<\/strong> Uydu konum belirleme sinyallerinin yoklu\u011funda (\u00f6rne\u011fin t\u00fcnel i\u00e7inde veya y\u00fcksek binalar\u0131n engel olu\u015fturdu\u011fu hallerde), arac\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 ve y\u00f6nelimini, ivme \u00f6l\u00e7er ve jiroskop sayesinde hesaplayan Atalet \u00d6l\u00e7\u00fcm \u00dcnitesi, GPS fonksiyonunun kesintisiz yerine getirilmesini sa\u011flar.<\/p>\n

        \n
      1. Kademe: Tam otonomluk.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

        S\u00fcr\u00fcc\u00fcye ihtiya\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n kontrol\u00fcn t\u00fcm\u00fcyle araca ait oldu\u011fu otonomluk durumudur. Belki de \u00fctopik -hatta ula\u015f\u0131lmas\u0131 arzu bile edilmeyen?- bir durumdur bu.<\/p>\n

        Yeni nesil ara\u00e7larda gelecek a\u00e7\u0131k<\/strong><\/p>\n

        G\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, elektrik-elektronik m\u00fchendisli\u011fi, otomotiv teknolojisinin ilerlemesinde fevkalade \u00f6nemli katk\u0131larda bulundu (Bu do\u011frultuda ba\u015fka m\u00fchendislik dallar\u0131 da \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flad\u0131, onlar\u0131n hakk\u0131n\u0131 da yemeyelim). Gelecek y\u0131llarda da bir taraftan elektrikli motor, batarya, sens\u00f6r ve ara\u00e7 bilgisayar\u0131 teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi, di\u011fer taraftan g\u00fcvenli yaz\u0131l\u0131m, sinyal i\u015fleme ve kontrol algoritmalar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131, elektrik m\u00fchendislerini hayli me\u015fgul edece\u011fe benziyor. Elektrikli ara\u00e7lar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde duran en b\u00fcy\u00fck engel, bu teknolojinin h\u00e2l\u00e2 pahal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Ancak bu kayg\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n -elektrikli arabalar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck bak\u0131m maliyeti, s\u00fcr\u00fcmden dolay\u0131 fiyatlar\u0131n zamanla d\u00fc\u015fmesi gibi nedenlerle- zamanla giderilece\u011fi tahmin ediliyor.(1)<\/sup><\/p>\n

        Bu yaz\u0131da, ancak birka\u00e7 heyecan verici teknik geli\u015fmeye de\u011finebildik ve sonu\u00e7ta perdeyi sadece bir par\u00e7a aralayabilmi\u015f olduk. \u00d6rne\u011fin, geli\u015ftirilen sinyal i\u015fleme, kontrol, sezimleme, uyar\u0131 ve karar verme algoritmalar\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n laboratuvar ortam\u0131nda, yani yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, nas\u0131l test edilece\u011fi konusuna hi\u00e7 girmedik; veya birden fazla ara\u00e7 aras\u0131nda kom\u00fcnikasyon kurup b\u00f6ylece daha etkin bir trafik ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flanmas\u0131 ve kazalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi hususunu ele almad\u0131k; \u00f6te yandan, yeni teknolojilerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yepyeni imk\u00e2nlara da de\u011finemedik; \u00f6rne\u011fin, s\u00fcr\u00fcc\u00fcye \u00f6zel, belki de \u201cyaz\u0131l\u0131m tan\u0131ml\u0131\u201d diyebilece\u011fimiz yeni nesil ara\u00e7lar\u0131n \u00fcretilebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bilim ve teknolojide, her zaman oldu\u011fu gibi, gelecek a\u00e7\u0131k.<\/p>\n

        NOT: Bu yaz\u0131ya katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Sn. Can \u00d6l\u00e7er’e te\u015fekk\u00fcrler.<\/p>\n

        D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

        1) http:\/\/theinstitute.ieee.org\/technology-focus\/technology-topic\/todays-cars-are-more-electric-than-you-think<\/p>\n

        2) http:\/\/www.teslamotors.com\/<\/p>\n

        3) https:\/\/www.altera.com\/innovations-compass\/autonomous-vehicle\/index.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Elektrik-eloktronik m\u00fchendisli\u011finin otomotiv sanayiine getirdi\u011fi f\u0131rsatlar: Elektrikle \u00e7al\u0131\u015fan, g\u00fcne\u015f enerjisiyle \u015farj olan otomobiller… S\u00fcr\u00fcc\u00fcye seyir kontrol\u00fc imk\u00e2n\u0131 veren sistemler ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar… Gelecek y\u0131llarda bir taraftan elektrikli motor, batarya, sens\u00f6r ve ara\u00e7 bilgisayar\u0131 teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi, di\u011fer taraftan g\u00fcvenli yaz\u0131l\u0131m, sinyal i\u015fleme ve kontrol algoritmalar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131, elektrik-elektronik m\u00fchendislerini hayli me\u015fgul edece\u011fe benziyor. 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana […]<\/p>\n","protected":false},"author":508,"featured_media":24770,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165,1473],"tags":[3132,3133,3134],"class_list":["post-24755","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-128-sayi","category-genis-aci","tag-elektrikli-arac","tag-otonom-arac","tag-surucusuz-arac"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t