{"id":24821,"date":"2014-11-01T12:14:59","date_gmt":"2014-11-01T10:14:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24821"},"modified":"2018-05-08T12:32:45","modified_gmt":"2018-05-08T09:32:45","slug":"iklim-degisikligi-paneli-ipcc-5-degerlendirme-raporu-ozeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/11\/01\/iklim-degisikligi-paneli-ipcc-5-degerlendirme-raporu-ozeti","title":{"rendered":"\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli (IPCC) 5. De\u011ferlendirme Raporu \u00d6zeti"},"content":{"rendered":"

IPCC Raporu, bir\u00e7ok parametredeki de\u011fi\u015fimleri ele alarak, insan\u0131n iklim sistemine etkisinin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu tespitine var\u0131yor ve \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cSistemi \u0131s\u0131nmaya zorlayan en \u00f6nemli fakt\u00f6r atmosferdeki CO2<\/sub> gaz\u0131n art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ve tabii ki bu art\u0131\u015f insan kaynakl\u0131d\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n

K\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusu d\u00fcnya ve \u00fclke g\u00fcndemindeki yerini koruyor. Korumaya devam edece\u011fini tahmin etmek ise zor de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ilgili yap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar, de\u011fi\u015fimin var oldu\u011funu ve devam edece\u011fini istatistiksel olarak g\u00f6steriyor. Bu nedenle k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ya\u015fanan bu olay\u0131n bilimsel y\u00f6ntemlerle analiz edilmesi ve konuyu iklimbilimci olmayan di\u011fer uzmanlar\u0131n da anlayabilece\u011fi bir bi\u00e7imde raporlamak \u00f6nemli bir g\u00f6rev haline geliyor. Bu g\u00f6revi 1988 y\u0131l\u0131ndan beri, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen H\u00fck\u00fcmetler Aras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli (IPCC) ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. IPCC, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP) ve D\u00fcnya Meteoroloji Te\u015fkilat\u0131 (WMO) taraf\u0131ndan 1988\u2019de kuruldu. Kuruldu\u011fundan bu yana, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ilgili be\u015f adet de\u011ferlendirme raporu yay\u0131mlad\u0131. Son raporun \u00f6zeti \u201c\u00c7al\u0131\u015fma Grubu I IPCC\u2019nin Be\u015finci De\u011ferlendirme Raporuna Katk\u0131 2013: Politika Yap\u0131c\u0131lar \u0130\u00e7in \u00d6zet Bilimsel Temeller\u201d ad\u0131yla 2013 Ekim\u2019i sonunda yay\u0131mland\u0131. Bu yaz\u0131da be\u015finci raporun iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6zetleyece\u011fiz. \u00d6zet rapordaki s\u0131rayla yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Rapordaki tespitler<\/strong><\/p>\n

Rapor \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 tespitle ba\u015fl\u0131yor:<\/p>\n

\u201c\u0130klim sisteminin \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kesindir\u2026\u201d Raporda bu c\u00fcmleyi destekleyen grafikler kara ve okyanus y\u00fczeyleri i\u00e7in durumu 1850\u2019den bu yana ortaya konuyor. Raporda yay\u0131mlanan SPM1 grafi\u011finin a par\u00e7as\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, \u00f6zellikle son y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndan bu yana s\u0131cakl\u0131k de\u011ferlerinde bir art\u0131\u015f trendi dikkati \u00e7ekiyor. Ayn\u0131 grafi\u011fin b k\u0131sm\u0131 ise s\u0131cakl\u0131k trendindeki art\u0131\u015f\u0131n b\u00f6lgesel de\u011fil, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir olay oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f oluyor. Grafi\u011fin b par\u00e7as\u0131na g\u00f6re, d\u00fcnya y\u00fczeyindeki \u00e7o\u011fu b\u00f6lgede s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zlenirken az bir k\u0131s\u0131mda azalma g\u00f6zleniyor.<\/p>\n

\"\"\u0130klimle ilgili de\u011fi\u015fimi kara ve okyanus y\u00fczeylerindeki s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimleri d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer g\u00f6stergelerle de izlemek m\u00fcmk\u00fcn. Rapor bu g\u00f6stergeleri tek tek ele al\u0131yor. Bu g\u00f6stergeler \u015f\u00f6yle: Atmosferin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve bile\u015fimi, okyanus y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, buzullardaki de\u011fi\u015fim, deniz seviyesindeki de\u011fi\u015fim, karbondioksit (CO2<\/sub>) di\u011fer sera gazlar\u0131n atmosferdeki oran\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi ve ya\u011f\u0131\u015flardaki de\u011fi\u015fim olarak s\u0131ralanabilir. \u015eimdi bu g\u00f6stergeler hakk\u0131nda raporun sundu\u011fu \u00e7arp\u0131c\u0131 verilere bakal\u0131m.<\/p>\n

Y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 (atmosferin yere yak\u0131n k\u0131sm\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131):<\/strong> Rapor son \u00fc\u00e7 on y\u0131ll\u0131k periyoda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu on y\u0131llar\u0131n 1850\u2019den bu yana ge\u00e7en di\u011fer on y\u0131llara g\u00f6re daha s\u0131cak oldu\u011funu ifade ediyor. Bu konuda SPM1 grafi\u011finin a par\u00e7as\u0131n\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda yer alan grafi\u011fe bak\u0131labilir. Ayr\u0131ca; 1880-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki y\u0131ll\u0131k ortalama s\u0131cakl\u0131klara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 0,85 \u00b0C\u2019lik bir art\u0131\u015f ve 1850-2012 aral\u0131\u011f\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da 0,72 \u00b0C bir art\u0131\u015f tespit ediyor.<\/p>\n

Okyanuslar: <\/strong>Okyanus y\u00fczeylerinin \u00fcst 75 metrelik k\u0131sm\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 1971-2010 zaman aral\u0131\u011f\u0131nda ortalama 0,11 \u00b0C\u2019lik bir \u0131s\u0131nma oldu\u011fu ifade ediliyor. Okyanuslar iklim sisteminin \u0131s\u0131 tutma havuzlar\u0131d\u0131r ve bu \u00f6zellikleri nedeniyle \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130klim sisteminde enerji art\u0131\u015f\u0131 olursa, bunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 okyanuslara aktar\u0131l\u0131r ve orada depolan\u0131r. Rapor ayn\u0131 zaman aral\u0131\u011f\u0131nda okyanuslarda depolanan \u0131s\u0131 art\u0131\u015f\u0131n\u0131n oransal de\u011ferlerini de veriyor. Buna g\u00f6re 0-700 m aras\u0131nda depolanan enerjide y\u00fczde 60\u2019l\u0131k bir at\u0131\u015f ve 700 m\u2019nin alt\u0131nda ise depolanan enerjide y\u00fczde 30\u2019luk bir at\u0131\u015f oldu\u011fu ifade ediliyor.\u00a0 Okyanus s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimlerin daha eski zamanlara ta\u015f\u0131nm\u0131yor olmas\u0131 dikkatinizi \u00e7ekmi\u015ftir. Bunun temel nedeni okyanus s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fck do\u011frudan \u00f6l\u00e7\u00fcm verilerinin daha eski zamanlara kadar uzanm\u0131yor olu\u015fudur.<\/p>\n

Buzullar:<\/strong> Buzullardaki erime, pop\u00fcler bilim, gazete ve televizyon haberleri alanlar\u0131nda en \u00e7ok kar\u015f\u0131l\u0131k bulan iklim g\u00f6stergelerinden bir tanesi. Bunun temel nedeni belki de buzullardaki azalman\u0131n g\u00f6rsel olarak daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor olu\u015fudur. Bu nedenle s\u0131cakl\u0131ktaki art\u0131\u015flar \u00e7o\u011fu insan taraf\u0131ndan daha zor kavran\u0131rken buzullardaki azalma daha kolay kavran\u0131yor. Rapor Artika (Gr\u00f6nland\u2019\u0131 da i\u00e7ine alan Kuzey Kutup Dairesi) ve Antartika\u2019daki buzullarda azalma (erime) oldu\u011funu ifade ediyor. Bunu rakamlara d\u00f6kecek olursak, b\u00fct\u00fcn buzullardaki ortalama y\u0131ll\u0131k azalma 1971-2009 aras\u0131nda 226 gigaton (Gt) civar\u0131nda. Daha \u00f6nemlisi ise, 1992-2001 ve 2002-2011 aral\u0131klar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131racak olursak azalma h\u0131z\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Gr\u00f6nland\u2019da y\u0131ll\u0131k azalma 34 Gt\u2019den 215 Gt\u2019ye \u00e7\u0131k\u0131yor. Antartika\u2019da ise bu say\u0131lar 30\u2019dan 147\u2019ye \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Kuzey Buz denizinde yaz d\u00f6nemi ve k\u0131\u015f d\u00f6nemi aras\u0131nda buzullar\u0131n durumu tahmin edilebilece\u011fi gibi ayn\u0131 olmuyor. K\u0131\u015f\u0131n buzullar ilerlerken yaz\u0131n eriyerek geri \u00e7ekiliyor. Bu durum i\u00e7in tan\u0131mlanm\u0131\u015f y\u0131ll\u0131k deniz buzu geni\u015flemesi diye bir parametre var. Rapora g\u00f6re, bu parametrenin 1979-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki y\u0131ll\u0131k ortalamalar\u0131 incelendi\u011finde, y\u00fczde 3,5-4\u2019l\u00fck bir azalma dikkati \u00e7ekiyor. Ayn\u0131 geni\u015fleme parametresine ayn\u0131 zaman aral\u0131\u011f\u0131nda Antartika i\u00e7in bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, 10 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemlerde y\u00fczde 1,8\u2019lik art\u0131\u015f g\u00f6zleniyor. Raporda, Kuzey Yar\u0131mk\u00fcrede karla kapl\u0131 alanlar i\u00e7in de 1967-2012 periyodu i\u00e7in bir veri sunulmu\u015f. Buna g\u00f6re Kuzey Yar\u0131mk\u00fcredeki karla kapl\u0131 alanlarda yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 11,7\u2019lik azalma g\u00f6zlenmi\u015f. Burada \u00f6nemli not d\u00fc\u015felim: Buzul erime h\u0131z\u0131ndaki art\u0131\u015f (buzul azalma h\u0131z\u0131ndaki art\u0131\u015f) bize iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin h\u0131z\u0131nda bir art\u0131\u015f s\u00f6z konusu oldu\u011funu g\u00f6sterebilir.<\/p>\n

Deniz seviyesi:<\/strong> Deniz seviyesindeki de\u011fi\u015fim, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma diye adland\u0131r\u0131lan olguyla do\u011frudan ili\u015fkili bir konu. Bu parametrenin insanlar ve di\u011fer canl\u0131lar \u00fczerinde do\u011frudan bir etkisi var. \u00c7\u00fcnk\u00fc var olan baz\u0131 karalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n deniz suyu taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesi s\u00f6z konusu. Peki, bu parametre k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden neden etkileniyor? Birincisi sistem \u0131s\u0131nd\u0131k\u00e7a karalardan (Gr\u00f6nland ve Antartika) eriyen buzlar\u0131n sular\u0131 okyanuslara kar\u0131\u015f\u0131yor ve ikincisi \u0131s\u0131nan okyanuslar genle\u015fiyor. Rapor 1901-2010 aras\u0131nda deniz seviyesi y\u00fcksekli\u011finin 19 cm civar\u0131nda artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Okyanuslardaki \u0131s\u0131nma, buzullardaki ve karla kapl\u0131 alanlardaki ve deniz seviyesindeki de\u011fi\u015fimler SPM3 grafi\u011finde veriliyor.<\/p>\n

\"\"Atmosferik CO2 <\/sub>(Karbondioksit) miktar\u0131:<\/strong> End\u00fcstriyel devrim fosil yak\u0131tlar\u0131n\u0131n enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn hale geldi. Fosil yak\u0131tlar karbon bile\u015fikleri olduklar\u0131 i\u00e7in yak\u0131ld\u0131klar\u0131nda atmosfere CO2 <\/sub>ve di\u011fer sera gazlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Sanayi bacalar\u0131 ve ara\u00e7lar her g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etti\u011fine g\u00f6re, bir k\u0131s\u0131m CO2 <\/sub>iklimin geri besleme mekanizmalar\u0131 taraf\u0131ndan atmosferden geri al\u0131nabilse bile, sera gazlar\u0131n\u0131n atmosferdeki oran\u0131 artmaya devam ediyor. Bu gazlardan en \u00f6nemlisi ise CO2<\/sub>. Rapor end\u00fcstri \u00f6ncesi d\u00f6neme g\u00f6re atmosferik CO2<\/sub>\u2019in y\u00fczde 40 oran\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

\u0130klim sadece insan etkisiyle de\u011fi\u015fen bir sistem de\u011fil. Ancak g\u00fcncel olarak tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z iklim de\u011fi\u015fikli\u011finde insan\u0131n etkisi uzunca bir s\u00fcredir g\u00fcndemde olan bir konu. Rapor bu konuda da bilimsel kan\u0131tlara dayanarak bir tespit yap\u0131yor: \u201c\u0130nsan\u0131n iklim sistemine olan etkisi a\u00e7\u0131kt\u0131r.\u201d\u00a0 Bu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 end\u00fcstri devriminin sonras\u0131nda atmosferdeki sera gazlar\u0131ndaki art\u0131\u015fa dayand\u0131r\u0131yor ve \u015fu tespiti yap\u0131yor: \u201cSistemi \u0131s\u0131nmaya zorlayan en \u00f6nemli fakt\u00f6r atmosferdeki CO2<\/sub> gaz\u0131n art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ve tabi ki bu art\u0131\u015f insan kaynakl\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gelecekte k\u00fcremizi ne bekliyor? <\/strong><\/p>\n

Raporun \u00f6zetini, gelecekte bizi ne bekliyor sorusuna verdi\u011fi bilimsel yan\u0131tla bitirelim. \u00d6ncelikle sera gazlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n devam edece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu \u00f6ng\u00f6r\u00fc elbette temel olarak insan\u0131n ekonomik faaliyetindeki art\u0131\u015fla ili\u015fkilidir. Rapor b\u00f6ylelikle \u0131s\u0131nman\u0131n ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin devam edece\u011fini g\u00f6steren en \u00f6nemli kan\u0131tt\u0131r. Gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck tahminlerde bulunurken de\u011fi\u015fik fakt\u00f6rlerin nas\u0131l de\u011fi\u015fece\u011fine g\u00f6re bir model kurmak \u00e7ok \u00f6nemlidir. IPCC de, iyimserden k\u00f6t\u00fcmsere do\u011fru bir yelpazede olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli senaryolar ortaya koyuyor. Buradaki iyimserlik ve k\u00f6t\u00fcmserlik elbette ki \u00f6znel de\u011ferlendirmeler de\u011fil. Bu modellerde sera gaz\u0131 miktarlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim en \u00f6nemli parametrelerden bir tanesi. Sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131mlar\u0131 ise, insanl\u0131\u011f\u0131n gelecekteki n\u00fcfusu, ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin gelecekte ne olaca\u011f\u0131, teknolojik d\u00fczeydeki geli\u015fmeler gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"IPCC modellerin sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, 21. y\u00fczy\u0131lda atmosfer s\u0131cakl\u0131klar\u0131nda 1,5 \u00b0C\u2019tan 4 \u00b0C\u2019a kadar art\u0131\u015flar g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcn. Bu d\u00fczeydeki ortalama s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yer sisteminde \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7mas\u0131 ise ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

IPCC Raporu, bir\u00e7ok parametredeki de\u011fi\u015fimleri ele alarak, insan\u0131n iklim sistemine etkisinin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu tespitine var\u0131yor ve \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cSistemi \u0131s\u0131nmaya zorlayan en \u00f6nemli fakt\u00f6r atmosferdeki CO2 gaz\u0131n art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ve tabii ki bu art\u0131\u015f insan kaynakl\u0131d\u0131r.\u201d K\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusu d\u00fcnya ve \u00fclke g\u00fcndemindeki yerini koruyor. Korumaya devam edece\u011fini tahmin etmek ise zor de\u011fil. […]<\/p>\n","protected":false},"author":608,"featured_media":24822,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[166,217],"tags":[308,309,2025],"class_list":["post-24821","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-129-sayi","category-cevre-bilimleri","tag-iklim","tag-iklim-degisikligi","tag-kuresel-isinma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24821","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/608"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24821"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24821\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24821"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}