{"id":24853,"date":"2014-11-01T13:10:41","date_gmt":"2014-11-01T11:10:41","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24853"},"modified":"2018-05-08T13:18:31","modified_gmt":"2018-05-08T10:18:31","slug":"2014-nobel-fizyoloji-ve-tip-odulunu-alan-calisma-beynimizdeki-gpsin-hucresel-duzeyde-kesfi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/11\/01\/2014-nobel-fizyoloji-ve-tip-odulunu-alan-calisma-beynimizdeki-gpsin-hucresel-duzeyde-kesfi","title":{"rendered":"2014 Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc alan \u00e7al\u0131\u015fma:\u00a0Beynimizdeki GPS\u2019in h\u00fccresel d\u00fczeyde ke\u015ffi"},"content":{"rendered":"

Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc, beynimizdeki GPS diyebilece\u011fimiz, uzayda y\u00f6nelimimizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve beynin y\u00fcksek d\u00fczey bir bili\u015fsel fonksiyonu olan bir ayarlama sisteminin h\u00fccresel d\u00fczeyde ke\u015ffine verildi. <\/em><\/p>\n

Nerede oldu\u011fumuzu nas\u0131l biliyoruz? Bir yerden di\u011ferine giden yolu nas\u0131l buluyoruz? Ve ayn\u0131 yolu g\u00f6steren izlere bir kez daha rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunu daha \u00f6nce de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlatan bilgileri nas\u0131l depoluyoruz? Bu y\u0131l Nobel T\u0131p ve Fizyoloji \u00d6d\u00fcl\u00fc, \u201ci\u00e7imizdeki GPS diyebilece\u011fimiz, uzayda y\u00f6nelimimizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve beynin y\u00fcksek d\u00fczey bir bili\u015fsel fonksiyonu olan bu ayarlama sisteminin h\u00fccresel d\u00fczeyde ke\u015ffine\u201d verildi.<\/p>\n

\"\"Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan bilimciler<\/strong><\/p>\n

John O\u2019Keefe<\/strong><\/p>\n

1939\u2019da ABD New York\u2019da do\u011fdu. Hem ABD, hem \u0130ngiliz vatanda\u015f\u0131. Doktora derecesini 1967\u2019de Kanada McGill \u00dcniversitesi\u2019nde fizyolojik psikoloji alan\u0131nda tamamlad\u0131. Post doktora i\u00e7in gitti\u011fi Londra University Collage\u2019de, 1987\u2019de Bili\u015fsel N\u00f6roloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde profes\u00f6r oldu. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ayn\u0131 \u00fcniversitede devam ediyor.<\/p>\n

May-Britt Moser<\/strong><\/p>\n

1963\u2019de Norve\u00e7 Fosnavag\u2019da do\u011fdu. Oslo \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji okudu. Post doktoras\u0131n\u0131 1995\u2019de n\u00f6rofizyoloji alan\u0131nda ald\u0131. \u00d6nce Edinburgh arkas\u0131ndan Londra University Collage\u2019de konuk biliminsan\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra 1996\u2019da Trondheim\u2019deki Norve\u00e7 Bilim ve Teknoloji \u00dcniversitesi\u2019ne ge\u00e7ti. 2000\u2019de n\u00f6roloji alan\u0131nda profes\u00f6r olduktan sonra, ayn\u0131 \u00fcniversitenin N\u00f6ral Hesaplama B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u00f6neticili\u011fini yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

Edvard I. Moser<\/strong><\/p>\n

1962\u2019de Norve\u00e7 Alesund\u2019da do\u011fdu. Post doktora derecesini 1995\u2019de Oslo \u00dcniversitesi N\u00f6rofizyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ald\u0131. E\u015fi ve meslekta\u015f\u0131 May-Britt ile birlikte Edinburgh ve daha sonra da John O\u2019Keefe\u2019nin laboratuvar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere Londra\u2019da bulundu. 1996\u2019da Trondheim Bilim ve Teknoloji \u00dcniversitesi\u2019ne ge\u00e7ti. 1998\u2019de profes\u00f6r oldu ve ayn\u0131 \u00fcniversitenin Kavli Enstit\u00fcs\u00fc N\u00f6roloji Sistemleri B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u00f6neticisi oldu.<\/p>\n

May-Edvard Moser \u00e7ifti 30 y\u0131ld\u0131r birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ve 28 y\u0131ld\u0131r evliler. Beynin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ke\u015ffine adad\u0131klar\u0131 ya\u015famlar\u0131nda bu tutkular\u0131ndan bir an olsun vazge\u00e7memi\u015fler. Kahvalt\u0131da bu konuda konu\u015fuyorlar, sabah okulda yapt\u0131klar\u0131 ilk toplant\u0131da konunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 irdeliyorlar. Lokal bir restoranda yedikleri ak\u015fam yeme\u011finde, biraz sonra eve giden yolu nas\u0131l her seferinde do\u011fru olarak bilebildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve b\u00fcy\u00fcleniyorlar. \u0130lk kez 2005 y\u0131l\u0131nda ke\u015ffettikleri\u00a0 \u201c\u015febeke h\u00fccreleri\u201dnin daha sonra di\u011fer \u00f6zelle\u015fmi\u015f h\u00fccrelerle ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015farak bir devre meydana getirdi\u011fini ve bunun da adeta bir beyin i\u00e7i GPS gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulduklar\u0131nda tutkular\u0131 yeni ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in daha da artm\u0131\u015f…<\/p><\/blockquote>\n

1971\u2019de John O\u2019Keefe bu sistemin ilk bile\u015fenini bulmu\u015ftu. Farenin odan\u0131n belli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde iken, beyninde \u201chipokamp\u00fcs\u201d denilen b\u00f6lgede yer alan sinir h\u00fccrelerinin tamam\u0131 s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r haldeydi. Di\u011fer sinir h\u00fccreleri ise, fare ba\u015fka bir mek\u00e2na gitti\u011finde uyar\u0131l\u0131yordu. O\u2019Keefe, bu \u201cmek\u00e2n\u201d h\u00fccrelerinin odan\u0131n adeta haritas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funa karar verdi.<\/p>\n

30 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra ise 2005\u2019de May-Britt ve Edvard Moser bu ayarlama sisteminin ba\u015fka bir bile\u015fenini ke\u015ffettiler. \u201c\u015eebeke h\u00fccreleri\u201d ad\u0131n\u0131 verdikleri \u00f6zel bir beyin h\u00fccresi tipi, koordinasyonu kurup kesin bir pozisyon ayarlama ve rehberlik g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyordu. Bundan sonraki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da, bu h\u00fccrelerin bu mek\u00e2n ve \u201cseyir\u201d belirleme i\u015fini nas\u0131l yapabildikleri \u00fczerine olacakt\u0131.<\/p>\n

John O\u2019Keefe ve May-Britt -Edvard Moser \u00e7iftinin ke\u015fifleri, y\u00fczy\u0131llard\u0131r filozoflar\u0131n ve biliminsanlar\u0131n\u0131n sordu\u011fu, beynin etraf\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7evreleyen uzayda nas\u0131l bir harita olu\u015fturdu\u011fu ve bununla bu karma\u015f\u0131k \u00e7evrede yolunu ve seyrini nas\u0131l devam ettirebildi\u011fi problemini de \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f oluyordu.<\/p>\n

\u00c7evremizi nas\u0131l deneyimliyoruz?<\/strong><\/p>\n

Mek\u00e2n duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve y\u00f6nelim yetene\u011fimiz, varolu\u015fumuzun temelidir. Bu duyarl\u0131l\u0131k bize bir \u00e7evresel alg\u0131 sa\u011flar. Y\u00f6nelim s\u0131ras\u0131nda da mesafe duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla birlikte, bir \u00f6nceki ve bir sonra olaca\u011f\u0131m\u0131z mek\u00e2n aras\u0131nda bir hareketsel ve bili\u015fsel ba\u011f kurulur.<\/p>\n

Mek\u00e2n ve y\u00f6nelim konusu filozoflar\u0131 ve biliminsanlar\u0131n\u0131 uzun zamand\u0131r me\u015fgul etmekteydi. 200 y\u0131l \u00f6nce Alman filozof Immanuel Kant, deneyimden ba\u011f\u0131ms\u0131z a priori bilgimizin oldu\u011funu ve bunun zihinsel kapasitemizden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Kant\u2019a g\u00f6re mek\u00e2n alg\u0131s\u0131 zihnimizin zaten i\u00e7inde olan bir prensibiydi ve d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lamam\u0131z bu durumda ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda davran\u0131\u015fsal psikolojide ya\u015fanan geli\u015fmelerle bu sorular deneysel olarak da irdelenmeye ba\u015fland\u0131. Edward Tolman, farelerin labirentte yollar\u0131n\u0131 bulduklar\u0131n\u0131 ve beyinlerinde bir \u201c bili\u015fsel harita\u201d olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffetse de, bunun nas\u0131l olabildi\u011fi sorusu h\u00e2l\u00e2 yan\u0131tlanmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"\"John O\u2019Keefe ve uzayda bir mek\u00e2n<\/strong><\/p>\n

John O\u2019Keefe bu sorulardan etkilenerek 1960\u2019larda, beyindeki bu davran\u0131\u015fsal kontrol\u00fcn ve karar verme mekanizmas\u0131n\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini n\u00f6rofizyolojik metotlarla incelemeye ba\u015flad\u0131. Odada serbest halde dola\u015fan farelerin beyinlerindeki hipokamp\u00fcs b\u00f6lgesinden gelen sinyalleri kaydetti. \u00d6zellikle odan\u0131n belli bir b\u00f6lgesine geldiklerinde, bu b\u00f6lgedeki sinir h\u00fccrelerinin i\u015flevinin daha da artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirledi. Ayr\u0131ca \u201cmek\u00e2n h\u00fccreleri\u201dnin sadece g\u00f6rsel veriyle harekete ge\u00e7mekle kalmay\u0131p \u00e7evreye ait \u201c i\u00e7sel bir harita\u201d olu\u015fturucu kay\u0131tlar tuttu\u011funu g\u00f6sterdi (\u015eekil 1). Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda O\u2019Keefe, hipokamp\u00fcste pek \u00e7ok say\u0131da \u201charita\u201d olu\u015fturulabildi\u011fi ve bunun da de\u011fi\u015fik \u00e7evresel ortamlarda kolektif \u00e7al\u0131\u015fan \u201cmek\u00e2n h\u00fccreleri\u201d sayesinde oldu\u011fu karar\u0131na vard\u0131. Bu sebeple, \u00e7evresel haf\u0131zan\u0131n, hipokamp\u00fcsteki mek\u00e2n h\u00fccrelerinin \u00f6zel bir kombinasyonuyla depolanmak suretiyle olu\u015fturuldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131labildi.<\/p>\n

\"\"May-Britt ve Edvard Moser i\u015fbirli\u011fini ke\u015ffetti<\/strong><\/p>\n

Moser \u00e7ifti, odada hareket halindeki farelerin hipokamp\u00fcslerinde olu\u015fan aktiviteyle yine beynin yak\u0131ndaki bir par\u00e7as\u0131 olan \u201centorhinal korteks\u201dlerinde olu\u015fan aktivite aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00f6steren bir haritalama yapt\u0131lar. Burada, farelerin, hekzagonal bir \u015febeke \u015feklinde bi\u00e7imlenmi\u015f noktalardan defalarca ge\u00e7tiklerinde, beyinlerinin kesin olarak belirli h\u00fccrelerinde aktivite oldu\u011fu g\u00f6sterilebilmi\u015fti (\u015eekil 2). Bu h\u00fccrelerin her biri, \u00f6zg\u00fcn birer konumsal model olu\u015fturarak ve sonras\u0131nda ortak hareket ederek konumsal bir navigasyon a\u011f\u0131 meydana getirebiliyordu. Entorhinal korteks ve hipokamp\u00fcsteki h\u00fccreler farelerin y\u00f6nelimini ve mek\u00e2n alg\u0131s\u0131n\u0131 (odan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 gibi) sa\u011flayarak, birlikte kurduklar\u0131 devre modeliyle beyin i\u00e7i bir GPS (Global Positioning System) meydana getiriyorlard\u0131 (\u015eekil 3).<\/p>\n

\"\"Son zamanlarda geli\u015ftirilen beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleri ve beyin cerrahisi s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan deneyimler \u201cmek\u00e2n\u201d ve \u201c\u015febeke\u201d h\u00fccrelerinin insanlarda da bulundu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda hipokamp\u00fcs ve entorhinal korteks h\u0131zla ve daha ilk evrelerde etkilenip hasar g\u00f6r\u00fcyor ve bu durumda bilindi\u011fi gibi ki\u015filerin yollar\u0131n\u0131 bulma ve olduklar\u0131 mek\u00e2n\u0131 alg\u0131lama kapasiteleri giderek azal\u0131yor. Beyin konumland\u0131rma sistemiyle ilgili edinece\u011fimiz bilgiler belki de hastalarda olu\u015fan bu y\u0131k\u0131c\u0131 geli\u015fmelerin mekanizmas\u0131n\u0131 anlamam\u0131za destek sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Beyin konumland\u0131rma sisteminin ke\u015ffi, \u00f6zelle\u015fmi\u015f h\u00fccrelerin bir araya gelip nas\u0131l y\u00fcksek nitelikli bir bili\u015fsel i\u015flev yaratabildiklerini bize g\u00f6sterebilmi\u015ftir. Bu konudaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n artmas\u0131yla belki di\u011fer bili\u015fsel fonksiyonlar\u0131m\u0131z\u0131n (haf\u0131za, d\u00fc\u015f\u00fcnme, planlama gibi) nas\u0131l olu\u015ftu\u011fuyla da ilgili bilgiler edinebilece\u011fiz.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1)\u00a0 http:\/\/www.nobelprize. org\/nobel_prizes\/medicine\/laureates\/2014\/press.html<\/p>\n

2) http:\/\/blogs.scientificamerican.com\/talking-back\/2014\/10\/06\/nobel-in-medicine-to-discoveries-of-brains-internal-navigation-system\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc, beynimizdeki GPS diyebilece\u011fimiz, uzayda y\u00f6nelimimizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve beynin y\u00fcksek d\u00fczey bir bili\u015fsel fonksiyonu olan bir ayarlama sisteminin h\u00fccresel d\u00fczeyde ke\u015ffine verildi. Nerede oldu\u011fumuzu nas\u0131l biliyoruz? Bir yerden di\u011ferine giden yolu nas\u0131l buluyoruz? Ve ayn\u0131 yolu g\u00f6steren izlere bir kez daha rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunu daha \u00f6nce de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlatan bilgileri nas\u0131l […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":24857,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[166,33],"tags":[982,2015,443,640],"class_list":["post-24853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-129-sayi","category-saglik-bilimleri","tag-alzheimer","tag-nobel-odulleri","tag-saglik-bilimleri","tag-tip"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24853"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24853\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}