Cumhuriyet nas\u0131l kuruldu? Bu durumu irdelemek i\u00e7in Osmanl\u0131n\u0131n son durumuna bakmak gerek. Tanzimat\u2019tan bu yana bir yenilenme vard\u0131. Ama hepsi de din tesirini yok saym\u0131yordu. Bu arada Harbiye\u2019den yeti\u015fen subaylar bilgi, g\u00f6rg\u00fc ve yetenek bak\u0131m\u0131ndan se\u00e7kin ve ayd\u0131n ki\u015filerdi. Orduda alayl\u0131 denilen subaylar da vard\u0131. Hele pa\u015fa durumuna gelmi\u015f olanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 okuma yazma bile bilmiyorlard\u0131. Enver Pa\u015fa, baz\u0131 olaylardan sonra bu okuma yazma bilmeyenleri ordudan temizledi. Enver Pa\u015fa ba\u015fka \u015feyler de yapt\u0131. Okuma yazma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yok etmek i\u00e7in harfler \u00fczerinde de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131. Fakat muvaffak olamad\u0131. Harbiye\u2019nin yeti\u015ftirdi\u011fi gen\u00e7 elemanlar imparatorluk i\u00e7in bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ar\u0131yorlard\u0131. Kaz\u0131m Karabekir, Ali Fuat, Rauf Orbay, doktor olan Adnan Ad\u0131var, Refet Bele ve daha bir\u00e7o\u011fu bu aray\u0131\u015f i\u00e7indeydi. Ama hi\u00e7birinin akl\u0131ndan bir cumhuriyet kurma fikri ge\u00e7miyordu. \u0130\u00e7lerinden sadece Mustafa Kemal bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f epeyce g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kurulup, ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015fsa kabul etmemelerine ra\u011fmen di\u011fer arkada\u015flar\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
\u00c7anakkale\u2019den ba\u015flayal\u0131m \u00f6nce. Sofya\u2019da bulunan Mustafa Kemal, Enver\u2019e bir mektup yazarak kendisine bir g\u00f6rev verilmesini ister. Mustafa Kemal\u2019i dinleyelim mi? \u201c Sofya\u2019da askeri ate\u015fe iken Tekirda\u011f\u2019da kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan 19. T\u00fcmen komutanl\u0131\u011f\u0131na getirildim. Hen\u00fcz t\u00fcmenin istendi\u011fi gibi kurulmas\u0131na zaman kalmadan itilaf devletlerinin \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131 aleyhine tehditk\u00e2r bir vaziyet almalar\u0131 \u00fczerine 25 \u015eubat\u2019ta 57. Alay ile Maydos\u2019a hareket emri ald\u0131m.\u201d Mustafa Kemal\u2019e 30 Nisan\u2019da Ar\u0131burnu\u2019nda savunmada \u00fcstlendi\u011fi ba\u015far\u0131lardan dolay\u0131 Osmanl\u0131 \u0130mtiyaz ni\u015fan\u0131, 23 May\u0131s\u2019ta \u201cdemir ha\u00e7\u201d ni\u015fan\u0131 verildi.<\/p>\n
Bu arada bir parantez a\u00e7al\u0131m. Enver Pa\u015fa, Mustafa Kemal\u2019in \u015f\u00f6hrete kavu\u015fmas\u0131n\u0131 istemiyordu. O tarihte \u0130stanbul\u2019da yay\u0131nlanan Tasvir-i Efkar<\/em>\u2019\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Yunus Nadi, yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcr\u00fc Abidin Daver idi. Albay Mustafa Kemal Yunus Nadi ile mektupla\u015f\u0131yordu. Bu sava\u015f\u0131 anlatmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck resimli ve harital\u0131 yaz\u0131 haz\u0131rlad\u0131lar. Haritan\u0131n bir taraf\u0131na bo\u011faz\u0131n su \u00fcst\u00fc komutan\u0131 T\u00fcmgeneral Cevat \u00c7obanl\u0131\u2019n\u0131n ikinci yuvarla\u011fa da kara cephesinin \u015fanl\u0131 savunucusu Mustafa Kemal\u2019in resmini koydular. Askeri sans\u00fcr memuru Mustafa Kemal\u2019in resmini \u00e7\u0131kard\u0131. Gazete \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc. Telefonla sans\u00fcr subay\u0131n\u0131 arad\u0131lar. O buna onay vermeyece\u011fini, istihbarat \u015fubesini aramalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. R\u00fctbe s\u0131ras\u0131na g\u00f6re aramalar\u0131na kar\u015f\u0131n bir sonu\u00e7 alamad\u0131lar. Bu durumda kar\u015f\u0131 ata\u011fa ge\u00e7tiler. Sans\u00fcr subay\u0131na yeniden ba\u015fvurup, istihbarat \u015fubesinin telefonla resmin yay\u0131n\u0131na izin verdi\u011fini s\u00f6ylediler. Subay amirinden onay almaya \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in, gazete sayfas\u0131n\u0131n kenar\u0131na m\u00fchr\u00fc bast\u0131. Ertesi g\u00fcn gazetede Mustafa Kemal\u2019in resmi ve muharebelerde kazand\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131 ilk defa ne\u015fredildi.<\/p>\n Resmin alt\u0131nda \u201c\u00c7anakkale kara sava\u015flar\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc yararl\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclen ve savunmadaki kudret ve becerisiyle ger\u00e7ekten \u015fan ve \u015feref kazanarak bo\u011fazlar\u0131 ve hilafet makam\u0131n\u0131 kurtaran, kumandanlar\u0131m\u0131zdan yarat\u0131l\u0131\u015ftan yi\u011fitlik kahramanl\u0131k ve harikalar timsali Albay Mustafa Kemal Beyefendi\u201d. \u00d6vg\u00fc bu kadar, tarih 29 Ekim 1915. Enver Pa\u015fa bunu g\u00f6rm\u00fc\u015f ve k\u00fcplere binmi\u015f. Yunus Nadi mebus oldu\u011fu i\u00e7in gazete kapat\u0131lam\u0131yor. Ama ba\u015fka bir sebepten gazete 10 g\u00fcn kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mustafa Kemal 10 Aral\u0131k\u2019ta grup komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Fevzi \u00c7akmak\u2019a devrederek \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fc. \u00c7anakkale\u2019deki ba\u015far\u0131s\u0131 ve tan\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 Enver Pa\u015fa devaml\u0131 engelledi. Pa\u015fal\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc vermiyordu. 1 Nisan 1916\u2019da tu\u011fgeneralli\u011fe y\u00fckseldi. Birinci Cihan Harbi bitti. Mustafa Kemal \u00fczg\u00fcn ve d\u00fc\u015f\u00fcnceli olarak \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fc. Bo\u011fazda \u0130ngilizlerin ve Frans\u0131zlar\u0131n gemilerini g\u00f6rd\u00fc ve \u201cgeldikleri gibi giderler\u201d dedi. \u0130stanbul\u2019da bir m\u00fcddet kald\u0131. Burada bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ar\u0131yordu. Yak\u0131n \u00e7evresiyle devaml\u0131 temas halindeydi. Damat Ferit sadrazamd\u0131. \u0130ki defa Vahdettin\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. 15 May\u0131s\u2019ta Mustafa Kemal genelkurmaya veda ziyaretinde gitti. Fevzi Pa\u015fa genelkurmaydan ayr\u0131l\u0131yordu. Cevat \u00c7obanl\u0131 oradayd\u0131. 9. Ordu m\u00fcfetti\u015fli\u011fine g\u00f6nderiliyordu. Kurmaylar\u0131yla beraber kendisini g\u00f6t\u00fcrecek Band\u0131rma vapuruna bindi. Rauf Orbay Band\u0131rma vapurunu \u0130ngilizlerin bat\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu s\u00f6ylentiye ra\u011fmen \u00e7ok dikkatli olarak yola \u00e7\u0131kt\u0131lar. Kaptan deneyimliydi. 19 May\u0131s 1919\u2019da Samsun\u2019a vard\u0131lar. Oradan Amasya\u2019ya gitti. 21-22 Haziran gecesi Amasya tamimi imzaland\u0131. Ali Fuat, Rauf Orbay imza i\u00e7in gelmi\u015flerdi.<\/p>\n Mustafa Kemal bundan sonra Erzurum\u2019a gitti. Kaz\u0131m Karabekir, Mustafa Kemal\u2019i Erzurum\u2019a 15 km. mesafede kar\u015f\u0131lad\u0131. 10 Temmuz\u2019da istifa etmesinden 24 saat sonra Mustafa Kemal, kurmay ba\u015fkan\u0131 Kaz\u0131m Dirik\u2019le resmi belgeleri elden ge\u00e7irirken i\u00e7eriye Kaz\u0131m Karabekir girdi. Ona \u00fcst r\u00fctbeli kumandan olmas\u0131 sebebiyle selamlay\u0131p \u201cvatan ve milletimiz i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc mesaide cenab-\u0131 hakk\u0131n muvafakatiyetler ihsan buyurmas\u0131n\u0131 tazarru eder ve kolordumun ihtiramat ve tazimat\u0131 mahsusas\u0131n\u0131 takdim eylerim efendim\u201d dedi. Erzurum\u2019da bu durum Mustafa Kemal\u2019i \u00e7ok rahatlatt\u0131. Hemen \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 23 Temmuz 1919\u2019da sabah saat 11\u2019de eski bir Ermeni okulunda Erzurum Kongresi ba\u015flad\u0131. 7 A\u011fustos\u2019ta kongre son kez topland\u0131 ve Heyeti Temsiliye \u00fcyelerini Mustafa Kemal\u2019in istedi\u011fi bi\u00e7imde onaylad\u0131. Oradan Sivas\u2019a gitti. (yol maceral\u0131 oldu) 4 Eyl\u00fcl\u2019de Sivas Kongresi a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa ABD mandas\u0131n\u0131n kabul\u00fcn\u00fc i\u00e7eren bir mektupla bir subay\u0131 Sivas\u2019a g\u00f6nderdi. Kongreye 25 imzal\u0131 ABD mandas\u0131n\u0131 isteyen bir dilek\u00e7eyi Bekir Sami Kundal\u0131 sundu. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bir\u00e7ok yerden mandal\u0131\u011f\u0131 kabul i\u00e7in zorluyorlard\u0131. Hi\u00e7 birine boyun e\u011fmedi.<\/p>\n D\u00f6n\u00fc\u015fte Hac\u0131 Bekta\u015f tekkesine u\u011frad\u0131. Cemalettin \u00c7elebi ile rak\u0131 i\u00e7tiler. Cemalettin \u00c7elebi desteklerinin tam oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u201cCanlar\u0131n hepsi sizin saf\u0131n\u0131zda\u201d dedi. Zor bir yolculukla 27 Aral\u0131k\u2019ta Ankara\u2019ya vard\u0131. Ankara\u2019da eski \u0130stanbul mebuslar\u0131yla birlikte yeni se\u00e7ilenlerle 23 Nisan 1920\u2019de \u00f6nce Hac\u0131 Bayram Camii\u2019nde namaz k\u0131ld\u0131lar sonra 168 \u00fcyeyle meclisi a\u00e7t\u0131lar. Mustafa Kemal ba\u015fkan se\u00e7ildi. \u0130stanbul\u2019da tevkifler ba\u015flad\u0131. Rauf Orbay, genelkurmay ba\u015fkan\u0131 Cevat \u00c7obanl\u0131, Kara Vas\u0131f tevkif edildi. Bu arada Fevzi \u00c7akmak Pa\u015fa 27 Nisan\u2019da Ankara\u2019ya geldi. 1 May\u0131s\u2019ta aralar\u0131nda Halide Edib\u2019in de bulundu\u011fu Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131na \u0130stanbul\u2019da idam karar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. 3-4 May\u0131s\u2019ta yap\u0131lan se\u00e7imde Mustafa Kemal ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda kabine kuruldu. Kabinede Fevzi (\u00c7akmak) Pa\u015fa M\u00fcdafaa vekili oldu. Albay \u0130smet Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olarak kabineye girdi.<\/p>\n \u00c7erkez Ethem, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Ege\u2019de ve \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015fler yapm\u0131\u015ft\u0131. Ama d\u00fczenli ordu ile \u00e7al\u0131\u015famad\u0131 ve 725 adam\u0131yla 17 Ocak\u2019ta Yunanistan\u2019a ge\u00e7ti. Onunla beraber olup da Yunanistan\u2019a ge\u00e7meyenler de vard\u0131. \u00d6rne\u011fin Parti Pehlivan onlardan biriydi. Milli m\u00fccadelenin sonuna kadar m\u00fccadeleye devam etmi\u015ftir. (Ben Akhisar\u2019da 1950\u2019de Parti Pehlivan\u2019\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Akhisar\u2019a Celal Bayar gelmi\u015fti. Ak\u015fam yeme\u011fi i\u00e7in bir lokantaya geldi. Lokantan\u0131n kap\u0131s\u0131na Parti Pehlivan\u2019\u0131 oturtmu\u015flard\u0131)<\/p>\n 5 A\u011fustos\u2019ta Mustafa Kemal askeri konuda meclisin b\u00fct\u00fcn yetkilerini kullanmak \u00fczere Ba\u015fkomutan tayin edildi. 12 A\u011fustos\u2019ta cephede attan d\u00fc\u015ft\u00fc ve kaburgalar\u0131 k\u0131r\u0131ld\u0131. Harp 20 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc. Ba\u015far\u0131l\u0131 ba\u015fkomutana \u201cmare\u015fallik\u201d unvan\u0131 verilmesi i\u00e7in 65 imzal\u0131 bir dilek\u00e7e verildi. Ayn\u0131 konuda bir dilek\u00e7e Fevzi Pa\u015fa ve \u0130smet taraf\u0131ndan da verildi. Kendisine meclis taraf\u0131ndan \u201cmare\u015fallik\u201d verildi. Ordunun eksikliklerinin giderilmesi i\u00e7i bir y\u0131l gerekliydi. 1922\u2019de Ankara\u2019dan gizlice Ak\u015fehir\u2019e ge\u00e7ti. Orduyu tefti\u015f ve son haz\u0131rl\u0131klar i\u00e7in Ak\u015fehir\u2019deydi.<\/p>\n Sonra geldi 30 A\u011fustos. Dumlup\u0131nar\u2019da Yunan ordusu yok edildi. Mustafa Kemal orada \u015fu emri verdi: \u201cOrdular ilk hedefiniz Akdeniz\u2019dir ileri\u201d. Ordular bu emirle 10 g\u00fcn i\u00e7inde 200 millik mesafeyi kat ederek 9 Eyl\u00fcl\u2019de \u0130zmir\u2019e geldi. Mustafa Kemal \u015fehirdeki Kemer otele gitti. Otel \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 tan\u0131mad\u0131klar i\u00e7in \u00f6nce yerimiz yok dediler. Biraz sonra en iyi yerlerden biri a\u00e7\u0131ld\u0131. Mustafa Kemal rak\u0131s\u0131n\u0131 \u0131smarlad\u0131 ve sonra ilgililere \u201cKral buraya gelip rak\u0131 i\u00e7ti mi?\u201d diye sordu. Gelmedi dediler. \u201c\u00d6yleyse \u0130zmir\u2019i niye alm\u0131\u015f\u201d dedi.<\/p>\n Yusuf Kemal Tengir\u015fek istifa ettirildi. Mudanya Konferans\u0131\u2019ndan sonra \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n d\u0131\u015f i\u015flerinden de iyi netice alaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan d\u0131\u015fi\u015flerine \u0130smet Pa\u015fa getirildi. \u0130smet Pa\u015fa Lozan Konferans\u0131\u2019nda ba\u015f delege oldu. Yan\u0131na R\u0131za Nur ve Cavit verildi. Bu arada mecliste \u201cYunandan kurtulduk, Mustafa Kemal\u2019den ne zaman kurtulaca\u011f\u0131z\u201d deniyordu.<\/p>\n 4 \u015eubat 1923\u2019te Lozan\u2019 ara verildi. 23 Nisan\u2019da tekrar ba\u015flad\u0131. \u0130smet Pa\u015fa 15 Temmuz\u2019da h\u00fck\u00fcmetten imza i\u00e7in yetki istedi. H\u00fck\u00fcmet yani Rauf onun Mustafa Kemal\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015fmesini istemiyordu. 3 g\u00fcn bekledi yan\u0131t gelmeyince mecburen Mustafa Kemal\u2019e telgraf \u00e7ekti. Mustafa Kemal \u201cihraz eyledi\u011fin muvaffakiyeti en har ve samimi hissiyat\u0131mla tebrik etmek i\u00e7in usulen yaz\u0131 imza oldu\u011funu i\u015farini muntaz\u0131r\u0131z karde\u015fim\u201d diye telgraf \u00e7ekti. \u0130smet, M. Kemal\u2019e \u015fu telgraf\u0131 \u00e7ekti: \u201cHer dar zaman\u0131mda H\u0131z\u0131r gibi yeti\u015firdin. D\u00f6rt be\u015f g\u00fcnd\u00fcr \u00e7ekti\u011fim azab\u0131 tasavvur et. B\u00fcy\u00fck i\u015fler yapm\u0131\u015f ve yapt\u0131rm\u0131\u015f adams\u0131n. Sana mebudiyetim bir kat daha artm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6zlerinden \u00f6perim pek sevgili karde\u015fim, aziz \u015fefim\u201d<\/p>\n Lozan anla\u015fmas\u0131 24 Temmuz 1923\u2019te imzaland\u0131. 6 Ekim\u2019de T\u00fcrk ordusu \u0130stanbul\u2019a girdi. Art\u0131k d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 rahatlam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat i\u00e7i\u015flerimiz \u00f6yle de\u011fildi. Bir t\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fcmet kurulam\u0131yordu. 28 Ekim 1923\u2019te Kaz\u0131m Karabekir, Deli Halit, Ru\u015fen E\u015fref, Kaz\u0131m \u00d6zalp, Fethi Okyar gibi misafirler \u00c7ankaya\u2019ya yeme\u011fe \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131. Misafir olarak \u0130smet Pa\u015fa da vard\u0131. Yemek s\u0131ras\u0131nda Mustafa Kemal \u201cyar\u0131n cumhuriyeti kuraca\u011f\u0131z\u201d dedi. Misafirler gidince \u0130smet Pa\u015fa ile 1921 Anayasas\u0131\u2019nda baz\u0131 maddeleri de\u011fi\u015ftirdiler. Ertesi g\u00fcn Cumhuriyet ilan edildi. Meclis Mustafa Kemal\u2019i Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ti. O da \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 Ba\u015fbakan yapt\u0131.<\/p>\n Cumhuriyet ilan edilmi\u015fti ama bu i\u015f nas\u0131l y\u00fcr\u00fcyecekti 11 milyon n\u00fcfuslu (1) bir \u00fclkede? Okur yazar oran\u0131 y\u00fczde 7. Ayr\u0131ca bu okur yazarlar\u0131n \u00e7o\u011fu da medreselerden yeti\u015fen mollalar. Mustafa Kemal\u2019in i\u015fi zordu. \u201c\u0130ktisadi istiklali olmayan milletler yok olmaya mahk\u00fbmdur\u201d diyordu. Bu halk\u0131 nas\u0131l \u00fcretici yapacakt\u0131. 600 k\u00fcsur sene Osmanl\u0131 y\u00f6netiminde kalm\u0131\u015f bir halk\u0131 refaha ula\u015ft\u0131rmak ve medeni seviyeye ula\u015ft\u0131rmak nas\u0131l olacakt\u0131? En iyi adam yeti\u015ftiren kurum Harbiye idi. Dar\u00fclf\u00fcnun\u2019da kad\u0131nlar\u0131n ders g\u00f6rmesi yasakt\u0131. Evet, bu \u015fartlar alt\u0131nda Mustafa Kemal \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 buldu.<\/p>\n Mustafa Kemal gen\u00e7li\u011finden beri bir aray\u0131\u015f i\u00e7indeydi. Ona yard\u0131mc\u0131 olan arkada\u015flar\u0131na gelince, 600 k\u00fcsur senelik \u00f6rf adetlere ba\u011fl\u0131 yeti\u015fmi\u015flerdi. Hepsi ama hepsi (\u0130smet Pa\u015fa dahil) Mustafa Kemal\u2019in fikirlerine kar\u015f\u0131yd\u0131lar. Hepsi de bu fikirlere yabac\u0131yd\u0131. Rauf Orbay, Kaz\u0131m Karabekir, Refet Bele, Ali Fuat, Adnan Ad\u0131var ve di\u011ferlerinin kurtulu\u015fta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck gayretleri olmu\u015ftur. Hele Kaz\u0131m Karabekir\u2019in Erzurum\u2019da \u201c Emrinizdeyim komutan\u0131m \u201c deyi\u015fi \u00e7ok m\u00fchimdir. Ama \u201cbiz padi\u015fah\u0131n ekme\u011fini yedik\u201d deyi\u015fleri onlar\u0131 Mustafa Kemal\u2019den ay\u0131rd\u0131. Sadece \u0130smet Pa\u015fa ile Fevzi Pa\u015fa sonuna kadar sad\u0131k kald\u0131lar. Mustafa Kemal kendi fikirleriyle, kendi \u015fahsiyetiyle gen\u00e7li\u011finden beri yaln\u0131z adamd\u0131. Bir devri de\u011fi\u015ftirmek istiyordu.<\/p>\n 9 Kas\u0131m\u2019da Refet, Rauf, Adnan, Kaz\u0131m partiden istifa etti. 17 Kas\u0131m\u2019da Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131 kurdular. Parti t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde \u201cparti dini d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7lara sayg\u0131l\u0131d\u0131r\u201d maddesi vard\u0131. 3 Haziran 1925\u2019te parti kapat\u0131ld\u0131. Bak\u0131n Mustafa Kemal parti i\u00e7in ne diyor: \u201cF\u0131rka efkar ve itikadi diniyeye h\u00fcrmetkard\u0131r d\u00fcsturunun bayrak olarak eline alan zevattan h\u00fcsn\u00fc niyete intizar olunabilir miydi? Bu bayrak as\u0131rlardan beri cahil ve mutaas\u0131plar\u0131, hurefeperestleri igfal ederek hususi maksatlar teminine kalk\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 bayrak de\u011fil miydi? T\u00fcrk milleti as\u0131rlardan beri nihayetsiz felaketler i\u00e7inden \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131klar istilzam eden (gerektiren) m\u00fclevves (kirli-pis) batakl\u0131klara hep bu bayrak g\u00f6sterilerek sevk olunmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?\u201d Evet bu s\u00f6zlere diyecek bir \u015fey yok. Mustafa Kemal ak\u0131l ve ilimden yana yol al\u0131yor.<\/p>\n Bak\u0131n Mahmut Esat Bozkurt adalet bakan\u0131 olarak medeni kanunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc oturumda ne diyor: \u201cYasalar\u0131 dine dayal\u0131 devletler, k\u0131sa bir zaman sonra \u00fclkenin, ulusun isteklerini kar\u015f\u0131layamazlar. K\u00f6klerini dinden alan yasalar, uygulad\u0131klar\u0131 toplumlar\u0131 g\u00f6kten indirdikleri \u00e7a\u011flara ba\u011flarlar ve ilerlemeyi \u00f6nleyici belli ba\u015fl\u0131 neden ve etkenler aras\u0131nda bulunurlar. Bu nedenle dinlerin yaln\u0131z bir vicdan i\u015fi olarak kalmas\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131n temellerindendir.\u201d Meclis bu yasay\u0131 oybirli\u011fi ile kabul ediyor.<\/p>\n Evet, Cumhuriyet nas\u0131l kuruldu? Cevab\u0131n\u0131 bilmem verebildik mi?<\/p>\n \u015eimdi size yak\u0131n zamanda ge\u00e7en bir olaydan bahsedece\u011fim. Bir yak\u0131n\u0131m\u0131z \u0130stanbul Ticaret Okulunda okuyordu. Bir g\u00fcn bir arkada\u015f\u0131 ile birlikte intihan olmak i\u00e7in okula gidiyorlar. \u0130mtihan\u0131n birinci sorusu \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn ilke ve inkilaplar\u0131n\u0131 yaz\u0131n\u0131z\u201d. Bu soruyu duyan arkada\u015f\u0131 \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcnde inkilaplar\u0131n\u0131n da\u2026\u201d deyip imtihandan \u00e7\u0131k\u0131p gidiyor. Akrabama soruyorum herhalde b\u0131rakm\u0131\u015fs\u0131nd\u0131r diyorum. Ne gezer diyor akrabam ge\u00e7irdik diyor. A\u011fabey ben bunu yazabilir miyim diyorum, aman sak\u0131n yapma beni mahvedersin diyor. Akrabam iki y\u0131l \u00f6nce \u00f6ld\u00fc ben de \u015fimdiye kadar bu durumu yazmad\u0131m.<\/p>\n Gelinen durum budur. Cumhuriyet Bayram\u0131 kutlu olsun mu?<\/p>\n Yata\u011fano\u011flu Alimcan<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cumhuriyet nas\u0131l kuruldu? Bu durumu irdelemek i\u00e7in Osmanl\u0131n\u0131n son durumuna bakmak gerek. Tanzimat\u2019tan bu yana bir yenilenme vard\u0131. Ama hepsi de din tesirini yok saym\u0131yordu. Bu arada Harbiye\u2019den yeti\u015fen subaylar bilgi, g\u00f6rg\u00fc ve yetenek bak\u0131m\u0131ndan se\u00e7kin ve ayd\u0131n ki\u015filerdi. Orduda alayl\u0131 denilen subaylar da vard\u0131. Hele pa\u015fa durumuna gelmi\u015f olanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 okuma yazma bile […]<\/p>\n","protected":false},"author":809,"featured_media":24952,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165,535],"tags":[3162,604,3161],"class_list":["post-24951","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-128-sayi","category-forum","tag-bagimsizlik","tag-cumhuriyet","tag-mustafa-kemal"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t