{"id":24988,"date":"2014-06-01T12:44:03","date_gmt":"2014-06-01T09:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=24988"},"modified":"2018-06-05T13:11:15","modified_gmt":"2018-06-05T10:11:15","slug":"buyuk-patlamadan-kalan-kutlecekim-dalgalarini-gozledigimiz-yanlis-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/06\/01\/buyuk-patlamadan-kalan-kutlecekim-dalgalarini-gozledigimiz-yanlis-mi","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan kalan k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131 g\u00f6zledi\u011fimiz yanl\u0131\u015f m\u0131?"},"content":{"rendered":"<p>BICEP2\u2019nin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kozmik enflasyon d\u00f6nemiyle alakal\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n ge\u00e7ersiz olabilece\u011fine ili\u015fkin s\u00f6ylentiler d\u00f6n\u00fcyor. Bu s\u00f6ylentiler, Dan Falkowski\u2019nin kendi internet sayfas\u0131 <em>Resonaances<\/em>\u2019de yazd\u0131klar\u0131 \u00fczerine ba\u015flad\u0131. Falkowski BICEP2\u2019nin g\u00f6zlemsel verilerinin yanl\u0131\u015f yorumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan sonucunsa ge\u00e7ersiz olabilece\u011fini ya da hi\u00e7 de\u011filse \u015f\u00fcpheli oldu\u011funu iddia ediyor. Bu iddian\u0131n <em>Nature<\/em> gibi \u00fcnl\u00fc internet sitelerinde yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan s\u0131cak tart\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p><strong>Peki neler oluyor?<\/strong><\/p>\n<p>K\u0131saca hat\u0131rlatal\u0131m. <em>Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in 122. say\u0131s\u0131nda konuya ili\u015fkin bir haber yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131k. Fizik\u00e7iler daha \u00f6ncesinde teorik olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri, evrenin ilk anlar\u0131na ait k\u00fctle \u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131n etkisiyle olu\u015fan B-mod polarizasyonunu g\u00f6zlemlemeyi ba\u015fard\u0131lar ve bu ba\u015far\u0131y\u0131 kamuoyuyla payla\u015ft\u0131lar. Yap\u0131lan bu g\u00f6zlem, b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n hemen ard\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131sa bir s\u00fcrede olanlar\u0131 a\u00e7\u0131klayan enflasyon (\u015fi\u015fme, geni\u015fleme) teorisinin do\u011frudan bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu dalgalar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu etki, kozmik ardalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00fczerinde do\u011frudan g\u00f6zlemlenebiliyor.<\/p>\n<p>Bahsi ge\u00e7en B-mod polarizasyonun tespit edilmesi \u00e7ok zor bir i\u015f. Olduk\u00e7a zay\u0131f bir sinyal oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6zlem sonucunda elde edilen verilerin ciddi filtrelemelerden ge\u00e7mesi gerekiyor. Ayr\u0131ca B-mod polarizasyonuna benzeyen b\u00fct\u00fcn kaynaklar\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekiyor, aksi halde ciddi hatalarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24990\" aria-describedby=\"caption-attachment-24990\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-24990\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/2-B\u0130CEP2-300x174.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"174\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-24990\" class=\"wp-caption-text\">G\u00f6rselde, B\u0130CEP2 b\u00f6lgesiyle galaktik radyo d\u00fc\u011f\u00fcmleri g\u00f6steriliyor. (Philipp Mertsch)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Elde edilen g\u00f6zlem verileriyle ilgili yap\u0131lan bu filtreleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bu i\u015fin en \u00f6nemli yerinde duruyor. Kozmik ardalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde g\u00f6zlemleyebildi\u011fimiz en uzak \u0131\u015f\u0131k. B\u00fct\u00fcn galaksiler, toz bulutlar\u0131, y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 plazma ve kendi samanyolu galaksimiz, bizimle kozmik ardalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131 aras\u0131nda bulunuyor. Yani bir g\u00f6zlem yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, elde edilen verilerden, kozmik ardalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki kaynaklar\u0131n tamam\u0131n\u0131n temizlenmesi gerekiyor. Bu da bu i\u015fin en zor yan\u0131.<\/p>\n<p>BICEP2\u2019nin verilerinin yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, bir ba\u015fka ekip, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015ftirebilecek ba\u015fka bir etkinin oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Buna radyo d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc (radio loop) etkisi deniliyor. Y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 manyetik alan\u0131n etkisinde bulunan toz bulutlar\u0131 B-mod polarizasyona benzeyen, polarize olmu\u015f \u0131\u015f\u0131malar yapabiliyor. Bunun elde edilen veriler \u00fczerinde ne kadar etkisi oldu\u011fu belirsiz. Bir ba\u015fka proje de, bu \u0131\u015f\u0131malar\u0131n etkisinin ne olabilece\u011fine dair Planck uydusu taraf\u0131ndan cevaplar ar\u0131yor. Bu konuda baz\u0131 sonu\u00e7lar yay\u0131mlansa da ger\u00e7ek veriler yay\u0131mlanm\u0131\u015f de\u011fil.<\/p>\n<p>Yay\u0131mlanan k\u0131smi sonu\u00e7lar\u0131n ard\u0131ndan, BICEP2 radyo d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc etkisini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak incelemelerini ba\u015flatt\u0131. Planck taraf\u0131ndan elde edilen ham veriler yay\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in konuya ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar s\u00fcr\u00fcyor. Rochester Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Prof. Brian Koberlein, Planck\u2019\u0131n inceledi\u011fi etkinin BICEP2\u2019nin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fu birka\u00e7 etkiden sadece biri oldu\u011funu belirtiyor ve BICEP2\u2019nin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tamamen ge\u00e7ersiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bu etkinin \u00f6nemli bir hata yaratabilece\u011fi gibi, olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck hata pay\u0131na da yol a\u00e7abilece\u011fini ekliyor.<\/p>\n<p>Koberlein, BICEP2\u2019nin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 makalenin s\u00fcrmekte olan bir inceleme oldu\u011funu belirtiyor. Makalenin ele\u015ftirel incelemesinin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ve yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtiyor. Normalde bu gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bilim \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda ilgi g\u00f6rmedi\u011fini, fakat bu makalenin sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla h\u0131zla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Koberlein, s\u00f6ylentilerin biraz da bundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Planck ekibinin B-mod polarizasyon verilerini yay\u0131mlamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan konunun netle\u015fmesi bekleniyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BICEP2\u2019nin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kozmik enflasyon d\u00f6nemiyle alakal\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n ge\u00e7ersiz olabilece\u011fine ili\u015fkin s\u00f6ylentiler d\u00f6n\u00fcyor. Bu s\u00f6ylentiler, Dan Falkowski\u2019nin kendi internet sayfas\u0131 Resonaances\u2019de yazd\u0131klar\u0131 \u00fczerine ba\u015flad\u0131. Falkowski BICEP2\u2019nin g\u00f6zlemsel verilerinin yanl\u0131\u015f yorumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan sonucunsa ge\u00e7ersiz olabilece\u011fini ya da hi\u00e7 de\u011filse \u015f\u00fcpheli oldu\u011funu iddia ediyor. Bu iddian\u0131n Nature gibi \u00fcnl\u00fc internet sitelerinde yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan s\u0131cak tart\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":857,"featured_media":24989,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[161,19],"tags":[3097,264,1161],"class_list":["post-24988","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-124-sayi","category-bilim-gundemi","tag-bicep2","tag-buyuk-patlama","tag-kutlecekim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24988","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/857"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24988"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24988\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}