Bundan 30 y\u0131l \u00f6ncesine kadar, ke\u015ffetti\u011fimiz gezegenlerin hepsi yaln\u0131zca kendi G\u00fcne\u015fimiz \u00e7evresinde dolan\u0131yordu. Ancak gezegen yaln\u0131zca G\u00fcne\u015f\u2019e ait bir cisim olamazd\u0131. Samanyolu G\u00f6kadas\u0131\u2019nda mutlaka bir yerlerde ba\u015fka gezegenler, hatta o gezegenlerin baz\u0131lar\u0131nda ya\u015fam bile olmal\u0131yd\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc biliminsanlar\u0131. Hen\u00fcz D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 bir ya\u015fam bulamasak da, evrenin ba\u015fka gezegenlerle dolu oldu\u011funu ke\u015ffettik y\u0131llar i\u00e7erisinde. Peki bunu nas\u0131l ba\u015fard\u0131k?<\/p>\n
G\u00fcne\u015f Sistemi d\u0131\u015f\u0131 y\u0131ld\u0131z avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 <\/strong><\/p>\n Uzay teleskoplar\u0131… Bu devrim yaratan cihazlar, D\u00fcnya\u2019n\u0131n atmosferinden kaynaklanan kirlilikten uzak oldu\u011fu i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc tutarl\u0131l\u0131kta g\u00f6zlemler yapabilmektedir. Bizlerin G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer y\u0131ld\u0131zlar\u0131 tam tutarl\u0131l\u0131kla i\u00e7lerindeki materyale kadar g\u00f6rebilmemizi sa\u011flayan yine bu robot dostlar\u0131m\u0131zd\u0131r. Y\u0131ld\u0131z\u0131n yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131k tayf\u0131 sahip oldu\u011fu materyaller hakk\u0131nda bilgi verir; k\u0131rm\u0131z\u0131 renk \u0131\u015f\u0131k tayf\u0131n\u0131n demiri yans\u0131tmas\u0131 gibi. Spektroskop ad\u0131 verilen cihaz yard\u0131m\u0131yla y\u0131ld\u0131z\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n renk oran\u0131n\u0131na bak\u0131l\u0131r ve buradan yola \u00e7\u0131karak y\u0131ld\u0131z\u0131n bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 elementler \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu i\u015flem D\u00fcnya\u2019daki cisimlere ilk defa Newton taraf\u0131ndan uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak profesyonel anlamda spektroskopiyi astrofizi\u011fe kazand\u0131ran ki\u015fi D\u00fcnya\u2019daki ilk kad\u0131n astrofizik\u00e7ilerden biri olan Cecilia Payne-Gaposckin\u2019dir. Gaposckin, bu y\u00f6ntem sayesinde y\u0131ld\u0131zlar\u0131n tamam\u0131n\u0131n helyum ve hidrojen atomlar\u0131ndan olu\u015ftu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Art\u0131k 21. y\u00fczy\u0131lda g\u00f6kbilimcilerin kendi imk\u00e2nlar\u0131yla teleskop olu\u015fturup kulland\u0131\u011f\u0131 devirler sona erdi. \u015eu anda D\u00fcnya y\u00fczeyinde de D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda da devasa insans\u0131z teleskoplar var. Bu teleskoplar bir bak\u0131ma g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u00e2\u015fifleri; biliminsanlar\u0131 da bu k\u00e2\u015fiflerin bizlere sundu\u011fu verileri de\u011ferlendiren bir role b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Bilim ve teknolojinin bu g\u00fczel ili\u015fkisi de bizlere m\u00fcthi\u015f bir \u00e7ocuk arma\u011fan etti: G\u00fcne\u015f Sistemi d\u0131\u015f\u0131ndaki gezegenler, yani exoplanets….<\/p>\n \u00d6zellikle Kepler Uzay G\u00f6zlemevi\u2019nin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veriler \u015fok edici. Di\u011fer y\u0131ld\u0131zlar\u0131n gezegenlerini g\u00f6rebiliyorduk ve onlardan gelen \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 spektroskop ile ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda i\u00e7indeki elementleri de g\u00f6rebilmi\u015ftik. Bir\u00e7o\u011fundan mavi ve sar\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar gelmi\u015fti. S\u0131v\u0131 halde su bulunduruyorlard\u0131! Bu devrimin hemen ard\u0131ndan astrofizik\u00e7iler bu gezegenlerin boyutlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7meye koyuldu. Bunu yapmak i\u00e7in gezegenin, kendi G\u00fcne\u015f\u2019inin etraf\u0131nda dolanmas\u0131n\u0131 beklediler. (Bkz. G\u00f6rsel)<\/p>\n Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler bazen bizleri yan\u0131ltabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc dola\u015fan cisim bir gezegen de\u011fil, bir g\u00f6kta\u015f\u0131 ya da benzeri ba\u015fka bir cisim olabilir. Burada astrosismoloji denilen ve son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan bir bilim dal\u0131 devreye girer. Astrosismoloji asl\u0131nda sismoloji ile yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Sismoloji yard\u0131m\u0131yla nas\u0131l yerkabu\u011fundaki hareketleri tespit edebiliyorsak, ayn\u0131 durum ba\u015fka y\u0131ld\u0131zlar ve gezegenler i\u00e7in de ge\u00e7erli olabiliyor. Yaln\u0131zca yerkabu\u011funda aktif bir \u00e7ekirde\u011fi olan cisimler sismik hareket yaparlar, gezegenler de bundan dolay\u0131 sismik hareketlere sahiptir. Yerkabu\u011fu aktifli\u011fine g\u00f6re her gezegende deprem olabilir. Astrosismoloji i\u015fte bu \u015fekilde D\u00fcnya\u2019ya gelen dalgalar yard\u0131m\u0131yla G\u00fcne\u015f d\u0131\u015f\u0131ndaki cisimlerdeki sismik hareketleri inceler.<\/p>\n NASA\u2019n\u0131n Carl Sagan D\u00fcnya D\u0131\u015f\u0131 Gezegen Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc \u00dcyesi ve Washington \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi Sarah Ballard y\u00f6netimindeki ara\u015ft\u0131rma ekibi, t\u00fcm bu y\u00f6ntemleri kullanarak G\u00fcne\u015f d\u0131\u015f\u0131ndaki gezegenlerin bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 elementleri ve boyutlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131p katalogluyor. Ekibinin en son bulu\u015flar\u0131n\u0131 daha \u00f6nce Bilim G\u00fcndemi\u2019nde dile getirmi\u015ftik.<\/p>\n \u0130nsanl\u0131k i\u00e7inde bulundu\u011fu yaln\u0131zl\u0131ktan kurtuluyor, yaln\u0131zca kendi galaksimizin kolundaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 bile ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda y\u00fczden fazla D\u00fcnya benzeri (s\u0131v\u0131 halde su bar\u0131nd\u0131ran, oksijeni olan) gezegen buluyoruz. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z, o gezegenlere ula\u015facak bir teknoloji ke\u015ffetti\u011fimiz zaman tam anlam\u0131yla sonu\u00e7lanacak. \u201c\u015eimdi yaln\u0131zca kozmik okyanusta ayaklar\u0131m\u0131z\u0131 gezdiriyoruz\u201d demi\u015fti Carl Sagan. Ya\u015fam, ya\u015fam\u0131 aramaya devam edecek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bundan 30 y\u0131l \u00f6ncesine kadar, ke\u015ffetti\u011fimiz gezegenlerin hepsi yaln\u0131zca kendi G\u00fcne\u015fimiz \u00e7evresinde dolan\u0131yordu. Ancak gezegen yaln\u0131zca G\u00fcne\u015f\u2019e ait bir cisim olamazd\u0131. Samanyolu G\u00f6kadas\u0131\u2019nda mutlaka bir yerlerde ba\u015fka gezegenler, hatta o gezegenlerin baz\u0131lar\u0131nda ya\u015fam bile olmal\u0131yd\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc biliminsanlar\u0131. Hen\u00fcz D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 bir ya\u015fam bulamasak da, evrenin ba\u015fka gezegenlerle dolu oldu\u011funu ke\u015ffettik y\u0131llar i\u00e7erisinde. Peki bunu […]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":25031,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,30,19,26],"tags":[293,297,324],"class_list":["post-25029","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-127-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-gezegenler","tag-gunes-sistemi","tag-kozmoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t