Astronomlardan olu\u015fan bir ekip, astronomi tarihindeki en y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc g\u00f6zlemlerinden birini, 6500 \u0131\u015f\u0131ky\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bir y\u0131ld\u0131z\u0131n etraf\u0131nda, birbirinden 20 km kadar ayr\u0131k olan iki yo\u011fun radyasyon b\u00f6lgesini g\u00f6zlemleyerek ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n
Bu g\u00f6zlem, D\u00fcnya \u00fczerinde bir\u00a0teleskop kullanarak\u00a0Pl\u00fcto’nun y\u00fczeyinde bulunan bir\u00a0pireyi\u00a0g\u00f6rmek ile e\u015fde\u011ferdir.<\/p>\n
Bu s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zlem,\u00a0birbirleri etraf\u0131nda dolanan\u00a0bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131z\u0131n nadir geometrileri ve karakteristikleri\u00a0sayesinde\u00a0yap\u0131labildi. Bu y\u0131ld\u0131zlardan so\u011fuk ve en hafif olan\u0131 kahverengi c\u00fcce olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve kuyrukluy\u0131ld\u0131z benzeri gaz bir kuyru\u011fa sahip olurlar. Sistemdeki di\u011fer y\u0131ld\u0131z ise pulsar ad\u0131 verilen egzotik ve h\u0131zl\u0131 d\u00f6nen bir n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131d\u0131r.<\/p>\n
24 May\u0131s’ta yay\u0131mlanan ve g\u00f6zlemin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Robert Main; “Pulsar\u0131n \u00f6n\u00fcnde bulunan gaz, b\u00fcy\u00fcte\u00e7 g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyor. B\u00f6ylece, bu do\u011fal bir \u015fekilde kendi kendine olu\u015fan mercek ile do\u011frudan pulsara do\u011fru bakarak birbirincen ayr\u0131 olan bu iki b\u00f6lgeyi g\u00f6zlemleme imk\u00e2n\u0131 buluyoruz” dedi.<\/p>\n
Toronto \u00dcniversitesi Astronomi ve Astrofizik B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nde doktora \u00f6\u011frencisi olan Main, bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in Perimeter Enstit\u00fcs\u00fc, Kanada Teorik Fizik enstit\u00fcs\u00fc ve Toronto \u00dcniversitesi’ne ba\u011fl\u0131 olan Dunlap Astronomi ve Astrofizik Enstit\u00fcs\u00fc’ndeki \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 ile bu projeyi y\u00fcr\u00fctmekte.<\/p>\n
Pulsar, etraf\u0131nda saniyede 600 defa d\u00f6nen bir n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131d\u0131r. Pulsar d\u00f6nerken, y\u00fczeyindeki iki s\u0131cak noktas\u0131ndan radyasyon \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 yayar. Yo\u011fun b\u00f6lgelerde g\u00f6zlemlenen radyasyon \u0131\u015f\u0131nlar ile ili\u015fkilidir.<\/p>\n
Kahverengi c\u00fcce y\u0131ld\u0131zlar, G\u00fcne\u015f’in \u00fc\u00e7te biri kadard\u0131r. Sistemdeki kahverengi c\u00fcce, pulsardan yakla\u015f\u0131k iki milyon kilometre uzakta -yani D\u00fcnya ile ay aras\u0131ndaki mesafenin be\u015f kat\u0131- ve pulsar\u0131n etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesini yakla\u015f\u0131k olarak dokuz saatte tamamlamakta. E\u015flik\u00e7i c\u00fcce y\u0131ld\u0131z, pulsara t\u0131pk\u0131 Ay ve D\u00fcnya ikilisinde oldu\u011fu gibi k\u00fctle\u00e7ekimsel olarak kitlenmi\u015f durumda.<\/p>\n
Kahverengi c\u00fcce y\u0131ld\u0131z pulsara \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, bu k\u00fc\u00e7\u00fck e\u015flik\u00e7iden gelen g\u00fc\u00e7l\u00fc radyasyon sistemde bir patlamaya neden olacakt\u0131r. Pulsardan gelen yo\u011fun radyasyon nispeten so\u011fuk olan kahverengi c\u00fccenin bir y\u00fcz\u00fcn\u00fc, k\u00fc\u00e7\u00fck arkada\u015f\u0131ndan gelen g\u00fc\u00e7l\u00fc radyasyonla patlar. Pulsar\u0131n yo\u011fun radyasyonu, nispeten serin c\u00fcce y\u0131ld\u0131z\u0131n bir y\u00fcz\u00fcn\u00fc 6000\u00b0C’ye, yani G\u00fcne\u015f’in sahip oldu\u011fu s\u0131cakl\u0131\u011fa kadar \u0131s\u0131tacakt\u0131r.<\/p>\n
Pulsardan gelen patlama, e\u015flik\u00e7isinin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olabilir. Bu t\u00fcr ikili sistemlerdeki pulsarlara “kara dul” pulsar denir. Bir kara dul \u00f6r\u00fcmce\u011finin t\u0131pk\u0131 e\u015fini yedi\u011fi gibi, pulsar da e\u015flik\u00e7isi olan c\u00fcce y\u0131ld\u0131zdan yava\u015f yava\u015f madde “a\u015f\u0131rarak” zaman i\u00e7erisinde yok olmas\u0131na neden olur.<\/p>\n
\u0130nan\u0131lmaz derecede y\u00fcksek bir \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, elde edilen sonu\u00e7 h\u00e2l\u00e2 gizemli bir olgu olan H\u0131zl\u0131 Radyo Patlamalar\u0131’n\u0131n(FRB) do\u011fas\u0131na dair bir ipucu elde etmemizi sa\u011flayabilir.<\/p>\n
Main, \u201cFRB’lerin g\u00f6zlemlenen \u00f6zelliklerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu, plazma lensleriyle g\u00fc\u00e7lendirildikleri takdirde a\u00e7\u0131klanabilir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda tespit etti\u011fimiz g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f at\u0131mlar\u0131n \u00f6zellikleri, tekrarlayan FRB’den gelen patlamalara belirgin bir benzerlik g\u00f6stermektedir. Bu durum da, tekrarlayan FRB’nin, ev sahibi galakside plazma taraf\u0131ndan lenslenebildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir” dedi.<\/p>\n
Ke\u015ffedilen pulsar PSR B1957+20 olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131. Main’in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki yard\u0131mc\u0131 yazarlar\u0131ndan biri olan Toronto \u00dcniversitesi’nden Prof. Marten van Kerkwijk liderli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fma, b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla bilinen en b\u00fcy\u00fck pulsarlardan biri oldu\u011funu ve maddenin k\u00fctlesinin nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in k\u00fctlesinin do\u011fru bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fclmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. Sonras\u0131nda yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fma, k\u00fctlenin kesin olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilmesi ile birlikte, maddenin bilinen en y\u00fcksek yo\u011funluk ve e\u015fde\u011ferlikte, bir n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n bir kara deli\u011fin i\u00e7ine \u00e7\u00f6kmeden \u00f6nce ne kadar k\u00fctleli olabilece\u011fini anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak.<\/p>\n
Main ve arkada\u015flar\u0131, Eyl\u00fcl 2017’de Maria Kas\u0131rgas\u0131 taraf\u0131ndan tahrip edilmeden \u00f6nce Arecibo G\u00f6zlemevi’nin radyo teleskoplar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 veriyi kulland\u0131lar. \u00a0Main’in \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 ise, ellerindeki \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 daha sa\u011flam bir hale getirmek i\u00e7in teleskobu kullanarak\u00a0PSR B1957+20’\u0131n takip g\u00f6zlemlerini yapacaklar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Astronomlardan olu\u015fan bir ekip, astronomi tarihindeki en y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc g\u00f6zlemlerinden birini, 6500 \u0131\u015f\u0131ky\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bir y\u0131ld\u0131z\u0131n etraf\u0131nda, birbirinden 20 km kadar ayr\u0131k olan iki yo\u011fun radyasyon b\u00f6lgesini g\u00f6zlemleyerek ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu g\u00f6zlem, D\u00fcnya \u00fczerinde bir\u00a0teleskop kullanarak\u00a0Pl\u00fcto’nun y\u00fczeyinde bulunan bir\u00a0pireyi\u00a0g\u00f6rmek ile e\u015fde\u011ferdir. Bu s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zlem,\u00a0birbirleri etraf\u0131nda dolanan\u00a0bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131z\u0131n nadir geometrileri ve karakteristikleri\u00a0sayesinde\u00a0yap\u0131labildi. Bu y\u0131ld\u0131zlardan so\u011fuk ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":812,"featured_media":25830,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[3314,3316,3315,3312,2238,1883,3313],"class_list":["post-25825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-arecibo","tag-atarca","tag-cift-yildizlar","tag-kahverengi-cuce","tag-notron-yildizi","tag-pulsar","tag-radyo-dalgalari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/812"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25825"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25825\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}